Makala
Metilen gögi, tiramin we fermentlenen iýmitler: MAOI duýduryşlary nämäni aňladýar
Metilen gögi monoamin oksidazany basyp ýatyrýar, şonuň üçin uzak wagt ýetişdirilen peýnir, fermentlenen gök önümler we tiramin saklaýan beýleki iýmitler baradaky soraglaryň farmakologik esasy bar. Emma bu tapyndy metilen gögi üçin ähli ýagdaýlara degişli iýmitlerden gaça durmak sanawyny ýa-da howpsuz garaşmak aralygyny kesgitlemeýär. Başga bir MAO inhibitory üçin berlen iýmitleniş görkezmelerini göni geçirip ulanmak bolmaz.
Iki soraga aýratyn jogap gerek: tiraminiň dargamagynyň peselmegi iýmit bilen bagly gan basyşynyň ýokarlanmagyny güýçlendirip bilermi we serotoniniň dargamagynyň peselmegi serotonergik dermanlar bilen bilelikde zäherlenmä getirip bilermi? Fermentlenen iýmitlerden gaça durmak ikinji soragy çözmeýär.
Tiramin näme üçin ara alyp maslahatlaşylýar
Tiramin käbir mikroorganizmleriň tirozin aminokislotasyndan öndürýän biogen aminidir. ETH Zurich-iň fermentlenen iýmitlerdäki tiramin baradaky taslamasy bu prosesi peýnirde we fermentlenen etde beýan edýär. Şonuň üçin fermentasiýa bu mesele bilen baglanyşyklydyr, ýöne «fermentlenen» sözi bir paýda näçe tiramin bardygyny görkezmeýär.
Mikroorganizmleriň ştammlary, düzüm bölekleri, ýetişdiriş, saklanyş we paýyň ululygy organizme düşýän mukdara täsir edýär. Olomouc dorag peýniriniň synag barlagynda barlagçylar saklanyş temperaturasyny we dowamlylygyny üýtgedip, biogen aminleri hromatografiýa arkaly ölçediler. Tiraminiň konsentrasiýalary synagdan geçirilen şertleriň arasynda ep-esli tapawutlandy. Bu ölçegler şol peýnir synagyny häsiýetlendirýär; olar aşhanadaky her bir peýnir, duzlanan turşy kelem ýa-da gatyk üçin ygtybarly baha däldir.
Adatça iýmit siňdiriş ýolundaky monoamin oksidaza iýmit bilen kabul edilen aminleriň ep-esli mukdary gan aýlanyşyna ýetmänkä olary dargatmaga kömek edýär. Eger bu gorag ýeterlik derejede peselse, siňen tiramin simpatik nerwlerden noradrenaliniň bölünip çykmagyny höweslendirip, gan basyşyny ýokarlandyryp biler. EMSAM-yň derman bellemek baradaky maglumatynda bu tiramin mehanizmi düşündirilýär. Şeýle hem ol möhüm tapawudy görkezýär: mehanizm özara täsiriň näme üçin mümkin bolandygyny düşündirýär; belli bir derman boýunça barlaglar bolsa munuň şol dermanyň görkezmelerinde nähili göz öňünde tutulmalydygyny kesgitleýär.
«MAOI» ýeke-täk iýmitleniş düzgünini aňlatmaýar
Monoamin oksidazanyň MAO-A we MAO-B atly iki görnüşi bar. Dermanlar haýsy görnüşi basyp ýatyrýandygy, belli bir täsir derejesinde ony näderejede güýçli basyp ýatyrýandygy we bu basyp ýatyrmanyň yzyna öwrülip bilýändigi boýunça tapawutlanýar. Şeýle hem olar içegä, bagra we beýleki dokumalara ýetirilmegi boýunça tapawutlanýar.
Tranilsipromin ýaly öňden ulanylýan, saýlama däl we yzyna öwrülmeýän MAO inhibitorlary moklobemid ýaly yzyna öwrülýän MAO-A inhibitoryndan tapawutlanýar. Yzyna öwrülýän basyp ýatyrma tiraminiň täsiriniň güýçlenmegini azaldyp biler, ýöne «yzyna öwrülýän» diýmek özara täsiriň ýokdugyny aňlatmaýar. Moklobemidiň önüm maglumatynda adatça ýörite berhiz talap edilmeýär, emma şonda-da tiramine baý iýmitleriň köp mukdaryny iýmekden gaça durmak maslahat berilýär.
