Methylene blue àti àwọn ìsọ̀rọ̀ nípa herpesvirus: ọgbẹ́ ètè, EBV, àti mímú fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́

Ọ̀rọ̀ kan ń gbé èrò méjì nínú àríyànjiyàn yìí, wọ́n sì nílò orúkọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Èrò àkọ́kọ́ ni mímú virion di aláìṣiṣẹ́: àwọ̀, atẹ́gùn, àti ìmọ́lẹ̀ pàdé patíkù fáírọ́ọ̀sì kan nínú omi, wọ́n sì ba á jẹ́ kí ó má lè ṣe ẹ̀dà ara rẹ̀. Èrò kejì ni ìtọ́jú àkóràn nínú ènìyàn: ọgbẹ́ ètè díẹ̀ sí i, ìmúláradá kíákíá, dídín ìtújáde fáírọ́ọ̀sì kù, tàbí iye Epstein-Barr tí ó kéré sí i. A ti fi àkọ́kọ́ hàn léraléra fún fáírọ́ọ̀sì herpes simplex nínú yàrá ìdánwò. A kò tíì fi èkejì hàn fún methylene blue tí a mu lẹ́nu láti tako herpes simplex tàbí fáírọ́ọ̀sì Epstein-Barr. Nígbà tí a bá ti ya àwọn méjèèjì sọ́tọ̀, ó rọrùn láti pín àwọn ìwé ìwádìí sí ẹ̀ka tó yẹ.

Ìdàrúdàpọ̀ kejì tún wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀. HSV àti EBV jẹ́ ọmọ ẹbí ńlá kan náà ti fáírọ́ọ̀sì, ṣùgbọ́n wọ́n ń fa àwọn àìsàn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nínú àwọn àwọ̀ ara ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ọgbẹ́ ètè jẹ́ ọgbẹ́ lórí ojú awọ, níbi tí fáírọ́ọ̀sì ti ń ṣe ẹ̀dà ara rẹ̀ nípasẹ̀ yíyọ sẹ́ẹ̀lì: a lè fi àwọ̀ sí i, a sì lè tan ìmọ́lẹ̀ sí ibi kan náà. EBV ń dúró ní ipò ìfarapamọ́ nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì B tí ó jẹ́ ibi ìpamọ́ rẹ̀, tí wọ́n tàn káàkiri ẹ̀jẹ̀ àti àwọn àwọ̀ ara ètò lymphoid; kò sí àwọ̀ tí a fi sí ojú awọ tàbí fìtílà pupa tí ó lè dé gbogbo ibi ìpamọ́ náà. Àbájáde láti ipò kan kò ṣeé gbé lọ sí èkejì. Àwọn òǹkàwé tí wọ́n fẹ́ mọ ọ̀nà gbogbogbòò tí a fi ń ṣe ìpín yìí yóò rí i nínú ìtọ́sọ́nà sí kíkà ìwádìí methylene blue.

Mímú fáírọ́ọ̀sì di aláìṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ nínú yàrá ìdánwò: HSV ní òde sẹ́ẹ̀lì, ìmọ́lẹ̀ ṣe pàtàkì

Ìdánwò tààrà tó dàgbà jù lo àwọn àpẹẹrẹ fáírọ́ọ̀sì tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ yà sọ́tọ̀ láti àwọn aláìsàn, dípò ìran fáírọ́ọ̀sì kan ṣoṣo láti yàrá ìdánwò. Nínú ìwádìí 1975 lórí mímú herpesvirus hominis di aláìṣiṣẹ́ nípasẹ̀ photodynamic, wọ́n da àwọn àpẹẹrẹ 37 láti ọgbẹ́ ẹ̀yà ìbímọ àti ẹnu pọ̀ mọ́ methylene blue ní 10 micromolar, wọ́n fi wọ́n sínú òkùnkùn fún wákàtí kan, lẹ́yìn náà wọ́n pín wọn sí ìdajì òkùnkùn àti ìdajì ìmọ́lẹ̀; wọ́n tan ìmọ́lẹ̀ láti túùbù fluorescent 15 watt méjì sí ìdajì ìmọ́lẹ̀ fún ìṣẹ́jú márùn-ún ní ìjìnnà 15 cm. Nínú àwọn àpẹẹrẹ 37, 27 pàdánù agbára láti fa àkóràn tí a lè rí nínú ìdánwò ní ìmọ́lẹ̀ nìkan, agbára yẹn sì dín kù ju ìlọ́po 100 lọ nínú 4. Àwọn àpẹẹrẹ àfiwé tí ó wà ní òkùnkùn pa agbára wọn láti fa àkóràn mọ́: láìsí ìmọ́lẹ̀, ìfojúsùn àwọ̀ yìí kò mú gbogbo fáírọ́ọ̀sì tó lè fa àkóràn kúrò nínú àpẹẹrẹ náà.

