Àwọn ìdánwò àsídì ọ̀gáníkì àti búlú mẹ́tílínì: ohun tí àwọn àbájáde túmọ̀ sí

Ìdánwò àsídì ọ̀gáníkì kò lè, fúnra rẹ̀ nìkan, fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé o nílò búlú mẹ́tílínì. Àwọn àsídì ọ̀gáníkì inú ìtọ̀ jẹ́ mẹtabóláìtì tí a lè wọn, tí wọ́n sì ní àwọn ìlò tó yẹ nínú ìwádìí àrùn mẹtabólísímù. Ṣùgbọ́n wíwọn èròjà kan lọ́nà pípé, dídá ohun tó fa àbájáde tí kò bójú mu mọ̀, àti sísọtẹ́lẹ̀ àǹfààní láti inú oògùn jẹ́ iṣẹ́ mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Àwọn orísun tí a ṣàyẹ̀wò fún ìtọ́sọ́nà yìí kò fìdí àwòrán àwọn àsídì ọ̀gáníkì inú ìtọ̀ tí a ti fìdí ìwúlò rẹ̀ múlẹ̀, tí ó sì lè yan àwọn ènìyàn fún ìtọ́jú búlú mẹ́tílínì, múlẹ̀. Nítorí náà, ìròyìn ìdánwò kan lè ní àbájáde tí kò bójú mu ní tòótọ́, nígbà tí àbá ìtọ́jú tí a so mọ́ ọn kò ní ẹ̀rí tó ṣe àtìlẹ́yìn fún un.

Ohun tí ìdánwò àsídì ọ̀gáníkì ń wọn

Àwọn àsídì ọ̀gáníkì ní àwọn èròjà àárín ìlànà àti àwọn èròjà tí ìfọ́ tútù ń mú jáde nínú àwọn ipa ọ̀nà mẹtabólísímù. Ìdánwò ìtọ̀ ń ṣàyẹ̀wò ohun tó dé inú àpẹẹrẹ tí a gbà. Kò wọn ìmújáde ATP nínú àwọn iṣan rẹ tàbí ìgbé àwọn ẹlẹ́kítírónì nínú ọpọlọ rẹ ní tààrà.

Ìdánwò àyẹ̀wò àsídì ọ̀gáníkì ti Mayo Clinic Laboratories ń lo kírómátógíráfì gáàsì pẹ̀lú àyẹ̀wò ìwọ̀n ìpọ̀ èròjà, ó sì ń pèsè ìtumọ̀ àbùdá àwọn ìpele àsídì ọ̀gáníkì tí kò bójú mu fún ìwádìí àwọn àìṣeédé mẹtabólísímù tí ènìyàn bí wá pẹ̀lú. Mayo sọ pé ìtumọ̀ náà sinmi lórí àwọn ipò bí àìsàn tó bẹ̀rẹ̀ lójijì, àwọn àfikún oúnjẹ, àti bóyá ara ń kọ́ àsopọ̀ tàbí ó ń tú àwọn ibi ìpamọ́ agbára ká.

Ìlò ìṣègùn yẹn kò fìdí gbogbo ìtumọ̀ tí gbogbo àkójọpọ̀ ìdánwò tí a ń tà ń pèsè múlẹ̀. Ìdánwò tí a polówó gẹ́gẹ́ bí “OAT” lè ròyìn àwọn èròjà tó yàtọ̀, lo àwọn ààlà ìtọ́kasí tó yàtọ̀, tàbí fi àwọn ẹ̀sùn àfikún nípa àwọn èròjà oúnjẹ, àwọn ohun alààyè kéékèèké, tàbí àwọn aṣojú ìfiránṣẹ́ iṣan ara kún un. Ọ̀nà ìdánwò pàtó àti ìlò tí a pinnu fún un ṣe pàtàkì ju àkótán orúkọ náà lọ.