16 sagdyn meýletinçide geçirilen iki taraplaýyn kör, plasebo bilen gözegçilik edilýän barlag gaýtalanýan bejerginiň dowamynda moklobemidi tranilsipromin bilen göni deňeşdirdi. Barlagçylar nahar bilen birlikde tiraminiň barha artýan mukdarlaryny berdiler we sistolik basyşy azyndan 30 mmHg ýokarlandyrmak üçin gerek bolan mukdary ölçediler. Tranilsipromin gan basyşyny ýokarlandyryjy täsiri moklobemidden has köp güýçlendirdi. Bu gözegçilik astyndaky täsir synagydy; öýde geçirilýän iýmit synagy hem, metilen gögi boýunça barlag hem däldi.
Bir dermanyň özünde-de ulanylyş ýoly we organizme düşýän mukdar möhümdir. Selegilin plastyriniň önüm maglumaty synagdan geçirilen dozalary tapawutlandyrýar: onuň subutnamalary 24 sagatda 6 mg üçin iýmitlenişi üýtgetmegiň gerek däldigini tassyklaýar, emma 24 sagatda 9 we 12 mg berýän ulgamlar iýmitleniş çäklendirmelerini talap edýär. Bu sanlar şol plastyra degişlidir. Olary agyzdan kabul edilýän metilen gögi üçin çäk hökmünde ulanmak bolmaz.
Metilen gögi baradaky barlaglar nämäni anyklaýar
Ramsay we kärdeşleriniň 2007 ýyldaky ferment barlagynda barlagçylar arassalanan adam MAO-syny kinetik we spektroskopik usullar bilen synagdan geçirdiler. Metilen gögi MAO-A-ny güýçli we yzyna öwrülýän görnüşde basyp ýatyrdy; MAO-B-ni basyp ýatyrmak üçin has ýokary konsentrasiýalar gerek boldy. Bu molekulýar özara täsiri anyklaýar. Ol agyzdan kabul edilýän önümi ulanýan adamlarda fermentlenen nahardan soňky gan basyşynyň üýtgemegini ölçemeýär.
Tiraminiň özi bilen bagly has irki synag subutnamalary hem bar. Itleriň mezenterial arteriýa dokumalary bilen geçirilen synaglarda metilen gögi dokuma gomogenatlarynda tiraminiň deaminasiýasyny azaltdy we noradrenaliniň dokumada işlenişini üýtgetdi. Gomogenat haýwanyň bedeninden daşarda öwrenilýän, böleklenip birmeňzeş ýagdaýa getirilen dokumadyr. Onda ölçenen konsentrasiýany agyzdan kabul etmek üçin howpsuz mukdara ýa-da iýmit paýyna öwürmek bolmaz.
Bu ýerde gözden geçirilen çeşmelerde adaty metilen gögi önümleri üçin umumy berhizi ýa-da iýmitlerden gaça durmak aralygyny tassyklaýan, adamlarda iýmitiň täsirini barlaýan synagyň netijesini tapmadym. Bu tapylan subutnamalaryň çäkliligidir; ol ähli iýmit utgaşmalarynyň howpsuzdygynyň ýa-da degişli barlaglaryň ýokdugynyň subutnamasy däldir. Meňzeş derman görnüşiniň, başga ulanylyş ýolunyň ýa-da ferment seljermesiniň her biri üçin degişli ulanylyp bilinjekdigine aýratyn baha bermek gerek.
Subutnamalar tablisasy: iýmit, dermanlar we ulanylyş ýoly
Her setiri çepden saga okaň. Bir netije baradaky subutnama ýanaşyk soraga awtomatik jogap bermeýär.
