Meetiiliin buluu dhiphina sammuu fi yaaddoodhaaf: yaaliiwwan, daangaawwan, fi balaa walnyaatinsa qorichootaa

Meetiiliin buluu bara 1890mootaa irraa kaasee namoota dhukkuba sammuu qabaniif kennamaa ture; bara 1980mootaa irraa kaasee yaaliiwwan to'atamoo keessatti qorameera; moodeelota bineensotaa keessatti immoo qajeelfamoota hamma qorichaa fi deebii gidduu jiran kanneen akka malee ifa ta'an uuman irratti qoratameera. Dubbisaan “meetiiliin buluu dhiphina sammuu” jedhee barbaadu, gosa ragaa sadan kana mallattoolee isaan adda baasan malee walitti makaman argata.

Adda baasuun kun barbaachisaa dha. Ragaan to'atamaan nama keessatti haala miiraa irratti argame hundi yaaliiwwan lamaa fi yaalii saaxiluu laaboraatorii tokko qofa dha; yaaliiwwan galmaa'an lamaanis waggaa kudhan ol dura xumuramaniiru. Barreeffamni kun tokkoon tokkoon isaanii maal akka argatan ibsa. Meetiiliin buluu akka yaala jeequmsa haala miiraatti hin gorsu.

Halluun tokko maaliif qorannoowwan haala miiraa keessatti hammatame

Meetiiliin buluu kompaawundii guutummaatti nam-tolchee ta'ee akka qorichaatti itti fayyadaman isa jalqabaa ture. Monoamine oxidase A, gabaabinaan MAO-A, seerootoniinii diiga; qorichoonni isa ugguran immoo qorichoota dhiphina sammuu yaaluuf beekamtii argataniiru. Ramsay, Dunford, fi Gillman dhiibbaa isaa MAO-A namaa qulqulleeffame irratti safaran fi dhaabbataa ugguruu gara 27 nanomolar ta'u, uggurri isaas kan deebi'uu danda'u akka ta'e gabaasan. MAO-B'n cunqina sana dachaa shantama ol barbaade. Molakiyuuliin sun nitric oxide synthase fi guanylate cyclase illee ni uggura; kanaaf gamaaggamni bara 2017 kan Delport fi waahillan isaa gocha dhiphina sammuu hir'isu kana bu'aa fudhataa tokkoo osoo hin taane, kan galmoota hedduu irratti hojjetu akka ta'etti ilaala.

Kun qorannoowwan bineensotaa maaliif abdachiisaa fi ajaa'ibsiisaa akka ta'an ibsa. Hantuutota keessatti, meetiiliin buluu qorannoo dirqamaan daakuu keessatti amala qoricha dhiphina sammuu hir'isuu fakkaatu kan uumu hamma qorichaa daangeffame keessatti qofa dha: Eroglu fi Caglayan 15 fi 30 mg/kg gidduutti dhiibbaa argan; 60 mg/kg irratti garuu hin arganne. Amala yaaddoo hir'isuufis qajeelfamni U garagale fakkaatuuma argame. Kutaa dorsal periaqueductal gray keessatti lilmoon hamma baay'ee xiqqaa galchuun 30 nanomoles irratti hojjete; daangaa sanaan ala garuu hin hojjenne. Kun hormesis dha; qajeelfama boca akkanaa qabu irratti hundaa'uun hammi qorichaa ol ka'uun bu'aanis akka ol ka'u tilmaamuun hin danda'amu.

Yaaliiwwan bara 1980mootaa fi hamma qorichaa placebo jedhamus tarii akkas hin turre

Naylor fi waahillan isaa namoota jeequmsa baayipoolaar qaban 31 keessatti yaalii waljijjiirraa jaamaa dachaa waggaa lamaa gaggeessan; liitiyeemiin itti fufee kennamaa osoo jiruu, guyyaatti 300 mg fi guyyaatti 15 mg wal bira qaban. Namoonni kudha torba xumuran; hamma ol'aanaa irratti dhiphinni sammuu haala istaatistiksii keessatti hiika qabuun salphaa ture.

