Метилен зәңгәре һәм герпес: ирендәге герпес, EBV һәм фотоинактивация

Бу бәхәстә бер сүз ике төшенчәне белдерә, һәм аларны аерым атарга кирәк. Беренче төшенчә — вирионны инактивлаштыру: буягыч, кислород һәм яктылык сыеклыктагы вирус кисәкчәсе белән очраша һәм аны үрчи алмаслык итеп зарарлый. Икенче төшенчә — кешедәге инфекцияне дәвалау: ирендәге герпес эпизодларының кимүе, тизрәк төзәлү, вирус бүленеп чыгуының кимүе яки Эпштейн-Барр вирусы йөкләнешенең төшүе. Беренчесе лабораториядә гади герпес вирусы өчен күп тапкыр күрсәтелгән. Икенчесе авыз аша кабул ителгән метилен зәңгәре өчен гади герпеска каршы да, Эпштейн-Барр вирусына каршы да күрсәтелмәгән. Бу аерма аңлашылгач, әдәбиятны төркемләү җиңеләя.

Моның белән янәшә икенче буталчыклык та бар. HSV һәм EBV бер үк зур вируслар гаиләсенә керә, әмма төрле тукымаларда төрле авырулар китереп чыгара. Ирендәге герпес — вирусның җирле литик үрчүе бара торган өске җәрәхәт: аңа буягыч сөртеп, шул ук урынга яктылык юнәлтеп була. EBV кан һәм лимфоид тукыма буйлап таралган B күзәнәкләре резервуарларында яшерен хәлдә саклана; җирле буягыч та, кызыл лампа да бөтен резервуарга барып җитә алмый. Бер шарттагы нәтиҗәне икенчесенә күчереп булмый. Мондый төркемләүнең гомуми ысулын белергә теләгән укучылар аны метилен зәңгәре турындагы тикшеренүләрне уку белешмәсендә таба ала.

Лаборатория фотоинактивациясе: күзәнәктән тыш HSV, яктылык кирәк

Иң элекке туры сынауда бер лаборатория штаммы урынына яңа алынган клиник изолятлар кулланылган. 1975 елгы herpesvirus hominis фотодинамик инактивациясе тикшеренүендә җенес әгъзалары һәм авыздагы җәрәхәтләрдән алынган 37 изолятны 10 микромоляр концентрациядәге метилен зәңгәре белән кушканнар, бер сәгать караңгылыкта тотканнар, аннары караңгы һәм якты шартлар өчен ике өлешкә бүлгәннәр; якты өлешне 15 cm ераклыктагы ике 15 watt флуоресцент лампа белән биш минут яктыртканнар. 37 изолятның 27 сендә ачыклана торган йогышлылык бары тик яктылыкта гына югалган, ә 4 сендә ул 100 тапкырдан күбрәк кимегән. Караңгыдагы контроль үрнәкләр йогышлылыгын саклаган: яктылыксыз бу концентрация үрнәкне стерильләштермәгән.

Соңрак үткәрелгән тикшеренү кайбер шартларда гади буягыч белән яктылыкның тәэсире никадәр чикле була алуын күрсәткән. 1979 елгы метилен зәңгәре, яктылык һәм электрның HSV-1 һәм HSV-2 гә тәэсире тәҗрибәләрендә 10 микромоляр концентрациядәге буягыч һәм 180 секунд дәвамында кыздыру лампасы яктылыгы йогышлы HSV-1 күләмен якынча 60 процентка, ягъни якынча 0.4 log киметкән. Өстәмә аз көчле даими ток кына шул ук системада кимүне 99.99 проценттан арттырган. Яктылык үзе генә, ток үзе генә һәм буягычсыз яктылык белән ток бергә аз тәэсир иткән. Зур тәэсир өчен электр җайланмасы кирәк булган, шуңа күрә бу мәкаләне гадәти буягыч белән лампа даими рәвештә дүрт log дәрәҗәсендә юк итү бирә дигән дәлил итеп китерергә ярамый.

