Ýat we üns üçin metilen gögi: adamlardaky synaglar nämäni ölçedi

Metilen gögi we diri adamyň beýnisi barada 2023-nji ýylda çap edilen makala öz pikirini häzirki wagtda synlarda, wideolarda we önüm sahypalarynda gaýtalanýan sözlem bilen başlaýar: bu birleşmäniň «adamlarda-da, tejribe haýwanlarynda-da kognitiw ýerine ýetirişi, öwrenmegi we ýady doza baglylykda güýçlendirýändigi hem görkezildi».

Bu sözlemiň haýwanlara degişli bölegini subutnamalar bilen goldamak aňsat. Adamlara degişli bölegi bolsa az sanly tejribelere daýanýar; olary okanyňda «kognitiw ýerine ýetiriş» diýen düşünjäni böleklere bölüp seljermeli bolýar. Bu makala üçin geçirilen gözleglerde kognitiw ýa-da beýnini şekillendiriş ahyrky görkezijisi bolan bäş adam barlagy, şeýle hem kognitiw netijäni ölçän üç hirurgiki synag tapyldy. Sagdyn uly adamlardaky bir tejribede ýadyň gowulanmagy görüldi, ýöne toparlar deňeşdirilende bu netije tassyklanmady.

Adamlarda alnan dört görnüşli netije köplenç bir netije hökmünde görülýär

Tablisany ýokardan aşak okasaňyz, umumy ýagdaý görünýär. Hakyky kognitiw ahyrky görkezijisi bolan barlaglar hirurgiki barlaglardyr; olarda anesteziýa astyndaky näsaglara derman wena arkaly berildi. Sagdyn meýletinçilerdäki barlaglar pikirlenmegi däl-de, beýniniň signallaryny ölçedi.

2016-njy ýylda sagdyn uly adamlarda geçirilen tejribe nämäni tapdy

Adamlarda geçirilen iň köp salgylanylýan barlagda 26 sagdyn uly adama agyzdan bir gezeklik 280 mg doza, ýagny takmynan 4 mg/kg, ýa-da daşky görnüşi birmeňzeş bolmagy üçin FD&C blue no. 2 bilen doldurylan plasebo kapsulasy berildi. Gatnaşyjylar doza berilmezden öň we bir sagat soň ýene skanirlendi. Şol wagt olar adamyň ýönekeý görüş signalyny näçe çalt duýýandygyny ölçeýän psihomotor hüşgärlik tabşyrygyny we gysga möhletli görüş ýadyny barlaýan, nusga bilen gijikdirilip gabat getirmek tabşyrygyny ýerine ýetirdiler.

Beýniniň jogaplary üýtgedi. Metilen gögi üns tabşyrygy wagtynda iki taraplaýyn insulýar korteksdäki signaly (Z = 2.9 to 3.4, P = .01 to .008), ýat tabşyrygy wagtynda bolsa prefrontal, parietal we oksipital sebitlerdäki signaly güýçlendirdi (Z = 2.9 to 4.2, P = .03 to .0003).

Özüňi alyp barşa degişli netijeler bolsa makalanyň gaýtadan gürrüň berilýän görnüşlerinde gysgaldylýan bölegidir.

1. Reaksiýa wagty gowulanmady. Plasebo toparynda ol 230 millisekuntdan 220 millisekunda geçdi. Metilen gögi toparynda bolsa 230 millisekuntdan 230 millisekunda geçdi. Toparlaryň arasyndaky deňeşdirme F = 0.65, P = .43 netijesini berdi.
2. Ýatdan dogry gaýtaryp jogap bermek serişde alan toparyň içinde takmynan 7% ýokarlandy, şol toparyň öňki we soňky netijeleri deňeşdirilende P = .01 boldy.
3. Şol 7% toparlaryň arasyndaky testde tassyklanmady. Dogry jogaplardaky üýtgeşmäniň gaýtalanýan ölçegler arkaly deňeşdirilmegi F = 2.96, P = .09 netijesini berdi.

Toparyň içindäki üýtgeşmäniň statistik taýdan ähmiýetli bolmadyk özara täsir bilen bile ýüze çykmagy netijäniň hakyky hem bolup biljekdigini, tötänleýin üýtgeşme hem bolup biljekdigini görkezýär. Makalanyň öz netijesi ýerlikli derejede çäklendirilen: tapyndylar «metilen gögüniň ýadyň ýerine ýetirişini güýçlendirýändigi baradaky pikiri goldaýar» we geljekki synaglar üçin esas berýär. Esas — subut edilen netije däldir. Biziň adamlardaky has giň subutnamalara synymyz şondan bäri onuň üstüne näçe zat goşulandygyny yzarlaýar.