Àmì ìkìlọ̀ jẹ́ ìfiwéra, kì í ṣe àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìròyìn ìdánwò kíkún: orúkọ èròjà tí a wọn, àpẹẹrẹ, àwọn ẹyọ ìwọ̀n, ààlà ìtọ́kasí, àwọn ipò ìgbà tí a gbà àpẹẹrẹ, àti ìtumọ̀ ilé ìdánwò. Ìfojúsùn èròjà àti iye tí a fi hàn ní ìbámu pẹ̀lú creatinine inú ìtọ̀ jẹ́ ìwọ̀n ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. A kò gbọ́dọ̀ fi àwọn àbájáde inú ìròyìn ìdánwò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wéra láì ṣàyẹ̀wò ìpìlẹ̀ tí a fi ròyìn wọn.

Ààlà ìtọ́kasí ṣàpèjúwe àwùjọ ènìyàn tí ilé ìdánwò fi ń ṣe ìfiwéra lábẹ́ àwọn ipò tí a pàṣẹ. Kì í ṣe ààlà ìbẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú láìsí àfikún ẹ̀rí. Àbájáde tó ga díẹ̀ ń béèrè ìdí tí iye náà fi yàtọ̀; kò dá ohun tó fà á mọ̀ fúnra rẹ̀. Ààlà “tó dára jù lọ” tóóró ju ààlà ilé ìdánwò nílò ìdáláre tirẹ̀.

Àlàyé FDA-NIH nípa fífi ìṣàmì ara múlẹ̀ ya fífi ìpéye ìdánwò múlẹ̀, ìyẹn bóyá ìdánwò ń wọn ohun tí a pinnu, sọ́tọ̀ kúrò ní fífi ìwúlò ìṣègùn múlẹ̀, ìyẹn bóyá àbájáde ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìtumọ̀ ìṣègùn tí a dabaa. Ìwọ̀n ilé ìdánwò tó péye kò sọ gbogbo ẹ̀sùn tí a gbé lé e di ohun tó fìdí múlẹ̀.

Fún àpẹẹrẹ, àbájáde malate tó ga lè mú oníṣègùn kan ṣàyẹ̀wò gbogbo àwòrán àwọn mẹtabóláìtì, àwọn àmì àìsàn, àti àwọn àlàyé mìíràn tó ṣeé ṣe. Fífi malate lórí àwòrán ipa ọ̀nà kan so mọ́ ẹ̀sùn pé a nílò búlú mẹ́tílínì ń fo ìwádìí yẹn kọjá. Fún ìfiwéra, àwọn ìwọ̀n mítókóńdíríà nínú ìdánwò ìwádìí ń ṣe àyẹ̀wò àwọn ohun ìparí tó yàtọ̀ lábẹ́ àwọn ipò tí a ṣàkóso.

Ohun tí ìwádìí mítókóńdíríà tí a pèsè rí ní tòótọ́

Nínú ìwádìí Bruce Barshop ti 2004 tó wo ẹ̀yìn sí àwọn àkọsílẹ̀, àwọn olùwádìí ṣàyẹ̀wò àwọn àyẹ̀wò ìtọ̀ 3,646, tó ní àwọn àpẹẹrẹ 258 láti ọ̀dọ̀ àwọn aláìsàn 67 tí wọ́n ní àwọn àìsàn ìfèsì ọ́síjìn mítókóńdíríà tí a ti mọ̀, àti àwọn àpẹẹrẹ 176 láti ọ̀dọ̀ àwọn aláìsàn 21 tí wọ́n ní àrùn ìkójọpọ̀ àsídì ọ̀gáníkì nínú ẹ̀jẹ̀. Ìwọ̀nyí jẹ́ iye àwọn àpẹẹrẹ àti iye àwọn aláìsàn, kì í ṣe ìwọ̀n àkójọpọ̀ ìwádìí tí a lè fi ọ̀kan rọ́pò èkejì.

Lactate inú ìtọ̀ àti ọ̀pọ̀ àwọn èròjà àárín ìyípo Krebs kò dára fún yíya àwọn ẹgbẹ́ sọ́tọ̀. Fumarate àti malate fúnni ní ìsọfúnni tó pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n ní àwọn ààlà tí ìwádìí náà yàn, wọ́n dá nǹkan bí 25–30% péré àwọn aláìsàn tó ní àrùn mítókóńdíríà mọ̀, pẹ̀lú oṣùwọ̀n 5% fún àbájáde rere èké. Àwọn ààlà ìwádìí wọ̀nyẹn kì í ṣe ààlà àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn tó wúlò ní gbogbo ipò fún àkójọpọ̀ ìdánwò òde òní.

