Búlúù mẹ́tílínì àti eré ìdárayá: bí a ṣe ń ṣàyẹ̀wò àwọn òfin ìlòdì sí dópíńgì

A kò dárúkọ búlúù mẹ́tílínì lọ́tọ̀ nínú Àtòjọ WADA ti Àwọn Ohun Tí A Fòfin De fún 2026 ní èdè Gẹ̀ẹ́sì, tí a ṣàyẹ̀wò ní 12 Oṣù Kẹsàn-án 2026. Wíwá orúkọ mìíràn rẹ̀, methylthioninium, kò rí ohun tó bá a mu pẹ̀lú. Àbájáde yẹn kì í ṣe àṣẹ fún ọ gẹ́gẹ́ bí ẹnì kọ̀ọ̀kan láti lo ọjà tàbí ìlànà kan pàtó. Láti mọ bóyá lílò rẹ̀ kò ní dí ọ lọ́wọ́ láti kópa, a gbọ́dọ̀ ṣàyẹ̀wò gbogbo àkópọ̀ èròjà, ọ̀nà tí a fi ń gbà á sínú ara, àwọn ẹ̀ka tó kan ọ, àti àwọn òfin tó ń ṣàkóso eléré náà.

Nítorí náà, ìdáhùn tó wúlò ní apá méjì: ohun tí àwọn orísun láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ sọ lónìí, àti ìwífún tí a ṣì nílò nípa ipò rẹ. Ọ̀rọ̀ tí olùtajà bá sọ pé ọjà kan “bá àwọn òfin WADA mu” kò lè pèsè apá kejì náà.

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú oògùn náà gan-an àti eré ìdárayá náà

Ìṣàwárí oògùn Global DRO nílò irú eré ìdárayá àti orílẹ̀-èdè tí a ti ra oògùn náà, nítorí ọjà kan lábẹ́ orúkọ ìṣòwò kan lè ní èròjà tó yàtọ̀ ní ọjà àwọn orílẹ̀-èdè tó yàtọ̀. Rí i dájú pé orúkọ ọjà ní kíkún, agbára rẹ̀, àwọn èròjà tó ń ṣiṣẹ́, àti ọ̀nà tí a fi ń gbà á sínú ara bá ara wọn mu. Ka àwọn ipò tó wà nínú àbájáde fún lílò nígbà ìdíje àti ní òde àkókò ìdíje. Fi àbájáde náà pamọ́, pẹ̀lú ọjọ́ rẹ̀ àti nọ́ńbà ìtọ́kasí níbi tí a bá pèsè rẹ̀.

Ibi ìpamọ́ dátà náà ní ìwífún nípa àwọn oògùn ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ń kópa. Kò fún àwọn àfikún oúnjẹ ní àṣẹ lílò, àwọn ìlànà rẹ̀ sì ṣàlàyé pé àwọn ààlà mìíràn láti ọ̀dọ̀ àjọ tó ń ṣàkóso eré náà tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ìdíje ńlá lè kan ọ. Bí oògùn kan kò bá sí níbẹ̀, béèrè lọ́wọ́ àjọ ìlòdì sí dópíńgì tó yẹ dípò kí o ka àbájáde òfo sí ìyọ̀ǹda. Àwọn eléré tó ń kópa nínú eré ìdárayá tó ju ẹyọ kan lọ gbọ́dọ̀ ṣàyẹ̀wò ọkọọkan.

Fi fọ́tò àmì ọjà náà àti ìbéèrè kan pàtó ránṣẹ́. “Ṣé mo lè lo búlúù mẹ́tílínì?” fi ìwífún tó lè yí ìdáhùn padà sílẹ̀. Ìbéèrè tó wúlò jù ni: “Mo ń kópa nínú eré ìdárayá yìí lábẹ́ àjọ yìí. Èyí ni ọjà náà, àtòjọ èròjà, orílẹ̀-èdè tí a ti rà á, ọ̀nà tí mo pinnu láti gbà á sínú ara, àti ìlò ìṣègùn tí a dá àbá rẹ̀. Àwọn òfin àti ohun tí a nílò fún ìyọ̀ǹda àyàfi wo ló kan mi?”