Testler hakykatda nämäni ölçeýär

Bu ölçeg gurallarynyň hiç biri okyjynyň göz öňünde tutýan manysyndaky «ýady» ýa-da «ünsi» ölçemeýär. Her biri adama belli bir talap bildirýär we jogabyna bal berýär; guralyň çäkleri ondan çykarylýan ähli netijeleriň çäklerini kesgitleýär.

Şonuň üçin netije statistik taýdan ygtybarly bolsa-da, çäkli bolup biler. Reaksiýa wagtynyň üýtgemezligi signaly has çalt duýmagyň bolmandygyny görkezýär; bu leksiýany has gowy ýada salmagy aradan aýyrmaýar. Nusga bilen gijikdirilip gabat getirmek testiniň balynyň gowulanmagy şekiliň has köp gezek dogry tanalandygyny aňladýar; bu adamyň ertir bir ady ýatda saklajakdygyny aňlatmaýar. Haýwanlar boýunça ylmy barlaglarda ýadyň nähili ölçelýändigi baradaky gollanma köp tassyklamalaryň esasyny düzýän labirintler we zatlary tanamak testleri arkaly şol bir tapawudy düşündirýär.

Ugurdaş barlagda asla hiç hili bal ýazga alynmady

Şol bir gözleg maksatnamasy şol bir gatnaşyjy kabul ediş döwründen, şol bir uniwersitetden, şol bir doza we şol bir plasebo bilen ikinji seljermäni çap etdi; bu gezek dynç alyş ýagdaýyndaky baglanyşyk öwrenildi. Ýigrimi sekiz gatnaşyjy kabul edildi; şekillendiriş seljermelerinde her topardan takmynan 13–15 adam ulanyldy.

Metilen gögi görüş-giňişlik torunyň içinde beýniniň gan akymynyň azalmagy we birnäçe sebit jübütleriniň, şol sanda çep gippokamp bilen sag beýnijigiň arasynda dynç alyş ýagdaýyndaky baglanyşygyň güýçlenmegi bilen baglanyşykly boldy. Bularyň ikisi-de toruň işleýşi baradaky gyzykly gözegçiliklerdir. Olaryň hiç biri ýat baradaky netije däldir we makalanyň özi hem muny aýdýar: «Bu barlag üçin özüňi alyp barşa degişli ballaryň ýoklugy hem bir çäklendirmedir».

Bir toparyň, bir gatnaşyjy kabul ediş döwrüniň we bir dozanyň esasynda ýazylan iki hasabat iki däl-de, bir tejribedir. Kognitiw peýda baradaky adamlaryň beýnisini şekillendiriş subutnamalary garaşsyz ýagdaýda gaýtadan tassyklanmady.

Garaşsyz barlag ters ugry ýüze çykardy

Garaşsyz ölçegi başga bir topar geçirdi we başga berliş ýoluny ulandy. Singh we kärdeşleri sekiz sagdyn aýala aýry-aýry günlerde wena arkaly plasebo hem-de 0.5 we 1 mg/kg metilen gögi infuziýasyny berdiler, soňra beýniniň gan akymyny, kislorodyň gandan alnyp ulanylmagyny we beýniniň kislorod alyş-çalşynyň tizligini ölçediler.

Üçüsi hem azaldy. Beýniniň umumy gan akymy iki dozada-da takmynan 8% peseldi, kislorod alyş-çalşynyň tizligi bolsa statistik taýdan ähmiýetli derejede azaldy. Awtorlar ýokarlanma boljakdygyny çaklapdylar we ters netijäni açyk beýan edip, iki düşündiriş hödürlediler: bu dozalar metilen gögüniň täsirleriniň höweslendirijiden togtadyja geçýän çägine düşýär we sagdyn beýnide gowulandyrmak üçin mümkinçilik az bolup biler.

Şu ters netije bu birleşme barada «köp bolsa has gowy» diýen düşünjäniň näme üçin dogry däldigini görkezýär. Gormezis baradaky gollanma egri çyzygyň görnüşini düşündirýär; bu ylmy edebiýatda güýçlendiriji hökmünde beýan edilýän doza aralygy 0.5–4 mg/kg bolup, ony ulanýan makalalar 10 mg/kg-dan ýokarda täsiriň ugrunyň tersine öwrülýändigini aýdýarlar.