Аннары механизмны өйрәнү эшләре эшкәртелгән кисәкчәләрнең әле нәрсә эшли алуын тикшергән. 1980 елгы Journal of Clinical Investigation журналында басылган HSV фотодинамик механизмнары тикшеренүе вирус DNA сында бер чылбырлы өзекләр тапкан, ә ике чылбырлы өзекләр өстенлек итмәгән: эшкәртелгән вирионнар күзәнәкләргә һаман береккән һәм аларга кергән, әмма җитлегү тукталган. 1997 елгы метилен зәңгәре һәм яктылыктан соң инфекция циклын тикшерү моны 1 микромоляр концентрациядәге буягыч һәм кызыл яктылык белән раслаган: тышчаның зур күләмдә җимерелүе булмаган, күзәнәккә керү һәм DNA ны чыгару сакланган, әмма яктыртуга бәйле DNA таркалу сәбәпле репликация тулысынча тукталган. 1995 елгы синглет кислородны чагыштыру тикшеренүе синглет кислородның катнашуын һәм, мөгаен, өстәмә радикаль реакцияләр булуын күрсәткән. Метилен зәңгәренең яктылыкны ничек йотуы һәм реактив кислород барлыкка китерүе турындагы мәгълүмат буягыч, кислород һәм фотоннарның ни өчен мишеньдә бер үк вакытта булырга тиешлеген аңлата.

Иң ачык санлы дәлил кан продуктларын өйрәнү эшләреннән килә; шул ук эшләр нәтиҗәләрне артык киң аңлатудан иң ачык кисәтү дә булып тора. 2013 елгы 627 nm кызыл LED лар белән плазмадагы патогеннарны киметү тикшеренүендә плазмага өстәлгән HSV 60 минуттан соң 1 микромоляр концентрациядә якынча 5.2 log, ә 10 микромоляр концентрациядә 6.0 log кимегән. Бу — яктыртылган сыеклыкны зарарсызландыру, нейроннардагы яшерен инфекцияне дәвалау түгел; ул йотылган эремәнең караңгы организм эчендә нәрсә эшләвен фаразларга мөмкинлек бирми.

Җәрәхәтләрне җирле дәвалау: кечкенә, иске һәм каршылыклы тикшеренүләр

Җирле дәвалау турындагы хәбәрләрдә җәрәхәткә буягыч сөртелә һәм ул яктыртыла; бу, ким дигәндә, лабораториядәге киңлек шартларын саклый. Иң элеккесе герпетик экзема — экзема өстенә кушылган киң таралган HSV инфекциясе — турында бер клиник очрак тасвирламасы. 1975 елгы герпетик экземада метилен зәңгәре һәм яктылык куллану турындагы хәбәрдә җирле буягыч һәм яктылыктан соң тиз яхшыру тасвирланган; 10 микромоляр концентрациядәге буягыч яктылыкта вирусларны юк иткән, әмма караңгылыкта юк итмәгән. Аңлатмада, бер пациентның үзендә чагыштыру өчен, мәйданның яртысына 0.1 процентлы эремә кулланылганы күрсәтелгән. Ирендәге герпеска кагылышлы дәлил буларак, бу — дозиметриясе төгәл булмаган, бер пациентны күзәтүгә нигезләнгән иске мәгълүмат.

Зуррак тарихи серия җенес әгъзаларындагы җәрәхәтләргә багышланган. 1975 елгы җенес герпесы булган 56 пациент сериясендә 36 кеше метилен зәңгәре алган, әмма өч буягыч арасында очраклы бүленешкә беренче 35 кеше генә кертелгән, шуңа күрә бу когорта методологик яктан төгәл сынау булмаган. Дәваланган кабатланучы очракларның якынча 70 процентында якынча 48 сәгать эчендә яхшыру хәбәр ителгән, ләкин кабатлану ешлыгы сизелерлек кимемәгән. Өйдә флуоресцент лампа яки кояш яктылыгы белән яктырту контрольдә тотылмаган. Кабатланулар кимеми торып, кискен эпизодның яхшыруы хәзерге җәрәхәткә тәэсир итүче, әмма яшерен резервуарга тәэсир итмәүче җирле процедурага туры килә. Шул ук саклык метилен зәңгәре кулланылган фотодинамик терапия протоколларына да кагыла.

