Metilen gögi we gerpeswirus baradaky tassyklamalar: uçuk, EBV we wirusyň işjeňsizleşdirilmegi

Bu jedelde bir söz iki düşünjäni aňladýar we olara aýratyn atlar gerek. Birinji düşünje wirionyň işjeňsizleşdirilmegidir: boýag, kislorod we ýagtylyk suwuklykdaky wirus bölejigine bilelikde täsir edip, onuň köpelip bilmezligi üçin ony zeperleýär. Ikinji düşünje adamdaky ýokançlygyň bejergisidir: uçuklaryň azalmagy, has çalt bitmegi, wirusyň az bölünip çykmagy ýa-da Epstein-Barr wirus ýüküniň peselmegi. Birinjisi herpes simplex wirusy üçin barlaghanada ençeme gezek görkezildi. Ikinjisi bolsa agyzdan kabul edilýän metilen gögi üçin ne herpes simplex wirusyna, ne-de Epstein-Barr wirusyna garşy görkezildi. Bu tapawut aýdyňlaşdyrylandan soň, ylmy edebiýaty toparlamak aňsat bolýar.

Munuň ýany bilen başga bir bulaşyklyk hem bar. HSV we EBV şol bir uly wirus maşgalasyna degişlidir, ýöne dürli dokumalarda dürli keselleri döredýär. Uçuk ýerli litik köpelme bilen bagly ýüzleý ýaradyr: onuň üstüne boýag çalyp, şol ýere ýagtylyk düşürip bolýar. EBV bolsa gana we limfoid dokuma ýaýran B öýjüklerindäki gorlarda latent ýagdaýda saklanýar; bu gorlaryň hemmesine ne ýerli çalynýan boýag, ne-de gyzyl çyra ýetip bilýär. Bir şertdäki netije beýleki şerte geçirilip bilinmez. Şeýle seljermäniň umumy usulyny bilmek isleýän okyjylar ony metilen gögi baradaky barlaglary okamak boýunça gollanmadan tapyp bilerler.

Barlaghanadaky fotoişjeňsizleşdirme: öýjükden daşardaky HSV, ýagtylyk zerur

Iň irki göni synagda bir barlaghana ştammy däl-de, täze alnan kliniki izolýatlar ulanyldy. Herpesvirus hominis-iň fotodinamiki işjeňsizleşdirilmegi baradaky 1975-nji ýyldaky barlagda jyns agzalaryndaky we agyzdaky ýaralardan alnan 37 izolýat 10 micromolar metilen gögi bilen garyldy, garaňkylykda bir sagat saklandy, soňra garaňkyda saklanjak we ýagtylyga tutuljak iki bölege bölündi. Ýagtylyga tutulýan bölege 15 cm aralykda ýerleşýän iki sany 15 watt flýuoressent turba bilen bäş minut ýagtylyk düşürildi. 37 izolýatyň 27-si diňe ýagtylykda anyklap bolýan ýokançlyk döretmek ukybyny ýitirdi, 4-sinde bolsa bu ukyp 100 esseden hem köp azaldy. Garaňkylykdaky gözegçilik nusgalary ýokançlyk döretmek ukybyny saklady: ýagtylyk bolmasa, bu konsentrasiýa nusgany sterilizasiýa etmedi.

Has soňky barlag käbir şertlerde diňe boýag bilen ýagtylygyň täsiriniň näderejede çäkli bolup biljekdigini görkezdi. HSV-1 we HSV-2 boýunça metilen gögi, ýagtylyk we elektrik bilen geçirilen 1979-njy ýyldaky synaglarda 10 micromolar boýag bilen 180 sekunt dowamynda közli çyranyň ýagtylygy ýokançlyk döredip bilýän HSV-1-i takmynan 60 göterim, ýagny 0.4 log töweregi azaltdy. Diňe kiçi hemişelik elektrik togunyň goşulmagy şol bir ulgamda 99.99 göterimden ýokary ýitgä getirdi. Diňe ýagtylygyň, diňe toguň hem-de boýagsyz ýagtylyk bilen toguň bilelikdäki täsiri az boldy. Uly täsir üçin elektrik enjamy zerurdy, şonuň üçin bu makalany adaty boýag bilen çyranyň yzygiderli dört log möçberinde wirus ýok edýändiginiň subutnamasy hökmünde görkezmeli däl.