Hakykatdan üýtgän kognitiw ahyrky görkeziji operasiýadan soňky deliriumdyr

Delirium birnäçe sagadyň ýa-da günüň dowamynda döreýän ýiti aň bulaşyklygy ýagdaýydyr; ol köplenç uly operasiýadan soň garry adamlarda ýüze çykýar. Bu açarlaryň nirede goýlandygyny ýatda saklamak bilen bir zat däl, ýöne ol ygtybarlylygy barlanan gurallar bilen ölçelýär we kognitiw netije bolup durýar.

Üç randomizirlenen synag operasiýa wagtynda wena arkaly berlen dozanyň ony azaldýandygyny ýa-da azaltmaýandygyny barlady.

2021-nji ýyldaky synagda operasiýadan soňky irki kognitiw bozulmanyň ýedinji günde 40.2%-den 16.1%-e çenli azalandygyny hem habar berdiler (OR 0.30, 95% CI 0.16 to 0.57, P < .001). 779 näsagy öz içine alýan üç synagyň 2026-njy ýyldaky meta-seljermesi şanslar gatnaşygyny 0.35 (95% CI 0.23 to 0.53) diýip jemledi; barlaglaryň arasynda statistik dürlülik ýokdy.

Operasiýanyň öňündäki, wagtyndaky we soňundaky lukmançylygyň ölçeglerine görä, bu täsirler uludyr, ýöne ýaramaz taraplary hem bardy. Bogun çalyşmak synagynda operasiýadan soňky gyzzyrma serişde alan toparda has ýygy boldy: 7.4%-e garşy 16.5% (P = .039). Şondan bäri aşgazanasty mäz we bogun çalyşmak synaglary barada redaktora hatlar çap edildi; netije amaly üýtgedip başlanda şeýle bolýar, bu jikme-jiklikleriň barlanýandygynyň hem alamatydyr.

Muňa garşy deňagram berýän maglumat hem bar. The BMJ-de çap edilen 2026-njy ýyldaky tor meta-seljermesi deliriumyň öňüni almak üçin dermanlary tertiplemek maksady bilen 158 synagy we 41,084 näsagy jemledi. Ol kortikosteroidler, melatonin reseptorlarynyň agonistleri, parekoksib, olanzapin we burun arkaly berilýän insulin bilen birlikde deksmedetomidini iň ygtybarly serişde hökmünde aýratyn görkezdi. Şol seljermäniň adyny agzan çäreleriniň arasynda metilen gögi ýokdy.

Operasiýa otagyndaky üstünlik näme üçin okuwa geçirilip bilinmeýär

Bu şertleri dört tapawut aýyrýar.

1. Gatnaşyjylar. Synaglara uly operasiýalar geçirilýän 60 ýaşdan uly adamlar kabul edildi; bu aň bulaşyklygynyň başlangyç töwekgelçiligi ýokary bolan topardyr. Gowşak beýnide aň bulaşyklygynyň öňüni almak işleýän beýnini gowulandyrmak bilen bir zat däl.
2. Berliş ýoly we şertler. Her oňyn netije anesteziýa wagtynda wena arkaly berlen infuziýadan alyndy. Kapsula bedene başgaça täsir edýär; berliş ýollarynyň deňeşdirmesi agyzdan alnan maddanyň näçe böleginiň beýnä ýetýändigini düşündirýär.
3. Netije. Delirium kliniki hünärmenleriň gurluşly gurallar arkaly bahalandyrýan lukmançylyk hadysasydyr. Günüň ikinji ýarymynda iş wagtynda ünsüňi dowamly jemlemek beýle däldir; gatnaşyjylardan haýsy serişdäni alýandyklaryny gowy gizläp bilmeýän synag ony ölçemekde kynçylyk çeker.
4. Teklip edilýän mehanizm. Hirurgiki makalalar täsiri ulgamlaýyn alawlanmanyň azalmagy, gan-beýni böwediniň saklanmagy we IL-6-nyň peselmegi bilen düşündirýär. Bu ünsüňi jemlemek üçin önümi satmakda ulanylýan mitohondrial elektron geçiriş düşündirişinden tapawutlanýar; adamlardaky subutnamalar birinji düşündirişi ikinjiden has gowy goldaýar.

Ýadyň gowulanandygyny tapan ýeke-täk adam tejribesi

American Journal of Psychiatry-de çap edilen 2014-nji ýyldaky synagda güýçli klaustrofobik gorkusy bolan 42 uly adama ýapyk kamerada geçirilen bäş minutlyk alty sany ekspozisiýa sessiýasyndan derrew soň 260 mg metilen gögi ýa-da plasebo berildi. Bir günden we 30 günden soň barlanan türgenleşik şertleri baradaky ýat serişde alan toparda has gowy boldy.

