Artigo

Azul de metileno na cirurxía do seo pilonidal: cartografía e evidencia sobre a recidiva

Azul de metileno na cirurxía do seo pilonidal: cartografía e evidencia sobre a recidiva

Un seo pilonidal é un traxecto baixo a pel preto do cóccix, a miúdo con ramificacións laterais difíciles de ver durante a cirurxía. A operación fracasa cando queda tecido afectado, polo que os cirurxiáns buscan un método fiable para localizar cada ramificación antes de cortar. A inxección de azul de metileno no orificio do seo tingue de azul o sistema de traxectos e proporciona ao cirurxián un mapa visible que seguir.

Ese mapa é unha axuda para a visualización, non un tratamento. Esta distinción importa porque a bibliografía sobre a cirurxía pilonidal con azul de metileno mestura dúas preguntas distintas. A primeira é se o colorante marca con precisión todo o tecido afectado. A segunda é se os pacientes en cuxas operacións se empregou o colorante presentan menos recidivas anos despois. Un colorante pode non superar a primeira proba ao microscopio e, con todo, asociarse a mellores resultados clínicos, ou á inversa. Os dous estudos publicados que máis se citan sobre este tema responden cada un a só unha destas preguntas, con deseños e seguimentos diferentes.

Que intenta ver o cirurxián

Pense no colorante como unha etiqueta nunha estrutura oculta. O cirurxián inxecta líquido azul a través do orificio da pel, agarda a que se estenda polos traxectos conectados e despois extirpa o tecido tinguido. Todo aquilo ao que non chegou o colorante, ou calquera tecido afectado que nunca estivese conectado ao traxecto inxectado, queda sen tinguir e pode pasar inadvertido.

Polo tanto, hai tres cousas que poden fallar de maneira independente. O colorante pode non encher todas as ramificacións. O cirurxián pode non retirar todo o que está tinguido. E o tecido situado fóra do límite tinguido pode seguir contendo enfermidade microscópica. Os estudos que se presentan a continuación illan distintas partes desta cadea, polo que non se poden promediar os seus resultados.

Quen compare técnicas cirúrxicas tamén pode consultar a visión xeral dos usos cirúrxicos do azul de metileno, máis ampla, e as explicacións separadas sobre como se diferencia a tinguidura con colorante do tratamento dos tecidos e como se define e se mide a recidiva.

Recidiva a longo prazo: unha cohorte observacional

A evidencia sobre a recidiva procede dunha cohorte retrospectiva presentada por Doll e colaboradores na International Journal of Colorectal Disease, nun artigo cuxo título expresa directamente o resultado principal e cuxo seguimento a longo prazo do azul de metileno na enfermidade pilonidal aguda se prolonga moito máis que o da maioría dos estudos cirúrxicos.

Os investigadores identificaron 1,960 pacientes operados por primeira vez de enfermidade pilonidal en tres hospitais militares alemáns entre 1980 e 1996, e logo seleccionaron 247 para un seguimento telefónico detallado. O seguimento medio foi duns 15 anos, cun intervalo aproximado de 9 a 25 anos. A poboación estaba composta maioritariamente por militares novos de sexo masculino. A técnica cirúrxica variaba: arredor de dous terzos tiveron unha escisión con cicatrización aberta, un cuarto tivo unha escisión con peche primario na liña media e o resto tivo unha marsupialización.

A exposición era sinxela: a 197 pacientes inxectóuselles azul de metileno ao comezo da cirurxía para delimitar o sistema de traxectos, e a 50 non. O uso do colorante describiuse como unha única inxección coidadosa, sen indicar a concentración nin o volume. O seu uso non se asignou aleatoriamente. Os cirurxiáns escollían o colorante con moita máis frecuencia na enfermidade crónica con fístulas que nos abscesos agudos, e máis a miúdo cando había máis orificios do seo, polo que os dous grupos xa eran diferentes de partida.