Saxaxni qorannoo kun rakkoo hubachuun barbaachisu qaba; sababni isaas rakkoon kun irra deebi'ee mul'ata. Guyyaatti miliigiraamii kudha shan hojii hin qabu jedhamee tilmaamamuun garee “placebo” ta'uuf filatame. Barreessitoonni sana booda “ramaddiin dhokatee turuu isaa irratti shakkii, akkasumas guyyaatti meetiiliin buluu 15 mg akka placebootti ilaalamuu danda'uu fi dhiisuu irratti mirkanaa'ina dhabuu” isaanii galmeessan. Meetiiliin buluu fincaan halluu cuquliisa-magariisaa godha; kanaaf namni yaalii waljijjiirraa keessatti hirmaate hundi yeroo lamaan keessatti halluu dhiibbaan isaa ijaan mul'atu fudhachaa ture. Hammi gadi aanaan sun hojii kan qabu yoo ta'e, yaalichi hamma qorichaa hojii qaban lama wal bira qabee ture.

Yaaliin gabaabaan tokko namoota dhukkuba dhiphina sammuu cimaa qaban 35 keessatti, torban sadiif guyyaatti 15 mg placebo dhugaa wajjin wal bira qabee qore; meetiiliin buluu irratti fooyya'iinsa haala istaatistiksii keessatti hiika qabuun caalu argate. Torban sadii fi namoonni soddomii shan mallattoo dhugaa agarsiisu; garuu mallattoo xiqqaa dha.

Yaalii waljijjiirraa baayipoolaar: ragaa nama irratti argame isa cimaan

Yaaliin odeeffannoo caalu kennu qorannoo bara 2017 kan Alda fi waahillan isaa ti; inni NCT00214877 jedhamuun galmaa'e. Hirmaattonni soddomii torba jeequmsa baayipoolaar I yookaan II qabu turan; hundi isaanii laamotiriijiinii akka tasgabbeessaa haala miiraa isa ijoo isaaniitti fudhachaa turan; baay'een isaanii mallattoolee haftee salphaa yookaan giddugaleessaa qabu turan. Saxaxni isaa waljijjiirraa jaamaa dachaa ture: ji'a sadiif guyyaatti 15 mg fi ji'a sadiif guyyaatti 195 mg, tartiiba carraan ramadameen. Barreessitoonni hamma gadi aanaa wal bira qabuuf filatan sanaaf sababaa isaanii ifatti ibsu: “Meetiiliin buluu halluu fincaanii waan jijjiiruuf placebo aadaa fayyadamuu hin dandeenye; kanaaf saxaxa kana filanne.”

Xiinxala namoota yaalicha xumuran 27 keessatti:

• Dhiphinni sammuu hamma ol'aanaa irratti caalaatti fooyya'e; guddinni dhiibbaa Madaallii Dhiphina Sammuu Hamilton irratti 0.71 (95% CI 0.15 hanga 1.25, P = 0.034), Madaallii Dhiphina Sammuu Montgomery-Asberg irratti immoo 0.80 (95% CI 0.27 hanga 1.30, P = 0.020) ture.
• Yaaddoon hamma ol'aanaa irratti caalaatti fooyya'e; guddinni dhiibbaa Madaallii Yaaddoo Hamilton irratti 0.79 (95% CI 0.22 hanga 1.33, P = 0.028) ture. Dhiibbaan sun qabxiilee yaaddoo sammuu irratti mul'ate; yaaddoon qaamaa hiika istaatistiksii kan argate xiinxala akka ramaddii jalqabaatti gaggeeffame keessatti qofa ture.
• Mallattooleen maaniyaa gadi aanaa fi tasgabbaa'oo ta'anii turan; gara haaypoomaaniyaa yookaan maaniyaatti ce'umsi hin turre.
• Dandeettiin hubannoo hojiiwwan jahan keessaa tokko irrattiyyuu hin jijjiiramne; barumsa jechootaa, dandeettii hojiiwwan karoorsuu fi to'achuu, akkasumas yaadannoo waan darbe deebisanii yaadachuu dabalatee.

Namoota 37 keessaa kudhan yaalicha dhiisan: tokko fincaan cuquliisa ta'uu irraa, tokko yaaddoon dabaluun, tokko immoo haalli fayyaa isaa erga hammaatee booda. Miidhaawwan cinaa yeroo gabaabaa kan turanii fi salphaa turan; irra caalaa gubaa daandii fincaanii, garaa kaasaa, lallabbii, fi mataa dhukkubbii turan. Hirmaattonni 20 hanga 27 yeroo yaalichaa guutuu qoricha dhiphina sammuu yookaan qoricha saayikoosis fudhachaa turan; yaalichis summummaa seerootoniinii hin gabaasne.

