Meetiiliin buluu shaakalaa fi dandamachuuf: maaltu dhugumaan safarame?

Bitootessa 2022 keessa fiigduun maraatoonii sadarkaa olaanaa tokko lozenjii meetiiliin buluu afaan keessatti bulbulamu deeggaruuf ergaa kaffaltiin deeggarame maxxansite. Innis "xiyyeeffannoo, dandeettii turtii fi hirriba fooyyessuuf gargaaruu danda'a" jette; shaakala cimaa dura akka itti fayyadamtu ibsite. Torbanuma sana, doktoroonni miidiyaa biyyaalessaa keessatti caqasaman adeemsa bal'aa kana akka namoonni miidiyaa hawaasaa irratti dhiibbaa qaban qulqulleessituu taankii qurxummii liqimsanitti ibsan. Ilaalchi lamaan kun gaaffii fiigaan dhugumaan qabu hin deebisu.

Namni kamiyyuu namootaaf meetiiliin buluu kennee hammam fagaatanii, hammam saffisaan, yookaan hammam akka dandamatan safareeraa? Barreeffama kanaaf barbaacha taasifame keessatti qorannoon namootaa to'atamaan bu'aa raawwii shaakalaa yookaan dandamachuu safare tokko illee hin argamne. Qorannoowwan walitti aansuun caqasaman keessatti sanyiiwwan bineensotaa sadii, qophiiwwan laaboraatorii hedduu fi kompaawundii meetiiliin buluu gonkumaa hin taane tokko jiru.

Dandeettiin turtii, dandamachuun, fi akkaataan itti hojjetu himannoowwan adda addaati

Agarsiistuun tokko kallattii raawwii faallaa ta'een jijjiiramuu danda'a; yookaan raawwiin gonkumaa osoo hin jijjiiramin jijjiiramuu danda'a. Kun dhimma teeknikaa xixiqqaa miti: qorannoo meetiiliin buluu fi shaakalaa yeroo baay'ee caqasamu keessatti sirriitti akkasuma mul'ate.

Qorannoon sarootaa halluu biraa fayyadame

Waraqaan meetiiliin buluu fi shaakalaaf yeroo baay'ee caqasamu qorannoo Imai fi hiriyoonni isaa bara 1986 saroota dammaqoo irratti maashinii fiigichaa fayyadamuun gaggeessan dha. Qorannoon sun daballiin dhiigaa onneen yeroo shaakalaa raabsu haala redoksii tishuu irratti kan hundaa'e ta'uu isaa qorate. Kutaan mala qorannichaa akka ibsutti, "4 mg/kg meetiiliin buluu haaraa 3,7-bis(ethylamino)-2,8-dimethylphenazothonium chloride, Eastman Kodak Company" fayyadame. Meetiiliin buluu haaraan halluu thiazine adda ta'e dha; bakka meetiiliin buluun gareewwan dimethylamino lama qabu, inni gareewwan ethylamino lama qaba. Caalaatti akka halluu retikulosaayitii beekama. Bu'aan isa fayyadamuun argame bu'aa meetiiliin buluu fayyadamuun argame miti.

Qorannoon kun ammas barbaachisaa dha; sababni isaas agarsiistuun tokkoo fi fiiziyooloojiin wal irraa adda ta'anii jijjiiramuu akka danda'an ifatti mul'isa. Saroonni sadarkaa lama, tokkoon tokkoon isaanii daqiiqaa 20, jalqaba 2.5 achiis 5.0 mph irratti, olka'iinsa dhibbeentaa 6 qabu irratti fiigan. Gareewwan lamaan keessatti shaakalli hamma dhiigaa onneen raabsu dachaa lama taasise; fayyadama oksijiinii qaama guutuu immoo dachaa sadii hanga afuriitti dabale. Garee bishaan soogiddaa argate keessatti reeshiyoon laakteetii-paayiruveetii dhiiga arterii 6.0 irraa gara 9.97tti ol ka'e. Garee halluu sana argate keessatti hin daballe.

Safartuun hojii qaamaa hundi hin jijjiiramne. Rukuttaan onnee, dhiibbaan dhiiga arterii, dandeettiin kutaa onnee bitaa jalaa walitti suntuuruuf qabu, fi kaateekolaamiinonni pilaazmaa gareewwan lamaan keessatti wal qixa dabalan. Hariiroon hamma dhiigaa onneen raabsuu fi fayyadama oksijiinii qaama guutuu gidduus istaatistikiidhaan adda hin baafamne. Barreessitoonni jijjiiramoonni reeshiyichaa "kaka'umsa marsaa dhiigaa shaakala salphaa hanga giddugaleessaa keessatti uumamu waliin hariiroo sababaa hin qaban" jedhanii xumuru.