Ирендәге герпес буенча заманча сынаулар кечкенә һәм нәтиҗәләре бер-берсенә туры килми. 2009 елгы ирен герпесы булган дүрт пациент сериясендә 0.01 процентлы буягыч һәм квадрат cm га 120 J дозалы 660 nm лазер кулланылган, һәм тиз төзәлү хәбәр ителгән. Әмма контроль төркем булмаган, ә аннан соң фотобиомодуляция үткәрелгән; бу 2009 елгы ирен герпесының фотодинамик дәвалау очраклары сериясендә тасвирланган. 75 пациентны фотодинамик терапиягә, җирле ацикловирга яки икесенә бергә очраклы бүлгән сынауда төзәлү вакыты яки авырту буенча аерма табылмаган; бу 2021 елгы фотодинамик терапия һәм ацикловир сынавында күрсәтелгән. HSV-1 qPCR кулланылган 24 пациентлы рандомизацияләнгән сынауда җәрәхәтнең бетүе яки бер ел эчендә кабатлануы буенча аерма табылмаган; ул 2025 елгы гади герпеска каршы антимикроб фотодинамик терапиянең рандомизацияләнгән сынавында тасвирланган. 2025 елгы 60 пациентлы сынауда буягыч белән фотодинамик терапия, фотобиомодуляция һәм куыкчыкларны дренажлау комплексы кулланылган һәм авыртуның тизрәк басылуы хәбәр ителгән. Әмма бу нәтиҗәне буягычка гына бәйләп булмый; бу 2025 елгы фотодинамик терапия белән фотобиомодуляцияне берләштерү турындагы хәбәрдә күрсәтелгән.

Монда тискәре тәэсирләр турында мәгълүмат аз. 1975 елгы мәкаләләрдә аларны заманча ысуллар белән ачыклау булмаган. Соңрак үткәрелгән кечкенә тикшеренүләр кискен тәэсирләрнең аз булуын яки булмавын хәбәр иткән, әмма зәңгәр төскә буялу котылгысыз, һәм җирле фототоксик ярсыту мөмкинлеге саклана. Буягыч сөртү һәм лампа куллану буягычны йотудан аерыла, шуңа күрә метилен зәңгәренең куркынычсызлыгы турындагы мәгълүмат куллану юлларын аерым карый.

EBV: метилен зәңгәренә кагылышлы туры дәлилләр юк

EBV буенча эзләү дәлилләрнең булмавын күрсәтә. Бу күзәтү өчен табылган бер генә рецензияләнгән тәҗрибә яки контрольле сынау да метилен зәңгәренең, яктылык белән яки ансыз, EBV йогышлылыгын киметүен, реактивацияне басуын яки кешеләрдә вирус йөкләнешен төшерүен күрсәтми. EBV-уңай борын-йоткылык карциномасы күзәнәкләренә кагылышлы эшләрдә башка сенсибилизаторлар кулланыла һәм шеш күзәнәкләренең яшәүгә сәләтлелеге үлчәнә; метилен зәңгәре белән вирусны бетерү тикшерелми. Күзәтүләр EBV ны расланган куллану күрсәтмәләре арасында түгел, ә киләчәктә сынаулар кирәк булган вируслар арасында атый.

Биология HSV белән сынау көпшәсендә алынган нәтиҗәне ни өчен монда күчереп булмавын аңлата. Ирендәге герпесны дәвалаганда өч кирәкле шарт та — буягыч, кислород һәм фотоннар — бер үтемле өслектә урнаша. Яшерен EBV нигездә кан һәм лимфоид тукыма буйлап таралган B күзәнәкләрендә саклана. Җирле кызыл яктылык бу таралган резервуарны яктырта алмый, ә йотылган буягыч ул урыннарга юнәлтелгән яктылык бирми. Башка сенсибилизатор ярдәмендә EBV-уңай шеш күзәнәген юк итү — күзәнәкне юк итү ул, вируска каршы активлык дәлиле түгел. Вирус йөкләнеше һәм реактивация маркерларының чынлыкта ничек үлчәнүен укыганда бу аерма мөһим.