Èyí jẹ́ ìwádìí àwọn ìbáṣepọ̀ àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn nínú àwọn àpẹẹrẹ tí a fi ránṣẹ́ fún àyẹ̀wò. Kò fún àwọn ènìyàn ní búlú mẹ́tílínì, kò fi í wéra pẹ̀lú pilasíbò, bẹ́ẹ̀ ni kò dán bóyá àwòrán ìtọ̀ kan lè sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìlọsíwájú. Ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìwádìí àwọn ààlà ìtumọ̀ mẹtabóláìtì, kì í ṣe lílo àbájáde láti yan ìlànà ìtọ́jú.

Lactate nílò àyíká ìtumọ̀ tirẹ̀

Lactate inú ìtọ̀, lactate inú ẹ̀jẹ̀, àti ìpín lactate sí pyruvate inú ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ohun àkíyèsí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àmì ìkìlọ̀ lactate inú ìtọ̀ kò lè rọ́pò àwọn ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ tí a gbà lọ́nà tó tọ́.

Gbólóhùn ìfohùnṣọ̀kan Mitochondrial Medicine Society ṣàlàyé pé lactate inú ẹ̀jẹ̀ lè ga nítorí àwọn àṣìṣe tó wáyé nígbà ìgbà àpẹẹrẹ tàbí àwọn ipò mìíràn yàtọ̀ sí àrùn mítókóńdíríà àkọ́kọ́. Ìpín lactate sí pyruvate ń fúnni ní ìsọfúnni tó wúlò kìkì nígbà tí lactate bá ga. Lactate tó wà ní ìpele déédéé náà kò lè fi ìdánilójú yọ àrùn mítókóńdíríà kúrò lára àwọn àìsàn tó ṣeé ṣe.

Gbólóhùn kan náà fi àwọn àsídì ọ̀gáníkì inú ìtọ̀ sínú ìwádìí tó gbòòrò sí i, tó lè ní àwọn ìdánwò ẹ̀jẹ̀ àti àyẹ̀wò apilẹ̀ àbùdá. Iṣẹ́ ìmúdájú sinmi lórí àìsàn tí a fura sí àti àwọn ohun tí àyẹ̀wò ìṣègùn rí. Títún àpẹẹrẹ tí a ń ṣiyèméjì nípa rẹ̀ ṣe lè yanjú àìdánilójú kan; fífi ìlànà àrùn múlẹ̀ lè nílò ìdánwò tó yàtọ̀ pátápátá. Kò sí èyíkéyìí nínú àwọn ìgbésẹ̀ méjèèjì tó ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìdáhùn sí búlú mẹ́tílínì láìsí àfikún ẹ̀rí.

“Àwọn ìṣàmì aṣojú ìfiránṣẹ́ iṣan ara” nílò ìlò ìṣègùn pàtó

Àsídì homovanillic, tàbí HVA, jẹ́ mẹtabóláìtì dopamine. Ìbáṣepọ̀ kẹ́míkà inú ara yẹn kò sọ àbájáde HVA inú ìtọ̀ di ìwọ̀n dopamine ọpọlọ ní tààrà tàbí ìwé àṣẹ fún oògùn tó ń ní ipa lórí mẹtabólísímù monoamine.

Ìdánwò HVA inú ìtọ̀ ti Mayo ní àwọn ìlò tí a ti ṣàlàyé, títí kan àyẹ̀wò àwọn èèmọ̀ tí ń tú catecholamine jáde àti àwọn àìsàn mẹtabólísímù catecholamine tí a jogún kan. Ó tún dá àwọn ipa oògùn lórí àbájáde mọ̀. Ìwọ̀nyí jẹ́ àwọn ipò àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn pàtó, kì í ṣe ìmúdájú àlàyé gbogbogbòò pé “àwọn aṣojú ìfiránṣẹ́ iṣan ara kéré” fún àárẹ̀ tàbí àwọn àmì ìṣòro ìṣesí.