Ìwádìí kan lẹ́yìn náà fi hàn bí ipa àwọ̀ lásán pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ ṣe lè kéré tó lábẹ́ àwọn ipò kan. Nínú àwọn ìdánwò 1979 lórí methylene blue, ìmọ́lẹ̀, àti iná mànàmáná fún HSV-1 àti HSV-2, àwọ̀ 10 micromolar pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ incandescent fún ìṣẹ́jú-àáyá 180 dín HSV-1 tó lè fa àkóràn kù ní nǹkan bí 60 percent, tó jẹ́ nǹkan bí 0.4 log. Fífi ìṣàn iná mànàmáná tààrà kékeré kún un nìkan ló mú ètò kan náà dé ìpàdánù tó ju 99.99 percent lọ. Ìmọ́lẹ̀ nìkan, ìṣàn iná nìkan, àti ìmọ́lẹ̀ pẹ̀lú ìṣàn iná láìsí àwọ̀ kò ṣe púpọ̀. Ipa ńlá náà nílò ohun èlò iná mànàmáná, nítorí náà a kò gbọ́dọ̀ tọ́ka sí ìwé náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí pé àwọ̀ àti fìtílà lásán máa ń fúnni ní ìpakúpa mẹ́rin log déédéé.

Àwọn ìwádìí lórí bí ìlànà náà ṣe ń ṣiṣẹ́ wá béèrè ohun tí àwọn patíkù tí a ti ṣe ìtọ́jú sí ṣì lè ṣe. Ìwádìí 1980 nínú Journal of Clinical Investigation lórí àwọn ìlànà photodynamic ti HSV rí ìfọ́ okun kan ṣoṣo nínú DNA fáírọ́ọ̀sì, láìsí ìfọ́ okun méjì tí ó pọ̀ jù lọ: àwọn virion tí a ti ṣe ìtọ́jú sí ṣì lẹ̀ mọ́ sẹ́ẹ̀lì, wọ́n sì wọ inú wọn, ṣùgbọ́n ìdàgbà sí ipò tí ó pé dúró. Ìwádìí 1997 lórí yíyípo àkóràn lẹ́yìn methylene blue àti ìmọ́lẹ̀ jẹ́rìí sí èyí pẹ̀lú àwọ̀ 1 micromolar àti ìmọ́lẹ̀ pupa: kò sí ìparun ńlá sí ìbòrí virion, wíwọ sẹ́ẹ̀lì àti títú DNA jáde kò bàjẹ́, ṣùgbọ́n ṣíṣe ẹ̀dà dúró pátápátá pẹ̀lú bíbàjẹ́ DNA tí ó sinmi lórí ìtanmọ́lẹ̀. Àfiwé 1995 lórí atẹ́gùn singlet tọ́ka sí ipa atẹ́gùn singlet, pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ kẹ́míkà radical tí ó ṣeé ṣe kí wọ́n tún kópa. Àwọn àlàyé nípa bí methylene blue ṣe ń gba ìmọ́lẹ̀ wọlé tí ó sì ń ṣe atẹ́gùn tó ń fèsì ṣàlàyé ìdí tí àwọ̀, atẹ́gùn, àti fótónì fi gbọ́dọ̀ wà papọ̀ ní ibi àfojúsùn.

