Yaaliiwwan meetiiliin buluu hargansuu seelii wajjin walitti hidhan

Dhiigni namaa faayibriiniin irraa haqame, sa'aatii sadiif 37 °C irratti ho'ifame, oksijiinii of keessaa qabu keessaa dhibbeentaa lama giddu galeessaan fayyadama. Osoo ho'isuuf hin kaa'in meetiiliin buluu hamma xiqqaa itti dabali; dhiigni sunuma oksijiinii isaa keessaa dhibbeentaa jaatamii shan giddu galeessaan fayyadama. Seelota irratti wanti jijjiirame hin jiru. Kan jijjiirame furmaata qofa.

Lakkoofsi kun barruu George Harrop fi E. S. Guzman Barron Johns Hopkins keessatti bara 1928 maxxansan irraa dhufe; ibsi meetiiliin buluun hargansuu seelii fooyyessa jedhu, kan bal'inaan irra deddeebi'amu, achirraa ka'e. Ibsi sun soba miti; garuu hiikni isaa waan dhaga'amu caalaa dhiphaa dha.

Lakkoofsi gabatee keessa jiru dhugumaan maal safara

Bu'aan dhumaa safarame fudhatama oksijiinii ture; kunis xiinxala gaasiitiin murtaa'e. Harrop fi Barron dhiiga reefuu fudhatame 10 °C irratti jiruu, seelota dhiiga adii keessaa balleessuuf, suufii keessa dabarsanii calalan; saamuda oksijiiniidhaan guutan, qoodan, kutaa tokko keessatti halluu dabalan, erga ho'isuuf kaa'anii booda lamaan isaanii xiinxalan. Lakkoofsi seelota dhiiga adii miliimeetira kiyuubii tokko keessatti gara kuma tokkoo darbee argamuun darbee darbee qofa ture. Fayyadamni oksijiinii akka qooda oksijiinii jalqabaa saamuda keessa turee badeetti gabaafame.

Kaarboon daayooksaayidiis safaran; achitti garuu malli safartuu rakkoo uume. Sababoota walnyaatinsa qorannoon irratti gaggeeffamaa ture wajjin wal hin qabanneen, dhiigni faayibriiniin irraa haqame sa'aatii jalqabaa ho'isuuf kaa'ame keessatti 100 mL tokko irraa hanga milimoolii lamaa kaarboon daayooksaayidii gadhiise. Kanaaf, reeshiyoon hargansuu dhiiga guutuu irraa argame itti fayyadamuuf hin mijanne. Seelota dhiqamanii furmaata Locke keessa kaa'aman qofatu lakkoofsota hiikamuu danda'an kenne; isaanis halluun jiraatus jiraachuu baatus 0.73 fi 0.80 gidduutti walitti dhiyaatan.

Bal'inni kun waan gatii hin qabne miti. Barruuwwan kana keessatti “hargansuu” jechuun jijjiirraa gaasii meeshaa cufame keessatti ta'u dha. Garaagarummaan fayyadama oksijiinii fi anniisaa faayidaa qabu oomishuu gidduu jiru fayyadamni oksijiinii waa'ee ATP maal akka sitti himuu fi maal akka sitti hin himne keessatti adda baafamee ilaalama.

Halluun seelota hargansuun isaanii xiqqaa ta'e keessatti caalaatti dabale

Seelonni dhiiga diimaa hoosiftootaa bilchaatan fayyadama oksijiinii safaramuu danda'u jechuun ni danda'ama hin qaban. Seelonni dhiiga diimaa simbirrootaa niwukilasii qaban garuu qabu. Harrop fi Barron lamaan isaanii irratti yaalii gaggeessan; garaagarummaan isaanii bu'uura falmii isaanii ti.

Saamudawwan hoosiftootaa keessatti halluun fayyadama oksijiinii dachaa digdamaa hanga shantamaa dabale. Dhiiga gansa, kan seelonni isaa duraanuu harganaa turan, keessatti saffisa sana dachaa lamaa ol hin daballe. Hargansuun jalqabaa hamma ol'aanaa ta'een, hammi halluun dabaluu danda'u xiqqaata.

Garaagarummaan sadarkaa kun sanyii tokko keessattis mul'ata. Saamudni nama dhibee polycythemia vera qabu irraa fudhatame, kan seelota hin bilchaanne of keessaa qabu, halluun osoo hin jirin oksijiinii isaa keessaa dhibbeentaa 11.3 fayyadame; seelonni dhiqaman nama fayyaa dhiiga kenne irraa argaman immoo dhibbeentaa 2.8 fayyadaman. Halluun gara dhibbeentaa 63.4 qofaatti isa ol kaase; kun saffisa dachaa ja'aan dabaluu ture, yeroo seelonni idilee dachaa soddomaatti dhiyaatuun saffisan. Halluun seelonni bilchaatan amala seelota hin bilchaanneetti akka dhiyaatan taasise; barreessitoonnis waan inni hojjetu kana jechuun ibsan.

