Күнегүләр һәм торгызылу өчен метилен зәңгәре: чынлыкта нәрсә үлчәнгән

2022 елның мартында югары дәрәҗәдәге бер марафончы метилен зәңгәре булган суыра торган таблетканы түләүле рекламада хуплап язды. Ул аның «игътибар туплауны, чыдамлыкны һәм йокыны яхшыртырга ярдәм итә алуын» һәм аны авыр күнегүләр алдыннан куллануын әйтте. Шул ук атнада илкүләм матбугатта фикерләре китерелгән табиблар киңрәк таралган бу күренешне инфлюенсерларның аквариум чистарткычын эчүе дип тасвирлады. Бу ике карашның берсе дә йөгерүченең төп соравына җавап бирми.

Берәрсе кешеләргә метилен зәңгәре биреп, аларның күпме ераклыкка, никадәр тиз йөгерүен яки ничек торгызылуын үлчәгәнме? Бу мәкалә өчен эзләнүләр күнегү нәтиҗәлелеген яки торгызылуны бәяләгән бер генә контрольле кеше тикшеренүен дә тапмады. Сылтамалар чылбырында өч төр хайван, берничә лаборатор препарат һәм бөтенләй метилен зәңгәре булмаган бер кушылма бар.

Чыдамлык, торгызылу һәм механизм — төрле раслаулар

Маркер нәтиҗәлелеккә капма-каршы юнәлештә үзгәрергә, яки нәтиҗәлелек бөтенләй үзгәрмәгәндә дә хәрәкәт итәргә мөмкин. Бу вак техник нечкәлек түгел: метилен зәңгәренең күнегүләргә йогынтысы турында иң күп телгә алынган тикшеренүдә нәкъ шул күренеш күзәтелгән.

Этләрдәге тикшеренүдә башка буягыч кулланылган

Метилен зәңгәре һәм күнегүләр турында иң еш китерелә торган хезмәт — Имаи һәм хезмәттәшләренең 1986 елда аңлы хәлдәге этләрне йөгерү юлы җайланмасында тикшерүе. Анда күнегү вакытында йөрәкнең минутлык кан күләменең артуы тукымаларның оксидлашу-кайтарылу халәтенә бәйлеме икәнен тикшергәннәр. Моның өчен методлар бүлегендә «4 mg/kg яңа метилен зәңгәре 3,7-бис(этиламино)-2,8-диметилфеназотоний хлориды, Eastman Kodak Company» дип тасвирланган матдә кулланылган. Яңа метилен зәңгәре — аерым тиазин буягычы: метилен зәңгәрендәге ике диметиламино төркеме урынында анда ике этиламино төркеме бар. Ул күбрәк ретикулоцитларны буяу өчен кулланыла торган матдә буларак билгеле. Аның белән алынган нәтиҗә метилен зәңгәре белән алынган нәтиҗә түгел.

Шулай да бу тикшеренү әһәмиятле, чөнки ул маркер белән физиологиянең аерым үзгәрә алуын иң ачык күрсәтә. Этләр 6 процент авышлыкта башта 2.5, аннары 5.0 mph тизлектә ике 20 минутлык этап йөгергән. Ике төркемдә дә күнегү йөрәкнең минутлык кан күләмен ике тапкыр, ә бөтен тәннең кислород куллануын өч-дүрт тапкыр арттырган. Физиологик эремә алган төркемдә артериаль кандагы лактатның пируватка нисбәте 6.0 дан 9.97 гә күтәрелгән. Матдә алган төркемдә ул күтәрелмәгән.

Барлык функциональ күрсәткечләр дә төркемнәр арасында бер үк булган. Йөрәк тибеше ешлыгы, артериаль басым, сул карынчыкның кыскару сәләте һәм плазмадагы катехоламиннар ике төркемдә дә бертөрле арткан. Йөрәкнең минутлык кан күләме белән бөтен тәннең кислород куллануы арасындагы бәйләнештә дә статистик аерма булмаган. Авторлар нисбәт үзгәрешләре «аз һәм уртача көчәнешле күнегүләр вакытында кан әйләнеше активлашуы белән сәбәп-нәтиҗә бәйләнешендә түгел» дигән нәтиҗә ясый.