Gorky baradaky netije şertli boldy. Ekspozisiýa sessiýasyny az gorky bilen tamamlan gatnaşyjylar metilen gögi alan bolsalar, bir aýdan soň has gowy netije görkezdiler; sessiýalary ýaramaz tamamlanan gatnaşyjylaryň netijeleri bolsa köplenç has erbet boldy. Şonuň üçin adamlara degişli ylmy edebiýatda subut edilen ýat täsirine iň ýakyn netije bir laboratoriýa öwreniş wakasynyň ýadydyr; derman wakadan soň berlende şol ýat güýçlendi. Ekspozisiýa terapiýasy baradaky gollanma bu baglanyşygy seljerýär.

Nirede gözlenip, tapylmady

Metilen gögi we kognitiw funksiýa boýunça adamlardaky iň uzak synag alty aý dowam etdi. Bipolýar bozulmada geçirilen randomizirlenen, gezekleşdirilen barlagda eýýäm lamotrigin kabul edýän 37 näsaga işjeň serişdä meňzeş gözegçilik dozasy hökmünde 15 mg ýa-da işjeň doza hökmünde 195 mg berildi. Ýokary dozada depressiýa we alada ballary gowulandy. Makalanyň kognitiw funksiýa baradaky hasabaty bir setirden ybarat: «Metilen gögüniň kognitiw alamatlara täsirleri statistik taýdan ähmiýetli bolmady».

Barlag işjeň gözegçilik serişdesi bilen geçirildi, sebäbi metilen gögi peşewiň reňkini üýtgedýär we awtorlar täsirsiz plasebo bilen toparyň gizlinligini saklap bolmaz diýip hasapladylar. Bu gizlemek meselesi bütin ugurda gaýtalanýar; metilen gögi synaglarynda toparlary gizlemegiň näme üçin kyndygy baradaky gollanma onuň subýektiw netijeleri düşündirmäge nähili täsir edýändigini beýan edýär.

Adamlardaky iň uly ýat synaglarynda başga birleşme ulanyldy

Ýat üçin metilen gögi maşgalasyna degişli dermanyň iň uly synagy Alsgeýmer maksatnamasy boldy we ol metilen gögüni ulanmady. Onda şol bir fenotiazin özeniniň duz görnüşinde durnuklaşdyrylan, gaýtarylan görnüşi bolan gidrometiltionin mezilaty ulanyldy; ol tau agregasiýasynyň ingibitory hökmünde işlenip taýýarlanyldy. Iň soňky 3-nji tapgyr synagy 82 merkezde ýeňil kognitiw bozulmasy ýa-da ýeňil we orta derejeli Alsgeýmer demensiýasy bolan 598 gatnaşyjyny kabul etdi we 52 hepdedäki iki bilelikdäki esasy ahyrky görkezijä ýetilmedi. Beýan edilen sebäp öwredijidir: gözegçilik topary gowulandy; awtorlar muny gözegçilik serişdesiniň özi bilen baglanyşdyrýarlar. Toparyň gizlinligini saklamak üçin täsirsiz peşew reňkleýjisi hökmünde saýlanan gözegçilik serişdesi hepdede iki gezek berilýän 4 mg metiltioninium hlorididi. Statistik taýdan ähmiýetli tapawut diňe ýeňil kognitiw bozulmasy bolan kiçi toparda, 78 we 104 hepdede, gijikdirilip başlanan bejerginiň seljermesinde ýüze çykdy. Şol maksatnamanyň öňki 3-nji tapgyr hasabaty ähmiýetli netijelerini toparlaryň kimdigi açylmazdan öň täzeden düzülen, randomizirlenmedik monoterapiýa kiçi toparlaryny deňeşdirýän seljermelerden aldy. Alsgeýmer synaglary baradaky gollanma şol synaglaryň nämäni tassyklaýandygyny jikme-jik seljerýär.

Ynam bildirmäge mynasyp barlag nähili bolardy

Ýat ýa-da üns baradaky tassyklamany goldap biljek synag üçin öňden kognitiw şikaýaty bolmadyk sagdyn uly adamlar, birnäçe hepdäniň dowamynda gaýtalanýan dozalar, haýsy kapsulanyň haýsydygyny gizleýän deňeşdirme, öňünden kesgitlenen netijeler we garaşsyz barlagçy topary gerek bolardy. Bu sanawdaky talaplaryň hiç biri ýerliksiz däl. Diňe şeýle barlag entek geçirilmedi.