Ka àwọn ẹ̀ka, kì í ṣe àtòka lẹ́sẹẹsẹ álífábẹ́ẹ̀tì nìkan

Àtòjọ WADA ní àwọn ẹ̀ka gbòòrò àti àwọn àpẹẹrẹ tí kò kó ohun gbogbo jọ. Wíwá orúkọ kan kò lè mú dájú pé kò sí ẹ̀ka kankan tó kan án. Bákan náà, ìpolówó nípa “mitochondria” tàbí “oxygen” kò fi hàn pé ohun kan wà lábẹ́ ẹ̀ka àwọn ohun tó ń ṣàtúnṣe ìyípadà èròjà nínú ara tàbí àwọn ọ̀nà yíyí ẹ̀jẹ̀ padà tí a fòfin de. Ṣe àlàyé ẹ̀ka tí kò dájú pẹ̀lú àjọ ìlòdì sí dópíńgì tó ní ojúṣe.

S0 kan àwọn nkan tó ní ipa oògùn tí kò ní ìfọwọ́sí ìjọba ní àkókò yìí fún ìtọ́jú ènìyàn, tí a kò sì sọ̀rọ̀ nípa wọn ní ibòmíràn nínú Àtòjọ náà. Kì í ṣe àyẹ̀wò lásán pé ìgò tí a ń tà ní àmì oògùn tí dókítà kọ̀wé fún. Búlúù mẹ́tílínì ní oògùn fún ènìyàn tí a ti fọwọ́ sí, abẹ́rẹ́ PROVAYBLUE fún methemoglobinemia tí ènìyàn kó lẹ́yìn ìbí. Òtítọ́ yẹn kò fi ìfọwọ́sí múlẹ̀ fún àkópọ̀ míì, èròjà àfikún, tàbí ìlò tí a dá àbá rẹ̀.

Ọ̀nà IV nílò àyẹ̀wò tirẹ̀

Lábẹ́ M2.2, fífi omi sí ara nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ àti abẹ́rẹ́ sínú iṣan ẹ̀jẹ̀ tí àpapọ̀ wọn ju 100 mL lọ láàárín àkókò wákàtí 12 jẹ́ èèwọ̀ ní gbogbo ìgbà, àyàfi àwọn ìyọ̀ǹda tí a sọ fún ìtọ́jú tó bófin mu ní ilé ìwòsàn, iṣẹ́ abẹ, tàbí ìwádìí ìṣègùn láti dá àìsàn mọ̀. Àkọsílẹ̀ àlàyé IV ti USADA tó wà ní lílò ṣàlàyé pé èyí kan àwọn èròjà tí a gba láàyè pàápàá. Àpapọ̀ náà kó gbogbo ìgbà tí a fún ènìyàn ní omi tàbí abẹ́rẹ́ náà jọ; kì í ṣe ìwọ̀n tí a gba láàyè lọ́tọ̀ fún àpò tàbí abẹ́rẹ́ kọ̀ọ̀kan. Ààlà náà kan ìwọ̀n omi, kì í ṣe iye búlúù mẹ́tílínì ní milligram, kì í sì í ṣe ìmọ̀ràn ìtọ́jú.