Бу нисбәт күренгәнчә үк көчле дәлил түгел. Ул пируват литрга 0.14 тән 0.38 mmol га күтәрелгәнгә төшкән, шул ук вакытта лактат та литрга 1.05 тән 2.85 mmol га арткан. Буягыч ял хәлендә бирелгән этләрдә кислород куллану бераз арткан, артериаль канның pH күрсәткече күтәрелгән, ә углерод диоксиды кимегән. Авторлар бу үзгәрешләрне митохондрияләрдә сулыш алу белән фосфорлашуны аеручы 2,4-динитрофенол китереп чыгарган үзгәрешләргә «охшаш» дип атый. Тизлек протокол белән билгеләнгән булган, шуңа күрә бер генә этне дә арып беткәнче йөгертмәгәннәр.

Күселәрнең йөзүен тикшерү һәм анда кулланылган доза

Хайваннардагы нәтиҗәлелек буенча иң көчле нәтиҗә — Frontiers in Behavioral Neuroscience журналында басылган Пэн һәм хезмәттәшләренең 2025 елгы тәҗрибәсе. Күселәр койрыкларына тән авырлыгының 3 процентына тигез йөк бәйләнгән килеш, ун төн рәттән, һәр төн кимендә ике сәгать, билгеләнгән арып бетү критерийларына җиткәнче йөзгән. Һәр йөзүдән соң бер төркемгә метилен зәңгәре борын аша, икенчесенә шул ук юл белән физиологик эремә бирелгән. Метилен зәңгәре алган күселәр арып бетү критерийларына җиткәнче озаграк йөзгән, икенче көнне ачык мәйданда күбрәк хәрәкәт иткән, борчылуга охшаш тәртипне азрак күрсәткән. Аларның гиппокампында һәм стриатумында нейроннар югалуы, миелин бозылуы һәм митохондрияләрнең фрагментлашуы да азрак булган.

Бу тикшеренү турында сөйләгәндә дозаны гадәттә төшереп калдыралар. 1 процентлы эремә — 10 mg/mL; һәр борын тишегенә ун микролитр кертелгән, димәк, гомуми күләм якынча 20 микролитр, яки һәр күсегә һәр күнегүдән соң 0.2 mg булган. Борын аша кертү матдәнең ис сизү һәм өч тармаклы нерв юллары аша баш миенә барып җитүе өчен сайлана. Авторлар үз тикшеренүләренең «баш миендә һәм плазмада оксидлашу реакцияләрен, ялкынсынуны яки гормон дәрәҗәләрен үлчәмәвен» әйтә. Алар тәкъдим иткән киләсе адым — «күнегүләр алдыннан MB өстәмәсе кабул итүнең комплекслы йогынтысын» тикшерү.

Йөгерүче нәкъ шуны тикшерүләрен теләр иде. Бу протоколда кушылма, зарарлануны чикләү өчен, физик эштән соң бирелгән. Арып беткән күсе моделендә икенче көнне озаграк йөзү — торгызылу турындагы нәтиҗә; ул күнегү алдыннан доза кабул иткән әзерлекле кеше турында нәтиҗә түгел.

«Чыдамлык» сүзе каян килеп чыккан

Гадәттә чыдамлык яхшыруын күрсәтә дип тасвирланган тычкан тикшеренүе — Neuroscience Research журналындагы Гуреев һәм хезмәттәшләренең 2016 елгы хезмәте. Тычканнар 60 көн буе көненә 15 mg/kg күләмендә метилен зәңгәре булган су эчкән. «Физик чыдамлык» җеп сынавы, ягъни горизонталь таякчыклар ярдәмендә бәяләнгән; бу сынау тотып тору көчен, хәрәкәт координациясен һәм тигезлекне бергә бәяли. Матдә алмаган урта яшьтәге тычканнар 1.17 балл җыйган; матдә алганнары — 2.23, бу җитлеккән тычканнар дәрәҗәсенә якын. Җитлеккән тычканнарда бер күрсәткеч тә яхшырмаган.

