Àpilẹ̀kọ
Kí ni methylene blue? Àwọn lílò, ìtàn, àti àwọn ìyàtọ̀ pàtàkì
Methylene blue jẹ́ àwọ̀ àtọwọ́dá búlúù tó tún ń kópa nínú ọksidéṣọ̀nù àti rídọ́kṣọ̀nù. A ń lò ó nínú àwọn oògùn kan, fífi àwọ̀ kun àwọn àpẹẹrẹ ẹ̀dá alààyè, àwọn ọ̀nà ìtúpalẹ̀, àti àwọn ọjà fún àpótí ìtọ́jú ẹja. Àwọn olùwádìí tún ń ṣe ìwádìí ipa rẹ̀ lórí ọpọlọ àti àwọn ètò mìíràn nínú ẹ̀dá alààyè. Àwọn lílò wọ̀nyí ní orúkọ kẹ́míkà kan náà, ṣùgbọ́n wọn kò ní ìṣètò èròjà, ète, tàbí ìlànà ẹ̀rí kan náà.
Nítorí náà, ìbéèrè àkọ́kọ́ tó wúlò jù ni pé: kí ni a ń lo methylene blue fún? Àwọ̀ tí a ń lò fún wíwo nínú máíkírósíkóòpù ń ran ènìyàn lọ́wọ́ láti rí àpẹẹrẹ kan. Oògùn ń tọ́jú tàbí ń ṣèrànwọ́ láti ṣàwárí ipò àìsàn kan pàtó. Ohun tí a ṣe nínú ìwádìí ń dán àbá kan wò. Mímọ irú àyíká tí ohun tí o ń kà dá lé lórí ń dènà ọ̀pọ̀ àṣìṣe tó wọ́pọ̀.
Ohun tí orúkọ náà ń tọ́ka sí
A tún ń pe methylene blue ní methylthioninium chloride. Àkọsílẹ̀ IARC nípa ìdánimọ̀ kẹ́míkà fi í sí ẹbí àwọ̀ phenothiazinium, ó sì ṣe àkọsílẹ̀ fọ́múlà rẹ̀ tí kò ní omi gẹ́gẹ́ bí C₁₆H₁₈ClN₃S. “Aláìlómí” túmọ̀ sí pé omi kò wà lára ìrísí rẹ̀ tó le. Èròjà tí a ń tà lè ní omi tó so mọ́ ìṣètò rẹ̀, nítorí náà ìrísí rẹ̀ gan-an ṣe pàtàkì nígbà tí a bá ń túmọ̀ ìwé-ẹ̀rí tàbí ṣe ìṣirò iye rẹ̀.
Èròjà gbígbẹ náà kò pọn dandan kó dà bí búlúù tó mọ́lẹ̀: ó lè dà bí àwọ̀ ewé dúdú pẹ̀lú ìtànṣán bí idẹ, nígbà tí ojútùú rẹ̀ nínú omi jẹ́ búlúù tó jinlẹ̀. Ìrísí nìkan kò lè fi ìdánimọ̀, ìpọ̀jù èròjà nínú ojútùú, tàbí ìmọ́ rẹ̀ múlẹ̀. Fọ́tò ìgò búlúù kan kò lè dáhùn àwọn ìbéèrè wọ̀nyẹn.