Saayinaayidiin isa dhaabuu qaba ture

Saayinaayidiin oksideeshinii seelii akka dhaabu beekamaa ture. Harrop fi Barron kana beekanis halluu wajjin isa dabalan.

Bu'aawwan dhiiga loonii fakkeenya gaarii dha. Wanti tokko osoo hin dabalamin, qabiyyeen oksijiinii sa'aatii sadii keessatti voolumii dhibbeentaa 22.61 irraa gara 22.03tti gadi bu'e. Meetiiliin buluu waliin gara 12.84tti gadi bu'e. Meetiiliin buluu fi saayinaayidii pootaasiyeemii moolaarummaa kuma shan keessaa tokko qabu waliin gara 12.74tti gadi bu'e. Dhiibbaan halluu jechuun ni danda'ama hin jijjiiramne.

Fakkii: galmee itti fufiinsa qabu kan hargansuu xixiqqaa seelota dhiiga diimaa namaa. Xiyyi yeroo meetiiliin buluun dabalame agarsiisa. Sana dura sararri jechuun ni danda'ama diriiraa dha; sana booda suuta walitti fufiinsaan ol ka'a. Harrop fi Barron, Journal of Experimental Medicine 48:207–223 (1928), PMID 19869478 irraa irra deebi'amee dhiyaate.

Xumura isaanii keessatti halluun akka geejjibaa oksijiiniitti hojjete, “wantaa seelota dhiiga diimaa hoosiftootaa bilchaatanii niwukilasii hin qabne keessaa bade dhiyeessuudhaan” jedhan. Waggaa lama booda Michaelis fi Salomon Inistiitiyuutii Rockefeller keessatti waliigaltee dhabuun sun bifa itti fufiinsa qabu akka qabaatu ibsan. Dhiibbaan halluu sun “amala halluu tasaa argame” ta'uu qaba, yookaan halluun sun “fakkeenya wantaa lubbu-qabeeyyii keessatti hin beekamnee tokkoo” ta'uu qaba. Filannoowwan lamaan kun ammas hin murtoofne. Kan jijjiirame, amma seelota sana sirriitti bal'inaan ibsuun danda'amuu isaa ti.

Bu'aan tiruu irraa baafame waanuma sana hojjete

Michaelis fi Salomon wantoonni qaamolee keessaa bishaan qorraatiin baafaman kaka'umsa wal fakkaatu akka uuman agarsiisan. Kan tiruu hantuutaa irraa baafame isa cimaa ture; itti aansuun kalee, ispliinii fi xannacha sanyii dhiiraa turan. Sammuun, maashaaleen fi seeramiin dhiigaa dhiibbaa xiqqaa yookaan homaa hin qaban.

Sana booda bu'aa baafame sana kaarboon monooksaayidii waliin qoratan. Hargansuun bu'aa sanaan yookaan halluudhaan kaka'e makaa dhibbeentaa 98 kaarboon monooksaayidii fi dhibbeentaa 2 oksijiinii keessatti hin jijjiiramne. Makaan gaasii sunuma hargansuu raacitii fi seelota dhiiga diimaa lukkuu niwukilasii qaban tilmaamaan dhibbeentaa 60 hanga 80 uggure; kunis ibsa Warburg waa'ee inzaayimii hargansuu kaarboon monooksaayidiidhaan miidhamuu danda'uu wajjin wal sima. Kanaaf, wanti tishuu keessatti argame kan eenyummaan isaa hin beekamne sun inzaayimii Warburg hin turre.

Wantoonni eenyummaa isaa ta'uu danda'u jedhamee yaadaman hedduun adeemsa keessatti haqaman. Giluutaataayoonii hir'ifamee fi sisteyiiniin fayyadama oksijiinii oksideeshinii isaanii mataatiif barbaachisu qofa uuman. Koowenzaayimiin Harden fi Young akka hin taane murtaa'e; sababiin isaas maashaaleen baay'inaan isa qabu, garuu dhiibbaa jechuun ni danda'ama isa xiqqaa agarsiise. Saayitookroomiin Keilin, kan waggoota muraasa dura maqaan moggaafameef, walfaallessuu sanuma mudate. Yaada isaanii, wanti hojii irra jiru niwukilasii seelii irraa dhufe jedhu, yaada qofa jedhanii waaman.