Ял хәлендә кислород куллану якынча 15 процентка арткан. Баш мие митохондрияләрендә водород пероксиды җитештерелүе аксымның һәр миллиграммына минутына 94.9 дан 176.7 pmol га күтәрелгән. Митохондрия ДНКсы 2.3 тапкыр арткан. Бу — картаючы хайваннарда митохондрияләрнең яңару әйләнеше көчәюе һәм аны этәрүче оксидлашу сигналлары. Бу сәламәт спортчының тизрәк хәрәкәт итәчәген күрсәтми.

Күзәнәк тәҗрибәләре һәм аларның чикләре

Лаутерс һәм хезмәттәшләре 2005 елда метилен зәңгәренең L929 фибробласт күзәнәкләрендә GLUT1 аша глюкоза ташуны активлаштыруын хәбәр иткән: 50 микромоляр концентрациядә үсеш 800 процентка кадәр җиткән. 2008 елгы дәвам тикшеренүе метил-бета-циклодекстринның метилен зәңгәрен турыдан-туры бәйләвен һәм бу йогынтыны туктатуын күрсәткән. Бу — күзәнәк линиясе турындагы нәтиҗә; ул скелет мускулларында беркайчан да күрсәтелмәгән.

Механизмның үзе дә бәхәсле

Треттер һәм хезмәттәшләренең 2014 елда диңгез дуңгызлары баш миеннән аерып алынган митохондрияләрне тикшерүендә 100 наномолярдан 1 микромолярга кадәр концентрациядәге метилен зәңгәре ял хәлендә кислород куллануны арттырган, I комплексы яки III комплексы тоткарланганда мембрана потенциалын һәм ATP җитештерелүен торгызган, шулай ук водород пероксиды җитештерелүен арттырган. Иң мөһиме: тикшерелгән «субстратларның берсендә дә MB ADP белән стимуллаштырылган сулыш алуга йогынты ясамаган». Күнегүләр турындагы раслау таянган максималь бәйләнгән сулыш алу артмаган.

Гуреев һәм хезмәттәшләренең 2019 елгы дәвам тикшеренүендә тычканнардагы алдагы нәтиҗәне алган шул ук лаборатория метилен зәңгәренең тычкан баш мие митохондрияләрендә «антимицин тарафыннан тоткарланган мембрана потенциалын һәм сулыш алуны торгыза алмавын» ачыклаган. Алар электроннарны кабул итү урыны чылбырның аннан соңгы берәр өлеше түгел, ә III комплексының Qo урыны дигән нәтиҗә ясаган. Буягыч электроннарны тоткарланган сулыш чылбырын читләтеп күчерә дигән гади аңлатма һәр препаратта да расланмый.

Боларның берсе дә кешеләрдә йогынты булу мөмкинлеген кире какмый. Әмма ышанырлык митохондрия химиясен әзер нәтиҗә итеп кабул иткән, механизмга гына таянган дәлилнең механизм эчендә үк проблемалары бар дигәнне аңлата.

Кешеләрдәге сынау хәл итәргә тиешле ике төзелеш мәсьәләсе

Метилен зәңгәрен кулланганда катнашучылардан аларның кайсы төркемдә булуын яшерү кыен. Ул сидекне зәңгәр-яшел төскә кертә, һәм кешеләр моны күрә. Биполяр бозылу буенча 2017 елгы кроссовер сынауда бу турыдан-туры әйтелгән: «Без бу төзелешне сайладык, чөнки метилен зәңгәре сидек төсен үзгәртә, шуңа күрә традицион плацебо куллана алмадык». Ул сынауда түбән дозаны тәэсирсез таблетка белән түгел, ә югары доза белән чагыштырганнар.