Ẹ̀rí iye tí ó ṣe kedere jù wá láti iṣẹ́ lórí àwọn ohun èlò tí a ṣe láti ẹ̀jẹ̀, èyí sì tún jẹ́ ìkìlọ̀ tó ṣe kedere jù pé a kò gbọ́dọ̀ túmọ̀ àbájáde kọjá ààlà rẹ̀. Nínú ìwádìí 2013 lórí dídín àwọn ohun tó ń fa àkóràn nínú plasma kù pẹ̀lú LED pupa ní 627 nm, HSV tí a fi sínú plasma dín kù ní nǹkan bí 5.2 log ní 1 micromolar àti 6.0 log ní 10 micromolar lẹ́yìn ìṣẹ́jú 60. Èyí jẹ́ mímú omi tí a tan ìmọ́lẹ̀ sí mọ́ kúrò nínú àkóràn, kì í ṣe ìtọ́jú ìfarapamọ́ fáírọ́ọ̀sì nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì iṣan ara, kò sì sọ ohun tí ojútùú tí a gbé mì ń ṣe nínú ara tí ó ṣókùnkùn.

Ìtọ́jú ọgbẹ́ ní àgbègbè rẹ̀: àwọn ìwádìí kékeré, àtijọ́, tí àbájáde wọn kò jọra

Àwọn ìròyìn ìtọ́jú ní àgbègbè ọgbẹ́ ṣàpèjúwe fífi àwọ̀ sí ọgbẹ́ àti títan ìmọ́lẹ̀ sí i, èyí tí ó kéré tán pa ìṣètò yàrá ìdánwò mọ́. Èyí tó kọ́kọ́ wá jẹ́ ìròyìn ọ̀ràn eczema herpeticum, àkóràn HSV tó gbilẹ̀ lórí eczema tí ó ti wà tẹ́lẹ̀. Ìròyìn 1975 nípa eczema herpeticum pẹ̀lú methylene blue àti ìmọ́lẹ̀ ṣàpèjúwe ìdàgbàsókè kíákíá lẹ́yìn fífi àwọ̀ sí ibi náà àti títan ìmọ́lẹ̀ sí i; àwọ̀ 10 micromolar pa fáírọ́ọ̀sì ní ìmọ́lẹ̀ ṣùgbọ́n kò pa á ní òkùnkùn. Àlàyé tó tẹ̀ lé e sọ pé wọ́n fi ojútùú 0.1 percent sí ìdajì agbègbè náà fún àfiwé nínú aláìsàn kan náà. Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí fún ọgbẹ́ ètè, ó jẹ́ àkíyèsí aláìsàn kan láti àkókò àtijọ́, tí ìwọ̀n ìmọ́lẹ̀ tí a lò kò ṣe kedere dáadáa.

Àkójọpọ̀ ọ̀ràn àtijọ́ tó tóbi jù dá lórí ọgbẹ́ ẹ̀yà ìbímọ. Nínú àkójọpọ̀ ọ̀ràn herpes ẹ̀yà ìbímọ 1975 ti aláìsàn 56, 36 gba methylene blue, ṣùgbọ́n àwọn 35 àkọ́kọ́ nìkan ni a pín láìṣètò tẹ́lẹ̀ láàárín àwọ̀ mẹ́ta, nítorí náà ẹgbẹ́ náà kì í ṣe ìdánwò tí a ṣètò lọ́nà tó péye. Wọ́n ròyìn pé nǹkan bí 70 percent àwọn ọ̀ràn tí ń tún ṣẹlẹ̀ tí a ṣe ìtọ́jú sí sunwọ̀n sí i láàárín nǹkan bí wákàtí 48, ṣùgbọ́n bí àìsàn ṣe ń padà dé kò dín kù ní pàtàkì. A kò ṣàkóso títan ìmọ́lẹ̀ fluorescent tàbí oòrùn sí i nílé. Ìdàgbàsókè ní àkókò ọgbẹ́ láìsí dídín ìpadà rẹ̀ kù bá ìlànà ìtọ́jú àgbègbè kan mu, tí ó kan ọgbẹ́ tí ó wà níbẹ̀ ṣùgbọ́n kò kan ibi ìpamọ́ fáírọ́ọ̀sì tó farapamọ́. Ìkìlọ̀ kan náà yẹ fún àwọn ìlànà ìtọ́jú photodynamic tí ó ń lo methylene blue.