Gareen qorannichaa dhiphina sammuu cimaa kan qabu hin turre. Qabxiileen jalqabaa madaallii Montgomery-Asberg, isa hanga 60 ga'u, irratti 12.7; madaallii Hamilton qabxiilee 17 qabu irratti immoo 7.6 turan: kun namoota haalli isaanii tasgabbaa'e keessatti mallattoolee haftee malee jeequmsa dhiphina sammuu guddaa hin turre. Gamaaggamni sirnaawaan walaba ta'e kan bara 2021, jeequmsa baayipoolaar mallattooleen isaa tasgabbaa'an keessatti yaala yaaddoo ilaalchisee gaggeeffame, yaaliiwwan carraan ramadaman kudhan qorate keessaa qorannoowwan qorichaa bu'aa gaarii yaaddoo irratti argatan lama keessaa tokko akka ta'etti yaalii kana lakkaa'a. Hirmaattonni baay'een yaalicha dhiisuu fi miidhaawwan cinaa hubatamuu danda'an ramaddii dhoksuu irratti dhiibbaa qabaachuu akka danda'anis ibsa.

Yaalii yaaddoo nama keessatti to'atamee gaggeeffame isa tokko

Yaaliin to'atamaan nama keessatti meetiiliin buluu fi yaaddoo irratti jalqaba gaggeeffame yaalii yaalaa osoo hin taane, yaalii yaadannoo cimsuu ture. Telch fi waahillan isaa ga'eessota soda sodaa iddoo cufamaa cimaa qaban hirmaachisan; tokkoon tokkoon isaanii kutaa cufamaa keessatti yaaliiwwan saaxiluu ja'a, tokkoon tokkoon isaanii daqiiqaa shan turan, xumuran. Sana booda battalumatti, fi sana booda qofa, haala jaamaa dachaan meetiiliin buluu 260 mg yookaan placebo argatan. Ji'a tokko booda kutaa adda ta'e keessatti irra deebi'anii qorachuun sodaan deebi'ee dhufuu fi dhiisuu isaa madaale.

Bu'aan garee kana bakka lamatti qoode. Hirmaattonni turtii saaxiluu isaanii soda xiqqaadhaan xumuran, meetiiliin buluu irratti fooyya'iinsa sana baay'ee caalaatti eeggatanii turan; warri ammas sodaachaa xumuran garuu placebo irratti caalaa haalli isaanii hammaate. Qorichi kun barumsa yeroo sanatti uumame kamiyyuu kan cimsu fakkaata; kanaaf turtiin soda jabeesse tokko soda dabalataa uume. Haalli sun maal iyyuu yoo ta'e, yaadannoon haala naannoo fooyya'e; kun qorichi sammuu ga'uu isaa mirkaneessa. Hammi qorichaa tokko pirootokoolii tokko keessatti, jijjiiramaa tokko irratti hundaa'uun bu'aawwan faallaa uume; kunis mata duree qulqullinni turtii saaxiluu maaliif bu'aa kana akka murteessu ti.

Yaalii PTSD fi murtii walabaa

Qorannoon itti aansee bal'inaan gaggeeffame yaalii carraan ramadame kan Zoellner fi waahillan isaa PTSD yeroo dheeraa irratti gaggeessan ture; inni NCT01188694 jedhamuun galmaa'e. Namoonni afurtamii lama turtiiwwan saaxiluu yaadaan godhaman guyyaa guyyaan shan, itti aansuun meetiiliin buluu 260 mg; sagantaa wal fakkaatu itti aansuun placebo; yookaan tarree eegumsaa booda yaala saaxiluu yeroo dheeraa idilee argatu keessatti ramadaman.

Bu'aa isa ijoo, Madaallii Mallattoolee PTSD kan madaalaa walabaan madaalame, irratti meetiiliin buluu placebo irraa adda hin baane. Bu'aawwan galmee keessatti maxxanfaman qabxiiwwan yaala boodaa meetiiliin buluu irratti 17.10, placebo irratti immoo 14.67 akka turan agarsiisu; lamaan isaanii qabxii jalqabaa gara 32 irraa fooyya'aniiru. Garaagarummaan placebo deeggere.

