مېتىلېن كۆكى ۋە ئۇيقۇ: سىناقلار نېمىنى خاتىرىلىدى، ھېچكىم نېمىنى ئۆلچىمىدى

بىر پايدىسىز ھادىسە جەدۋىلىدىكى يەككە قۇر بۇ دورا تۈركۈمىگە ئائىت ھازىرقى ئەڭ چوڭ ئۇيقۇ دەلىلىدۇر. ھەرىكەت تىپىدىكى پېشانە-چېكە بۆلىكى دېۋەڭلىكىگە دائىر 52 ھەپتىلىك ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناقتا، كۈنىگە 8 mg قوبۇل قىلغان 110 بىمارنىڭ 3 ى، كۈنىگە 200 mg قوبۇل قىلغان 108 بىمارنىڭ 7 سى ئۇيقۇسىزلىقنى دوكلات قىلغان. ئاپتورلار ئۇيقۇسىزلىقنى قان ئازلىق، ئىچ سۈرۈش، كۆڭۈل ئېلىشىش، سىيگەندە ئاغرىش، دائىم سىيىش ۋە قۇسۇش بىلەن بىرگە، دورا مىقدارى ئاشقاندا كۆپەيگەن پايدىسىز ھادىسىلەر قاتارىغا كىرگۈزگەن.

دورا مىقدارى 25 ھەسسە بولغاندا، ئۇيقۇسىزلىق تەخمىنەن ئىككى يېرىم ھەسسە بولغان. بۇ كىچىك جەدۋەلدىكى ئاجىز بىر سىگنال بولۇپ، كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ بۇ تېمىنى ئىزدەش سەۋەبىگە قارىمۇقارشى يۆنىلىشتە.

مېتىلېن كۆكى ياكى ئۇنىڭ قايتۇرۇلغان شەكلى بولغان ھىدرومېتىلتىئونىن مېسىلاتىغا دائىر ھېچقانداق ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناقتا ئۇيقۇ نەتىجە كۆرسەتكۈچى سۈپىتىدە ئۆلچەنمىگەن. بۇ ماقالە ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلغان ئىزدەشلەردە ئۇيقۇ سوئالنامىسى، ھەرىكەت ئارقىلىق ئۇيقۇنى خاتىرىلەش ياكى ئۇيقۇ تەجرىبىخانىسىدا بىر كېچە ئۆتكۈزۈش قوللىنىلغان تەتقىقات تېپىلمىدى. بار بولغىنى بىمارنىڭ ئېيتىپ قالغان، كىلىنىكىلىق خادىمنىڭ كودلاپ قويغان ئۇچۇرىدۇر؛ بۇ ئاڭلىماققا تۇيۇلغاندىنمۇ ئاجىز بىر ئۆلچەش ۋاسىتىسى.

ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن تەتقىقات پروگراممىلىرى نېمىنى خاتىرىلىدى

تېپىلغان ئۇيقۇغا مۇناسىۋەتلىك بارلىق تۈرلەر ئۈچ سانلىق مەلۇمات توپلىمىدا بار. ئىككىسى ھىدرومېتىلتىئونىنغا دائىر ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناقلار بولۇپ، ئۇ ئوخشاش فېنوتىئازىن ئاساسىي قۇرۇلمىسىنىڭ تۇز شەكلىدە مۇقىملاشتۇرۇلغان قايتۇرۇلغان شەكلىدۇر. ئۈچىنچىسى ۋېنا ئىچىگە بېرىلىدىغان مەھسۇلاتنىڭ ئامېرىكىدىكى رېتسېپلىق دورا ئۇچۇرىدۇر.

ئىككىنچى قۇردىكى ئىككى تەپسىلات سانلاردىنمۇ مۇھىم. بىرىنچىسى، سېلىشتۇرما گۇرۇپپىغا مېتىلتىئونىنىي خلورىدى، يەنى مېتىلېن كۆكى نامىدا سېتىلىدىغان ئوخشاش بىرىكمە، ھەپتىدە ئىككى قېتىم 4 mg دىن بېرىلگەن. ئۇ ئاكتىپ بولمىغان سۈيدۈك رەڭلەندۈرگۈچ سۈپىتىدە بېرىلىپ، قاتناشقۇچىلارنىڭ ھاجەتخانا قاچىسىغا قاراپ ئىككى گۇرۇپپىنى پەرقلەندۈرەلمەسلىكى مەقسەت قىلىنغان. ئىككىنچىسى، ئاكتىپ دورا گۇرۇپپىلىرىدىكى سەككىز ئۇيقۇسىزلىق ئەھۋالىنىڭ ھېچبىرىنى تەتقىقاتچى دورىغا مۇناسىۋەتلىك دەپ قارىمىغان. 332 كىشى ئىچىدىكى ئۈچ مۈگدەش ئەھۋالى بولسا مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالغان.

پايدىسىز ھادىسە ئۆلچەم ئەمەس. ئۇ نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ چېكىنىش خاراكتېرلىك كېسىلى بار، كۆپىنچىسى تىنچلاندۇرغۇچى ۋە خامۇشلۇققا قارشى دورىلارنىمۇ قوبۇل قىلىۋاتقان كىشىلەر توپىدا، بىرەيلەن تىلغا ئالغان ھادىسىنىڭ ئوقۇرمەن ئىشلىتىدىغان سۆزلەردىن باشقىچە ئاتالغۇلار بىلەن خاتىرىلىنىشىدۇر. ئۈچىنچى قۇردىكى «تىزىلمىغان» دېگەننى «يۈز بەرمەيدۇ» دەپ چۈشىنىشمۇ قارىمۇقارشى سەۋەبتىن خاتا بولىدۇ: 31 بىمارلىق ئەۋرىشكە ھەرقانداق ھادىسىنى دېگۈدەك قولدىن بېرىپ قويغۇدەك كىچىك، رېتسېپلىق دورا ئۇچۇرىدا بولسا بۇ دورىنىڭ تەسىرگە ئۇچراش مىقدارى بىلەن ئىنكاس ۋە بىخەتەرلىك ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنىڭ نامەلۇم ئىكەنلىكى ئېنىق يېزىلغان.

