Aşgazan-içege endoskopiýasynda we hromoendoskopiýada metilen gögi

Iki gök suwuklygyň molekulasy bir, ýöne beýleki umumy taraplary tas ýok. Endoskopiýa otagynda lukman tekiz ojaklary görmegi aňsatlaşdyrmak üçin ýogyn içegäniň nemli bardasyna gowşadylan metilen gögi erginini pürkýär. Öýde bolsa kimdir biri sagdynlygy goldamak endiginiň bir bölegi hökmünde bölek satuwdan alnan çüýşeden suwa gök damjalary damdyrýar. Bu ikisini bulaşdyrmak diňe doza bilen baglanyşykly däl, eýsem düşünje ýalňyşlygydyr: biri kliniki preparatlar bilen ýerine ýetirilýän anyklaýyş maksatly wizualizasiýa amaly, beýlekisi bolsa sarp ediji önümidir. Bu makala meseläniň endoskopiýa tarapyny düşündirýär: bu ýerde boýag görlen zady bejermek üçin däl-de, ony görmek üçin ulanylýan guraldyr. Lukmançylykda ykrar edilen we synag tapgyryndaky ulanylyşlaryň has giňişleýin beýany üçin metilen gögüniň lukmançylykda ulanylyşyna syna serediň.

Üst ýüzüni boýamak: ýönekeý tapawutlandyryjy däl-de, wital boýag

Endoskopiýa wagtynda boýagyň kömegi bilen görmek hromoendoskopiýa diýlip atlandyrylýar. Metilen gögi patologlaryň wital ýa-da sorulma arkaly boýalma diýip atlandyrýan täsirini döredýär: janly sorujy epitelial öýjükler boýagy sitoplazmasyna kabul edýär. Şonuň üçin sagdyn nemli barda birneme deň boýalýar, displaziýaly, çişen ýa-da howply häsiýetli ýerler bolsa boýagy az kabul edýär ýa-da ala-mula boýalýar. Bu kontrast diňe ak ýagtylyk bilen görünmän biljek nemli barda gurluşyny, aýratyn-da tekiz ojaklary görkezýär.

Bu mehanizm hromoendoskopiýanyň beýleki nusgawy boýagy bolan indigo karminiň täsirinden tapawutlanýar. Indigo karmin tas sorulmaýar; ol çukurjyklarda we keşlerde ýygnanyp, üstüň relýefini has aýdyň görkezýär. Bu wital boýalma däl-de, kontrastly boýalmadyr. Syn makalalarynda köplenç iki boýag hem boýaga esaslanýan hromoendoskopiýa hökmünde bilelikde seljerilýär. Şonuň üçin, umuman, hromoendoskopiýanyň habar berilýän peýdasy aýratynlykda metilen gögüniň hem peýdasydygyny awtomatik aňlatmaýar.

Amaly düzgün ownuk jikme-jikliklere üns bermegi talap edýär. Tutuş ýogyn içegäniň metilen gögi bilen hromoendoskopiýasynda endoskopist kateter arkaly takmynan 0.1% boýagy bölekleýin pürkýär, sorulmagy üçin bir minut töweregi garaşýar we gözden geçirmezden öň artykmaç boýagy sorup aýyrýar. Nyşanlaýyn ýa-da ulaldyp görmek protokollarynda takmynan 0.5%-e çenli konsentrasiýalar ulanylýar, ýöne tutuş ýogyn içege üçin adaty düzgün 0.1%-dir. Bu işiň hemmesi içegäniň örän gowy arassalanmagyny we goşmaça iş wagtyny talap edýär. Şol kemçilikler amaly başlamazdan öň ýogyn içegäni boýaýan derman görnüşiniň döredilmegine itergi berdi.

