Артыкул

Гісторыя метыленавага сіняга: ад фарбавальніка да лекаў і даследаванняў

Гісторыя метыленавага сіняга: ад фарбавальніка да лекаў і даследаванняў

Метыленавы сіні трапіў да пацыента раней, чым у аптэку.

Справаздача Паўля Гутмана і Паўля Эрліха 1891 года аб выкарыстанні фарбавальніка пры малярыі змяшчае два графікі тэмпературы. Другі ахоплівае перыяд з 13 ліпеня да 5 жніўня, а ўздоўж поля дзень за днём запісана праведзенае лячэнне. Запісы за 18 і 19 ліпеня выглядаюць як "1 × 0,05 Methylenblau". У наступныя дні пазначаны пяць і сем доз такой самай колькасці, а да 22 ліпеня ў запісе з'яўляецца невялікая колькасць хініну. Лінія тэмпературы, якая ў першай палове графіка вагаецца паміж 37 °C і 39.5 °C, пасля з'яўлення фарбавальніка выраўноўваецца і на працягу астатніх трох тыдняў застаецца прыкладна паміж 36 °C і 37.5 °C.

Пацыент быў адным з двух; у артыкуле іх апісалі як хатняга слугу і марака. Рэчыва, якое яны атрымлівалі, на той момант ужо пятнаццаць гадоў было камерцыйным тэкстыльным фарбавальнікам, а гэтыя двое мужчын належаць да першых задакументаваных людзей, якіх лячылі цалкам сінтэтычным прэпаратам, накіраваным на пэўны арганізм.

Спачатку быў фарбавальнік

Першы камерцыйна паспяховы сінтэтычны фарбавальнік стварыў Уільям Генры Перкін у 1856 годзе. Перкіну было васемнаццаць, ён працаваў у хатняй лабараторыі падчас велікодных канікул і спрабаваў сінтэзаваць хінін. Замест гэтага ён атрымаў чорны асадак, растварыў яго і выявіў фарбу, якая надзвычай добра замацоўвалася на шоўку. У жніўні 1856 года ён запатэнтаваў яе, а да канца 1857 года ўжо меў фабрыку, што пастаўляла фарбавальнік на лонданскую шаўкафарбавальную вытворчасць.

У 1875 годзе Адольф фон Баер сінтэзаваў чырвоны фарбавальнік і назваў яго эазінам — ад Eos, грэчаскага слова, якое азначае світанак. У 1876 годзе Генрых Каро, тагачасны дырэктар лабараторыі Badische Anilin- und Soda-Fabrik, разам з Баерам распрацаваў метыленавы сіні як анілінавы фарбавальнік для бавоўны. Яго хімічная структура была канчаткова вызначана толькі прыкладна праз дзевяць гадоў.

Гэта паходжанне дагэтуль бачна ў назве рэчыва. "Метыленавы сіні" — гандлёвая назва з каталога фарбавальнікаў, а не хімічнае апісанне. Рэчыва, якое яна абазначае, — хларыд метылтыянію, і адрозненні паміж назвай, соллю і яе гідратамі становяцца істотнымі, як толькі хтосьці ўзважвае матэрыял або чытае спецыфікацыю.

Афарбоўванне стала мостам

Шлях ад фарбавальнай вытворчасці да бальніцы прайшоў праз мікраскоп і пачаўся яшчэ да з'яўлення метыленавага сіняга. Вільгельм Эрб быў першым, хто ўжыў сінтэтычны фарбавальнік для крыві: у 1865 годзе ён выкарыстаў пікрынавую кіслату і ўбачыў сеткаваты малюнак унутры некаторых эрытрацытаў.

Доктарская дысертацыя Паўля Эрліха 1878 года параўноўвала гісталагічнае афарбоўванне з афарбоўваннем тэкстылю і сцвярджала, што абодва працэсы з'яўляюцца хімічнымі рэакцыямі. Працуючы пад кіраўніцтвам Роберта Коха з туберкулёзнай палачкай, ён падзяліў анілінавыя фарбавальнікі на кіслотныя і асноўныя класы і ўстанавіў, што кожны клас афарбоўвае розныя часткі клеткі. У 1880 годзе ён змяшаў абодва: насычаны раствор метыленавага сіняга ўлівалі ў кіслотны фуксін, пакуль надосадкавая вадкасць не рабілася празрыстай. Атрыманая сумесь, якую ён назваў neutralen Farbkörper, або нейтральным фарбавальнікам, давала тры колеры замест аднаго, выяўляла гранулы ў паліморфнаядзерных клетках, якія раней не былі бачныя, і зрабіла магчымым першы дыферэнцыяльны падлік лейкацытаў. Паколькі гэтыя гранулы паглыналі абодва кампаненты сумесі, Эрліх увёў слова нейтрафіл для клетак, якія іх утрымлівалі.