Àwọn ọ̀rọ̀ ìdánimọ̀ tí a ń lò lórí ayélujára ń ṣàpèjúwe àwọn irú ohun tó yàtọ̀:
| Ọ̀rọ̀ ìdánimọ̀ | Ṣé ó ṣàpèjúwe methylene blue? | Ohun tí ìyàtọ̀ náà túmọ̀ sí |
|---|---|---|
| Àwọ̀ | Bẹ́ẹ̀ ni | Èyí ṣàpèjúwe agbára rẹ̀ láti fún nǹkan ní àwọ̀ àti lílò rẹ̀ fún fífi àwọ̀ kun àpẹẹrẹ. Kò túmọ̀ sí pé kò lè ní ipa oògùn. |
| Oògùn | Nínú àwọn lílò fún ìṣègùn | Ọjà kan pàtó ní ìṣètò èròjà, ọ̀nà fífúnni, ìdí ìlò, àti àyíká ìlànà àṣẹ. Orúkọ kẹ́míkà nìkan kò fi àwọn àlàyé wọ̀nyẹn múlẹ̀. |
| Fítámì | Rárá | Kì í ṣe ọ̀kan lára àwọn fítámì pàtàkì tí NIH ṣe àkọsílẹ̀ wọn. |
| Péptáìdì | Rárá | Kì í ṣe ẹ̀wọ̀n àwọn ásíìdì amínò tí àwọn ìsopọ̀ tó ṣàlàyé ohun tí péptáìdì jẹ́ so pọ̀. |
| Sítẹ́rọ́ọ̀dì | Rárá | Kò ní ìṣètò àbùdá tí a ṣàpèjúwe nínú ìlànà IUPAC fún sísọ sítẹ́rọ́ọ̀dì lórúkọ. |
Pípè é ní “péptáìdì methylene blue” tàbí “fítámì methylene blue” kò dá ẹ̀ka kẹ́míkà tuntun sílẹ̀. Bí ó bá wà nínú àdàlù kan pẹ̀lú àwọn péptáìdì tàbí fítámì, èròjà kọ̀ọ̀kan ṣì ní ìdánimọ̀ tirẹ̀. Ẹ̀kọ́ kẹ́míkà methylene blue ṣàlàyé ìṣètò àti àwọn ọ̀rọ̀ tí a ń lò ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ sí i.
Bí àwọ̀ kan ṣe di oògùn
A ṣe methylene blue nípasẹ̀ ìṣètò kẹ́míkà ní 1876 fún fífi àwọ̀ kun aṣọ. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì, títí kan Robert Koch àti Paul Ehrlich, mọ ìwúlò rẹ̀ fún wíwo nínú máíkírósíkóòpù. Nígbà tó fi máa di 1891, Guttmann àti Ehrlich ti ròyìn lílò rẹ̀ láti kojú ibà, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàpèjúwe nínú àkọsílẹ̀ IARC nípa àwọn lílò rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀.
Ìtàn yẹn so ìbéèrè méjì pọ̀: ibo ni èròjà kan ń lọ, kí sì ni ó ń ṣe nígbà tó bá dé ibẹ̀? Fífi àwọ̀ kun àwọn apá kan ní yíyan mú kí ó rọrùn láti yà àwọn ìṣètò inú ẹ̀dá alààyè sọ́tọ̀. Ṣíṣe ìwádìí àwọn ipa rẹ̀ lórí ẹ̀dá alààyè ṣí ọ̀nà iṣẹ́ mìíràn sílẹ̀. Ìròyìn ìtọ́jú kan nínú ìtàn tàbí mímọ àwọ̀ kan fún ìgbà pípẹ́ kò fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ìpolongo àlàáfíà òde òní kan jẹ́ òótọ́. Ìtàn methylene blue tọpasẹ̀ ìdàgbàsókè yìí ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ sí i.
Àwòrán àwọn lílò fún ìbéèrè rẹ
Àwòrán náà pín àwọn lílò sí ẹgbẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìbéèrè tí òǹkàwé nílò ìdáhùn rẹ̀. Àwọn àwòrán inú rẹ̀ dúró fún àwọn lílò, kì í ṣe ohun tí a kíyèsí nínú ìdánwò. Tẹ̀lé ọ̀nà tó bá ìbéèrè rẹ mu ní ìsàlẹ̀.
| Ọ̀nà lórí àwòrán | Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbéèrè yìí | Ohun tó kàn láti kà |
|---|---|---|
| 1. Àwọn aláìsàn àti olùtọ́jú | Ipò àìsàn àti ọjà oògùn wo ni ọ̀ràn náà kàn? | Àwọn lílò methylene blue nínú ìṣègùn |
| 2. Àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti òǹkàwé nípa yàrá ìdánwò | Àpẹẹrẹ àti ọ̀nà fífi àwọ̀ kunni wo ni ọ̀ràn náà kàn? | Methylene blue fún fífi àwọ̀ kun àpẹẹrẹ nínú yàrá ìdánwò |
| 3. Àwọn olùtọ́jú ẹja | Irú ẹja, ìṣòro, àti ètò ìtọ́jú wo ni ọ̀ràn náà kàn? | Methylene blue fún ẹja inú àpótí ìtọ́jú ẹja |
| 4. Àwọn olùtúpalẹ̀ | Kí ni a ń díwọ̀n, àwọn ìṣàkóso ìdánwò wo sì ni ó fi àbájáde náà múlẹ̀? | Ìdánwò ìtúpalẹ̀ àti ìwádìí àyíká |
| 5. Àwọn òǹkàwé tó ń ṣàyẹ̀wò àwọn ìpolongo ìlera | Kí ni ìwádìí lórí ènìyàn náà dán wò gan-an? | Ẹ̀rí fún àwọn àǹfààní methylene blue tí a dábàá |
Kí ni a ń lo methylene blue fún nínú ìṣègùn?
