Makala
Metilen gögi we migren: bejergi baradaky tassyklamalar we ulanylandan soňky kelle agyrylary
Metilen gögi migreniň ykrar edilen bejergisi däldir. Bu syn üçin tapylan kliniki edebiýatda onuň migren tutgaýlaryny togtadýandygyny, olaryň öňüni alýandygyny ýa-da aurany bejerýändigini görkezýän gözegçilik toparly synag ýok. Kelle agyrynyň ýeňilleşendigi baradaky habarlar bilen ulanylandan soň kelle agyrynyň dörändigi baradaky habarlar bir wagtda bar bolup biler, ýöne olar metilen gögüniň anyklanan migrene nähili täsir edýändigini kesgitlemeýär.
Düşünişmezligiň bir sebäbi — kelle agyrynyň düýp sebäbi bejerilende onuň ýeňilleşip bilmegidir. Metilen gögi hassahana tejribesinde gazanylan metgemoglobinemiýany bejermek üçin ulanylýar. Şol ýagdaýyň özi migrene meňzeýän güýçli kelle agyryny döredip biler. Şeýle ýagdaýda üstünlikli bejergi, migreni bolan adamyň metilen gögüni ulanmalydygy baradaky soragdan başga bir soraga jogap berýär.
Birden başlanýan, örän güýçli kelle agyry, täze dörän gowşaklyk ýa-da geplemekde kynçylyk, huşuň ýitmegi ýa-da dem almakda kynçylyk we gök ýa-da çal dodaklar bilen bilelikde kelle agyry ýüze çyksa, gyssagly kömek alyň. Bu alamatlary metilen gögüne garaşylýan uýgunlaşma diýip hasaplamaň. NHS-iň kelle agyry boýunça görkezmesinde birden başlanýan güýçli agyry we newrologik alamatlar gyssagly kömegi talap edýän alamatlar hökmünde görkezilýär.
Migren baradaky tassyklamalar hakykatda nämäni görkezýär
Berlen pikir alyşmalar gapma-garşy tejribeleri görkezýär: bir forum mowzugynda metilen gögünden soň kelle agyrylarynyň dörändigi habar berilýär, beýlekisinde bolsa tutgaýyň başynda ýeňilleşme bolandygy baradaky tassyklamalar bar. Bular okyjylaryň gözegçilikleri bolup, kliniki netijelilik maglumatlary däldir. Soňky pikir alyşmada hatda erginiň konsentrasiýasynyň näbellidigi hem beýan edilýär, bu bolsa kabul edilen maddanyň täsirini düşündirmegi kynlaşdyrýar.
Peýdaly bejergi barlagy migren diagnozyny tassyklamaly, preparaty we onuň berliş ýoluny kesgitlemeli, gözegçilik topary bilen deňeşdirmeli hem-de belli bir wagtda agyrynyň ýok bolmagy ýa-da aýlyk migren günleriniň sanynyň üýtgemegi ýaly netijäni ölçemeli. Aýratyn bir adamyň kelle agrysynyň ýeňilleşmegi şol ýetmeýän deňeşdirmeleriň ornuny tutup bilmez. Migren üýtgäp durýar, adamlar köplenç başga dermanlary hem kabul edýärler we bir serişde tutgaý eýýäm üýtgäp başlanda ulanylyp bilner.
Azot oksidi boýunça barlaglar kelle agyrynyň mehanizmlerini öwrenmek üçin biologik esas berýär, ýöne metilen gögüniň bejergidigini subut etmeýär. Lassen we kärdeşleriniň 1998 ýyldaky migren barlagynda wena içine berlen azot oksidiniň sintazasynyň inhibitory L-NMMA iki sagatdan soň bejergi alan 15 gatnaşyjynyň 10-synda kelle agyryny ýeňilleşdiripdir; gözegçilik toparyndaky 14 adamyň bolsa 2-sinde ýeňilleşme bolupdyr. Emma şol synagda plasebo alan gatnaşyjylaryň diňe üçüsi tötänleýin toparlara bölünipdir; gözegçilik toparyndaky on bir adam öňki barlaglardan alnypdyr. Has esasy zat bolsa, L-NMMA başga dermandyr. Onuň netijesini metilen gögüne ýa-da bölek satuwda satylýan, agyzdan kabul edilýän önümlere degişli edip bolmaz.
Şol tapawut beýleki agyry ýagdaýlarynda metilen gögi boýunça barlaglara hem degişlidir. Ýerli agyry üçin ýerine ýetirilýän amal ýa-da newropatiýa boýunça barlag metilen gögüniň migren üçin ulanylmalydygyny tassyklamaýar.