Dhiibbaan sun haalota barbaachisu qaba ture

Seelonni osoo hin diigamin jiraachuu qabu turan. Seelota dhiiga diimaa bishaan distileeffameen yookaan irra deddeebi'anii qorruun diiguun deebii halluu fi bu'aa baafameef kennamu balleesse; diigamuun gartokkee immoo hamma diigame sanaan deebii hir'ise.

Sukkaarris barbaachisaa ture. Gilukoosiin, furuktoosiin fi sukuroosiin hargansuu halluudhaan kaka'e deeggaran; mannitooliin hin deeggarre. Sukkaarri yoo hin jirre hargansuun matumaa hin turre; adeemsa kana keessattis halluun seelota waan miidhu fakkaate. Kanaaf, gilukoosii sa'aatii tokko yookaan lama booda dabaluun hargansuu sana hin deebisne. Barreessitoonni halluun qaama caasaa seeliin barbaadu tokko oksideessuu danda'a jedhanii yaada dhiyeessan.

Ifni dhiibbaa halluu baay'ee dabale; ta'us dhiibbaan sun dukkana keessattis ifatti mul'ate. Halluuwwan biroo hir'ifamuu danda'an amala adda addaa agarsiisan: toluyiliin buluun meetiiliin buluu wajjin wal qixa yookaan isa caalaa hojjete; indigo disulfonate immoo jechuun ni danda'ama homaa hin hojjenne. Dandeettii oksideeshinii-hir'ifamuu halluu tokkoo fi guddina dhiibbaa isaa gidduutti hariiroon ifa ta'e hin mul'anne; barreessitoonni kana dandeettii membireenii keessa darbuu fi summummaa wajjin wal qabsiisan.

Dhiibbaan sun hargansuu osoo hin taane fermenteeffamuu hordofe

Qorannoon Barron bara 1930 seelota dhangala'aa keessatti bittinnaa'an irraa gara qaxxaamura tishuu qaamolee hantuutaa idilee fi tuumoroota bakka biraatti dabarfamanii dhaabamaniitti ce'e.

Tishuuwwan gilikaalisisii oksijiinii keessatti hin gaggeessine keessatti meetiiliin buluun homaa hin hojjenne yookaan fayyadama oksijiinii xiqqoo hir'ise: kalee keessatti gara dhibbeentaa 14, rajiijii keessatti gara dhibbeentaa 14, tiruu keessatti gara dhibbeentaa 5. Tishuuwwan oksijiinii keessatti fermenteeffatan keessatti fayyadama dabale: ispliinii keessatti gara dhibbeentaa 8, sammuu keessatti gara dhibbeentaa 13. Dabalamuun tuumorootaa kaarsinoomaa harmaa namaa keessatti gara dhibbeentaa 27 irraa hanga saarkoomaa lukkuu Rous keessatti dhibbeentaa 80 olitti ga'e; kunis tilmaamaan gilikaalisisii oksijiinii keessatti gaggeeffamu kan tokkoon tokkoon tishuu sanaa wajjin wal madaale.

Fakkii: tokkoon tokkoon tuqaa gosa tishuu tokko dha. Siiqqeen dalgee gilikaalisisii oksijiinii keessatti gaggeeffamu dha; siiqqeen ol-gadii jijjiirama fayyadama oksijiinii meetiiliin buluu booda mul'ate dha. Ragaan Barron, Journal of Experimental Medicine 52:447–456 (1930), Gabatee 6, PMID 19869777 irraa fudhatame.

Sana booda yaaliin saayinaayidii bu'aa faallaa isaa agarsiise. Tishuuwwan duraan deebii hin kennine sana keessatti hargansuun saayinaayidiidhaan yeroo ugguramee fermenteeffamuun mul'ate, halluun ammas fayyadama oksijiinii dabale: kalee keessatti gara dhibbeentaa 59, tiruu keessatti gara dhibbeentaa 19, ispliinii keessatti gara dhibbeentaa 286, xannacha sanyii dhiiraa keessatti gara dhibbeentaa 200.

Barron halluun dandeettii fermenteeffamuu seelii yookaan tishuu qoruuf fayyaduu danda'a jedhee yaada dhiyeesse; tilmaama tokkoonis xumure: dhaloota tuumorii hedduu giddugaleessa guddinaa halluu of keessaa qabu keessatti guddisuun, guyyaa tokko meetaabolizimiin tuumorii dhaabbataan kan tishuu idilee akka ta'u gochuu danda'a. Sun gaaffii qorannoo bara 1930 barreeffame ture. Himannaa yaalaa miti.