Reeshiyichi ragaa akka fakkaatutti cimaa miti. Kan hir'ate paayiruveetiin liitira tokko keessatti 0.14 irraa gara 0.38 mmoltti waan dabaleef ture; laakteetiinis liitira tokko keessatti 1.05 irraa gara 2.85 mmoltti dabale. Saroota boqonnaa keessa jiraniif halluun sun kennametti fayyadamni oksijiinii xiqqoo dabale, pH dhiiga arterii ol ka'e, kaarboon daayi'oksaayidiin immoo hir'ate. Barreessitoonni jijjiiramoota kana kan 2,4-dinitrophenol, kompaawundii walitti hidhamiinsa hojii maayitookondriyaa addaan kutu, wajjin "walfakkaataa" jechuun ibsan. Saffisni adeemsa qorannichaan dursee murtaa'e waan tureef, sarri kamiyyuu hanga humni isaa dhumutti hin fiigsifamne.

Qorannoo daakuu hantuutota gurguddoo, fi hamma isaa

Bu'aan raawwii bineensotaa cimaa ta'e yaalii Peng fi hiriyoonni isaa bara 2025 gaggeessan kan Frontiers in Behavioral Neuroscience keessatti maxxanfame dha. Hantuutonni gurguddoon ulfaatina qaama isaanii keessaa dhibbeentaa 3 waliin wal qixxaatu eegee isaaniitti hidhamuun halkan walitti aanan kudhaniif daakan. Halkan tokkoon tokkoon isaanii yoo xiqqaate sa'aatii lama, hanga ulaagaalee humni dhumuu qabxiidhaan madaalamaniitti daakan. Tokkoon tokkoon shaakalaa booda gareen tokko meetiiliin buluu funyaaniin argate; gareen biraa immoo bishaan soogiddaa karaa wal fakkaatuun argate. Hantuutonni meetiiliin buluu argatan ulaagaalee humni dhumuu sanaan osoo hin geenye yeroo dheeraa daakan; guyyaa itti aanutti dirree banaa keessatti caalaatti socho'an; amala yaaddoo fakkaatu xiqqoo agarsiisan. Akkasumas hippocampus fi striatum keessatti dhabamuu niwuroonii, jeeqamuu maayiliinii fi ciccituu maayitookondriyaa xiqqoo qabaatan.

Himmi qorannichaa yeroo irra deebi'amee himamu hammi kenname yeroo baay'ee keessaa hafa. Furmaanni dhibbeentaa 1 qabu 10 mg/mL dha; maayikirooliitiriin kudhan funyaan tokkoon tokkoon keessa seene. Kanaaf walumaa galatti naannoo maayikirooliitira 20, yookaan hantuuta tokkoof shaakala tokkoon 0.2 mg ture. Karaan funyaanii kompaawundichi karaa foolii fi narvii trigeminaliin gara sammuu akka ga'uuf filatama. Barreessitoonnis qorannoon isaanii "deebiiwwan oksideeshinii, inflammation, yookaan hamma hormoonotaa sammuu fi pilaazmaa keessatti hin safarre" jedhu. Tarkaanfiin itti aanu isaan gorsan "dhiibbaa waliigalaa MB dabalataan shaakala dura fudhachuu" qorachuu dha.

Fiigaan akka qoratamu kan barbaadu kana dha. Adeemsi kun kompaawundicha miidhaa daangessuuf hojii booda kenne. Hantuutota humni isaanii dhume fayyadamuun guyyaa itti aanutti yeroo dheeraa daakuun argamu bu'aa dandamachuu ti; bu'aa nama shaakaletti jiru hamma tokko shaakala dura fudhatu irratti argame miti.

Jechi "dandeettii turtii" eessaa dhufe?