Béèrè àìsàn tí ìṣàmì tí a ròyìn yẹ kí ó dá mọ̀, bí a ṣe fìdí ìtumọ̀ yẹn múlẹ̀ nínú àwọn aláìsàn tó jọra, àti ohun tí yóò mú un dájú. Ipa ọ̀nà kan tí a dárúkọ ń pèsè àbá ìwádìí. Kò fìdí ìtumọ̀ ìṣègùn iye kékeré tàbí gíga kan ṣoṣo múlẹ̀.

Àtòjọ àyẹ̀wò ẹ̀rí láti ìdánwò sí ìtọ́jú

Lo tábìlì yìí nígbà tí o bá ń ṣe àyẹ̀wò àbá tó dá lórí ìdánwò. Ṣe àkọsílẹ̀ ìwé tàbí ìwádìí gan-an tó ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdáhùn kọ̀ọ̀kan. Ìdáhùn tí a kò mọ̀ ṣì jẹ́ ohun tí a kò mọ̀; èyí kì í ṣe àmì ìṣirò tó ń fún ẹnì kan ní ìyọ̀nda fún ìtọ́jú.

Ìpele ẹ̀rí	Àwọn ìbéèrè pàtó	Kí ni yóò ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀sùn náà?	Kí ni a kò tíì fìdí múlẹ̀?
Ìpéye ìdánwò	Èròjà pàtó wo, ọ̀nà wo, àwọn ẹyọ ìwọ̀n wo, àti àpẹẹrẹ wo ni a lò? Ṣé mímú àpẹẹrẹ àti àyẹ̀wò àwọn ìdènà bá àwọn ìlànà mu?	Àkọsílẹ̀ ọ̀nà ilé ìdánwò, àwọn àyẹ̀wò ìṣàkóso dídára, àti ìpéye ní ìpele tí a ròyìn	Ohun tó fa àbájáde tàbí ìwúlò oògùn kan
Ìtumọ̀ ìtọ́kasí	Ṣé ààlà náà yẹ fún ọjọ́ orí ẹni náà àti ìpìlẹ̀ ìròyìn? Ṣé ìyàtọ̀ náà tún lè farahàn nígbà tí àtúntò ìdánwò bá yẹ nípa ìṣègùn?	Ààlà ilé ìdánwò àti ìtumọ̀ gbogbo àwòrán ní ìbámu pẹ̀lú àyíká rẹ̀	Pé gbogbo àmì ìkìlọ̀ dúró fún àrùn tàbí nílò àtúnṣe
Ìpéye àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn	Àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn wo ni a dabaa? Báwo ni ohun tí a rí yìí ṣe ń ṣẹlẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà pẹ̀lú àwọn ipò mìíràn tàbí láìsí àrùn náà?	Àwọn ìwádìí nínú àwùjọ aláìsàn tí a pinnu, pẹ̀lú ìdánwò ìmúdájú tó yẹ nípa kẹ́míkà inú ara, apilẹ̀ àbùdá, tàbí àwọn ìdánwò mìíràn	Pé àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn náà ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ àǹfààní búlú mẹ́tílínì
Ìpéye àsọtẹ́lẹ̀	Ṣé àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àwòrán ìdánwò yìí rí àǹfààní tó pọ̀ sí i láti inú búlú mẹ́tílínì ní ìfiwéra pẹ̀lú ohun tí a fi wéra ju àwọn ènìyàn tí kò ní àwòrán náà lọ?	Àyẹ̀wò ìṣàmì ara tí a ti pàṣẹ ṣáájú pẹ̀lú ìfiwéra ìtọ́jú àti ẹgbẹ́ ìṣàkóso	Pé ìbáṣepọ̀ tí àkíyèsí fi hàn ń dá àwọn tó máa dáhùn sí ìtọ́jú mọ̀
Àǹfààní ìṣègùn	Ṣé ìtọ́jú tí ìdánwò ń darí mú àwọn àmì àìsàn, agbára láti ṣe iṣẹ́, tàbí àbájáde mìíràn tó ṣe pàtàkì sunwọ̀n sí i, pẹ̀lú àwọn ìpalára tí a lè gbà?	Ẹ̀rí àbájáde aláìsàn láti ìwádìí tí a ṣàkóso fún ìtọ́jú àti ọgbọ́n ìdánwò gan-an	Pé iye mẹtabóláìtì tó kéré sí i nìkan túmọ̀ sí ìlera tó dára sí i