A recidiva avaliouse mediante un cuestionario telefónico predefinido. Os pacientes só se contabilizaban como casos de recidiva despois da cicatrización inicial, sen traumatismos posteriores no cóccix, e se ademais presentaban un criterio de maior certeza (diagnóstico médico, nova incisión ou escisión, novo seo, pelo nun orificio, secreción purulenta) ou dous criterios de menor certeza (vermellón, inchazo, dor, secreción).

A recidiva bruta durante todo o período foi de 32 de 197 co colorante (16 por cento), fronte a 15 de 50 sen colorante (30 por cento). As estimacións de Kaplan-Meier aos 20 anos, que teñen en conta as diferenzas na duración do seguimento, foron de aproximadamente o 20 por cento co colorante e o 38 por cento sen el, cun valor p da proba de log-rank de 0.018. Nun modelo de Cox multivariable, os autores comunicaron unha razón similar á razón de posibilidades de 0.45 para o uso do colorante. A maioría das recidivas apareceron nos primeiros cinco anos, pero algunhas apareceron ata 17 anos despois da cirurxía, razón pola que o seguimento prolongado importa ao valorar as afirmacións sobre a recidiva pilonidal e o azul de metileno.

O patrón dos subgrupos merece cautela. Na enfermidade aguda con formación de abscesos, as estimacións aos 20 anos foron de aproximadamente o 19 por cento co colorante fronte ao 43 por cento sen el, pero, con só 79 pacientes, a diferenza non acadou significación estatística (p = 0.078). Na enfermidade crónica, as estimacións foron de aproximadamente o 19 por cento fronte ao 24 por cento (p = 0.35), esencialmente sen unha diferenza demostrable. A asociación global estaba, polo tanto, impulsada por un subgrupo demasiado pequeno para sustentar unha conclusión por si só, nun estudo no que a asignación do tratamento non era aleatoria e o grupo de control só contaba con 50 pacientes.

O que este estudo non mostra é igualmente importante. Non mediu a precisión da cartografía, non comparou a histoloxía entre operacións con e sen colorante e non comunicou ningunha comparación utilizable entre o uso e a ausencia de colorante para as complicacións da ferida ou o tempo de cicatrización. É evidencia dunha asociación entre o uso do colorante e unha menor recidiva a longo prazo nunha cohorte histórica, non unha proba de que o colorante a causase. A confusión por indicación, os efectos da época e a combinación de técnicas seguen sendo cuestións abertas.

Que tingue realmente o colorante: un estudo con mostras emparelladas

O segundo estudo aborda directamente a pregunta da cartografía, pero cun deseño que se pode interpretar mal con facilidade. Idiz e colaboradores publicaron o que denominaron un ensaio prospectivo aleatorizado, e o estudo histopatolóxico con mostras emparelladas da escisión pilonidal guiada por azul de metileno aínda se cita ás veces como evidencia aleatorizada. O rexistro do ensaio do mesmo estudo indica un único grupo sen asignación nin enmascaramento, polo que a clasificación rigorosa é a dun estudo prospectivo dun só brazo con mostras emparelladas de cada paciente, non unha comparación aleatorizada entre o uso e a ausencia de colorante.

Participaron trinta e tres pacientes con enfermidade primaria sen complicacións. Excluíronse a inflamación aguda, o absceso e a enfermidade recidivante, polo que esta poboación é case a imaxe inversa do subgrupo agudo no que o estudo de Doll suxeriu o maior efecto. Cada paciente recibiu polo menos 4 mL de azul de metileno a través de cada orificio do seo, cunha presión suficiente para que o colorante saíse do traxecto. Despois, o cirurxián extirpou todo o tecido azul xunto co orificio do seo como unha única mostra (Grupo 1), inspeccionou a cavidade restante e extirpou por separado calquera tecido de granulación sen tinguir que resultase macroscopicamente sospeitoso como unha segunda mostra (Grupo 2).

Un patólogo que descoñecía o grupo das mostras puntuou cinco características microscópicas en ambas: folículos pilosos agrandados, láminas de queratina dispersas, infiltración inflamatoria, talos pilosos e fibrose.