ئۇيقۇغا دائىر دەۋالار نەدىن كەلگەن

بۇ بىرىكمىنى ئۇيقۇ بىلەن باغلايدىغان ماقالە، سىن ۋە مەھسۇلات بەتلىرىنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك ئاخىرىدا بىر نەتىجىنى كۆرسىتىدۇ. 2007-يىلى، Oxenkrug ۋە خىزمەتداشلىرى مونوئامىن ئوكسىدازا پائالىيىتى ۋە چاشقاننىڭ قارىغاي بېزىدىكى ئىندوللارنى ئۆلچىگەن، بۇ بىر قېتىملىق تېرە ئاستى دورا بېرىشتىن كېيىن ئېلىپ بېرىلغان.

مېتىلېن كۆكى مونوئامىن ئوكسىدازانىڭ A تىپىغا نىسبەتەن Ki تەخمىنەن 180 نانومول بولغان، B تىپىغا نىسبەتەن تەخمىنەن 1,400 نانومول بولغان قايتۇرغىلى بولىدىغان رىقابەتلىك توسقۇچى بولۇپ، A شەكلىگە بولغان مايىللىقى تەخمىنەن سەككىز ھەسسە يۇقىرى بولغان. ھەر گۇرۇپپىدا بەش چاشقان؛ تېرە ئاستىغا 10 mg/kg بېرىلگەن؛ 90 مىنۇتتىن كېيىن قارىغاي بەزلىرى ئېلىۋېتىلگەن. مېلاتونىن ھەر بەزدە 0.17 دىن 0.71 نانوگرامغا ئۆرلىگەن. مېلاتونىننىڭ بىۋاسىتە ئالدىنقى ماددىسى بولغان N-ئاتسېتىلسېروتونىن بايقاش چېكىدىن تۆۋەن سەۋىيەدىن 0.86 گە ئۆرلىگەن. قارىغاي بېزىدىكى سېروتونىن 79 دىن 118 گە ئۆرلىگەن، پارچىلىنىش مەھسۇلاتى بولغان 5-HIAA بولسا 10.9 دىن 4.1 گە چۈشكەن.

بۇنىڭدىن كېلىپ چىقىدىغان مۇلاھىزە خىمىيە جەھەتتىن ئاساسلىق. سېروتونىن مېلاتونىننىڭ خام ماددىسى، نورئادرېنالىن بولسا سېروتونىننى N-ئاتسېتىلسېروتونىنغا ئايلاندۇرىدىغان ئاتسېتىللاش قەدىمىنى قوزغىتىدۇ. ھەر ئىككىسىنى پارچىلايدىغان ئېنزىمنى توسقاندا، يورۇقلۇق باسقۇچىدا قارىغاي بېزىدە خام ماددا تېخىمۇ كۆپ بولىدۇ، قاراڭغۇ باسقۇچ كەلگەندە ئىشلىتىشكە بولىدىغان ئالدىنقى ماددىمۇ كۆپ بولىدۇ.

بىراق بۇ بىر ئادەمنىڭ ياخشىراق ئۇخلىشىدىن يەنىلا ناھايىتى يىراق. ئۆلچەنگىنى ناركوز قىلىنغان ھايۋاندىكى بىر بەزنىڭ بىر پەيتتىكى تەركىبىدۇر؛ بۇ سىناق لايىھەسىدە چاشقاننىڭ قانچىلىك ئۇخلىغانلىقى، قانچىلىك تېز ئۇخلاپ قالغانلىقى ياكى ئەتىسى ئەتىگەندە قانداق ھېس قىلغانلىقى خاتىرىلەنمىگەن. بۇ ماقالە خامۇشلۇققا قارشى تەسىر مېخانىزملىرى ھەققىدە يېزىلغان بولۇپ، مۇھاكىمە قىسمىدا كۈندۈزلۈك مېلاتونىننى ئاشۇرۇش خامۇشلۇق بىمارلىرىدىكى سۈرۈلۈپ كەتكەن سۇتكىلىق رىتىمنى تۈزىتىشى مۇمكىنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان. بۇ مۇھاكىمە بۆلىكىدىكى بىر پەرەز بولۇپ، ئۇيقۇغا دائىر دەۋانىڭ مەنبەسى دەل شۇ.

جانلىق چۈش توغرىسىدىكى دەۋانىڭ ئېلان قىلىنغان مەنبەسى يوق

بۇ ماقالە ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلغان ئىزدەشلەردە، مېتىلېن كۆكى جانلىق چۈش، قورقۇنچلۇق چۈش ياكى چۈشنى ئەسلەشنىڭ ئۆزگىرىشى بىلەن باغلانغان ھېچقانداق يەككە بىمار دوكلاتى، بىمارلار يۈرۈشلۈك دوكلاتى، سىناق خاتىرىسى ياكى تەتقىقات تېپىلمىدى. بۇ دەۋا ئىلمىي ئەدەبىياتتا ئەمەس، مۇنازىرە تېمىلىرىدا بار.