Waan yaaliiwwan sun safaraa turuu hin dandeenye

Bara 1928 fi 1930 “hargansuu” jechuun fayyadama oksijiinii ture. Adeenoosiin tiraayifoosfeetii yeroo jalqabaatiif bara 1929 gabaafame; maayitookondiriyaawwan adda baafaman elektiroonota dabarsaa foosfeetii esteerii akka taasisan agarsiisuun immoo bara 1949 dhufe. Barruuwwan meetiiliin buluu durii keessaa tokko illee oomisha anniisaa safaruu hin danda'u ture; tokkollee akka safare hin himanne.

Seelonni rakkoo lammaffaa dha. Seelonni dhiiga diimaa hoosiftootaa bilchaatan maayitookondiriyaa hin qaban. Sadarkaa reetikulosayitii keessatti maayitookondiriyaa fi raayiboosoomota of-nyaachuu filatamaatiin balleessu. Kanaaf seeliin dhiiga diimaa bilchaate gilikaalisisii irratti hirkata; karaan peentoosii foosfeetii isaa immoo irra caalaan ATP caalaa NADPH argachuuf isa gargaara. Yaaliiwwan bara 1928 keessatti sansalanni geejjiba elektiroonii suphamuu qabu hin turre. Wanti oksijiinii fayyadame kamiyyuu hojii biraa hojjechaa ture.

Hojiin biraa sun maal akka ture amma hamma madaalawaa ta'een sirriitti ibsameera. Meetiiliin buluun maddoota seelii elektiroonota kennanii hir'ifamuu raawwatan irraa elektiroonota fudhatee leukomeetiiliin buluu ta'a; kunis oksijiinii moolikulaariitiin deebi'ee oksideeffama, marsaa sana cufa. Seelota dhiiga diimaa namaa keessatti filaaviin ridaakteesiin NADPH irratti hirkatu fi daayisalfaayidii ridaakteesiiwwan isaa wajjin walitti dhufeenya qaban tarkaanfii hir'ifamuu raawwatu. Qorannoon bara 1976 gilukoosii mallatteeffame fayyadame halluun karaa heeksoosii monofoosfeetii akka kakaasu, dhiibbaan cuunfaa gadi aanaa irratti mul'atu oksiiheemoogiloobiinii irratti akka hirkatu, akkasumas cuunfaan ol'aanaa, 0.1 mM, haayidiroojiin peerooksaayidii akka uumu argate. Halluun hir'ifame oksijiinii wajjin wal argu peerooksaayidii uuma; hidhoo foosfeetii miti.

Maayitookondiriyaa keessatti haalli isaa cuunfaawwan beekamoo ibsan caalaa falmisiisaa dha. Karaan qorannoo tokko halluun naannoo kompileeksii I irraa elektiroonota fudhatee saayitookroomii c'f kenna jedha. Qorannoon biraa maayitookondiriyaa sammuu hantuutaa keessatti uggura antimaaysinii booda hargansuu deebisuu akka hin dandeenye argate; fudhataa elektiroonii immoo bakka yuubikuinooliin kompileeksii III irratti itti hidhatutti kaa'e. Qorannoon sadaffaan cuunfaan gadi aanaa fayyadama oksijiinii yeroo boqonnaa akka dabalu, hargansuu ADP'n kaka'e garuu akka hin jijjiirre argate. Ibsi yaada kana kallattiidhaan dhiyeessu, fayyadamni oksijiinii meetiiliin buluudhaan kaka'e matumaa foosfoorileeshinii oksideessuu irratti hin hirkatu kan jedhu dha: sansalanni hargansuu yeroo ugguramettis, qophiiwwan sansalata sana hin qabne keessattis itti fufe.

Safartuuwwan kallattii garaagarummaa hammoonni lamaan gidduu jiruus ni jiru. Maayitookondiriyaa tiruu hantuutaa adda baafame keessatti cuunfaa halluu dabaluun reeshiyoo to'annoo hargansuu gadi buuse, akkasumas dhiita'uu uume; barreessitoonni kana walitti hidhamuu foosfoorileeshinii oksideessuu addaan kutuu jechuun ibsan. Tiruu hantuutaa dhangala'aan keessa yaa'e keessatti meetiiliin buluun fayyadama oksijiinii dabale, reeshiyoon ATP fi ADP gidduu jiru immoo gadi bu'e.