Àwọn ìdánwò ọgbẹ́ ètè òde òní kéré, àbájáde wọn kò sì ṣọ̀kan. Àkójọpọ̀ ọ̀ràn 2009 ti aláìsàn herpes labialis mẹ́rin lo àwọ̀ 0.01 percent pẹ̀lú lésà 660 nm ní 120 J fún square cm, ó sì ròyìn ìmúláradá kíákíá, ṣùgbọ́n kò sí ẹgbẹ́ àfiwé, ìtọ́jú photobiomodulation sì tẹ̀ lé e, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpèjúwe nínú àkójọpọ̀ ọ̀ràn photodynamic 2009 fún herpes labialis. Ìpín aláìsàn 75 láìṣètò tẹ́lẹ̀ sí photodynamic, acyclovir tí a fi sí ojú awọ, tàbí méjèèjì kò rí ìyàtọ̀ nínú àkókò ìmúláradá tàbí ìrora, gẹ́gẹ́ bí ìdánwò 2021 lórí ìtọ́jú photodynamic àti acyclovir ṣe sọ. Ìdánwò aláìsàn 24 tí a pín láìṣètò tẹ́lẹ̀, tí ó lo qPCR fún HSV-1, kò rí ìyàtọ̀ nínú píparí ọgbẹ́ tàbí ìpadà rẹ̀ láàárín ọdún kan, gẹ́gẹ́ bí a ti ṣàpèjúwe nínú ìdánwò 2025 tí a pín láìṣètò tẹ́lẹ̀ lórí ìtọ́jú photodynamic tó ń tako àwọn ohun alààyè kéékèèké fún herpes simplex. Ìdánwò 2025 ti aláìsàn 60 lórí àpapọ̀ ìtọ́jú—photodynamic pẹ̀lú àwọ̀, photobiomodulation, àti ṣíṣàn omi kúrò nínú roro—ròyìn ìtura ìrora kíákíá sí i, tí a kò lè sọ pé àwọ̀ náà ló fà á, gẹ́gẹ́ bí ìròyìn 2025 lórí àpapọ̀ photodynamic àti photobiomodulation ṣe sọ.

Ìròyìn nípa àwọn ipa búburú kéré níbí. Àwọn ìwé 1975 kò ní ìlànà òde òní fún ṣíṣàwárí àti ṣíṣàyẹ̀wò wọn. Àwọn ìwádìí kékeré lẹ́yìn náà ròyìn ipa lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ díẹ̀ tàbí kò sí rárá, ṣùgbọ́n dídọ̀tí búlúù jẹ́ ara lílo àwọ̀ náà, ìrunú ní agbègbè ọgbẹ́ látàrí ipa àwọ̀ àti ìmọ́lẹ̀ sì ṣì lè ṣẹlẹ̀. Dídọ̀tí pẹ̀lú fìtílà yàtọ̀ sí gbígbé àwọ̀ náà mì, èyí ló jẹ́ kí àkọsílẹ̀ ààbò methylene blue ya àwọn ọ̀nà lílò sọ́tọ̀.

EBV: kò sí ẹ̀rí tààrà fún methylene blue

Fún EBV, wíwádìí kò rí ẹ̀rí. Kò sí ìdánwò tí àwọn amòye ẹlẹgbẹ́ ti ṣe àyẹ̀wò tàbí ìdánwò tí ó ní ẹgbẹ́ àfiwé tí a rí fún àyẹ̀wò yìí tí ó fi hàn pé methylene blue, pẹ̀lú tàbí láìsí ìmọ́lẹ̀, ń dín agbára EBV láti fa àkóràn kù, ń dènà ìpadà sí ipò ìṣiṣẹ́, tàbí ń dín iye fáírọ́ọ̀sì nínú ènìyàn kù. Iṣẹ́ lórí àwọn sẹ́ẹ̀lì akàn nasopharyngeal tí EBV wà nínú wọn lo àwọn ohun èlò mìíràn tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́, ó sì wọn agbára èèmọ láti wà láàyè, kì í ṣe bí methylene blue ṣe ń mú fáírọ́ọ̀sì kúrò. Àwọn àyẹ̀wò ìwádìí ṣe àtòjọ EBV láàárín àwọn fáírọ́ọ̀sì tí ó nílò ìdánwò ọjọ́ iwájú, kì í ṣe láàárín àwọn ipò tí a ti fìdí ìtọ́jú wọn múlẹ̀.

Ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ṣàlàyé ìdí tí a kò fi lè ya àbájáde HSV nínú túùbù ìdánwò lò. Ìtọ́jú ọgbẹ́ ètè fi gbogbo ohun mẹ́ta tí ó yẹ—àwọ̀, atẹ́gùn, àti fótónì—sí ojú kan tí a lè dé. Ìfarapamọ́ EBV wà ní pàtàkì nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì B tí ó tàn káàkiri ẹ̀jẹ̀ àti àwọn àwọ̀ ara ètò lymphoid. Ìmọ́lẹ̀ pupa tí a tan sí ojú awọ kò lè dé ibi ìpamọ́ tí ó tàn káàkiri yẹn, àwọ̀ tí a gbé mì kò sì pèsè ìmọ́lẹ̀ tí a darí sí àwọn ibi náà. Pípa sẹ́ẹ̀lì èèmọ tí EBV wà nínú rẹ̀ pẹ̀lú ohun èlò mìíràn tí ìmọ́lẹ̀ ń mú ṣiṣẹ́ jẹ́ pípa sẹ́ẹ̀lì, kì í ṣe ẹ̀rí iṣẹ́ tó ń tako fáírọ́ọ̀sì. Àlàfo yẹn ṣe pàtàkì nígbà tí a bá ń ka bí a ṣe ń wọn iye fáírọ́ọ̀sì àti àwọn àmì ìpadà rẹ̀ sí ipò ìṣiṣẹ́ ní tòótọ́.

Ìtọ́jú nípa mímu lẹ́nu àti èrò àṣìṣe nípa àkókò tí àìsàn kò tún ṣẹlẹ̀

Kò sí ìdánwò ènìyàn tí ó ní ẹgbẹ́ àfiwé tí a rí fún àyẹ̀wò yìí tí ó fi hàn pé methylene blue tí ń ṣiṣẹ́ káàkiri ara tàbí tí a mu lẹ́nu ń dín ìpadà ọgbẹ́ ètè kù, ń mú àkókò ìmúláradá kúrú, ń dín ìtújáde fáírọ́ọ̀sì kù, tàbí ń yí èyíkéyìí nínú àwọn ohun tí a wọn fún EBV padà, bí iye ẹ̀dà DNA nínú ẹ̀jẹ̀ tàbí itọ́, tàbí àwọn àmì tí a ti ṣàlàyé fún ìṣiṣẹ́ lytic. Àwọn ìwé ìwádìí herpes nínú ènìyàn lo àwọ̀ tí a fi sí ojú awọ pẹ̀lú ìmọ́lẹ̀ ní ibi náà. Fífúnni ní àwọ̀ tó ń ṣiṣẹ́ káàkiri ara láìsí ìmọ́lẹ̀ tí a darí sí ibi àfojúsùn jẹ́ ìtọ́jú mìíràn, ó sì nílò ìdánwò tirẹ̀: ìpín láìṣètò tẹ́lẹ̀, ìfọ́jú ìdánwò, àti àfiwé pẹ̀lú placebo, pẹ̀lú àwọn ọ̀ràn ìpadà àìsàn tí a ti jẹ́rìí sí, àkókò àkọ́kọ́ láti wọn bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀ kí ìtọ́jú tó bẹ̀rẹ̀, àwọn àyẹ̀wò ìfarahàn sí ìtọ́jú tí a ṣètò tẹ́lẹ̀, ìtẹ̀lé fún oṣù mẹ́fà sí méjìlá, gbígba àpẹẹrẹ pẹ̀lú swab léraléra fún qPCR, àkọsílẹ̀ àwọn ohun tí ń ru àìsàn sókè, àti àbójútó ààbò. Àwọn ìlànà gbogbogbòò fún ìwọ̀n tí a mu lẹ́nu àti gbígba methylene blue wọ ara kò lè rọ́pò àwọn àbájáde tí a fẹ́ wọn yẹn.