Içerden boýaýan tabletka

Metilen gögi MMX diýlip hem atlandyrylýan Lumeblue agyzdan kabul edilýän, işjeň maddany uzak wagtyň dowamynda bölüp çykarýan tabletka görnüşidir. Ol ÝB-de skrining ýa-da gözegçilik kolonoskopiýasy wagtynda kolorektal ojaklaryň görünmegini gowulandyrmak üçin anyklaýyş serişdesi hökmünde rugsat aldy. 2020-nji ýylyň awgustynda berlen bazara çykarmak rugsady EMA-nyň derman baradaky synynda beýan edilýär. Doza her biri 25 mg bolan sekiz tabletkadan, jemi 200 mg-den ybaratdyr. Olar kolonoskopiýadan öňki agşam PEG esasly içege taýýarlygy wagtynda ýa-da ondan soň 3-3-2 yzygiderliliginde bölüp, bütinligine ýuwudylýar.

Bu gurluşyň esasy bölegi MMX matrisasydyr. Onuň örtügi aşgazanyň kislotasyna çydap, ileumyň ahyrky böleginiň golaýynda pH 7 töwereginde dargaýar. Soňra boýagy haýal bölüp çykarýar, netijede ýogyn içegäniň nemli bardasy boýag bilen uzak wagtlap we birneme deň derejede galtaşýar. Kolonoskopiýa başlananda ýogyn içege eýýäm boýalan bolýar. Şonuň üçin Lumeblue kesgitli dozasy we anyk ulanylyş görkezmesi bolan, düzgünleşdirilýän anyklaýyş dermanydyr. Bu hem endoskopistiň pürkýän ergininden, hem-de bölek satuwdaky islendik sagdynlygy goldaýan önümden tapawutly düşünjedir. Bu üç preparat dürli maksatlara hyzmat edýär we biri beýlekisiniň ornuny tutmaýar; bölek satuwdaky erginler goşundylar we bellikler boýunça gollanmada aýratyn ara alnyp maslahatlaşylýar.

Ýogyn içegede ýüze çykarmak boýunça barlaglaryň netijeleri

Aýratyn metilen gögüne degişli iň güýçli kolorektal subutnama Repici we kärdeşleriniň habar beren III tapgyr MB-MMX synagydyr (PubMed 30742834): skrining we gözegçilikden geçýän 1,205 näsag tötänleýin usulda 200 mg MB-MMX ýa-da plasebo toparyna bölündi. Gistologik taýdan tassyklanan adenomanyň ýa-da karsinomanyň ýüze çykarylyşy 56.29% we 47.81% boldy. Absolýut tapawut takmynan 8.5 göterim punktuna deňdi. Iň aýdyň artma polip görnüşinde bolmadyk we örän kiçi ojaklarda göründi; has uly ýa-da polip görnüşindäki ojaklarda bolsa düýpli artykmaçlyk bolmady.

Boýagy pürkmek boýunça öňki subutnamalar esasan ortaça töwekgelçilikli adamlaryň skrininginden däl-de, içegäniň çişme kesellerine gözegçilikden gelip çykýar. Kiesslich we kärdeşleri uzak wagt bäri ýaraly koliti bolan 165 näsagy tötänleýin usulda adaty kolonoskopiýa ýa-da 0.1% metilen gögi bilen hromoendoskopiýa toparyna bölüp, degişlilikde 10 we 32 epitel içindäki neoplaziýany tapdylar (PubMed 12671882). IBD bilen bagly kolitde Marion we kärdeşleriniň synagynda hem boýag pürküp alnan nyşanlaýyn biopsiýalar tötänleýin nusga almakdan has gowy netije berdi (PubMed 18844620). Bular kolite gözegçilik netijeleridir we metilen gögi hem-de içegäniň çişme keselleri baradaky aýratyn ara alyp maslahatlaşma bilen birlikde şol çäkde düşündirilmelidir.

Has giň meta-seljermeler ýüze çykarmak babatda boýaga esaslanýan hromoendoskopiýany goldaýar, ýöne olarda esasan indigo karmin barlanypdyr: 2016-njy ýyldaky Cochrane syny azyndan bir neoplastik ojagy tapmagyň şanslarynyň ýokarydygyny görkezdi (PubMed 27056645). Antonelli-niň 2022-nji ýylda geçirilen, on randomizirlenen synagy öz içine alýan meta-seljermesi bolsa adenomanyň ýüze çykarylyşynda takmynan 20% otnositel artma habar berdi (PubMed 35588768). Bu düşünjäni goldamak üçin peýdaly, ýöne aýratyn metilen gögüne degişli subutnama däl.