Ọ̀kan lára àwọn lílò tí a ti fi ìdí múlẹ̀ ni títọ́jú methemoglobinemia tí ènìyàn ní lẹ́yìn ìbí. Nínú ipò yìí, ọksidéṣọ̀nù máa ń yí díẹ̀ lára irin inú hímóglóbìnì padà sí ìrísí tí kò lè so ọ́síjínì mọ́ ara rẹ̀ lọ́nà tó yẹ. Methylene blue ń kópa nínú ọ̀nà rídọ́kṣọ̀nù tó ń ṣèrànwọ́ láti mú hímóglóbìnì tó lè ṣiṣẹ́ padà. Èyí jẹ́ ìṣòro kẹ́míkà kan pàtó, kì í ṣe ìpolongo gbogbogbòò nípa fífi ọ́síjínì tàbí agbára kún ara.
Àlàyé US fún kíkọ oògùn ProvayBlue ṣàpèjúwe oògùn tí a ń fúnni nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ fún methemoglobinemia tí àwọn àgbàlagbà àti ọmọdé ní lẹ́yìn ìbí. Ó tún ní ìkìlọ̀ nínú àpótí nípa àrùn àkójọpọ̀ àmì serotonin tó le tàbí tó lè fa ikú nígbà tí a bá lò ó pẹ̀lú àwọn oògùn tó ń ní ipa lórí serotonin àti àwọn ópíóìdì, ó sì sọ pé a kò gbọdọ̀ lò ó nígbà àìtó G6PD nítorí ewu àìtó ẹ̀jẹ̀ tó ń wá láti ìparun àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa. Ẹni tó ń ronú lílò rẹ̀ fún ènìyàn nílò oníṣègùn tàbí onímọ̀ oògùn láti ṣàyẹ̀wò ọjà náà gan-an, àkójọ àwọn oògùn tí ẹni náà ń lò, àti àwọn ipò àìsàn tó bá ọ̀ràn náà mu. Àkótán ààbò methylene blue ṣàlàyé àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí.
Ìlò mìíràn ń lo bí àwọ̀ náà ṣe hàn gbangba. Àjọ Oògùn ti Yúróòpù ṣàpèjúwe Lumeblue gẹ́gẹ́ bí oògùn fún ṣíṣe àyẹ̀wò àìsàn tó ń mú kí a lè rí àwọn ibi tó bàjẹ́ nínú ìfun ńlá àti ìfun ìparí dáadáa nígbà àyẹ̀wò inú ìfun ńlá. A ṣe àwọn wàláà rẹ̀ láti tú àwọ̀ náà sílẹ̀ nínú ìfun ńlá. Èyí kì í ṣe ìṣètò èròjà oògùn ìdènà májèlé tí a ń fúnni nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ẹ̀rí pé ojútùú tí a ń mu lẹ́nu lásán ń fúnni ní àbájáde àyẹ̀wò àìsàn kan náà.
Àwọn lílò nínú yàrá ìdánwò àti àpótí ìtọ́jú ẹja ń dáhùn àwọn ìbéèrè tó yàtọ̀
Nínú àwọn yàrá ìdánwò, methylene blue lè mú kí àwọn apá inú àpẹẹrẹ ẹ̀dá alààyè yàtọ̀ sí ara wọn ní ìrísí, ó sì lè kópa nínú àwọn ìlànà ìtúpalẹ̀. Àkótán IARC nípa àwọn lílò ní fífi àwọ̀ kun àwọn àpẹẹrẹ ẹ̀dá alààyè, àwọn àmì ọksidéṣọ̀nù àti rídọ́kṣọ̀nù, àti dídíwọ̀n àwọn èròjà tó ń dín ìfàsẹ́yìn ojú omi kù tí wọ́n sì ní ìdíyelé iná mànàmáná òdì. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ọ̀nà tí a ti sọ bí a ṣe gbọdọ̀ pèsè ohun èlò wọn àti àwọn ìlànà fún túmọ̀ àbájáde wọn. Àmì búlúù kan túmọ̀ sí ohun tí ọ̀nà náà ti fi ìdí múlẹ̀ pé ó túmọ̀ sí nìkan.