Праз два гады Кох выкарыстаў метыленавы сіні для выяўлення туберкулёзнай палачкі, а ў 1883 годзе Эрліх удасканаліў метад. У 1886 годзе ён апублікаваў назіранне іншага кшталту: увёў фарбавальнік жывым жывёлам, параўнаў, наколькі інтэнсіўна яго паглынае кожны орган, і прыйшоў да высновы, што рэчыва мае выяўленую сроднасць да тканак мозгу і нерваў. Ён звязаў гэтую сроднасць з акісляльна-аднаўленчым цыклам фарбавальніка, які назіраў годам раней. Гэты цыкл таксама тлумачыць, чаму раствор метыленавага сіняга губляе колер, калі кісларод у ім расходуецца, і аднаўляе яго пры вяртанні паветра. Эксперыменты, у якіх упершыню вымералі наступствы гэтага цыклу, адносяцца да пазнейшага дзесяцігоддзя, а сам механізм — асобная тэма, не тоесная гісторыі.

Паразіт і фіялетавае ядро

Альфонс Лаверан выявіў малярыйнага паразіта ў 1880 годзе, даследуючы свежую, неафарбаваную кроў. Каб рэгулярна бачыць яго ў высушаным мазку, патрэбны быў фарбавальнік, а тагачасныя метады давалі толькі чырвоны і сіні колеры.

У 1888 годзе польскі патолагаанатам Чэслаў Хенціньскі замяніў кіслотны фуксін эазінам і атрымаў сумесь метыленавага сіняга з эазінам. Асновай яго метаду стаў выпадак салдата, які памёр ад малярыі 30 верасня 1887 года. У мазках крыві Хенціньскі ўбачыў сінія формы, падобныя да рамонкаў, якія цяпер прызнаюцца Plasmodium malariae, і серпападобныя формы, якія цяпер прызнаюцца гаметацытамі Plasmodium falciparum. Гэты вынік адразу паклаў канец двум канкуруючым тлумачэнням хваробы: тэорыі міязмаў і сцвярджэнню Эдвіна Клебса і Карада Тамазі-Крудэлі, што малярыю выклікае бактэрыя.

Паразіта было відаць. Яго ядра — не, таму пытанне пра яго прыроду заставалася адкрытым. Эрнст Малахоўскі, лекар у Брэслау, вырашыў гэтую праблему спачатку выпадкова, а потым мэтанакіравана. У 1889 годзе ён заўважыў дыферэнцыяльнае афарбоўванне ядра плазмодыя ў адным прэпараце, але не змог паўтарыць вынік. Падкісленне метыленавага сіняга не дапамагло. Падшчолачванне бораксам давала эфект кожны раз. Ён публічна прадэманстраваў методыку 15 чэрвеня 1890 года і апублікаваў яе ў тым жа годзе, а ў жніўні 1891 года — больш поўны метад.

Дзмітрый Раманоўскі апублікаваў уласны варыянт у верасні 1891 года. Найлепшыя вынікі ён атрымаў з занядбанай, пакрытай цвіллю бутэлькі раствору метыленавага сіняга, якому было больш за два месяцы. Метад Малахоўскага быў наўмысным і, паводле яго слоў, лёгка ўзнаўляльным; выпадак Раманоўскага быў тупіковым вынікам, які спрацаваў адзін раз. Тым не менш эпонім дастаўся Раманоўскаму, а спрэчка пра тое, хто атрымаў фіялетавы колер, што зрабіў ядро бачным, — асобная гісторыя са сваімі дакументамі.

Графік тэмпературы з пазнакай «Curve 2», які ахоплівае перыяд з 13 ліпеня да 5 жніўня. На вертыкальным полі нямецкім пісьмом пазначана лячэнне за кожны дзень; крывая тэмпературы пераходзіць ад штодзённых пікаў да амаль роўнай лініі і застаецца роўнай да канца назірання.