Subutnamalar tablisasy: kelle agyry ýagdaýlaryny aýry-aýry serediň
| Ýagdaý | Subutnamalar hakykatda nämä degişlidir | Olar nämäni subut edip bilmeýär |
|---|---|---|
| Aura bilen ýa-da aurasyz anyklanan migren | Internetdäki tejribeler we mehanizme esaslanýan deliller; bu syn üçin metilen gögi bilen migreni bejermek boýunça gözegçilik toparly synag tapylmady | Migren üçin netijeli bejergi tertibini, öňüni alyş peýdasyny ýa-da aura ygtybarly täsirini |
| Migreniň tejribe farmakologiýasy | Aurasyz migrende wena içine berlen L-NMMA boýunça kiçi barlag, goşmaça öňki plasebo gözegçilik toparlary bilen | Başga birleşme bolan metilen gögüniň netijeliligini |
| Metgemoglobinemiýa bilen baglanyşdyrylan kelle agyry | Bejergiden soň güýçli kelle agyry, sianoz we beýleki alamatlaryň aýrylan bir ýagdaýyny öz içine alýan çap edilen syn | Metgemoglobinemiýasy bolmadyk adamda ilkinji migren üçin peýdany |
| Lukman tarapyndan bellenen metilen gögi sanjymyndan soňky kelle agyry | Reseptli sanjymyň maglumatynda kelle agyry ýaramaz täsirleriň arasynda görkezilýär | Agyzdan kabul edilýän önüm bilen kelle agyrynyň ýygylygyny ýa-da maddanyň täsirinden soňky her bir kelle agyrynyň boýag sebäpli döreýändigini |
| Lukman tarapyndan bellenmedik serişdäniň täsirinden soň täze dörän kelle agyry | Wagt aralygynyň, önümiň, dermanlaryň we bilelikde ýüze çykan alamatlaryň bahalandyrylmagyny talap edýän kliniki taryh | Serotoniniň ölçegini, diňe wagt baglanyşygyna esaslanýan diagnozy ýa-da serişdäni gaýtadan ulanmak üçin sebäbi |
Bu tablisa barlaglara gatnaşan toparlary we kliniki meseleleri aýry-aýry görkezýär. Ol aýratyn bir adamda olaryň ýüze çykmak ähtimallygyny tertiplemeýär.
Metgemoglobinemiýa baradaky makala näme üçin migren synagy däldir
Berlen barlag çeşmesi bolan Khan we kärdeşleriniň Kelle agyry we metgemoglobinemiýa makalasy 2019 ýylda internetde we žurnalyň 2020 ýylyň ýanwar sanynda çap edilipdir. Onda ikilenji kelle agyry gözden geçirilýär we tutuş kellede güýçli agyry, agzyň töwereginde sanjylma duýgusy, gök dodaklar we eller, ýürek bulanma hem-de fiziki hereketde dem gysma bolan bir näsag beýan edilýär. Metilen gögi bilen bejergiden soň alamatlar aýrylypdyr.
Metgemoglobinemiýa gemoglobini üýtgedýär, şonuň üçin gan kislorody kadaly eltip bilmeýär. Şol gan bozulmasyny bejermek onuň alamatlaryny ýeňilleşdirip biler. Makalada bu ýagdaýyň aladalanma ýa-da giperwentilýasiýa bilen utgaşýan migren hökmünde ýalňyş kabul edilip bilinjekdigi duýdurylýar. Onda ilkinji migreni bolan adamlar metilen gögi ýa-da plasebo toparlaryna tötänleýin bölünmändir we bejergä bolan jogap adaty migren tutgaýlarynyň öňüni almagy ýa-da olary ýeňilleşdirmegi subut etmeýär. Metgemoglobinemiýanyň hassahanada bejerilişi baradaky has giň düşündiriş şol ulanylyşy beýan edýär.
Ýörite “metilen gögi migren aurasy” diýip gözleýän okyjylar üçin has soňky hatda görüş aurasy bolan migrene meňzeýän metgemoglobinemiýa beýan edilýär. Bu diagnoz goýmakdaky meňzeşlikdir, metilen gögi bilen aurany bejermek üçin subutnama däldir. Elýeterli PubMed ýazgysynda annotasiýa ýok, şonuň üçin şol näsagyň bejergisiniň jikme-jikliklerini diňe adyndan çykaryp bolmaz.
Maddanyň täsirinden soňky kelle agyry serotonin synagy däldir
PROVAYBLUE-nyň ulanylyşy baradaky maglumatda kelle agyry habar berlen ýaramaz täsirleriň arasynda görkezilýär. Şol maglumatlar metgemoglobinemiýaly näsaglarda ulanylýan, wena içine berilýän reseptli önüme degişlidir. Olar düzümi we täsir ediş şertleri başga bolan, agyzdan kabul edilýän preparatyň töwekgelçiligini san taýdan kesgitlemeýär.