Fún àwọn àpótí ìtọ́jú ẹja, àkọlé ọjà Kordon ṣàpèjúwe àwọn lílò tó kan ẹyin ẹja àti àwọn àkóràn olu lórí ara. Ó tún kìlọ̀ pé ó lè dá ìṣọ̀ omi tí ń lo ẹ̀dá alààyè rú, ó sì sọ pé a kò ṣe ọjà náà fún ènìyàn láti jẹ tàbí mu. A kò lè gbé àwọn ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú ẹja sí ìlò fún ènìyàn, bẹ́ẹ̀ ni ìdí ìlò oògùn kan kò lè fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ìtọ́jú fún àpótí ẹja yẹ fún gbogbo ẹja tó ń ṣàìsàn.
Ohun tí ìwádìí ń fi ìdí múlẹ̀, àti ohun tí kò fi ìdí múlẹ̀
Ìwádìí 2016 tí Rodriguez àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ṣe, tí wọ́n sì pín àwọn olùkópa sí ẹgbẹ́ láìròtẹ́lẹ̀ gba àwọn àgbàlagbà 26 tó ní ìlera dáadáa wọlé, ó sì fi methylene blue tí a ń mu lẹ́nu wé oògùn àfarawé lábẹ́ ipò tí àwọn olùkópa àti olùwádìí kò mọ ẹni tó gba ọ̀kọ̀ọ̀kan. Àwọn olùkópa ṣe àwọn iṣẹ́ àfiyèsí àti ìrántí ìgbà kúkúrú nígbà àyẹ̀wò MRI ìṣiṣẹ́ ọpọlọ ṣáájú ìtọ́jú àti ní wákàtí kan lẹ́yìn rẹ̀. Àwọn olùwádìí ròyìn ìyípadà nínú ìṣiṣẹ́ ọpọlọ tó ní í ṣe pẹ̀lú iṣẹ́ náà àti ìmúgbòòrò nínú agbára láti rántí láàárín ẹgbẹ́ methylene blue, ṣùgbọ́n ìfiwéra àwọn ìyípadà nínú bí wọ́n ṣe ṣe iṣẹ́ náà pẹ̀lú ti ẹgbẹ́ oògùn àfarawé kò ṣe pàtàkì ní ìṣirò (P = .09).
Ìwádìí náà ṣe pàtàkì nítorí pé ó dán ènìyàn wò dípò sẹ́ẹ̀lì tàbí ẹranko nìkan. Àwọn ààlà rẹ̀ ṣe pàtàkì bákan náà: ìdánwò kékeré tó wáyé fún ìgbà kúkúrú kò fi ìdí ìmúgbòòrò agbára ìrònú tó ń bá a lọ, ìdènà àìlera ìrántí, tàbí ààbò lílò ojoojúmọ́ múlẹ̀. Ìṣiṣẹ́ tí àwòrán ọpọlọ fi hàn tún jẹ́ àbájáde tí a ń díwọ̀n tó yàtọ̀ sí ṣíṣe dáadáa sí i níbi iṣẹ́ tàbí ṣíṣe nǹkan fúnra ẹni bí ọjọ́ orí ṣe ń pọ̀ sí i. Ìtọ́sọ́nà sí ìwádìí methylene blue ṣàlàyé bí a ṣe lè fi àwọn àbájáde wọ̀nyí wéra.
Nígbà tí ìpolongo kan bá mẹ́nuba “methylene blue,” wá àwọn àlàyé tó tẹ̀ lé e: ọjà, ọ̀nà fífúnni, àwùjọ àwọn ènìyàn, ète, àti àbájáde tí a díwọ̀n. Àwọn àlàyé wọ̀nyẹn ló ń pinnu bóyá gbólóhùn méjì ń sọ̀rọ̀ nípa ohun kan náà tí a ṣe. Láìsí wọn, àkójọ àwọn lílò lè tètè mú kí èrò tí a ṣì ń dán wò dà bí ohun tó dọ́gba pẹ̀lú ìlò ìṣègùn tí a ti fi ìdí múlẹ̀.