Күнегүләрне тикшерүдә бу проблема башка өлкәләрнең күбесенә караганда кискенрәк, чөнки сизелгән көчәнеш һәм вакытка сынау нәтиҗәләре көтүләргә бик нык бәйле. Катнашучылардан кайсы төркемдә булуларын яшерә алмаган сынау матдәнең йогынтысын гына түгел, аңа ышануны да үлчи.

Документлаштырылган чишелеш бар. 2016 елда 26 сәламәт өлкән кеше катнашкан рандомизацияләнгән сурәтләү тикшеренүендә бертөрле үтә күренми торган капсулаларда 280 mg USP сыйфатындагы метилен зәңгәре, якынча 4 mg/kg, яки FD&C зәңгәр № 2 азык буягычыннан торган плацебо биргәннәр. Катнашучылардан дозаны кабул иткәнче бәдрәфкә баруларын, ә аннан соң кабат бармауларын сораганнар — «сидекнең төсе үзгәрү нәтиҗәсендә төркемнәрнең яшеренлеген бозмас өчен».

Икенче проблема — доза һәм кертү юлы. Авыз аша кабул ителгән метилен зәңгәренең бер өлеше сидек белән чыгарыла. Авыз аша кабул иткәннән соң баш миенә эләккән күләм вена аша керткәннән соңгының якынча яртысын тәшкил итә; Питер һәм хезмәттәшләренең фармакокинетика хезмәтенә сылтанып, Гуреев төркеме моны искәртә. Күсегә борын аша кертүне капсула кабул итүгә турыдан-туры күчереп булмый. Басылган хезмәтләрдә кешеләр өчен дозалар диапазоны 0.5 тән 4 mg/kg га кадәр, ә 2016 елгы сурәтләү сынавында 10 mg/kg дан югары дозаларда капма-каршы йогынты билгеләнгән.

Кешеләрдәге тикшеренүләр башка нәрсәне үлчи

Бу тема турында сөйләгәндә кешеләрдә үткәрелгән ике контрольле тәҗрибә телгә алына, ләкин аларның берсе дә күнегүләрне үлчәмәгән. 2016 елгы сурәтләү сынавында игътибарлылык реакциясе вакыты өчен препарат белән вакытның статистик әһәмиятле үзара йогынтысы табылмаган: плацебо төркемендә башта 230, аннары 220 миллисекунд; метилен зәңгәре төркемендә башта 230, аннары 230 миллисекунд, P = .43. 2023 елда сигез сәламәт хатын-кызда матдәне вена аша кертеп үткәрелгән тикшеренүдә баш миендәге кан агымы да, баш миенең кислородны метаболик куллану тизлеге дә артмаган, ә кимегән. Энергия һәм арыганлык турындагы дәлилләр белешмәсендә икесе дә карала.

Шулай да сынап карарга булсагыз

Үзеңдә тәҗрибә үткәрү нәтиҗәлелекне расламый, әмма үзеңне алдамас өчен аны җитәрлек төгәл теркәргә мөмкин. Продуктны һәм партияне, кертү юлын, күнегүгә кадәр күпме вакыт калганда кабул итүне, арасы яки йөге белән төгәл күнегүне, санлы шкалада сизелгән көчәнешне, йокыны, кофеинны һәм теләсә нинди даруны, шулай ук икенче көнге мускул авыртуын һәм 48 сәгатьтән соң шул ук төр күнегүдәге нәтиҗәлелекне язып барыгыз. Аннары шул ук күнегүләрне матдәсез кабатлагыз.

Бер кешенең бер үзгәрешне күзәтүе матдә йогынтысын физик әзерлектән, мотивациядән, һава торышыннан һәм күнегүләрдәге гадәти очраклы тирбәлешләрдән аера алмый. Иң җиңел ялгыштыра торган өлеш — субъектив өлеш.