بۇ تۈردىكى دورىلارغا ئائىت دەلىللەر داۋالاش مەزگىلىدە قارىمۇقارشى يۆنىلىشنى كۆرسىتىدۇ. مونوئامىن ئوكسىدازانىڭ A ۋە B تىپلىرىنى تاللاپ توسقۇچى كلورگىلىن ۋە پارگىلىن تۆت ھەپتە بېرىلگەندە، كەيپىيات توسالغۇسى بار بىمارلارنىڭ REM ئۇيقۇسى پۈتۈنلەي دېگۈدەك بېسىلغان، ئومۇمىي ئۇيقۇ ۋاقتىمۇ قىسقارغان. 21 كىلىنىكىلىق تەتقىقات ۋە 25 يەككە بىمار دوكلاتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان خامۇشلۇققا قارشى دورىلار ۋە چۈش كۆرۈشكە دائىر سىستېمىلىق تەكشۈرۈش، كلاسسىك مونوئامىن ئوكسىدازا توسقۇچى فېنېلزىن قوبۇل قىلىنغاندا چۈشنى ئەسلەش قېتىم سانىنىڭ ئازىيىدىغانلىقىنى بايقىغان. بۇ ئەدەبىياتتىكى قورقۇنچلۇق چۈشلەر دورا قوبۇل قىلىۋاتقاندا ئەمەس، دورا توختىتىلىپ REM ئۇيقۇسى قايتا كۈچەيگەن مەزگىلدە كۆرۈلىدۇ.

شۇڭا ئادەتتە جانلىق چۈشنىڭ سەۋەبى دەپ كۆرسىتىلىدىغان مېخانىزم، نورمال ئەھۋالدا REM ئۇيقۇسى ۋە چۈشنى ئەسلەشنىڭ ئازىيىشىنى، توختىتىلغاندا بولسا يېقىمسىز قايتا كۈچىيىشنى مۆلچەرلەيدۇ. مېتىلېن كۆكىنىڭ ئادەمدە بۇ ئىككىسىنىڭ بىرىنى پەيدا قىلىدىغان-قىلمايدىغانلىقى سىنالمىغان. ئۇنىڭ توسۇش تەسىرى قايتۇرغىلى بولىدۇ، ئۇ فېنېلزىنغا قارىغاندا خېلى ئاجىز توسقۇچى، بۇ سوئالغا جاۋاب بېرەلەيدىغان ئادەم تەتقىقاتلىرى بولسا ئەزەلدىن ئېلىپ بېرىلمىغان.

ۋاقىت پەرقىگە دائىر دەۋانىڭ ھەقىقىي مەنبەسى بار

بۇ دەۋانىڭ ئارقىسىدا بىر ماقالە بار. Oxenkrug ۋە Requintina يورۇقلۇق دەۋرىنى ئۆزگەرتىش ئارقىلىق چاشقاندا ۋاقىت پەرقى مودېلىنى قۇرغان، ئاندىن فلۇئورېسسېنسىيەلىك بايقاش بىلەن يۇقىرى ئۈنۈملۈك سۇيۇقلۇق خروماتوگرافىيەسى ئارقىلىق قارىغاي بېزىدىكى سېروتونىن، N-ئاتسېتىلسېروتونىن ۋە مېلاتونىننى ئۆلچىگەن.

ئىككى بايقاش دوكلات قىلىنغان. يېڭى قاراڭغۇ مەزگىلنىڭ باشلىنىشىدا مېلاتونىن ئوكۇل قىلىش N-ئاتسېتىلسېروتونىن ۋە مېلاتونىن رىتىملىرىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىنى تېزلەتكەن. يەنە N-ئاتسېتىلسېروتونىن ۋە ماقالىدە مونوئامىن ئوكسىدازا A توسقۇچى دەپ تەسۋىرلەنگەن مېتىلېن كۆكى، يورۇقلۇق كەلتۈرۈپ چىقارغان N-ئاتسېتىلسېروتونىننىڭ قالايمىقانلىشىشىنى ئازايتقان، ئەمما مېلاتونىننىڭكىنى ئازايتمىغان.

بۇنى دىققەت بىلەن ئوقۇڭ. دەۋا قىلىنىۋاتقان دەل شۇ ئەھۋالنىڭ ھايۋان مودېلىدا، مېتىلېن كۆكى بىر ئالدىنقى ماددا كۆرسەتكۈچىنى ئۆزگەرتكەن، مېلاتونىن رىتىمىنى ئۆزگەرتمىگەن. ماقالىنىڭ ئۆز خۇلاسىلىرى شەرققە قاراپ ئۇچقاندا قايسى يېتىپ بېرىش ۋاقتىنىڭ ياخشىراق ئىكەنلىكى ۋە مېلاتونىننىڭ ۋاقتىنى قانداق بەلگىلەش ھەققىدە. ئۇ مېتىلېن كۆكىنى ۋاقىت پەرقىنى داۋالاش ئۇسۇلى دەپ تەۋسىيە قىلمايدۇ، ئادەمدىمۇ بۇ مەقسەتتە سىناپ بېقىلغان تەتقىقات يوق.

كىچىك چاشقانلارنى ئۇيقۇدىن مەھرۇم قىلىش ئۇيقۇ ئۆلچىمى ئەمەس

مېتىلېن كۆكىنىڭ ئۇيقۇدىن مەھرۇم بولۇشقا ياردەم قىلىدىغانلىقىغا دەلىل سۈپىتىدە ئەڭ كۆپ تىلغا ئېلىنىدىغان سىناقتا ئۇيقۇ ئۆلچەنمىگەن. Marzabadi ۋە خىزمەتداشلىرى 60 ئەركەك BALB/c كىچىك چاشقاننى ئۆزگەرتىلگەن كۆپ سۇپىلىق قۇرۇلمىغا قويغان؛ تار سۇپىغا قويۇلغان ھايۋان ئويغاق تۇرۇشقا مەجبۇر بولغان. ئۇلار كەڭ سۇپىدىكى سېلىشتۇرما گۇرۇپپىنى ئۇيقۇدىن مەھرۇم قىلىنغان ھايۋانلار، يالغۇز مېتىلېن كۆكى، يالغۇز 810 نانومېتىرلىق ئىمپۇلس لازېر ۋە بۇ ئىككىسى بىرلەشتۈرۈلگەن گۇرۇپپىلار بىلەن سېلىشتۇرغان.