Şeýle-de bolsa, ony ulanmagy göz öňünde tutýan bolsaňyz

Peýda baradaky islendik gürrüňden öň iki howpsuzlyk meselesi durýar. Metilen gögi monoamin oksidaza A-ny togtadýar; şonuň üçin ol resept bilen berilýän antidepressantlar we beýleki serotonergik dermanlar bilen bile ulanylanda, alada ýeňil özara täsir däl-de, serotonin sindromydyr. Şeýle hem gemolitik anemiýa sebäpli G6PD ýetmezçiliginde ony ulanmak garşy görkezilendir. Howpsuzlyk maglumatnamasy we özara täsirler baradaky gollanma bu meseleleri derman toparlary boýunça tertipleýär.

Ýat ýa-da ünsi jemlemek hakykatdan üýtgän bolsa, ilkinji ädim goşmaça serişde kabul etmek däldir. Galkan şekilli mäziň keseli, uky apnoesi, B12-niň pesligi, depressiýa we resept bilen berilýän birnäçe derman nootrop serişdäniň düzetmek üçin satyn alynýan şol alamatyny döredýär; galkan şekilli mäz baradaky subutnamalaryň gollanmasy onuň aňyrsynda bejerip bolýan sebäbiň näçe ýygy durýandygyny görkezýär.

Material ýokardaky her barlagda üýtgeýän faktordyr

Bu ýerde beýan edilen her doza seljerme şahadatnamasy bilen üpjün edilen, derman öndürijisinden alnan belli bir birleşmäniň ölçenen mukdarydy. Barlanylmadyk satyjydan alnan çüýşe beýle däldir. USP monografiýasyna laýyklyk alyjynyň barlap biljek ölçegidir; oňa laýyk gelmeýän materialyň dokma senagaty üçin niýetlenen görnüş bolmagy ähtimal. Şeýle materialda Azure B ýaly organiki hapalar, galyndy eredijiler we agyr metallar derman spesifikasiýasynyň çäklendirýän derejelerinde bolup biler. USP belgisiniň nämäni tassyklaýandygy we nämäni tassyklamaýandygy baradaky makala hil derejesiniň özüni düşündirýär.

Önümi garaşsyz üçünji tarap tarapyndan barlanan diýip häsiýetlendirýän satyjylaryň köpüsi diňe agyr metallary barlaýar we şol ýeke-täk barlag toplumyny doly laýyklyk hökmünde görkezýär. Blupreme doly USP spesifikasiýasyny barlaýar: maddanyň kimligi, arassalygy, organiki hapalar, galyndy eredijiler, element hapalary, ýakylandan soňky galyndy, mikrobiologik çäkler we bakterial endotoksinler. Her partiýa seljerme şahadatnamasy bilen iberilýär; ony dogry okamak partiýa belgisini we laboratoriýany eliňizdäki çüýşe bilen deňeşdirmegi aňladýar. Bularyň hiç biri kognitiw peýda döretmeýär; kimligini resminama bilen tassyklap bilmeýän önüm bolsa bir tassyklamany barlamaga başlamak üçin nädogry saýlawdyr.

Jemleýji netije

Hiç bir synag sagdyn uly adamlara metilen gögi berip, plasebo bilen deňeşdirilende ýatda ýa-da ünsde artykmaçlyk görkezmedi. 2016-njy ýyldaky tejribe beýniniň signallaryny üýtgetdi, reaksiýa wagtyny üýtgetmedi we toparlar deňeşdirilende statistik taýdan ähmiýetli bolmadyk ýatdan gaýtaryp jogap beriş gowulanmasyny ýüze çykardy. Onuň ugurdaş makalasynda hiç hili test baly ýazga alynmady. Garaşsyz topar gan akymynyň we kislorod alyş-çalşynyň ýokarlanman, azalýandygyny tapdy.

Adamlarda tassyklanyp duran kognitiw netije hirurgiýadan gelýär: garry näsaglara wena arkaly berlen doza üç synagda we meta-seljermede operasiýadan soňky deliriumyň ýygylygyny takmynan iki esse azaltdy. Bu ýiti näsaglyk ýagdaýyndaky adamlara degişli hakyky tapyndydyr; deliriumyň öňüni almak boýunça iň uly garaşsyz jemleýji seljerme bolsa bu dermany aýratyn görkezmedi. Bu satylýan tassyklamadan has çäkli tassyklamadyr we onuň ýeri hassahanadyr.

Öýjük mehanizmleriniň kartasy birleşmäniň laboratoriýa modellerinde näme edýändigini beýan edýär, ADHD boýunça subutnamalara syn üns meselesini diagnoz goýlan adamlarda yzarlaýar, gözleg kitaphanasy bolsa bu sahypadaky her tassyklamanyň esasyndaky barlaglary sanawa alýar.