Ýüze çykarmak bejermek däldir

Ýokardaky netijeleriň hemmesi rak keselini bejermäge däl-de, ojaklary tapmaga degişlidir. Lumeblue anyklaýyş serişdesi hökmünde rugsat aldy we onuň bellige alyş synagynda çişiň bejergä jogaby, gaýtalanmagy ýa-da diri galmak däl-de, ýüze çykarylyş görkezijileri ölçeldi. EMA-nyň öz beýan edişi hem şertlidir: ýüze çykarylan ojaklar aýrylsa, has gowy ýüze çykarmak rak töwekgelçiliginiň peselmegine getirip biler. Ýüze çykarylyşdaky 8.5 punkt tapawudy rak keseliniň ýa-da ölümçiligiň 8.5% azalmagy diýip täzeden beýan etmek bolmaz. Bejeriş baradaky tassyklamalary bahalandyrýan okyjylar bu araçägi anyk saklamalydyrlar; bu metilen gögi we rak boýunça laboratoriýa subutnamalary bilen näsaglara degişli subutnamalary deňeşdirýän gollanmada düşündirilýär.

Aşgazan-içege ýolunyň ýokarky bölegindäki subutnamalar has gowşak

Barrett gyzylödeginde metilen gögi içege metaplaziýasyny gök reňke boýaýar. Bu bolsa dört kwadrantdan görünýän nyşana daýanmazdan nusga almagyň ýerine biopsiýalary boýalan ýerlerden almagy teklip etdi. Irki, bir merkezde geçirilen barlaglaryň netijeleri umytly görünýärdi, ýöne has uly we has gowy gözegçilik edilen barlaglar displaziýany ýüze çykarmakda artykmaçlygy tassyklamady. 2009-njy ýylda dokuz barlag boýunça geçirilen meta-seljerme ulgamlaýyn biopsiýa bilen deňeşdirilende içege metaplaziýasyny, displaziýany ýa-da ýokary derejeli displaziýany we irki rak keselini ýüze çykarmakda statistik taýdan ähmiýetli goşmaça netije tapmady (PubMed 19215918).

Gollanmalar başga usullara geçdi. Barrett ýagdaýyna gözegçilik boýunça häzirki ACG, ESGE we ASGE görkezmeleri hromoendoskopiýany sirke kislotasy ýa-da elektron wirtual hromoendoskopiýa manysynda maslahat berýär. Ol hemişe gurluşlaşdyrylan Seattle biopsiýa protokoly bilen bilelikde ulanylmalydyr; tötänleýin biopsiýalaryň ýerine metilen gögi pürkmek maslahat berilmeýär. Şonuň üçin gollanmalar hromoendoskopiýany maslahat berýär diýmek, olaryň metilen gögi bilen hromoendoskopiýany maslahat berýändigini aňlatmaýar.

Ojagyň aşagyndaky gök ýassyk

Endoskopik nemli barda rezeksiýasy ýa-da nemli bardanyň aşagyndaky disseksiýa wagtynda görünýän gök gatlak ýene bir, üçünji düşünjedir. Bu ýerde ojagy myşsa diwaryndan aýyrmak üçin onuň aşagyna sanjylýan fiziologik ergin ýa-da başga suwuklyk ony ýokary galdyrýar. Amaly ýerine ýetiriji ýassygy, disseksiýa tekizligini we çuň araçägi görüp biler ýaly birnäçe damja gök boýag goşulýar. Reňk sanjym suwuklygynyň nirä barandygyny görkezýär. Ol metaplaziýa ýa-da displaziýa barada hiç zat aýtmaýar; onuň maksady rezeksiýa wagtynda mehaniki howpsuzlygy üpjün etmekdir. Bu mesele beýleki operasiýa ulanylyşlary bilen birlikde hirurgiýa we anyklaýyş amallary boýunça gollanmada beýan edilýär.