Èyí ni ibi tí ìtàn tí a sábà máa ń gbọ́ ti kuna. Ẹnì kan bẹ̀rẹ̀ ọ̀pọ̀ ìtọ́jú lẹ́ẹ̀kan náà, ó ròyìn pé kò ní ọgbẹ́ ètè fún ọ̀pọ̀ oṣù, ó sì sọ pé ọ̀kan nínú wọn ló fà á. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ HSV máa ń kóra jọ, wọ́n á sì parẹ́ fún ọ̀pọ̀ oṣù láìsí pípa fáírọ́ọ̀sì run kúrò nínú àwọn ganglia iṣan ara tí ń gba ìmọ̀lára. Àwọn ohun tí ń ru àìsàn sókè máa ń yí padà, ohun tí ènìyàn ń retí máa ń yí ìròyìn rẹ̀ padà, àǹfààní ìṣẹ̀lẹ̀ lásán sì lè fa àwọn àkókò àlàfo. Nígbà tí ọ̀pọ̀ ìyípadà bá ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀kan náà, kò sí àfiwé ohun tí ì bá ṣẹlẹ̀ láìsí ẹyọ ìtọ́jú kan tí yóò jẹ́ kí a sọ pé ẹyọ náà ló fa àlàfo náà. Àkójọpọ̀ ọ̀ràn herpes ẹ̀yà ìbímọ 1975 fi àpẹẹrẹ òdìkejì hàn: ìdàgbàsókè ní àkókò ọgbẹ́, ṣùgbọ́n bí àìsàn ṣe ń padà dé kò sunwọ̀n sí i. Mímú ọgbẹ́ ìgbà yìí láradá kì í ṣe èrò kan náà bí dídènà èyí tó ń bọ̀.

Tábìlì ẹ̀rí gẹ́gẹ́ bí fáírọ́ọ̀sì àti ipò ìdánwò

Bí a ṣe lè lo ẹ̀rí yìí

Béèrè ìbéèrè mẹ́rin nípa ìtọ́kasí kọ̀ọ̀kan. Ìmọ́lẹ̀ tàbí òkùnkùn, nítorí pípa fáírọ́ọ̀sì nípasẹ̀ photodynamic kò sọ pé a lè pa á káàkiri ara. Àwọn virion tí ó wà lọ́fẹ̀ẹ́, ọgbẹ́ tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́, tàbí ibi ìpamọ́ fáírọ́ọ̀sì tó farapamọ́, nítorí pé àfojúsùn tí ó bá ìsọ̀rọ̀ mu nìkan ló lè dáhùn sí i. Agbára láti fa àkóràn, ìmúláradá, ìpadà àìsàn, tàbí iye fáírọ́ọ̀sì, nítorí nọ́ńbà agbára láti fa àkóràn kò lè dáhùn ìbéèrè nípa ìpadà àìsàn. HSV tàbí EBV, nítorí ọgbẹ́ tí a lè dé àti ibi ìpamọ́ sẹ́ẹ̀lì B tí ó tàn káàkiri jẹ́ ìṣòro ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àkọsílẹ̀ ẹ̀rí ṣe àtìlẹ́yìn fún gbólóhùn kan tí ààlà rẹ̀ kéré: methylene blue lè mú HSV di aláìṣiṣẹ́ gidigidi nípasẹ̀ ìmọ́lẹ̀ nígbà tí fáírọ́ọ̀sì ní òde sẹ́ẹ̀lì bá pàdé àwọ̀, atẹ́gùn, àti ìmọ́lẹ̀ tó yẹ. Ẹ̀rí fún ìtọ́jú ọgbẹ́ tí ń tún ṣẹlẹ̀ tí ó ní ìtumọ̀ pàtàkì fún aláìsàn kéré, àbájáde rẹ̀ sì kò jọra; kò sí ẹ̀rí fún ìdènà nípa mímu lẹ́nu, kò sì sí ẹ̀rí tààrà fún ipa tó ń tako EBV. Àkókò tí ọgbẹ́ ètè kò ṣẹlẹ̀ nígbà lílo ọ̀pọ̀ ìtọ́jú papọ̀ kò yí èyíkéyìí nínú èyí padà.