Àwọn ìtọ́sọ́nà IV ti WADA fún oníṣègùn, ẹ̀dà 8.1, ya ìtọ́jú ní ilé ìwòsàn sọ́tọ̀ kúrò ní yàrá iṣẹ́ oníṣègùn lásán, yàrá òtẹ́ẹ̀lì, ilé, àgọ́ ìṣègùn níbi ìṣẹ̀lẹ̀ ìdíje, tàbí ilé ìtọ́jú IV tó dá dúró fúnra rẹ̀. Pé oníṣègùn ló ń fún ènìyàn ní omi nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ kò túmọ̀ sí pé ìyọ̀ǹda àyàfi kan wà láìsí àyẹ̀wò míì. Bí nkan tí a ń fi sínú ara náà bá jẹ́ èèwọ̀ fúnra rẹ̀, ìyọ̀ǹda ilé ìwòsàn fún ọ̀nà tí a lò kò mú ohun tí a nílò fún TUE ti nkan náà kúrò.

Fún ìtọ́jú tí a ti ṣètò, fún àjọ ìlòdì sí dópíńgì ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ gbogbo ìlànà náà. Oníṣègùn yẹ kí ó kọ àkọsílẹ̀ ìdánimọ̀ àìsàn, àwọn èròjà, àpapọ̀ ìwọ̀n omi, àkókò, ibi tí a ti ṣe é, àti ìdí ìṣègùn fún un. Àlàyé wa nípa àwọn abẹ́rẹ́ búlúù mẹ́tílínì àti àwọn àkópọ̀ IV sọ ìdí tí bóyá ohun kan yẹ fún fífúnni nípasẹ̀ abẹ́rẹ́ tún fi jẹ́ ìbéèrè ìṣègùn lọ́tọ̀.

Nígbà pàjáwìrì, gba ìtọ́jú ìṣègùn tó ṣe pàtàkì lákọ̀ọ́kọ́. Fi tó àjọ tó ní ojúṣe létí lẹ́yìn náà, kí o sì fi àwọn àkọsílẹ̀ pamọ́. Ó lè ṣeé ṣe láti gba ìyọ̀ǹda àyàfi fún lílò ìtọ́jú, tàbí TUE, tó kan ohun tó ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀, ní àwọn ipò tó pé àwọn àdéhùn; a kì í fúnni ní i láìsí ìgbéyẹ̀wò. Ìtọ́sọ́nà TUE ti USADA ṣàlàyé ìgbéyẹ̀wò ìdánimọ̀ àìsàn, àìní ìtọ́jú, àwọn ọ̀nà míì tí a gba láàyè, àti àwọn àdéhùn tó kan ẹni tó lè gba ìyọ̀ǹda náà.

Ìgò náà lè mú ìṣòro míì wá

Ọjà tó ní búlúù mẹ́tílínì lè tún ní àwọn èròjà míì tó ń ṣiṣẹ́. Àfikún oúnjẹ lè ní ìdọ̀tí àwọn nkan tí a kò sọ lórí àmì rẹ̀. Ìtọ́sọ́nà UK Anti-Doping nípa àwọn àfikún oúnjẹ ṣàlàyé ojúṣe tí kò gbára lé èrò ẹni: àwọn eléré ni ó ní ojúṣe fún àwọn nkan tí a fòfin de tí ó wà nínú ara wọn, títí kan èyí tí wọ́n kò mọ̀ọ́mọ̀ gba sínú ara. Ó tún sọ pé àwọn àjọ ìlòdì sí dópíńgì kò fọwọ́ sí tàbí ṣe àtìlẹ́yìn fún àwọn ọjà àfikún oúnjẹ.

Àyẹ̀wò ìpele ìṣelọpọ lè dín ewu ìdọ̀tí kù, ṣùgbọ́n kò lè ṣe ìdánilójú pé lílò ọjà náà kò ní dí ẹni lọ́wọ́ láti kópa. Ìròyìn ìwẹ̀nù kẹ́míkà kì í ṣe àyẹ̀wò àwọn nkan dópíńgì láìsí ìjẹ́rìísí míì. Ṣàyẹ̀wò ohun tí a dán wò gan-an àti bóyá ìpele ìṣelọpọ tí a dán wò bá ìgò tí o rà mu. Ìtọ́sọ́nà fún kíkà ìwé ẹ̀rí ìtúpalẹ̀ búlúù mẹ́tílínì ṣàlàyé àwọn àyẹ̀wò ìwé wọ̀nyẹn.