Метилен зәңгәренең нәтиҗәлелеккә бөтенләй бәйле булмаган хәвефләре дә бар. Ул моноаминоксидаза A ны тоткарлый, шуңа күрә рецепт белән бирелә торган антидепрессантлар һәм башка серотонинергик дарулар белән бергә куллану мәсьәләсен тудыра. Гемолитик анемия хәвефе аркасында G6PD җитешмәгәндә аны куллану ярамый. Иминлек белешмәсендә бу ике мәсьәлә дә карала, ә даруларның үзара тәэсире белешмәсе даруларга кагылышлы сорауларны класслар буенча тәртипли. Допингка каршы кагыйдәләр буенча ярышсагыз, сатучының сүзенә түгел, кагыйдәләргә күз салыгыз.

Югарыдагы һәр тикшеренүдә материал үзе дә үзгәрүчән фактор

Монда тасвирланган һәр доза билгеле кушылманың үлчәнгән күләмен тәшкил иткән. Тикшерелмәгән сатучыдан алынган шешә моңа тиң түгел. USP монографиясенә туры килү — сатып алучы тикшерә ала торган стандарт. Аңа туры килмәгән материал, мөгаен, тукымаларны буяу өчен җитештерелгән; анда Azure B кебек органик кушылмалар, калдык эреткечләр һәм авыр металлар фармацевтик спецификация чикләгән дәрәҗәләрдән югары күләмдә булырга мөмкин. USP билгесе нәрсәне раслый һәм нәрсәне расламый турындагы мәкаләдә сыйфат дәрәҗәсе карала, ә чит кушылмаларны сынау ысуллары лабораториянең нәрсә эзләвен аңлата.

Продуктын бәйсез өченче як тикшергән дип тасвирлаучы сатучыларның күбесе авыр металларны гына тикшерә, аннары шул бер анализ җыелмасын тулы спецификацияне канәгатьләндергәндәй тәкъдим итә. Blupreme тулы USP спецификациясе буенча сынау үткәрә: матдәнең идентификациясе, чисталык, органик кушылмалар, калдык эреткечләр, элемент кушылмалары, кыздырганнан соңгы калдык, микробиологик чикләр һәм бактерия эндотоксиннары. Һәр партия анализ сертификаты белән җибәрелә, ә аны дөрес уку — партия номерын һәм лабораторияне кулыгыздагы шешәгә туры китереп тикшерү дигән сүз.

Нәтиҗә

Кешеләрдәге бер генә контрольле тикшеренү дә метилен зәңгәренең чыдамлыкка, тизлеккә, көчкә яки торгызылуга йогынтысын үлчәмәгән. Лактатка йогынтыны дәлилләү өчен китерелгән эт тикшеренүендә башка буягыч кулланылган һәм нәтиҗәлелектә аерма табылмаган. Күселәрнең йөзүен тикшергәндә физик эштән соң борын аша 0.2 mg бирелгән. «Чыдамлык» сүзе нигезләнгән тычкан тикшеренүендә картаючы хайваннарның тотып тору көчен һәм координациясен бәяләүче сынау кулланылган, ә митохондрияләр турындагы әдәбиятта механизм бәхәсле булып кала.

Шулай итеп, ышанырлык механизм, хайваннардагы кечкенә тикшеренүләр нәтиҗәләре җыелмасы, документлаштырылган чишелеше булган бер сынау төзелеше проблемасы бар, әмма кешеләрнең физик нәтиҗәлелеге турында мәгълүмат юк. Кешеләр өчен файда турындагы дәлилләр күзәтүе күнегүләргә кагылышлы раслауларны кешеләрдәге башка тикшеренүләр белән янәшә карый, ә тикшеренүләр китапханәсе һәр раслауның нигезендәге хезмәтләрне туплый.

Берәр максатка әзерләнеп күнегүләр ясыйсыз икән, иң көчле дәлилләргә таянган фактор — күнегүләрнең үзе.