Tejribede täze kelle agyry ýaramaz täsir, öňden tanyş migren tutgaýy, başga kelle agyry bozulmasy ýa-da başga keseliň bir bölegi bolup biler. Wagt baglanyşygy möhümdir, ýöne “soň” diýen düşünje “şol sebäpli” diýen netijä gelmek üçin ýeterlik däldir. Näme bolandygyny ýazga geçiriň we lukman tarapyndan bellenmedik önümi gaýtadan ulanmazdan öň maslahat alyň. Baglanyşygy barlamak üçin serişdäni gaýtadan ulanmaň ýa-da onuň täsirine garşy başga derman goşmaň.
Özara täsir baradaky alada esaslydyr: arassalanan adam fermentleri bilen geçirilen synaglar metilen gögüniň monoaminoksidaza A-ny togtadýandygyny görkezýär. Emma kelle agyry adamyň serotonin konsentrasiýasyny görkezmeýär. Başga bir madda bilen ýagdaýyň gowulaşmagy-da, kelle agyrynyň bolmazlygy-da serotoniniň zäherleýji täsirini anyklap ýa-da aradan aýryp bilmez.
Migren üçin ulanylýan dermanlaryň takyk atlaryny barlaň
Migreniň bejergisinde birnäçe topardan dermanlar ulanylyp bilner. Sumatriptanyň maglumatynda ony MAO-A inhibitory bilen bir wagtda ulanmak gadagan edilýär. Öňüni almak üçin ulanylýan käbir dermanlar, şol sanda antidepressantlar hem üns berilmegini talap edýär. Metilen gögi sanjymynyň maglumatynda serotonergik dermanlar we opioidler bilen bile ulanylanda serotonin sindromy barada duýduryş berilýär. Dermanhana hünärmenine diňe “migren dermany” diýmek däl-de, dermanlaryň hakyky atlaryny aýtmak zerurdyr.
Maddanyň täsirinden soň gyzgynlyk, güýçli derleme, titreme, myşsalaryň gatamagy ýa-da duýdansyz çekilme hereketleri bilen bilelikde aşa tolgunma ýa-da aň bulaşyklygy ýüze çyksa, gyssagly lukmançylyk kömegini alyň. Şeýle utgaşyklar ýeke-täk kelle agyrydan has aladalandyryjydyr. Metilen gögüni ulanmak üçin lukman tarapyndan bellenen öňüni alyş dermanyny bes etmäň ýa-da dermanyň bedenden çykmagyna garaşylýan aralygy özbaşdak kesgitlemäň. Dermanlaryň özara täsiri boýunça gollanma degişli toparlary düşündirýär; dermanyň gysga sanawda bolmazlygy ony ulanmagyň howpsuzdygyny aňlatmaýar.
Lukmançylyk kömegini gijikdirmän, ýagdaýy ýazga geçiriň
Kabul edişlige alyp gitmek üçin alamatlaryň taryhyny ýazmak üçin iş sahypasyny göçürip alyň. Ol diagnoz ýa-da bejergi maslahaty bermän, bolup geçen ýagdaýy ýazga geçirmek üçin niýetlenendir.
Bu agyrynyň öňden tanyş agyry häsiýetiňize laýyk gelýändigini, maddanyň täsirine görä haçan başlanandygyny, näme kabul edendigiňizi we başga nähili alamatlaryň ýüze çykandygyny beýan ediň. Yzygiderli ulanýan kelle agyry dermanlaryňyzdaky üýtgeşmeleri we tutgaý wagtynda ulanylýan bejergilere näçe ýygy ýüz tutýandygyňyzy goşuň. Olary ýygy ulanmagyň özi kelle agra baha bermegi kynlaşdyryp biler.
NICE-iň kelle agra baha bermek boýunça görkezmesi kelle agyrynyň ýygylygyny, dowamlylygyny, güýçlüligini, bilelikde ýüze çykýan alamatlary, dermanlary we mümkin bolan öjükdiriji sebäpleri ýazga geçirmegi goldaýar. Ol şeýle hem kem-kemden döreýän we soň aýrylýan adaty aurany goşmaça barlag talap edýän alamatlardan tapawutlandyrýar. Ilkinji gezek ýüze çykan ýa-da öňkülerden düýpli tapawutlanýan görüş ýa-da newrologik alamatly ýagdaýa diňe internetdäki bir gürrüňe esaslanyp “diňe aura” diýilmeli däldir.
Maddanyň täsirinden soň täze ýa-da dowam edýän kelle agyry ýüze çyksa, gaby ýa-da onuň etiketkasynyň aýdyň suratyny we iş sahypasyny lukmana ýa-da dermanhana hünärmenine eltiň. Has giň howpsuzlyk gollanmasy we lukman bilen maslahatlaşmak üçin soraglar şol söhbetdeşligi hakyky önümiň we göz öňünde tutulýan ulanylyşyň töwereginde guramaga kömek edýär.