Àtòjọ ìjẹ́rìísí tó ní ọjọ́

A ṣàyẹ̀wò àwọn orísun láti ọ̀dọ̀ àwọn aláṣẹ: 12 Oṣù Kẹsàn-án 2026. Àtòjọ 2026 bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ ní 1 Oṣù Kínní 2026. Tún àyẹ̀wò náà ṣe nígbà tí àwọn òfin, ọjà, ọ̀nà tí a fi ń gbà á sínú ara, eré ìdárayá, tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ìdíje bá yí padà. Da tábìlì yìí sínú àkọsílẹ̀ tìrẹ, kí o sì fi àbájáde àti ẹ̀rí kún àyè òfo kọ̀ọ̀kan.

Ìlà kan tí a kò tíì yanjú jẹ́ ìbéèrè tí o yẹ kí o gbé lọ sí àjọ tó ní ojúṣe. Tábìlì náà ń ṣe àkọsílẹ̀ ìlànà ìjẹ́rìísí; kí o parí rẹ̀ kì í ṣe ìyọ̀ǹda àyàfi tàbí ìfọwọ́sí aláṣẹ.

Yíyẹ láti kópa, ìṣe nínú eré, àti ìdènà sí àyẹ̀wò jẹ́ ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀

Àbájáde ìlòdì sí dópíńgì kò fi hàn pé búlúù mẹ́tílínì ń mú agbára láti tẹ̀síwájú nínú eré, agbára iṣan, tàbí ìpadàbọ̀sípò sunwọ̀n sí i. Àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyẹn nílò àwọn àbájáde tó yẹ nípa ìṣe ènìyàn nínú eré, dípò ìpinnu tí a fa láti inú bí ìlànà kẹ́míkà ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ara. Ìtọ́sọ́nà ẹ̀rí nípa eré ìdárayá àti ìpadàbọ̀sípò sọ̀rọ̀ nípa ìbéèrè ọ̀tọ̀ náà.

Ìdènà sí ìwọ̀n tí a ń ṣe nínú ìṣègùn tún yàtọ̀. Àmì PROVAYBLUE ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ìkà ẹrọ ìwọ̀n oxygen nípa ìlù ọkàn tí ó kéré ju iye gidi lọ àti ìdènà sí àwọn àyẹ̀wò ìtọ̀ tó ń lo àwọn atọ́ka búlúù, títí kan àwọn ọ̀pá àyẹ̀wò leukocyte esterase. Àwọn ohun tí a ṣàkíyèsí wọ̀nyí kò fi ohun tó ṣẹlẹ̀ nínú àyẹ̀wò ìlòdì sí dópíńgì kan pàtó hàn, wọn kò sì fúnni ní ìyọ̀ǹda àyàfi láti inú ìṣàkóso dópíńgì. Sọ fún àwọn òṣìṣẹ́ ìṣègùn pé o ti gba nkan náà sínú ara kí wọ́n lè túmọ̀ àwọn ìwọ̀n náà; wo búlúù mẹ́tílínì àti ìdènà sí àyẹ̀wò yàrá ìdánwò.

Bóyá ó yẹ nípa ìṣègùn ṣì jẹ́ ìpinnu lọ́tọ̀, pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn oògùn míì àti àwọn ewu tó ní í ṣe pẹ̀lú G6PD tí a ṣàlàyé nínú ìtọ́sọ́nà ààbò búlúù mẹ́tílínì. Gbé ìwífún kan náà tó péye nípa ọjà àti bí o ṣe gba á sínú ara lọ sí ọ̀dọ̀ oníṣègùn tó ń ṣe ìtọ́jú rẹ àti àjọ ìlòdì sí dópíńgì tó ní ojúṣe.