ئۇيقۇدىن مەھرۇم قىلىش باشلىنىشتىن بۇرۇن ئۇدا ئون كۈن 0.5 mg/kg مېتىلېن كۆكى ئوكۇل قىلىنغان، لازېر بولسا كۈن ئارىلاپ ئىشلىتىلگەن. ئۆگىنىش ۋە ئەستە تۇتۇش T شەكىللىك ماز، ئىجتىمائىي ئۆزئارا تەسىر سىنىقى ۋە ئۆتۈش قۇتىسى ئارقىلىق باھالانغان، ئۇنىڭدىن كېيىن ھىپپوكامپۇستىكى PSD-95، GAP-43 ۋە سىناپتوفىزىن سەۋىيەلىرى ئۆلچەنگەن.

ئۇيقۇدىن مەھرۇم قىلىش تاللاشنى ئالمىشىش نىسبىتى، ئىجتىمائىيلىشىش، ئىجتىمائىي يېڭىلىققا مايىللىق ۋە ئەستە تۇتۇش كۆرسەتكۈچىنى تۆۋەنلەتكەن. يەككە داۋالاشلارنىڭ ھېچبىرى بۇ كۆرسەتكۈچلەرنىڭ كۆپىنچىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرمىگەن. بىرلەشتۈرۈلگەن داۋالاش بولسا ئەسلىگە كەلتۈرگەن، شۇنداقلا ئۈچ سىناپس بەلگىسىنىڭ ھەممىسىنى ئاشۇرغان. بۇ بايقاشنىڭ مەنىسى، ئالدىن بېرىلگەن بىرلەشمە داۋالاشنىڭ ئۇيقۇسى بۇزۇلغان ھايۋانلاردا ئەستە تۇتۇشنى قوغدىغانلىقىدۇر. بۇ لايىھەدە ئۇيقۇدىن مەھرۇم قىلىش نەتىجە ئەمەس، زىيان كەلتۈرگۈچى ئامىل. ئۇخلاپ قالغۇچە بولغان ۋاقىت، ئۇيقۇ داۋاملىشىش ۋاقتى ياكى ئۇيقۇ قۇرۇلمىسى خاتىرىلەنمىگەن؛ بۇ ماقالىنى بىراۋنىڭ قانچىلىك ياخشى ئۇخلايدىغانلىقىغا دەلىل دەپ ئوقۇش ئۇنىڭ ئۆلچىگەن نەرسىسىنى تەتۈر چۈشىنىشتۇر.

ئەتىگەنمۇ ياكى كەچمۇ: سانلار بۇنى ھەل قىلمايدۇ

قوبۇل قىلىش ۋاقتى توغرىسىدىكى مەسلىھەتلەر ئىشەنچ بىلەن قايتا-قايتا ئېيتىلىدۇ، ئەمما ئەزەلدىن سىنالمىغان. ھېچقانداق سىناقتا، ھەرقانداق كىشىلەر توپىدا، ھەرقانداق ئۇيقۇ نەتىجىسى ئۈچۈن ئەتىگەنلىك ۋە كەچلىك دورا قوبۇل قىلىش سېلىشتۇرۇلمىغان.

ئۆلچەنگىنى بۇ بىرىكمىنىڭ قانچىلىك ئاستا ھەرىكەتلىنىدىغانلىقىدۇر. ساغلام پىدائىيلاردىكى بىر قېتىملىق دورا تەتقىقاتىدا، ئۈچەي تەييارلىقىدىن كېيىن ئېغىز ئارقىلىق قوبۇل قىلىنغان 200 mg قاندىكى قويۇقلۇقنىڭ ئون ئىككى سائەت بويىچە ئۆرلىشىگە سەۋەب بولغان، ئەڭ يۇقىرى چەككە يېتىش ۋاقتىنىڭ مېدىئانى 16 سائەت بولغان. بۇ مىقداردا يېرىم ئۆمۈر 14 تىن 27 سائەتكىچە، 400 mg دا بولسا 6 دىن 26 سائەتكىچە بولغان. رېتسېپلىق دورا ئۇچۇرىدىكى ۋېنا ئىچىگە بېرىلىدىغان مەھسۇلاتنىڭ يېرىم ئۆمرى تەخمىنەن 24 سائەت، تەخمىنەن 40% ى ئۆزگەرمىگەن ھالدا سۈيدۈك بىلەن چىقىرىلىدۇ؛ بۆرەك ئىقتىدارى ئاجىزلاشقاندا بەدەننىڭ دورا تەسىرىگە ئۇچراش مىقدارى كۆرۈنەرلىك ئاشىدۇ.