Ìtumọ̀ FDA-NIH fún ìṣàmì ara tó ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ ṣàlàyé ìdí tí àwọn ìfiwéra ìtọ́jú fi ṣe pàtàkì. Àwọn àbájáde tó dára sí i láàárín àwọn ènìyàn tí a tọ́jú tí wọ́n ní ìṣàmì kan lè fi àsọtẹ́lẹ̀ ìlera wọn tó wà lábẹ́ rẹ̀ hàn. Fífi agbára àsọtẹ́lẹ̀ múlẹ̀ sábà máa ń nílò fífi ìtọ́jú wéra pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìṣàkóso láàárín àwọn ẹgbẹ́ ìṣàmì. Àní ìdánwò ìtọ́jú tó ṣàṣeyọrí, tí ó forúkọ sí àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìṣàmì náà nìkan, kò ní, fúnra rẹ̀, fi hàn pé a nílò ìṣàmì náà láti yan àwọn tó máa dáhùn sí ìtọ́jú.

Ohun tí o lè ṣe pẹ̀lú àbá kan

Mú ìròyìn ìdánwò kíkún àti ìwádìí tí a tọ́ka sí lọ sí ọ̀dọ̀ oníṣègùn tó ń ṣàyẹ̀wò àwọn àmì àìsàn náà. Béèrè apá àtòjọ àyẹ̀wò tí ẹ̀rí náà bá mu ní tòótọ́. Lo ìtọ́sọ́nà ìmúdájú ìlànà ìtọ́jú lórí ayélujára láti ṣàyẹ̀wò bóyá a ti gbé ìwé ìwádìí àyẹ̀wò ìdánimọ̀ àrùn kalẹ̀ bí ẹ̀rí ìtọ́jú.

Fún ME/CFS, àbájáde tó wúlò yóò nílò láti sọ̀rọ̀ nípa àìsàn náà àti àwọn ipa rẹ̀ lórí agbára láti ṣe iṣẹ́, títí kan àìlera lẹ́yìn ìsapá. Àbájáde ìtọ̀ tó yí padà tàbí ìmọ̀lára agbára tó wà fún ìgbà kúkúrú kò dá ìbéèrè yẹn lóhùn.

Àkójọpọ̀ ìdánwò ìtọ̀ náà kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àwọn oògùn lè bá ara wọn ṣiṣẹ́ láìléwu. Ìsọfúnni fífúnni ní àṣẹ oògùn PROVAYBLUE dá àwọn ìbáṣepọ̀ oògùn tó lewu tó ní í ṣe pẹ̀lú serotonin mọ̀, ó sì sọ pé a kò gbọ́dọ̀ lò ó nígbà tí G6PD bá ṣàìtó. Àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí nílò àyẹ̀wò ìṣègùn ọ̀tọ̀, gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣàlàyé nínú àwọn ìbéèrè láti béèrè kí o tó ronú nípa búlú mẹ́tílínì.

Sọ fún ilé ìdánwò nípa ìfarakanra èyíkéyìí pẹ̀lú búlú mẹ́tílínì. Ìdènà sí àwọn ìdánwò ilé ìdánwò tí a ti ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ sinmi lórí ọ̀nà ìdánwò; ìdènà sí ọ̀pá ìdánwò ìtọ̀ kò fi hàn pé ó ń dá gbogbo ìdánwò àyẹ̀wò ìwọ̀n ìpọ̀ èròjà dúró. Oníṣègùn tó pàṣẹ ìdánwò náà àti ilé ìdánwò gbọ́dọ̀ pinnu bóyá a lè túmọ̀ àbájáde kan àti bí a ṣe yẹ kí a ṣètò ìgbà àpẹẹrẹ mìíràn.