Howpsuzlyk barada hakyky bellik: ýagtylyk we boýag

Metilen gögi fotosensibilizatordyr we iki barlag endoskopistleri oýlandyrdy. Olliver we kärdeşleri ak ýagtylykly endoskopiýa bilen bilelikde 0.5% metilen gögüniň Barrett nemli bardasynda kometa barlaglarynda DNK zeperlenmesini artdyrandygyny, ýagtylyksyz boýagyň bolsa beýle täsir etmändigini görkezdiler (PubMed 12907012). Davies we kärdeşleri ýogyn içegede hem şol bir kanunalaýyklygy gaýtaladylar: 0.1% metilen gögi bilen ak ýagtylyk bilelikde in vitro we in vivo şertlerde kolonositleriň DNK-syna zeper ýetirdi, indigo karmin bolsa beýle täsir etmedi (PubMed 17172595).

Dogruçyl düşündiriş çäkli bolmalydyr: ýiti DNK zeperlenmesi görkezildi, rak keseliniň ýüze çykmagy däl. Hiç bir barlag metilen gögi bilen hromoendoskopiýanyň näsaglarda rak keselini döredýändigini görkezmedi. Ýöne Barrett ýagdaýynda peýdanyň gowşakdygy bilen bilelikde, öňüni alyp boljak genotoksik täsiriň alamaty bu boýagy şol ýerde ulanmagy özüne çekiji etmedi. Gollanmalaryň beýleki usullary ileri tutmagynyň sebäpleriniň biri hem şudur. Umumy ulanmak we ýaramaz täsirler baradaky maglumatlar howpsuzlyk we goşmaça täsirler boýunça maglumatnamada jemlenendir.

Amaldan soň: gök reňk garaşylýan ýagdaýdyr

Metilen gögi güýçli boýagdyr. Şonuň üçin amaldan soň peşewiň we täretiň wagtlaýyn gök ýa-da ýaşyl bolmagy gaýraüzülme däl-de, boýagyň garaşylýan täsiridir; gök boýag peşewiň sary pigmentleri bilen garyşýandygy üçin peşew ýaşyl görünip biler. Derä düşen boýag wagtlaýyn gök tegmil galdyrýar. Şeýle-de bolsa, bir duýduryşy ýatdan çykarmaly däl: dem almagyň kynlaşmagy ýa-da aň ýagdaýynyň üýtgemegi bilen bilelikde deriniň ýaňy dörän umumy gögermegi görünýän üstki boýalmadan başga ýagdaýdyr we reňkiň geçmegine garaşmagy däl-de, gyssagly baha berilmegini talap edýär. Düşünje taýdan soňky bir duýduryş hem bar: diňe reňke seredip haýsy boýagyň ulanylandygyny hiç haçan çaklamaň. Gök görnüş metilen gögüni anyklamaýar, sebäbi beýleki serişdeler hem dokumany gök reňke boýaýar.

Esasy netije

Üç aýry görnüş hökmünde pikirleniň: epiteliň boýagy sorup almagyna esaslanýan üstki boýalma, bazara çykarmak rugsady bilen ýogyn içegäni öňünden boýaýan agyzdan kabul edilýän anyklaýyş preparatlary we rezeksiýa tekizligini görkezýän, nemli bardanyň aşagyna sanjylýan reňklenen suwuklyk. Bir tassyklamanyň haýsy görnüşe degişlidigini, onuň subutnamalarynda ýüze çykarmagyňmy ýa-da bejermegiňmi ölçelendigini hem-de haýsy preparatyň we konsentrasiýanyň hakykatda synagdan geçirilendigini soraň. Bu tapawutlaryň esasyny düzýän barlaglar metilen gögi boýunça barlaglar kitaphanasynda sanawlaşdyrylandyr.