O colorante concentrábase nas zonas máis afectadas, pero non delimitaba toda a enfermidade. As anomalías seguían sendo frecuentes na segunda mostra sen tinguir: folículos agrandados en 31 de 33, láminas de queratina en 29 de 33 e inflamación en 30 de 33. Os talos pilosos foron a característica que mellor diferenciaba as mostras, presentes en 29 de 33 mostras tinguidas, pero só en 5 de 33 das non tinguidas. As puntuacións medias de intensidade foron máis altas no tecido tinguido para todas as características. En termos sinxelos, o límite azul marcaba o centro da enfermidade sen abarcar todo o tecido histoloxicamente anormal.

Dúas limitacións matizan mesmo esa conclusión. A segunda mostra non era unha mostraxe sistemática de todo o tecido sen tinguir. Só se obtiña cando o cirurxián vía tecido de granulación sospeitoso e decidía realizar outra escisión, polo que se tomaban preferentemente mostras das zonas sen tinguir de peor aspecto e non se pode obter unha sensibilidade real nin unha taxa de falsos negativos para a cartografía con colorante. Ademais, o estudo non comunicou ningún resultado clínico: nin taxa de recidiva, nin taxa de infección, nin taxa de dehiscencia, nin tempo de cicatrización. A anomalía microscópica máis alá do bordo azul é unha variable substitutiva, non unha proba de que eses pacientes fosen sufrir unha recidiva.

Os dous estudos lado a lado

Doll e colaboradores, 2008Idiz e colaboradores, 2014
DeseñoCohorte observacional retrospectiva, comparación non aleatorizada con e sen coloranteProspectivo dun só brazo, con mostras emparelladas de cada paciente
Pacientes247, casos agudos e crónicos, hospitais militares33, só enfermidade primaria sen complicacións
Protocolo do coloranteUnha única inxección, dose non indicadaMínimo de 4 mL por orificio, concentración non indicada
Variable principal de resultadoRecidiva mediante cuestionario, media de 15 anosEnfermidade microscópica residual máis alá do límite do colorante, sen seguimento clínico
Resultados da feridaNingunha comparación utilizable entre o uso e a ausencia de coloranteNon se comunicou ningún
Resultado principalRecidiva aos 20 anos de arredor do 20% co colorante fronte ao 38% sen elO tecido sen tinguir seguía sendo anormal, aínda que con menor intensidade

Estas filas non se combinan nun único veredicto. O estudo de cohorte mide un resultado clínico ao longo de décadas sen comprobar a precisión da cartografía. O estudo con mostras emparelladas comproba ao microscopio se a cartografía é completa, sen medir ningún resultado clínico. Ningún dos dous é unha comparación aleatorizada entre cirurxía guiada por colorante e cirurxía non guiada que inclúa tanto variables de recidiva como da ferida, e neste par de estudos non hai ningún ensaio dese tipo.

Isto deixa tres afirmacións rigorosas para quen fale cun cirurxián sobre as opcións do azul de metileno no seo pilonidal. Primeiro, un estudo prolongado pero non aleatorizado asocia o uso do colorante cunha menor recidiva, concentrada nas presentacións agudas, cunha ampla incerteza. Segundo, un pequeno estudo mecanístico mostra que a tinguidura con colorante subestima a extensión histolóxica da enfermidade, sen demostrar que os achados microscópicos adicionais causen recidivas. Terceiro, ningún dos estudos apoia afirmacións sobre a infección da ferida, a velocidade de cicatrización ou as taxas de complicacións da cirurxía guiada por colorante, porque ningún mediu esas comparacións.

A pregunta práctica que levar á consulta é, polo tanto, concreta: dada a técnica prevista (cicatrización aberta, peche ou colgallo), emprega o cirurxián o colorante para localizar os traxectos e que fai co tecido sospeitoso sen tinguir no bordo da cavidade? A evidencia atribúe ao colorante unha asociación plausible pero non demostrada coa recidiva e unha limitación documentada como marcador anatómico. Todo o que vaia máis alá é unha extrapolación.