Soňra mehanizmleri öwrenýän işler täsir edilen bölejikleriň henizem näme edip bilýändigini barlady. HSV-niň fotodinamiki mehanizmleri boýunça Journal of Clinical Investigation žurnalynda çap edilen 1980-nji ýyldaky barlag wirus DNK-synda bir zynjyrly üzülmeleri tapdy, iki zynjyrly üzülmeler bolsa agdyklyk etmedi: täsir edilen wirionlar henizem öýjüklere ýapyşyp, olaryň içine girýärdi, emma ýetişmek prosesi saklanýardy. Metilen gögi we ýagtylykdan soňky ýokançlyk sikli boýunça 1997-nji ýyldaky barlag muny 1 micromolar boýag we gyzyl ýagtylyk bilen tassyklady: wirusyň daşky gabygynda uly weýrançylyk ýokdy, öýjüge girmek we DNK-ny boşatmak ukyby saklanýardy, ýöne ýagtylandyrmaga bagly DNK dargamagy bilen köpelme doly togtadylýardy. Singlet kislorody deňeşdiren 1995-nji ýyldaky barlag singlet kislorodyň gatnaşýandygyny we oňa, ähtimal, radikal reaksiýalaryň hem goşulýandygyny görkezdi. Metilen gögüniň ýagtylygy nähili siňdirýändigi we reaktiw kislorody nähili döredýändigi baradaky jikme-jiklikler boýagyň, kislorodyň we fotonlaryň näme üçin nyşana alynýan ýerde bir wagtda bolmalydygyny düşündirýär.

Iň aýdyň mukdar taýdan görkezme gan önümleri baradaky işlerden gelýär; şol işler netijeleri çendenaşa giň düşündirmezlik barada hem iň aýdyň duýduryşdyr. 627 nm gyzyl LED-ler bilen plazmadaky patogenleri azaltmak boýunça 2013-nji ýyldaky barlagda plazma goşulan HSV 60 minutdan soň 1 micromolar konsentrasiýada takmynan 5.2 log, 10 micromolar konsentrasiýada bolsa 6.0 log azaldy. Bu ýagtylandyrylan suwuklygy ýokanç bölejiklerden arassalamakdyr, neýronlardaky latent ýokançlygy bejermek däl; ol ýuwdulan erginiň bedeniň garaňky içki gurşawynda näme etjekdigini öňünden görkezmeýär.

Ýaralary ýerli bejermek: kiçi, köne we dürli netijeli barlaglar

Ýerli ulanyş baradaky maglumatlarda boýag ýaranyň üstüne çalynýar we ýagtylandyrylýar; bu iň bolmanda barlaghanadaky ýerleşiş şertlerini saklaýar. Iň irki maglumat ekzema herpetikum, ýagny ekzema goşulan giň ýaýran HSV superinfeksiýasy baradaky bir kliniki ýagdaýyň beýanydyr. Metilen gögi we ýagtylyk bilen ekzema herpetikum barada 1975-nji ýyldaky hasabatda ýerli boýag we ýagtylykdan soň çalt gowulaşma beýan edildi; 10 micromolar boýag ýagtylykda wirusy işjeňsizleşdirýärdi, ýöne garaňkylykda beýle täsir etmeýärdi. Teswirde şol bir näsagyň içinde deňeşdirme geçirmek üçin zeperlenen meýdanyň ýarysyna 0.1 göterim ergin çalnandygy anyklaşdyryldy. Uçuk baradaky subutnama hökmünde bu bir näsaga degişli köne gözegçilikdir we täsiriň dozasynyň ölçegleri gowşakdyr.

Has uly taryhy tapgyr jyns agzalaryndaky ýaralara degişlidi. 56 näsagy öz içine alan 1975-nji ýyldaky genital gerpes tapgyrynda 36 näsaga metilen gögi berildi, ýöne diňe ilkinji 35 näsag üç boýagyň arasynda tötänleýin paýlandy, şonuň üçin bu topar arassa gurluşly synag däldi. Bejergi alan gaýtalanýan ýagdaýlaryň takmynan 70 göteriminde 48 sagat töwereginde gowulaşma bolandygy habar berildi, emma gaýtalanmalaryň ýygylygy düýpli azalmady. Öýde flýuoressent çyra ýa-da gün şöhlesi bilen ýagtylandyrma gözegçiliksizdi. Gaýtalanmalaryň azalmaýandygy bilen birlikde häzirki ýaranyň gowulaşmagy, bar bolan ýara täsir edip, latent gora täsir etmeýän ýerli usula laýyk gelýär. Şol bir seresaplylyk metilen gögi ulanylýan fotodinamiki bejergi protokollaryna hem degişlidir.