Qorannoon hantuutota xixiqqoo yeroo baay'ee dandeettii turtii fooyya'e agarsiise jedhamee ibsamu hojii Gureev fi hiriyoonni isaa bara 2016 kan Neuroscience Research keessatti maxxanfame dha. Hantuutonni xixiqqoon guyyaa 60f bishaan meetiiliin buluu guyyaatti 15 mg/kg qabu dhugan. "Dandeettiin turtii qaamaa" sun qorannoo funyoo yookaan ulee dalgee irratti taasifamu dha; innis humna qabachuu, qindoomina sochii fi madaallii qaamaa walitti qabee qabxii kenna. Hantuutonni xixiqqoon umurii giddugaleessaa kan meetiiliin buluu hin arganne 1.17 argatan; kan argatan immoo 2.23 argatan, kunis sadarkaa hantuutota xixiqqoo ga'eessotaa wajjin walitti dhihaata. Hantuutonni xixiqqoon ga'eessonni waan tokkoon illee hin fooyyaane.

Fayyadamni oksijiinii yeroo boqonnaa naannoo dhibbeentaa 15 dabale. Oomishni haayidiroojiin peroksaayidii maayitookondriyaa sammuu keessatti daqiiqaa tokko keessatti pirootiinii miiligiraama tokkoof 94.9 irraa gara 176.7 pmoltti dabale. DNA maayitookondriyaa dachaa 2.3 dabale. Kun bineensota dulloomaa jiran keessatti haaromsa maayitookondriyaa dabaluu, mallattoo oksideeshinii isa kakaasu waliin mul'atu dha. Atileetiin fayyaa qabu saffisaan akka deemu kan agarsiisu miti.

Yaaliiwwan seelii, fi daangaa isaanii

Louters fi hiriyoonni isaa bara 2005 gabaasan akka meetiiliin buluun seelota faayibiroobilaastii L929 keessatti geejjiba guluukoosii karaa GLUT1 kakaasu, 50 micromolar irratti hanga dhibbeentaa 800tti. Qorannoon itti aanee bara 2008 gaggeeffame methyl-beta-cyclodextrin meetiiliin buluutti kallattiin hidhamee dhiibbaa isaa akka ittisu agarsiise. Kun bu'aa sarara seelii tokko irratti argame dha; maashaalee lafee irratti hidhatan keessatti gonkumaa hin agarsiifamne.

Akkaataan inni itti hojjetu mataan isaa falmisiisaa dha

Qorannoo Tretter fi hiriyoonni isaa bara 2014 maayitookondriyaa sammuu booyyee Giinii irraa addaan baafame irratti gaggeessan keessatti, meetiiliin buluun 100 nanomolar hanga 1 micromolar fayyadama oksijiinii yeroo boqonnaa dabale. Yeroo Complex I yookaan Complex III dhorkametti pooteenshaala membireenii fi oomisha ATP deebise; oomisha haayidiroojiin peroksaayidiis dabale. Wanti murteessaan, saabistireetota qoratan keessaa kamiyyuu waliin "hargansuun ADP'n kakaafame MB'n hin jijjiiramne." Hargansuun walitti hidhame kan ol'aanaan, kan himannoon shaakalaa irratti hundaa'u, hin daballe.

Qorannoo Gureev fi hiriyoonni isaa bara 2019 itti fufanii gaggeessan keessatti, laaboraatoriin bu'aa hantuutota xixiqqoo sana argate meetiiliin buluun maayitookondriyaa sammuu hantuutota xixiqqoo keessatti "pooteenshaala membireenii fi hargansuu antimycin'n dhorkaman deebisuu dadhaba" jechuun argate. Fudhataan elektiroonii wanta sana booda jiru osoo hin taane iddoo Qo kan Complex III ta'uu isaa xumure. Yaadni salphaan halluun sun elektiroonota sansalata hargansuu cufame irra darbisu jedhu qophii hunda keessatti dhugaa hin ta'u.

Kun keessaa tokkollee namoota irratti dhiibbaa qabaachuu isaa hin haalu. Garuu falmiin akkaataa inni itti hojjetu qofaan dhihaatu, kan keemistirii maayitookondriyaa amansiisaa fakkaatu akka bu'aatti fudhatu, akkaataa hojii sana mataa isaa keessatti rakkoo qaba jechuu dha.

Rakkoowwan dizaayinii lama yaaliin namootaa furuu qabu

Meetiiliin buluu irratti hirmaattotaaf maal akka kennamu dhoksuun rakkisaa dha. Fincaan bifa buluu-magariisaatti jijjiira; namoonnis kana ni hubatu. Yaaliin bara 2017 namoota dhibee baayipoolaar qaban irratti waljijjiirraa fayyadamuun gaggeeffame kana kallattiin ibse: "Meetiiliin buluun halluu fincaanii waan jijjiiruuf dizaayinii kana filanne; kanaaf pilaaseeboo baramaa fayyadamuu hin dandeenye." Yaaliin sun kiniinii wanta hojii qabu hin qabne waliin osoo hin taane, hamma xiqqaa hamma guddaa waliin wal bira qabe.