شۇڭا ناشتىدا ئېغىز ئارقىلىق قوبۇل قىلىنغان دورا ئۆلچەنگەن ئەڭ يۇقىرى قويۇقلۇققا يېرىم كېچە ئەتراپىدا يېتىدۇ. بۇنىڭ ئۈستىدە توختىلىپ ئويلىنىش كېرەك، چۈنكى كەڭ تارقالغان ئىككى مەسلىھەت بۇنىڭ راست بولماسلىقىغا تايىنىدۇ. «ئۇيقۇنى قالايمىقانلاشتۇرمىسۇن دېسىڭىز ئەتىگەندە قوبۇل قىلىڭ» دېگەن سۆز، ئۇخلاش ۋاقتىغىچە تەسىرى ئۆتۈپ كەتكەن بولىدۇ دەپ پەرەز قىلىدۇ. «تەسىرى تېز تۈگەيدىغان بولغاچقا كېچىدە قوبۇل قىلىڭ» دېگەن سۆز بولسا بۇنىڭ ئەكسىنى پەرەز قىلىدۇ. ھازىر بار بولغان بىرلا ئادەم فارماكوكېنېتىكا تەتقىقاتى قىسقا كەچلىك تەسىرنى قوللىمايدۇ؛ مېلاتونىن ھەققىدىكى ھېكايىنىڭ ئارقىسىدىكى چاشقان سىنىقى بولسا پۈتۈنلەي باشقا سەۋەبتىن، يەنى كۈندۈزلۈك مېلاتونىن ئالدىنقى ماددىسىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن، يورۇقلۇق مەزگىلىنىڭ بېشىدا دورا بېرىشنى ئاساسلايدۇ. ئەگەر سىز دورىنىڭ بەدەندىن چىقىرىلىشىغا دائىر سانلار ئۈچۈن كەلگەن بولسىڭىز، بىرىكمىنىڭ بەدەندە قانچىلىك ئۇزاق تۇرىدىغانلىقى ھەققىدە ئايرىم يېتەكچى بار.

ۋاقىت سوئالىغا سەمىمىي جاۋاب شۇكى، ھېچكىم بىلمەيدۇ؛ ئۆلچەنگەن قويۇقلۇقلار بولسا بۇنى بىلىدىغاندەك كۆرسىتىشكە قارشى دەلىل بولىدۇ.

ئۇيقۇ توسالغۇسىنىڭ ئۆزگەرگەنلىكى ھەققىدىكى بىردىنبىر ئادەم دوكلاتى

ئۇيقۇ توسالغۇسى بار بىر كىشىگە مېتىلېن كۆكى بېرىلگەنلىكى ھەققىدە تېپىلغان ئادەمگە ئائىت نەشر دەل بىرلا بولۇپ، ئۇ يەككە بىمار دوكلاتىدۇر.

Cureus دىكى 2021-يىللىق يەككە بىمار دوكلاتى كلاينې-لېۋىن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى بار 15 ياشلىق بىر ئوغۇلنى تەسۋىرلەيدۇ. بۇ ئاز ئۇچرايدىغان ئەھۋال بولۇپ، كۈنلەردىن ھەپتىلەرگىچە داۋاملىشىدىغان زىيادە ئۇخلاش ھۇجۇملىرى قايتا-قايتا كۆرۈلىدۇ، ھەم ئېڭى قالايمىقانلىشىش، رېئاللىقنى يات ھېس قىلىش ۋە ھەرىكەت ئۆزگىرىشى بىلەن بىللە كېلىدۇ. ئۇ ئۈچ يىل لىتىي بىلەن داۋالانغان؛ مودافىنىل، مېتىلپرېدنىزولون، ئادەتتىن تاشقىرى تىپتىكى پسىخوزغا قارشى دورىلار ۋە ئامانتادىن ھېچقانداق ياخشىلىنىش پەيدا قىلمىغان. 18 يېشىدا ئۇنىڭدا ئالتە ئايغا يېقىن داۋاملاشقان بىر ھۇجۇم باشلانغان. ئاتا-ئانىسىنىڭ رۇخسىتى بىلەن، ھەر كېچە بۇرۇن ئىچىگە 633 نانومېتىرلىق قىزىل نۇرنى 25 مىنۇت، ھەر كۋادرات سانتىمېتىرغا 11.4 جول بېرىشتىن بىر سائەت بۇرۇن، ئۇنىڭغا ئېغىز ئارقىلىق 10 mg مېتىلېن كۆكى بېرىلگەن. بىر ھەپتە ئىچىدە زىيادە ئۇخلاش ۋە ھەرىكەت ئالامەتلىرى يوقالغان. ئىككى يىلدىن كېيىن قايتا قوزغالمىغان، ئۇ باشقا دورا قوبۇل قىلمايۋاتقان ئىكەن.

ئاپتورلار چەكلىمىنى ئۆزلىرى بايان قىلغان: بىرلا قاتناشقۇچى، ئۇزاق مۇددەتلىك ئىز قوغلاش لايىھەسى ئەمەس؛ كلاينې-لېۋىن ھۇجۇملىرىنىڭ يىللار ئۆتكەنسېرى ئازىيىدىغانلىقى مەلۇم بولغاچقا، ئالامەتلەرنىڭ پەسەيگەنلىكىنى داۋالاشقا باغلاش مۇمكىن ئەمەس. ئۇلار ئالاھىدە تەكىتلىمىگەن ئىككىنچى چەكلىمە بار. بىرلا ۋاقىتتا ئىككى خىل ئارىلىشىش ئېلىپ بېرىلغان، ئۇلارنىڭ بىرى بۇرۇن بوشلۇقىغا بېرىلگەن قىزىل نۇر بولۇپ، ئۇنىڭ يېنىدا بارلىق فوتودىنامىكىلىق قوللىنىلىشى نۇرنىڭ ئۇنى قوزغىتىشىغا تايىنىدىغان بىر بىرىكمە ئىشلىتىلگەن. ئوقۇرمەن بوياقنىڭ تەسىرىنى نۇردىن ياكى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىدىن ئايرىپ قارىيالمايدۇ؛ بۇ دوكلات ئۇيقۇ مەسىلىسى ئۈچۈن مېتىلېن كۆكىنى سىناپ بېقىشقا سەۋەب بولالمايدۇ.

ئادەم سانلىق مەلۇماتى بار يۆنىلىش تىنچلاندۇرۇش تەسىرىدۇر

مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسىغا دائىر ئادەم ئۆلچەملىرى بار جايلاردا، كۆپىنچىسى سەگەكلىكتىن كۆرە تىنچلاندۇرۇش تەسىرىنى كۆرسىتىدۇ.