Малюнак: другі графік тэмпературы са справаздачы Гутмана і Эрліха 1891 года. Верхняя панэль ахоплівае перыяд з 13 да 24 ліпеня, а ніжняя — з 25 ліпеня да 5 жніўня; запісы на полі пазначаюць уведзеныя дозы, а на працягу апошніх трох тыдняў назірання тэмпература застаецца блізкай да нормы. Узноўлена са справаздачы ў сканаванай версіі, падрыхтаванай для Krafts, Hempelmann і Skórska-Stania, Parasitology Research 111:1–6 (2012), PMID 22411634.

Аказалася, што «выспяванне» — гэта дэметыліраванне

Ніхто з удзельнікаў даследаванняў 1890-х гадоў не ведаў, што менавіта «выспяванне» робіць з метыленавым сінім. Адказ прыйшоў з прамысловай хіміі. Генрых Аўгуст Бернтсен сінтэзаваў зыходнае злучэнне фенатыязін у 1883 годзе, у 1885 годзе ўстанавіў, што метыленавы сіні належыць да гэтай сям'і, і ў той жа перыяд паказаў, што шчолачныя ўмовы выдаляюць з фарбавальніка метыльныя групы, утвараючы злучэнні, якія цяпер называюць азурамі.

Бернард Нохт вылучыў актыўную фракцыю ў 1898 і 1899 гадах і мог назваць яе толькі Rot aus Methylenblau — чырвоным з метыленавага сіняга. Міхаэліс ідэнтыфікаваў яе як azure I у 1901 годзе. У 1899 годзе Джэнер увёў абсалютны метанол у якасці растваральніка для асадку фарбавальніка, што пазбавіла ад неабходнасці фіксаваць мазкі крыві награваннем; Лішман і Ройтэр аб'ядналі абодва дасягненні; Райт апублікаваў спрошчаны метад у 1902 годзе. Уклад Гімзы, таксама ў 1902 годзе, заключаўся ў адмове ад выпадкова «выспелага» раствору на карысць адмераных колькасцяў вядомых фарбавальнікаў. Затым ён адмовіўся публікаваць спосаб атрымання чыстага метыленавага азуру і прадаў метад лабараторыі Dr. Grübler, якая выводзіла прадукт на рынак як azure I і сцвярджала, што толькі яе версія з'яўляецца сапраўдным фарбавальнікам Гімзы.

Дзве сусветныя вайны выпадкова давяршылі гэтую працу. Калі нямецкія фарбавальнікі сталі недаступнымі, Лілі, Ро і Уілкакс даследавалі амерыканскія заменнікі і выявілі, што найлепшае афарбоўванне даюць тры асобныя кампаненты: чысты метыленавы сіні, прадукт яго распаду Azure B і эазін. Гэтыя тры рэчывы і сёння застаюцца асноўнымі кампанентамі фарбавальніка, які выкарыстоўваюць для дыягностыкі малярыі, пад назвай, што цяпер аб'ядноўвае Малахоўскага, Райта і Гімзу.

Тонкі мазок крыві, афарбаваны па Гімзу, з колцападобнымі трафазаітамі Plasmodium falciparum у эрытрацытах чалавека; кожны паразіт выглядае як маленькае фіялетавае кольца з бледным цэнтрам.

Малюнак: колцападобныя формы Plasmodium falciparum у эрытрацытах чалавека, афарбаваныя метадам тыпу Раманоўскага. Фіялетавая структура ўнутры кольца — гэта храматын, які метыленавы сіні, апрацаваны бораксам па метадзе Малахоўскага, упершыню зрабіў бачным. Выява Эрнста Хемпельмана, перададзеная ў грамадскі набытак.

Адна назва, некалькі матэрыялаў

Гады, якія спатрэбіліся для раздзялення гэтых кампанентаў, пакінулі праблему, што перажыла саму хімію. Ральф Лілі ў 1969 годзе правёў мяжу паміж біялагічнымі фарбавальнікамі, "вырабленымі паводле строгіх спецыфікацый, адпаведных іх далікатнаму і патрабавальнаму выкарыстанню", і небіялагічнымі фарбавальнікамі для тэкстылю, якія "патрабуюць менш строгіх і патрабавальных стандартаў вытворчасці". Абодва віды прадукцыі мелі адну і тую ж назву, але розніца паміж імі ніколі не была проста розніцай у ступені якасці. Спецыфікацыя, напісаная для бавоўны, і спецыфікацыя, напісаная для дыягнастычнага рэагенту, не ўзаемазаменныя, а матэрыял, выраблены паводле тэкстыльнай спецыфікацыі, не прызначаўся для праглынання.