Rakkoon kun qorannoo shaakalaa keessatti naannoowwan biroo baay'ee caalaa cimaa dha; sababni isaas dadhabbiin namni itti dhaga'amuu fi raawwiin yaalii saffisaa waan namni eeguuf deebii cimaa kennu. Yaaliin hirmaattota isaaf maal akka kennamu dhoksuu hin dandeenye akkuma qoricha safarutti amantii namootaas safareera.

Furmaanni galmaa'e jira. Yaaliin suuraa qaamaa bara 2016 namoota ga'eessota fayyaa qaban 26 irratti ramaddii tasaa fayyadamuun gaggeeffame meetiiliin buluu sadarkaa USP qabu 280 mg, naannoo 4 mg/kg, yookaan pilaaseeboo halluu nyaataa FD&C blue no. 2 kaapsuulota wal fakkaatan kan keessaa hin mul'anne keessatti kenne. Hirmaattonnis hamma sana fudhachuu dura akka fincaa'an, garuu sana booda akka hin fincaanne gaafataman; kunis "halluun fincaanii kamiyyuu eenyutti maal akka kenname dhoksuu akka hin jeeqneef" ture.

Rakkoon lammaffaan hammaa fi karaa itti fudhatamu dha. Meetiiliin buluun afaaniin fudhatamu gartokkeen fincaaniin ba'a. Erga afaaniin fudhatamee booda hammi sammuu ga'us kan ujummoo dhiigaatiin kennamu booda sammuu ga'u keessaa tilmaamaan walakkaa dha; akka gareen Gureev ibsutti, yeroo hojii farmakookinetiksii Peter fi hiriyoota isaa caqasu. Hantuuta guddaaf funyaaniin kennuun kaapsuula fudhachuu wajjin wal qixa miti. Hojii maxxanfame keessatti hammi namootaaf kenname 0.5 hanga 4 mg/kg dha; yaaliin suuraa qaamaa bara 2016 immoo 10 mg/kg olitti dhiibbaa faallaa ta'e akka jiru ibse.

Qorannoowwan namootaa waan biraa safaru

Yaaliiwwan namootaa to'ataman lama yeroo dhimma kana irra deebi'anii ibsan ni dhihaatu; lamaanuu shaakala hin safarre. Yaalii suuraa qaamaa bara 2016 keessatti, yeroon deebii dammaqinaan kennamu walitti dhufeenya qorichaa fi yeroo gidduu jiru kan istaatistikiidhaan hiika qabu hin agarsiifne. Garee pilaaseeboo keessatti jalqaba 230 achiis 220 millisekondii ture; garee meetiiliin buluu keessatti immoo jalqaba 230 achiis 230 millisekondii ture, P = .43. Qorannoo bara 2023 dubartoota fayyaa qaban saddeet irratti ujummoo dhiigaatiin kennuun gaggeeffame keessatti, yaa'iinsi dhiigaa sammuu fi saffisni meetaboolizimii oksijiinii sammuu lamaanuu dabaluu mannaa hir'atan. Qajeelfamni ragaa anniisaa fi dadhabbii lamaanuu ibsa.

Ta'us yoo yaaluuf murteessite

Of irratti yaaluun bu'a qabeessummaa hin mirkaneessu; garuu akka of hin gowwoomsineef sirriitti galmeessuun ni danda'ama. Omishaa fi baachii isaa, karaa itti fudhatame, yeroo shaakala dura fudhatame, shaakala sirrii sana fageenya yookaan ulfaatina isaa waliin, dadhabbii itti dhaga'ame sadarkaa lakkoofsaa irratti, hirriba, kaafeenii fi qoricha kamiyyuu galmeessi. Dhukkubbii maashaalee guyyaa itti aanuu fi raawwii sa'aatii 48 booda gosa shaakala wal fakkaatu keessattis galmeessi. Sana booda shaakaloota wal fakkaatan meetiiliin buluu malee irra deebi'i.