Авыз аша дәвалау һәм кабатланусыз чорга нигезләнгән ялгыш нәтиҗә

Бу күзәтү өчен табылган бер генә контрольле кеше сынавы да системалы яки авыз аша кабул ителгән метилен зәңгәренең ирендәге герпес кабатлануын киметүен, төзәлүне тизләтүен, вирус бүленеп чыгуын азайтуын яки EBV буенча кан яки төкеректәге DNA күчермәләре саны яисә билгеләнгән литик маркерлар кебек берәр нәтиҗә күрсәткечен үзгәртүен күрсәтми. Кешеләрдәге герпес турында әдәбиятта җирле буягыч һәм җирле яктылык кулланыла. Максатчан яктыртусыз системалы куллану — башка чара, һәм аңа үз сынавы кирәк: рандомизацияләнгән, сукыр һәм плацебо-контрольле, кабатланучы очраклары расланган пациентлар белән, башлангыч ешлыкны билгеләү өчен кереш күзәтү чоры, алдан билгеләнгән тәэсир тикшерүләре, алтыдан унике айга кадәр күзәтү, qPCR белән эзлекле мазоклар, теркәлгән этәргеч факторлар һәм куркынычсызлык мониторингы белән. Метилен зәңгәрен авыз аша кабул итү һәм аның сеңүе турындагы гомуми принциплар бу нәтиҗә күрсәткечләрен алыштырмый.

Киң таралган бер хикәя нәкъ менә шушы урында нигезсез булып чыга. Кемдер берьюлы берничә чара куллана башлый, айлар буе ирендә герпес булмавын хәбәр итә һәм моны аларның берсенә бәйли. HSV эпизодлары бер чорда тупланып килеп, аннары айлар буе юкка чыгарга мөмкин, әмма вирус сизү ганглийларыннан юк ителми. Этәргеч факторлар үзгәрә, көтүләр хәбәр итүгә йогынты ясый, ә очраклылык үзе генә дә тәнәфесләр тудыра. Берьюлы берничә үзгәреш булганда, тәнәфесне бер компонентка бәйләргә мөмкинлек бирүче, ул компонент булмаган очрактагы чагыштыру юк. 1975 елгы җенес герпесы сериясе кире күренешне күрсәткән: кискен эпизод яхшырган, ә кабатлану ешлыгы яхшырмаган. Бу эпизодны төзәтү киләсе эпизодны булдырмау белән бер үк төшенчә түгел.