Argannoowwan dabalataa lama garuu kallattii faallaa deeman. Namoonni meetiiliin buluu fudhatan keessaa baay'een yaalaaf deebii kennan jedhamee madaalaman; namni dabalataa tokko deebii yaalaa akka argatuuf lakkoofsi yaalamuu qabu 7.5 ture. Qulqullinni jireenyaas guddina dhiibbaa 0.58 tiin fooyya'e. Faayidaan sun jijjiirama amantaawwan mudannoo miidhaa sammuu geessisuun walqabatan irratti osoo hin taane, dandeettii yaadannoo hojii irratti hundaa'e.

Sana booda gamaaggamni sirnaawaan bara 2023, yaala sammuu mudannoo miidhaa sammuu geessisu irratti xiyyeeffatu keessatti yaadannoo qorichaan jijjiiruu ilaalchisee gaggeeffame, meetiiliin buluu wantoota mallattoolee PTSD hir'isuu irratti dhiibbaa hiika istaatistiksii qabu hin agarsiisne wajjin gareesse. Hubannoon walabaa yeroo ammaa kun: faayidaan isaa soba ta'uun hin mirkanoofne, hin hundeeffamnes; pirootokoolii qorannootiin ala itti fayyadamuufis ragaan isaa gahaa miti.

Gareewwan qorannoo maalitu adda baasa

Tarjaa isa dhumaa tarjaa isa lammaffaa wajjin wal bira qabii dubbisi; cuunfaa qorannichaa wajjin miti.

Yaaliiwwan kana keessaa tokko illee meetiiliin buluu akka yaala kophaa isaa jeequmsa dhiphina sammuu guddaatiif hin qorre. ClinicalTrials.gov immoo jeequmsa dhiphina sammuu yookaan yaaddoo keessatti qorannoo gidduu-seensaa haaraa kan yaaliiwwan lamaan armaan olii, bara 2003 fi 2009 galmaa'an, caalu hin tarreessu. Namni meetiiliin buluu qoricha dhiphina sammuu mirkanaa'e akka ta'etti ibsu kamiyyuu, tilmaama mala hojii amansiisaa fi yaalii xiqqaa bu'aa gaarii qabu tokkoon deeggaramu ibsaa jira. Yaaliin tokkollee gara maaniyaatti ce'umsa hin gabaasne.

Balaa walnyaatinsa qorichootaatu of eeggachuun akka barbaachisu taasisa

Meetiiliin buluu MAO-A ni uggura. Kun haala miiraatiif xiyyeeffannoo akka argatu kan taasisu yoo ta'u, qorichoota seerootoniinii irratti hojjetan biroo, qorichoota dhiphina sammuu baay'ee dabalatee, wajjin fudhachuun balaa akka qabu kan taasisus isuma. Ugguraa MAO qoricha seerootoniinii deebisanii fudhachuu ugguru irratti dabaluun, karaa adda addaa lamaan hojii seerootoniinii dabala. Walitti makuun kun summummaa seerootoniinii fiduu danda'a; yeroo tokko tokko du'as ni fida.

Oomishni karaa ujummoo dhiigaa kennamu akeekkachiisa saanduqa keessa kaa'ame qaba waa'ee kanaa. FDA'n bara 2011 walnyaatinsa kana irratti akeekkachiise; booda xiyyeeffannoo isaa gara kenninsa karaa ujummoo dhiigaa fi qorichoota dhiphina sammuu murtaa'anitti dhiphise. Meetiiliin buluu oomishoota dhukkubbii daandii fincaanii hir'isan tokko tokko keessattis wanta itti makamu dha; namni qorichoota seerootoniinii irratti hojjetan hedduu fudhachaa ture yoo xiqqaate tokko keessatti, haalli summummaa karaa afaanii fudhachuu irraa kan uumame karaa kanaan ture. Qajeelfamni walnyaatinsa qorichootaa balaa kana akka gosa qorichaa fi karaa itti fudhatamuutti adda baasee ibsa.