Uçuk boýunça häzirki zaman synaglary kiçi we olaryň netijeleri bir ýere jemlenmeýär. 2009-njy ýylda dodak gerpesi bolan dört näsagyň tapgyrynda 0.01 göterim boýag bilen 660 nm lazer her inedördül cm üçin 120 J möçberinde ulanyldy we çalt bitme habar berildi, ýöne gözegçilik topary ýokdy hem-de soňundan fotobiomodulýasiýa geçirildi. Bu dodak gerpesiniň fotodinamiki bejergisi boýunça 2009-njy ýyldaky kliniki ýagdaýlar tapgyrynda beýan edilýär. 75 näsagyň fotodinamiki bejergä, ýerli asiklowire ýa-da ikisine bilelikde tötänleýin paýlanan synagynda bitme wagty ýa-da agyry boýunça tapawut tapylmady; bu fotodinamiki bejergi we asiklowir boýunça 2021-nji ýyldaky synagda görkezilýär. HSV-1 üçin qPCR ulanylan 24 näsagly tötänleýin paýlanan synagda ýaranyň aýrylmagy ýa-da bir ýylyň dowamynda gaýtalanmagy boýunça tapawut tapylmady. Bu herpes simplex üçin mikroblara garşy fotodinamiki bejerginiň 2025-nji ýyldaky tötänleýin paýlanan synagynda beýan edilýär. 2025-nji ýylda 60 näsag bilen geçirilen synagda boýagly fotodinamiki bejergi, fotobiomodulýasiýa we gabarçaklaryň suwuklygyny boşatmak bilelikde ulanyldy; agyrynyň has çalt ýeňilleşendigi habar berildi, ýöne muny boýagyň täsirine degişli edip bolmaýar. Bu fotodinamiki bejergi bilen fotobiomodulýasiýanyň bilelikdäki ulanylyşy baradaky 2025-nji ýyldaky hasabatda görkezilýär.

Bu ýerde ýaramaz täsirler baradaky maglumatlar azdyr. 1975-nji ýyldaky makalalarda olary anyklamagyň häzirki zaman usullary ýok. Soňky kiçi barlaglarda az sanly ýiti täsir ýa-da hiç hili ýiti täsir habar berildi, ýöne gök reňke boýalmak bu usulyň aýrylmaz bölegidir we ýerli fototoksik gyjyndyrma mümkinçiligi saklanýar. Boýag bilen çyra ulanmak boýagy ýuwutmakdan tapawutlanýar, şonuň üçin metilen gögüniň howpsuzlygy baradaky maglumatlar ulanyş ýollaryny aýratyn seredýär.

EBV: metilen gögi barada göni subutnama ýok

EBV boýunça gözleg göni subutnamanyň ýokdugyny görkezýär. Bu syn üçin tapylan, hünärmenler tarapyndan synlanan hiç bir synag ýa-da gözegçilikli kliniki synag metilen gögüniň ýagtylyk bilen ýa-da ýagtylyksyz EBV-niň ýokançlyk döretmek ukybyny azaldýandygyny, gaýtadan işjeňleşmegini basyp ýatyrýandygyny ýa-da adamlarda wirus ýüküni peseldýändigini görkezmeýär. EBV-položitel burun-bokurdak karsinomasy öýjükleri boýunça işler başga fotosensibilizatorlary ulanýar we metilen gögüniň wirusy arassalamagyny däl-de, çiş öýjükleriniň ýaşaýyş ukybyny ölçýär. Syn makalalary EBV-ni tassyklanan ulanyş görkezmeleriniň arasynda däl-de, geljekde synag geçirilmegi zerur bolan wiruslaryň arasynda görkezýär.

Biologiýa HSV bilen synag turbasynda alnan netijäniň näme üçin bu ýere geçirilip bilinmeýändigini düşündirýär. Uçugyň ýerli bejergisi üç zerur şertiň hemmesini — boýagy, kislorody we fotonlary — elýeterli bir üstde birleşdirýär. EBV-niň latent ýagdaýy esasan gana we limfoid dokuma ýaýran B öýjüklerinde saklanýar. Ýerli gyzyl ýagtylyk bu ýaýran gory tutuşlygyna ýagtylandyryp bilmeýär, ýuwdulan boýag bolsa şol ýerlerde nyşanalaýyn ýagtylyk üpjün etmeýär. Başga fotosensibilizator bilen EBV-položitel çiş öýjügini öldürmek öýjügi öldürmekdir, wirusa garşy işjeňligiň subutnamasy däl. Wirus ýüküniň we gaýtadan işjeňleşme bellikleriniň aslynda nähili ölçenýändigini okaýarkaňyz, bu boşluk möhümdir.