Anaesthesia دىكى 2008-يىللىق تەتقىقات ناركوزنى باشلاش ۋە ئوپېراتسىيە جەريانىدا، ئالدىن مېتىلېن كۆكى بېرىلگەن 11 بىمارنى ئۇلارغا ماسلاشتۇرۇلغان 11 سېلىشتۇرما بىمار بىلەن سېلىشتۇرغان. ئۇنىڭدا بىسپېكترال كۆرسەتكۈچ ۋە نىشانغا كونترول قىلىنغان پروپوفول ئىنفۇزىيەسى ئىشلىتىلگەن. تەسىر ئورنىدىكى مۆلچەرلەنگەن پروپوفول قويۇقلۇقى ھەر مىللىلىتىرغا 2 مىكروگرام بولغاندا، داۋالانغان گۇرۇپپىدا تىنچلىنىش باھاسى ۋە كۆرسەتكۈچ قىممەتلىرى كۆرۈنەرلىك تۆۋەن بولغان. ئوپېراتسىيە جەريانىدا، ئالدىن دورا بېرىلگەن بىمارلار ئوخشاش ناركوز چوڭقۇرلۇقىغا يېتىش ئۈچۈن ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 50% ئاز پروپوفولغا ئېھتىياجلىق بولغان. ماقالىنىڭ بېشىدا، قالقانسىمان بەز يېنىدىكى بەز ئوپېراتسىيەسىدىن بۇرۇن مېتىلېن كۆكى بېرىلگەن بىمارلاردا ناركوزدىن ئويغىنىشنىڭ كېچىكىشى ۋە نېرۋا سىستېمىسى قالايمىقانچىلىقلىرىنىڭ ئاللىبۇرۇن دوكلات قىلىنغانلىقى تىلغا ئېلىنىدۇ؛ ئاخىرىدا بولسا ئوپېراتسىيە ئەتراپىدىكى مەزگىلدە بۇ دورا ئىنفۇزىيە قىلىنغان ھەر قانداق ۋاقىتتا مىقدارنى ئېھتىيات بىلەن تەڭشەش تەۋسىيە قىلىنىدۇ.

رېتسېپلىق دورا ئۇچۇرىمۇ ئوخشاش مەنىنى باشقا سۆزلەر بىلەن ئېيتىدۇ. داۋالاش ئېڭى قالايمىقانلىشىش، باش قېيىش ۋە كۆرۈش توسالغۇلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن؛ بىمارلارغا بۇلار يوقالغۇچە ماشىنا ھەيدەش ياكى خەتەرلىك ماشىنا-ئۈسكۈنىلەرنى ئىشلىتىشتىن ساقلىنىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. بۇ كۆرسەتمىنىڭ ئۇيقۇ ياردەمچىسى سۈپىتىدە سېتىلىدىغان بىر بىرىكمە بىلەن روشەن مۇناسىۋىتى يوق.

ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇيقۇغا ئوخشايدىغان بىر ھالەتنى ھەقىقەتەن داۋالاشتا ئىشلىتىلىشىمۇ بار. خىمىيەلىك داۋالاش دورىسى ئىفوسفامىد ئېنسېفالوپاتىيەنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن؛ ئۇنىڭ ئاساسلىق ئالاھىدىلىكلىرى ئېغىر مۈگدەش، بىئاراملىق ۋە ئېڭى قالايمىقانلىشىش بولۇپ، ھوشسىز ھالەتكە تەرەققىي قىلالايدۇ. مېتىلېن كۆكى بۇنىڭ ئۈچۈن بېرىلىدىغان داۋالاشلارنىڭ بىرى. MD Anderson راك مەركىزىدىكى 24 بىمارغا دائىر تەكشۈرۈشتە، 20 بىمار مېتىلېن كۆكى قوبۇل قىلغان، 19 ىنىڭ ئالامەتلىرى يوقالغان؛ كېيىن ئالدىنى ئېلىش مەقسىتىدە ئۇنى قوبۇل قىلىۋاتقاندا ئىفوسفامىد قايتا بېرىلگەن بەش بىمارنىڭ ئۈچىدە ئالامەتلەر قايتا كۆرۈلگەن.

ناركوزنى چوڭقۇرلاشتۇرىدىغان، باش قېيىش ۋە ئېڭى قالايمىقانلىشىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان، يەنە خىمىيەلىك داۋالاش پەيدا قىلغان زىيادە ئۇيقۇچانلىق ھالىتىنى تۈگىتىشتە ئىشلىتىلىدىغان بىر دورىنى روشەن ئۇيقۇ ياردەمچىسى دېگىلى بولمايدۇ. ئۇ مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسىغا ھەقىقىي تەسىر قىلىدىغان دورا بولۇپ، تەسىر يۆنىلىشى بەدەندە باشقا نېمىلەر بارلىقىغا باغلىق.

كېچىلىك دورىلار ۋە كېچىدىكى نەپەس

رېتسېپلىق دورا ئۇچۇرىدىكى ئىككى تۈر، مېتىلېن كۆكىنى كەچتە باشقا بىر نەرسە بىلەن بىللە قوبۇل قىلىدىغان ھەرقانداق كىشىنىڭ دىققىتىگە ئەرزىيدۇ.