Вирус һәм шартлар буенча дәлилләр таблицасы

Вирус һәм шартлар	Кулланылган чара	Төп нәтиҗә	Нәрсәне күрсәтә алмый
HSV изолятлары, күзәнәксез мохит, 1975, n=37	10 микромоляр буягыч, флуоресцент лампа 5 min	27 се яктылыкта тулысынча инактивлашкан, 4 сендә 100 тапкырдан күбрәк кимү, караңгыдагы контрольләргә тәэсир булмаган	Клиник төзәлү, яшерен инфекцияне бетерү, кешеләр өчен дозалар
HSV-1 һәм HSV-2 вирионнары, 1979	10 микромоляр буягыч, кыздыру лампасы яктылыгы 180 s, электр тогы белән һәм ансыз	Буягыч һәм яктылык кына якынча 60 процент кимү биргән; 99.99 проценттан артыгы — өстәмә ток белән генә	Гадәти буягыч һәм лампаның максималь юк итү бирүен
HSV геномына тәэсир механизмы, 1980 һәм 1997	Түбән микромоляр концентрациядәге буягыч һәм яктылык	Күзәнәккә керү сакланган, бер чылбырлы DNA зарарлануы, репликация тукталган, яктырту вакытына бәйле таркалу	Инде зарарланган күзәнәкләрне турыдан-туры юк итү
Кеше плазмасында HSV, 2013	1 һәм 10 микромоляр буягыч, 627 nm LED лар, 60 min	Якынча 5.2 һәм 6.0 log кимү	Авыз аша дәвалау яки нейроннардагы яшерен инфекциягә тәэсир
Герпетик экзема, 1975, клиник очрак тасвирламасы	Мәйданның яртысына җирле 0.1 процентлы эремә һәм яктылык	Тиз клиник һәм вирусологик яхшыру хәбәр ителгән	Ирендәге герпеска карата гомуми нәтиҗәлелек; яктырту дозасын торгызып булмый
Җенес герпесы, 1975, 56 пациент	Җирле 0.1 процентлы эремә, өйдә флуоресцент лампа яки кояш яктылыгы	Якынча 70 процентта кискен эпизод яхшыруы; кабатланулар сизелерлек кимемәгән	Кабатлануны булдырмау
Ирен герпесы, 2009, n=4	0.01 процент, 660 nm, квадрат cm га 120 J, аннары фотобиомодуляция	Тиз төзәлү хәбәр ителгән	Буягычның сәбәпле тәэсире; кабатлануларга бәя бирелмәгән
Кабатланучы ирен герпесы, 2021, n=75	0.005 процентлы фотодинамик терапия, ацикловир яки икесе бергә	Төзәлү вакыты яки авырту буенча аерма юк	Вирионнарны вируска каршы юк итү
Авыздагы гади герпес, 2025, n=24	qPCR белән антимикроб фотодинамик терапия һәм ацикловирны чагыштыру	Җәрәхәтнең бетүе яки бер ел эчендә кабатлануы буенча аерма юк	Системалы яки EBV га карата файда
Кабатланучы ирен герпесы, 2025, n=60	Фотодинамик терапия, фотобиомодуляция һәм дренажны берләштерү	Берләштерелгән дәвалау төркемендә авырту тизрәк басылган	Метилен зәңгәренең аерым тәэсире
EBV, кешеләрдәге теләсә нинди шартлар	Метилен зәңгәрен теләсә нинди юл белән куллану	Туры тикшеренү табылмаган; йөкләнешкә яки реактивациягә тәэсир күрсәтелмәгән	HSV фотоинактивациясен EBV өчен дәлил итеп күчерү
HSV яки EBV өчен системалы яки авыз аша куллану	Максатчан яктылыксыз авыз аша яки системалы буягыч	Вируска каршы контрольле сынау табылмаган	Клиник яки вирусологик файда

Бу дәлилләрне ничек кулланырга

Һәр чыганакка карата дүрт сорау бирегез. Яктылыкмы, караңгылыкмы — чөнки фотодинамик юк итү системалы юк итүне фаразларга мөмкинлек бирми. Ирекле вирионнармы, хәзерге җәрәхәтме, әллә яшерен резервуармы — чөнки раслауга туры килгән мишень генә аңа җавап бирә. Йогышлылыкмы, төзәлүме, кабатланумы, әллә вирус йөкләнешеме — чөнки йогышлылык саны кабатлану турындагы сорауга җавап бирә алмый. HSV мы, EBV мы — чөнки үтемле җәрәхәт һәм таралган B күзәнәкләре резервуары төрле проблемалар. Мәгълүмат бер тар раслауны раслый: күзәнәктән тыш вирус буягыч, кислород һәм тиешле яктылык белән очрашканда, метилен зәңгәре HSV ны көчле фотоинактивлаштыра ала. Кабатланучы җәрәхәтләрне клиник яктан әһәмиятле дәвалауга кагылышлы дәлилләр чикле һәм каршылыклы; авыз аша кабул итеп кабатлануны булдырмау дәлилләре юк, EBV га каршы тәэсирнең туры дәлилләре дә юк. Берничә дәвалау чарасы кулланылган чорда ирендәге герпессыз тыныч вакыт булу боларның берсен дә үзгәртми.