Galmeen yaalaa ergaa wal fakkaatu qaba. Meetheemoogiloobineemiyaan karaa hir'ifamuu NADPH irratti hirkatuun, meetiiliin buluu kiiloogiraama tokkoof tilmaamaan miligiraama tokko hanga lamaa ujummoo dhiigaa keessa kennuun yaalama; hammi kennamu guddaan immoo haala yaalamaa jiru sana uuma. Gamaaggamni sunuma dhiibbaan farra summii seelota dhiiga diimaa hin diigamne keessatti akka cimaa ta'e, yeroo seelonni dhiiga diimaa diigaman immoo akka hir'atu ibsa. Kun argannoo diigamuu seelota dhiiga diimaa bara 1930, waggaa torbaatamii sadii booda haala hospitaalaa keessatti deebi'ee mul'ate dha. Kompaawundiin dhiibbaan faayidaa qabuu fi miidhaan isaa daangaa hamma kennamuu tokko gama lamaan irratti argaman, kompaawundii hammi isaa safartuu fayyadama oksijiinii irraa tilmaamamuu qabu miti.

Maaliif tuutaan oomishame marii kana keessatti ka'uu qaba

Harrop fi Barron waan yeroo lammaffaa dubbifamuu malu hubatan. Meetiiliin buluun mataan isaa ispeektrooskoopii keessatti sararoota amala meetheemoogiloobiinii lamaan gidduutti sarara tokko uuma; kunis “ilaalcha ariifataa irratti salphaatti burjaajii uumuu danda'a.” Halluun wantaa barbaadamaa jiru fakkaachuu danda'a.

Rakkoon wal fakkaatu bifa keemikaalaa qaba. Feenootaayaaziiniin isa wajjin walitti dhufeenya qabu, kan akka qaama xiqqaa makaa keessatti argamu, amala reedoogsii mataa isaa, dandeettii keessa darbuu mataa isaa fi summummaa mataa isaa qaba. Haalli galmaa'e tokko dhimmichi maal akka hammatu qabatamaan agarsiisa: qorannoo ayoodineessuu meetiiliin buluu keessatti saamudawwan tilmaamaan dhibbeentaa 7 hanga 8 Azure B of keessaa qaban irra caalaan Azure B ayoodineeffame uuman. Kanaaf, walnyaatinsa sana keessatti kan olaantummaa qabu meetiiliin buluu osoo hin taane xurii sana ture.

Namni meetiiliin buluu akka ri'eeyijentiitti laaboraatorii keessatti, bakka halluun itti dibamu irratti yookaan akwaryeemiitti fayyadamu kamiyyuu, tuutaan oomishame sun amaloonni isaa yoo hin ibsamne wantaa eenyummaan isaa hin murtoofne waliin hojjechaa jira. Wantoonni walitti dhufeenya qaban, eenyummaan keemikaalaa, xuriiwwan elementii, furtoonni hafanii fi hafteen gubuu booda hafu qaama yaalichaa ti; waraqaa hojii yaalicha marsu qofa miti. Blupreme meetiiliin buluu isaa oomishtuu qorichaa irraa argata; ragaa xiinxalaa guutuus maxxansa, sibiilota ulfaatoo qofa osoo hin taane ulaagaalee USP guutuu qorata. Qajeelfamni ragaa xiinxalaa dubbisuu fi moggaasni sadarkaa USP maal akka mirkaneessu fi maal akka hin mirkaneessine galmee sana himannaa wajjin wal bira qabanii akkamitti mirkaneessan ibsu.

Lakkoofsi sun sirrii ture

Yaaliiwwan bara 1928 fi 1930 of eeggannoodhaan gaggeeffaman; argannoon isaanii inni ijoo ammas jabaatee jira: halluun hir'ifamuu danda'u tokko, seelii hargansuun isaa baay'ee xiqqaa ta'e, tarkaanfii saayinaayidiin ugguru keessa osoo hin darbin, saffisa boqonnaa isaa dachaa hedduutiin oksijiinii akka fayyadamu gochuu danda'a.

Dogoggorri booda mul'ata, yeroo “hargansuu” hiika isaa ammayyaatiin dubbifamu. Safartuun jijjiirraa gaasii elektiroononni oksijiinii bira ga'uu isaanii sitti hima. Isaan keessaa tokko illee ATP oomishuuf akka fayyadame sitti hin himu; seelii maayitookondiriyaa hin qabne keessattis garaagarummaan ibsoota lamaan kana gidduu jiru hamma guddaa danda'amutti bal'ata. Kaartaan bal'aan waan meetiiliin buluun seelota keessatti hojjetuu garaagarummaa sanuma haala bal'aa keessatti kaa'a; seenaan kompaawundichaa halluu irraa gara qorichaatti ce'uu immoo halluun huccuu akkamitti jalqabumaan yaaliiwwan kana bira akka ga'e ibsa.