بىرىنچىسى ئۆزئارا تەسىر تىزىملىكى. دورا ئۇچۇرىدا SSRIs، SNRIs، MAOIs، بۇپروپىئون، بۇسپىرون، كلومىپرامىن، مىرتازاپىن، لىنېزولىد، ئوپىئوئىدلار ۋە دېكسترومېتورفان تىلغا ئېلىنغان؛ ئاخىرقى دورا مىقدارىدىن كېيىنكى 72 سائەت ئىچىدە سېروتونىنغا تەسىر قىلىدىغان ھېچقانداق دورىنى قوبۇل قىلماسلىق تەۋسىيە قىلىنغان. بۇلارنىڭ ئىككىسى ياتاق ئۈستەللىرىدە ئۇچرايدۇ. مىرتازاپىن تىنچلاندۇرۇش تەسىرى بار خامۇشلۇققا قارشى دورا بولۇپ، ئادەتتە كېچىدە قوبۇل قىلىنىدۇ. دېكسترومېتورفان كېچىلىك زۇكام دورىلىرىدىكى يۆتەلنى بېسىش تەركىبى بولۇپ، رېتسېپسىز سېتىلىدۇ. بۇ ئىككى بىرلەشتۈرۈشنىڭ خەۋپى نەزەرىيەۋىلا ئەمەس: دورا ئۇچۇرىدا مېتىلېن كۆكى تۈركۈمىدىكى مەھسۇلاتلاردىن كېلىپ چىققان سېروتونىن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى ئەھۋاللىرى خاتىرىلەنگەن، بەزىلىرى ئۆلۈم بىلەن ئاخىرلاشقان. ئېلان قىلىنغان بىر ئوپېراتسىيە ئەتراپىدىكى بىمار دوكلاتى، ئوپېراتسىيە جەريانىدا مېتىلېن كۆكى بېرىلگەندىن كېيىن، بىئاراملىق، مۇسكۇللارنىڭ رىتىملىق تارتىشىشى ۋە بەدەن تېمپېراتۇرىسىنىڭ زىيادە ئۆرلىشى پەقەت ئومۇمىي ناركوزدىن ئويغىنىۋاتقاندا كۆرۈنەرلىك بولغان 67 ياشلىق بىر ئەرنى تەسۋىرلەيدۇ.

مېلاتونىن، بېنزودىئازېپىنلار، زوپىكلون قاتارلىق z-دورىلار ۋە دىفېنھىدرامىن سېروتونىنغا تەسىر قىلىدىغان دورىلار ئەمەس؛ شۇڭا بۇ يەردىكى ئەندىشە سېروتونىن ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى ئەمەس. ئەندىشە ناركوز تەتقىقاتىدا ئۆلچەنگەن نەرسە، يەنى ھېچكىم تەپسىلىي بېكىتمىگەن بىر مىقداردا قوشۇلۇپ كۈچىيىدىغان تىنچلاندۇرۇش تەسىرىدۇر.

ئىككىنچى تۈر نەپەسكە مۇناسىۋەتلىك. مېتىلېن كۆكى تۈركۈمىدىكى مەھسۇلاتلار ئۈچۈن دوكلات قىلىنغان پايدىسىز ئىنكاسلار ئىچىدە، رېتسېپلىق دورا ئۇچۇرى بۇرۇن پۈتۈش، ئېغىز-يۇتقۇنچاق ئاغرىقى، بۇرۇن ئېقىش ۋە چۈشكۈرۈشنى تىزغان. بۇلار يۈز بېرىش نىسبىتى ۋە دورا بېرىش يولى ئېيتىلمىغان ئۆزلۈكىدىن يوللانغان دوكلاتلار بولۇپ، ئەتىگەندە ئېغىز قۇرۇپ ئويغىنىش ياكى كېچىدە بۇرۇندىن نەپەس ئېلىش باشقىچە بولغاندەك ھېس قىلىش شەكلىدە كۆرۈلۈشى مۇمكىن بولغان ئۆزگىرىشلەردۇر. ئۇيقۇدا تۇيۇقسىز ئېغىزدىن نەپەس ئېلىشقا ئۆزگەرگەنلىكى توغرىسىدىكى بىر ئوقۇرمەن بايانى مۇنبەر تېمىسىدا بار؛ ئۇنىڭدا تەكشۈرۈش، دورا ئىشلىتىش تارىخى ياكى ھېچقانداق ئۆلچەم يوق. بۇ پەقەت بىر دوكلاتنىڭ بېرىلگەنلىكىنىلا ئىسپاتلايدۇ، ئۇنىڭدىن ئارتۇق نەرسىنى ئەمەس.

ئۇيقۇ مەسىلىسى خورەك تارتىش، باشقىلار كۆرگەن نەپەس توختاشلىرى ياكى ماشىنا ھەيدەۋاتقاندا ئۇخلاپ قالغۇدەك دەرىجىدىكى كۈندۈزلۈك ئۇيقۇچانلىق بولغان كىشىلەر، قوشۇمچە مەھسۇلاتنى ئەمەس، ئۇيقۇدا نەپەس توختاش مەسىلىسىنى كۆزدىن كەچۈرۈشى كېرەك. ئۇيقۇدا نەپەس توختاشقا دىياگنوز قويغىلى، ئۇنى داۋالىغىلى بولىدۇ؛ يۇقىرىدىكى دەلىللەرنىڭ ھېچبىرى ئۇنىڭغا چېتىلمايدۇ.

بۇ يەردە ماددىنىڭ ئۆزىمۇ ئۆزگىرىشچان ئامىل

يۇقىرىدىكى ھەر بىر تەتقىقاتتىكى دورا مىقدارلىرى دورا ئىشلەپچىقارغۇچىدىن كەلگەن، ئېنىق بەلگىلەنگەن بىرىكمىنىڭ ئۆلچەنگەن مىقدارلىرى بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئارقىسىدا تەھلىل گۇۋاھنامىسى بار. دەلىللەنمىگەن ساتقۇچىدىن كەلگەن بىر بوتۇلكا بۇنىڭ بىلەن ئوخشاش ئەمەس؛ پەرق پەقەت سىرتقى كۆرۈنۈشتە ئەمەس. USP بەلگىسى سېتىۋالغۇچى تەكشۈرەلەيدىغان ئۆلچەم بولۇپ، ئۇنىڭغا ماس كەلمەيدىغان ماددا بەلكىم توقۇمىچىلىق دەرىجىسىدىكى بولۇشى مۇمكىن. ئۇنىڭدا Azure B قاتارلىق ئورگانىك ئارىلاشما ماددىلار، قالدۇق ئېرىتكۈچلەر ۋە ئېغىر مېتاللار بولۇشى مۇمكىن؛ دورىلىق ئۆلچەم بۇلارنىڭ سەۋىيەسىنى چەكلەيدۇ.