Agyzdan bejergi we gaýtalanmasyz döwür baradaky ýalňyş netije

Bu syn üçin tapylan adamlarda geçirilen hiç bir gözegçilikli synag ulgamlaýyn ýa-da agyzdan kabul edilýän metilen gögüniň uçugyň gaýtalanmagyny azaldýandygyny, bitmegi tizleşdirýändigini, wirusyň bölünip çykmagyny peseldýändigini ýa-da gandaky ýa-da tüýkülikdäki DNK nusgalarynyň sany ýa-da kesgitlenen litik bellikler ýaly EBV bilen bagly haýsydyr bir ahyrky görkezijini üýtgedýändigini görkezmeýär. Adamlardaky gerpes baradaky ylmy edebiýatda ýerli ýagtylyk bilen ýerli boýag ulanylýar. Nyşanalaýyn ýagtylandyrmasyz ulgamlaýyn doza bermek başga bir usuldyr we onuň öz synagy gerek: tötänleýin paýlanan, körlenen we plasebo bilen gözegçilik edilýän; gaýtalanýan ýagdaýlary tassyklanan näsaglar, başlangyç ýygylygy ölçemek üçin synagdan öňki döwür, täsire sezewar bolmagyň öňünden kesgitlenen barlaglary, alty aýdan on iki aýa çenli yzarlama, yzygiderli alnan sürtgi nusgalarynyň qPCR barlaglary, hasaba alnan tutaşdyryjy faktorlar we howpsuzlyk gözegçiligi bilen. Metilen gögüniň agyzdan dozalanyşy we siňmegi baradaky umumy ýörelgeler şol ahyrky görkezijileriň ornuny tutmaýar.

Köp duş gelýän bir gürrüňiň kemçiligi hut şu ýerde ýüze çykýar. Kimdir biri birbada birnäçe usuly ulanyp başlaýar, birnäçe aýlap uçuk çykmandygyny aýdýar we muny şol usullaryň birine degişli edýär. HSV epizodlary toparlaýyn ýüze çykyp, soňra duýujy nerw düwünlerinden wirus ýok edilmezden birnäçe aýlap ýitip bilýär. Tutaşdyryjy faktorlar üýtgeýär, garaşmalar habar berlişine täsir edýär we diňe tötänlik hem arakesmeleri döredýär. Bir wagtda birnäçe üýtgeşme bolanda, bu arakesmäni bir bölege degişli etmäge mümkinçilik berýän, şol bölek bolmadyk deňeşdirme ýagdaýy ýok. 1975-nji ýyldaky genital gerpes tapgyry ters görnüşi görkezdi: häzirki ýaralaryň gowulaşmagy bilen birlikde gaýtalanma ýygylygy gowulaşmady. Häzirki tutaşmany bejermek indiki tutaşmanyň öňüni almak bilen bir düşünje däldir.

Wirusa we şertlere görä subutnamalar tablisasy

Bu subutnamalary nähili ulanmaly

Her salgylanma barada dört sorag beriň. Ýagtylykdamy ýa-da garaňkylykdamy? Sebäbi fotodinamiki ýok ediş ulgamlaýyn ýok edişi öňünden görkezmeýär. Erkin wirionlarmy, häzirki ýaramy ýa-da latent gormy? Sebäbi diňe degişli nyşana bildirilýän tassyklama jogap berýär. Ýokançlyk döretmek ukybymy, bitmemi, gaýtalanmamy ýa-da wirus ýükümi? Sebäbi ýokançlyk döretmek ukybynyň san görkezijisi gaýtalanma baradaky soraga jogap berip bilmeýär. HSV-mi ýa-da EBV-mi? Sebäbi elýeterli ýara bilen ýaýran B öýjük gory dürli meselelerdir. Bar bolan maglumatlar diňe bir dar tassyklamany goldaýar: öýjükden daşardaky wirus boýag, kislorod we degişli ýagtylyk bilen duşuşanda, metilen gögi HSV-ni güýçli fotoişjeňsizleşdirip biler. Gaýtalanýan ýaralaryň kliniki taýdan möhüm bejergisi baradaky subutnamalar çäkli we dürli netijelidir, agyzdan ulanyp öňüni almak barada subutnama ýok, EBV-ä garşy täsir barada hem göni subutnama ýok. Birnäçe bejergi usuly bilelikde ulanylýan wagty uçuksyz geçen asuda döwür bularyň hiç birini üýtgetmeýär.