Azure B — найбольш наглядны прыклад. Гэта монадэметыліраваная форма метыленавага сіняга, яна мае ўласную вымяральную фармакалагічную актыўнасць і больш за стагоддзе прысутнічала як некантраляваны кампанент клінічных прэпаратаў метыленавага сіняга, перш чым гэтыя два рэчывы былі раздзелены. Адна даследчая група выявіла, што тканіны чалавека, узятыя пры аўтапсіі пасля ўвядзення метыленавага сіняга, утрымлівалі 5 to 14 per cent нязмененага метыленавага сіняга і 86 to 95 per cent Azure B. Ці павінен канкрэтны прэпарат утрымліваць Azure B і ў якой гранічнай колькасці — гэта пытанне спецыфікацыі, і далей яго разглядаюць даследаванні Azure B як прымесі і метабаліту.

Менавіта ў спецыфікацыі заключаецца і практычнае следства. Адпаведнасць USP — гэта шлях да найвышэйшай чысціні, якую прапануе рынак, таму што USP — поўны апублікаваны стандарт выпрабаванняў, а не адзін асобны паказчык. Ён ахоплівае ідэнтычнасць, колькаснае вызначэнне, арганічныя прымесі, у тым ліку азуравыя фарбавальнікі, рэшткавыя растваральнікі, элементныя прымесі, рэшту пасля прапальвання, мікрабіялагічныя межы і бактэрыяльныя эндатаксіны. Сертыфікат, які паведамляе вынік аналізу цяжкіх металаў і называе гэта адпаведнасцю USP, паведамляе толькі адзін радок з гэтага спісу.

Blupreme атрымлівае метыленавы сіні ад фармацэўтычнага вытворцы і публікуе поўны сертыфікат аналізу, правяраючы ўсю спецыфікацыю USP, а не толькі цяжкія металы. Кіраўніцтва па чытанні сертыфіката аналізу і матэрыял пра тое, што абазначэнне USP пацвярджае, а чаго не пацвярджае, тлумачаць, як супаставіць дакумент з заяўленым сцвярджэннем.

Што дазваляе сцвярджаць гісторыя, а што — не

Гістарычная пераемнасць рэальная і даўжэйшая, чым можна меркаваць з большасці старонак прадуктаў. Метыленавы сіні выкарыстоўвалі для лячэння малярыі ў 1891 годзе, у 1899 годзе паведамлялася пра яго выкарыстанне як седатыўнага сродку пры ўзбуджаным псіхозе, а яго бакавы хімічны ланцуг прасочваецца праз хінакрын, хларахін, праметазін і хлорпрамазін. У артыкуле Эрліха 1890 года, напісаным разам з Артурам Лепманам, апісвалася палягчэнне неўралгічнага і рэўматычнага болю, пасля чаго аўтары разгледзелі магчымасць выпрабавання фарбавальніка пры псіхічных захворваннях і адмовіліся ад яе.

Нішто з гэтага не пацвярджае сучаснае прымяненне. Вынік даследавання малярыі ў 1891 годзе — гэта два пацыенты і графік тэмпературы. Даўняя знаёмасць з малекулай — падстава яе вывучаць, а не вынік даследавання. Гісторыя злучэння як лекавага сродку і сучасныя выпрабаванні пры малярыі адказваюць на іншыя пытанні, чым тыя, якія ставіў Эрліх, і іх канчатковыя кропкі трэба разглядаць у адпаведным кантэксце.

У гістарычных запісах ёсць адна дэталь, якая адносіцца хутчэй да сучаснасці, чым да мінулага. Калі ў 2000-х гадах даследчыкі праводзілі выпрабаванні метыленавага сіняга пры малярыі ў Буркіна-Фасо, ім давялося канкураваць за матэрыял фармацэўтычнай якасці, і яны паведамлялі, што цана сыравіны вырасла прыкладна ў сто разоў пасля атрымання валідацыі GMP. Фарбавальнік можна было замяніць. Лекавы прэпарат — не. Адрозненне, якое Лілі правёў у 1969 годзе, — тое самае адрозненне, якое сёння вызначае, што менавіта знаходзіцца ў бутэльцы.