Yaaliiwwan haala miiraa lamaan keessaa tokko illee yaaddoo kana hin faallessu; tokko illee garuu hin xumuru. Lamaan isaanii namoota irra caalaa qorichoota sammuu dabalataa fudhachaa turan keessatti gaggeeffaman; tokko illee summummaa seerootoniinii hin gabaasne. Kun yaaliiwwan xixiqqoo, hordoffii qaban, namoota tokko tokko hirmaannaa irraa hambisan keessatti jajjabeessaa dha malee, ofiin qorichoota walitti makanii fudhachuuf daangaa nageenyaa miti. Summummaan seerootoniinii jeeqamuu yookaan burjaaja'uu, ho'a qaamaa yookaan dafqisiisuu cimaa, onneen saffisaan rukutuu, hollachuu, maashaaleen jabaachuu, fi qaamni fedhii malee akka tasaa socho'uun mul'ata; haala mana keessatti madaalamuus miti.

Sadarkaan oomishaa kana wajjin maal walitti dhufeenya qaba

Qaruuraawwan lama mallattoo wal fakkaatu qaban wantoota biroo keessa jiraniin garaagarummaa qabaachuu danda'u. Monogiraafii USP wajjin walsimuu isaa bitataan mirkaneeffachuu danda'a. Oomishni hin walsimne meeshaa sadarkaa huccuu halluu ittiin dibaniif ta'u ta'uu mala; kunis xuriiwwan orgaanikii akka Azure B fi Azure C, haftee bulbulitootaa, fi sibiilota ulfaatoo sadarkaa ulaagaaleen qorichaa daangessan irratti qabaachuu danda'a.

Gurgurtoonni baay'een jecha “qaama sadaffaan qoratame” jedhu fayyadaman sibiilota ulfaatoo qofa qoratu; sana booda tuuta qorannoo sana qofa akka waan ulaagaa guutuu guutetti dhiyeessu. Blupreme ulaagaa USP guutuu qora: eenyummaa wantichaa, qulqullina, xuriiwwan orgaanikii, haftee bulbulitootaa, xuriiwwan elementii, haftee gubuu boodaa, daangaawwan maaykiroobii, fi endotoksiinota baakteeriyaa; tuuta oomishaa tokkoon tokkoonifis ragaa xiinxalaa maxxansa. Ragaa tokko sirriitti dubbisuun mallattoo darbe jedhu barbaaduu osoo hin taane, lakkoofsa tuuta oomishaa, laaboraatorii, maloota, fi daangaawwan mirkaneeffachuu jechuu dha.

Xumura dhugaa irratti hundaa'e

Yaaliin baayipoolaar ragaa nama irratti argame isa cimaan dha; garee haalli isaa tasgabbaa'e, mallattoolee salphaa qabu keessatti mallattoolee haftee irratti dhiibbaa dabalataa giddugaleessaa agarsiisa. Yaaliin dhiphina sammuu cimaa torban sadii qofa ture; namoota soddomii shanis hirmaachise. Yaaliin sodaa iddoo cufamaa yaadannoo cimsuu irratti dhiibbaa dhugaa kallattii lamaan hojjechuu danda'u agarsiisa. Yaaliin PTSD bu'aa isaa isa ijoo irratti argannoo duraa irra deebi'ee hin mirkaneessine. Sana booda homtuu hin qoratamne.

Kun mala hojii abdachiisaa tokko osoo yaala hin ta'in dura maal akka fakkaatu agarsiisa; kompaawundiin tokko bu'aawwan isaa irratti osoo hin taane, humna mala hojii isaa irratti hundaa'uun yeroo gurguramus akkasuma fakkaata. Qoricha dhiphina sammuu ajajame, ugguraa MAO, opiooyidii, yookaan qoricha seerootoniinii irratti hojjetu kamiyyuu yoo fudhatte, tarreen sun gaaffii hamma qorichaa kamiyyuu dura, jalqaba mariitti dhiyaachuu qaba. Kuusaan qorannoo guutuun yaaliiwwanii fi qorannoowwan yaalii ibsawwan kana deeggaran tarreessa. Ibsa waliigalaa miidhaawwan cinaa fi haala itti hin fayyadamne fi gamaaggama waan qorannoon namaa deeggaru irraa jalqabi; jeequmsi si irratti adda baafame baayipoolaar yoo ta'e, ragaa jeequmsa baayipoolaar irratti addatti argame dubbisi. Qoricha yaalii keessa jiruuf bakka kennuuf jettee qoricha siif ajajame hin dhaabin.