Namni tokko jijjiiramaa tokko hordofuun dhiibbaa qorichaa dandeettii qaamaa, kaka'umsa, haala qilleensaa fi jijjiirama baramaa shaakalaa irraa adda baasuu hin danda'u. Kutaan miira dhuunfaa irratti hundaa'u kutaa nama dogoggorsuuf carraa guddaa qabu dha.

Meetiiliin buluun balaa raawwii waliin wal hin qabannes qaba. Monoamine oxidase A ni dhorka; kanaaf qorichoota farra dhiphinaa ajajaman fi qorichoota biroo sirna serotonin irratti hojjetan waliin dhimma ta'a. Akkasumas hanqina G6PD keessatti sababa balaa hanqina dhiigaa seelonni dhiigaa diimaan caccabuun uumamuuf itti fayyadamuun dhorkamaa dha. Qajeelfamni nageenyaa lamaanuu ibsa; qajeelfamni walitti bu'iinsa qorichootaa immoo gaaffilee qorichaa akka garee isaaniitti qindeessa. Seera farra doopingiin yoo dorgomtu, himannaa gurguraa hordofuu mannaa seerota ilaali.

Wanti qorannoon irratti gaggeeffamu qorannoowwan armaan olii hunda keessatti jijjiiramaa dha

Hammi asitti ibsame hundi baay'ina safarame kan kompaawundii ifatti murtaa'e tokkoo ture. Qaruuraan gurguraa hin mirkanoofne irraa argame sana miti. Monogiraafii USP wajjin walsimuun ulaagaalee bitataan mirkaneessuu danda'u dha. Wanti ulaagaalee kana hin guunne sadarkaa huccuutiif qophaa'e ta'uu isaa carraan guddaa dha; kunis xuriiwwan orgaanikii akka Azure B, haftee bulbulitootaa fi sibiilota ulfaatoo hamma ibsi ulaagaalee qorichaa daangessu keessatti qabaachuu danda'a. Maqaan USP maal akka mirkaneessuu fi maal akka hin mirkaneessine sadarkaa qulqullinaa ibsa; maloonni qorannoo xuriiwwanii immoo laaboraatoriin maal akka barbaadu ibsu.

Gurgurtoonni omisha tokko qaama sadaffaan qoratame jedhanii ibsan baay'een sibiilota ulfaatoo qofa qoratu; sana booda qorannoo tokko sana akka ibsa ulaagaalee guutuu guutetti dhiheessu. Blupreme ibsa ulaagaalee USP guutuu qora: eenyummaa kompaawundichaa, qulqullina, xuriiwwan orgaanikii, haftee bulbulitootaa, xuriiwwan elementootaa, haftee erga gubatee booda hafu, daangaawwan maayikiroobii fi endotoksinoota baakteeriyaa. Baachiin hundi ragaa xiinxalaa waliin ergama; sirriitti dubbisuun isaa lakkoofsa baachii fi laaboraatorii qaruuraa harka kee jiru waliin walitti firoomsuu jechuu dha.

Xumura

Qorannoon namootaa to'atamaan tokko illee dhiibbaa meetiiliin buluu dandeettii turtii, saffisa, humna yookaan dandamachuu irratti hin safarre. Qorannoon sarootaa dhiibbaa laakteetiif caqasamu halluu biraa fayyadame; garaagarummaa raawwii tokkollee hin argine. Qorannoon daakuu hantuutota gurguddoo hojii booda 0.2 mg funyaaniin kenne. Qorannoon hantuutota xixiqqoo jecha "dandeettii turtii" jedhuuf bu'uura ta'e bineensota dulloomaa jiran irratti qorannoo qabachuu fi qindoominaa fayyadame; akkaataan inni itti hojjetus barreeffamoota maayitookondriyaa keessatti falmisiisaa dha.

Kana irraa kan hafu akkaataa hojii amansiisaa fakkaatu, bu'aawwan qorannoowwan bineensotaa xixiqqoo muraasa, rakkoo dizaayinii qorannoo tokko furmaata galmaa'e qabu, fi ragaa raawwii namootaa dhabuu dha. Sakatta'iinsi ragaa faayidaa namootaa himannoowwan shaakalaa barreeffamoota namootaa hafan waliin wal bira kaa'a; kuusaan qorannoo immoo qorannoowwan himannaa tokkoon tokkoon isaanii duuba jiran tarreessa.

Waan tokkoof yoo shaakalaa jirta ta'e, jijjiiramaan ragaa hunda caalaa cimaa qabu shaakala mataa isaa ti.