مەھسۇلاتىنى ئۈچىنچى تەرەپ سىناق قىلغان دەپ تەسۋىرلەيدىغان ساتقۇچىلارنىڭ كۆپىنچىسى پەقەت ئېغىر مېتاللارنىلا تەكشۈرىدۇ ۋە شۇ بىرلا سىناق توپلىمىنى تولۇق ماسلىشىش دەپ كۆرسىتىدۇ. Blupreme تولۇق USP ئۆلچىمى بويىچە سىناق قىلىدۇ: ماددا كىملىكى، ساپلىق، ئورگانىك ئارىلاشما ماددىلار، قالدۇق ئېرىتكۈچلەر، ئېلېمېنتلىق ئارىلاشما ماددىلار، كۆيدۈرگەندىن كېيىنكى قالدۇق، مىكروب چەكلىرى ۋە باكتېرىيە ئىچكى زەھەرلىرى. ھەر تۈركۈم تەھلىل گۇۋاھنامىسى بىلەن ئەۋەتىلىدۇ؛ ئۇنى توغرا ئوقۇش دېگىنىمىز تۈركۈم نومۇرى ۋە تەجرىبىخانىنى قولىڭىزدىكى بوتۇلكىغا ماسلاشتۇرۇپ تەكشۈرۈش دېمەكتۇر.

بۇلارنىڭ ھېچبىرى ئۇيقۇغا پايدا ياراتمايدۇ، ھەم بۇ بىرىكمىنى قوبۇل قىلىشقا سەۋەبمۇ ئەمەس. ئەگەر قانداقلا بولمىسۇن ئۇنى قوبۇل قىلسىڭىز، كاپسۇلنىڭ ئىچىدە نېمە بارلىقىنى بىلىش ئەڭ تۆۋەن تەلەپ؛ بىخەتەرلىك پايدىلىنىش ماتېرىيالى ۋە ئۆزئارا تەسىر يېتەكچىسى بولسا قوبۇل قىلىش ۋاقتى توغرىسىدىكى ھەر قانداق مۇھاكىمىدىن بۇرۇن كېلىدىغان سوئاللارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

قىسقىچە خۇلاسە

ھېچقانداق ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن سىناقتا مېتىلېن كۆكى بىلەن داۋالاش مەزگىلىدىكى ئۇيقۇ ئۆلچەنمىگەن. ئىختىيارىي تەقسىملەنگەن خاتىرىلەردىكى بىردىنبىر ئۇيقۇ مەلۇماتلىرى پايدىسىز ھادىسە قۇرلىرىدۇر؛ ھازىر بار بولغان ئەڭ چوڭ دورا مىقدارى سېلىشتۇرمىسىدا، ئۇيقۇسىزلىق نىسبىتى كۈنىگە 8 mg دا 2.7%، كۈنىگە 200 mg دا بولسا 6.5% بولغان.

جانلىق چۈش توغرىسىدىكى دەۋانىڭ ئېلان قىلىنغان مەنبەسى يوق؛ مونوئامىن ئوكسىدازاغا دائىر ئەدەبىيات داۋالاش مەزگىلىدە بۇنىڭ ئەكسىنى مۆلچەرلەيدۇ. ئەتىگەن بىلەن كېچىنى سېلىشتۇرۇش سوئالى ئەزەلدىن سىنالمىغان؛ ئېغىز ئارقىلىق قوبۇل قىلىنغان دورىنىڭ قاندا ئەڭ يۇقىرى چەككە يېتىش ۋاقتىنىڭ مېدىئانى 16 سائەت بولۇپ، ناشتىدا قوبۇل قىلغان ھەر قانداق كىشى ئۈچۈن بۇ چۈشلۈك تاماق ۋاقتىدىن كۆرە يېرىم كېچىگە يېقىن. دەلىل سۈپىتىدە تارقىتىلىدىغان ئۇيقۇدىن مەھرۇم قىلىش سىنىقى ھېچقانداق ئۇيقۇ خاتىرىلەنمىگەن ئەستە تۇتۇش تەتقىقاتىدۇر؛ ئۇيقۇ توسالغۇسىنىڭ ياخشىلانغانلىقى توغرىسىدىكى بىردىنبىر ئادەم دوكلاتى بولسا بىرلا ۋاقىتتا ئىككى خىل داۋالاشنى قوبۇل قىلغان، داۋالاش ئۇچۇرى يوشۇرۇلمىغان بىر بىمارغا ئائىت.

ئادەمگە ئائىت دەلىللەرنىڭ ئومۇمىي بايانى بۇ سىناقلارنىڭ ھەقىقەتەن نېمىنى ئىسپاتلايدىغانلىقىنى توپلايدۇ، ئەستە تۇتۇش ۋە دىققەتنى مەركەزلەشتۈرۈش تەكشۈرۈشى ئوخشاش تەتقىقاتلاردىكى ئۇيقۇغا ئەڭ يېقىن بولغان بىلىش نەتىجە كۆرسەتكۈچلىرىنى تەھلىل قىلىدۇ، تەتقىقات كۇتۇپخانىسى بولسا بۇ بەتتىكى ھەر بىر دەۋانىڭ ئارقىسىدىكى ماقالىلەرنى كۆرسەتكۈچلەيدۇ.