| Täsir ýa-da sorag | Bar bolan subutnamalar | Nämäni tassyklaýar | Näme çözülmän galýar |
|---|---|---|---|
| Tiramin bilen öňden ulanylýan MAOI antidepressantlarynyň bilelikde täsiri | Belli dermanlara degişli önüm maglumatlary we adamlarda gözegçilik astynda geçirilen tiramin täsir synaglary | Iýmit bilen bagly gan basyşyny ýokarlandyryjy özara täsir kliniki taýdan möhüm bolup biler | Bu görkezmeler metilen gögi üçin berhizi kesgitlemeýär |
| Laboratoriýa ulgamlarynda metilen gögi bilen tiraminiň bilelikde täsiri | Ýokarda beýan edilen arassalanan ferment we haýwan dokumasy synaglary | Aminleriň dargamagynyň peselmegi baradaky aladanyň esasly bolmagy | Adamlarda nahara jogap, derman görnüşine we ulanylyş ýoluna görä iýmit çäkleri we dowamlylyk |
| Wena içine berilýän metilen gögi bilen serotonergik dermanlaryň bilelikde täsiri | Kliniki hasabatlar we PROVAYBLUE-nyň çarçuwaly duýduryşy | Serotonin zäherlenmesine getirýän çynlakaý, ölüme sebäp bolup biljek özara täsir | Bu hasabatlar tiraminli iýmitleriň töwekgelçiligini mukdar taýdan kesgitlemeýär |
| Agyzdan kabul edilýän, metilen gögi saklaýan derman bilen serotonergik dermanlaryň bilelikde täsiri | Neşir edilen ýeke-täk kliniki waka hasabaty | Agyzdan kabul etmegiň serotonin zäherlenmesi töwekgelçiligini aradan aýyrýandygyny çaklamak bolmaz | Dürli agyzdan kabul edilýän önümler boýunça ýüze çykyş ýygylygy we täsir derejesi bilen jogabyň arasyndaky baglanyşyk |
| Derä çalmak, ýerli dokuma täsiri ýa-da «pes dozaly» diýlip häsiýetlendirilýän önümler | Bu ýerde gözden geçirilen çeşmeler iýmit howpsuzlygy boýunça umumy düzgüni kesgitlemeýär | Ulanylyş ýoluna, derman görnüşine, siňişine, mukdaryna we gaýtadan ulanylmagyna aýratyn baha bermek gerek | Tassyklanan iýmitlerden gaça durmak aralygy ýa-da özara täsir bolmaýan çäk |
PROVAYBLUE-nyň häzirki önüm maglumaty wena içine sanjylýan ergine degişlidir. Onuň çarçuwaly duýduryşy serotonergik dermanlar we opioidler bilen bagly serotonin sindromy barada aýdýar. Ol tiramin boýunça berhiz tertibini bermeýär. Bu maglumatyň ýoklugyny-da, dermanlary kabul etmegiň wagty baradaky görkezmelerini-de iýmit howpsuzlygynyň kepilligine öwürmek bolmaz.
Agyzdan kabul etmek hem kliniki taýdan ähmiýetlidir: Zuschlag we kärdeşleri birnäçe serotonergik derman kabul edýän adamda metilen gögi saklaýan, peşew ýollarynyň agyrysyny aýyrmak üçin agyzdan kabul edilýän derman başlanylandan soň serotonin zäherlenmesiniň ýüze çykandygyny habar berdiler. Ýeke-täk waka ýüze çykyş ýygylygyna baha bermäge ýa-da goşant goşan her bir faktory aýratyn kesgitlemäge mümkinçilik bermeýär. Emma ol agyzdan kabul etmegiň bu özara täsiri ähmiýetsiz edýändigi baradaky çaklama garşy gelýär.
Gan basyşynyň alamatlary we serotonin zäherlenmesi dürli meselelerdir
Tiraminiň gan basyşyny ýokarlandyryjy reaksiýasy artykmaç adrenergik işjeňlik we agyr bolup biljek gipertoniýa bilen baglanyşyklydyr. Serotonin zäherlenmesi aşa serotonergik işjeňlik bilen baglanyşykly bolup, ynjalyksyzlyk, gyzgyn, derlemek, myşsalaryň gatamagy ýa-da birden çekilmegi we gan basyşynyň durnuksyzlygy ýaly alamatlary öz içine alyp biler. Olaryň alamatlary gabat gelip biler. Nahardan soňky kelle agyrynyň özi mehanizmi anyklap bilmez.
Özara täsirden şübhelenilýän ýagdaýdan soň birden güýçli kelle agyry, döş agyrysy, täze ýüze çykan gowşaklyk ýa-da geplemekde kynçylyk, ýykylyp huşdan gitmek ýa-da aňyň bulaşmagy we myşsalaryň güýçli gatamagy ýa-da birden çekilmegi bilen bilelikde gyzgyn ýüze çyksa, gyssagly lukmançylyk kömegini alyň. Haýsy iýmitiň sebäp bolandygyny anyklamak ýa-da reaksiýany gaýtalamak üçin garaşmaň. Elýeterli bolsa, önümiň gabyny we dermanlaryň sanawyny ýanyňyz bilen alyň.
Ulanmagy meýilleşdireniňizde peýdaly sorag anyk bolmalydyr: «Şu derman görnüşi, ulanylyş ýoly, mukdary we bejerginiň dowamlylygy üçin haýsy iýmitleniş görkezmeleri degişlidir we olaryň dowamlylygyny haýsy subutnamalar tassyklaýar?» Internetdäki ulanyş tertibine eýermek üçin bellenen dermanlary kabul etmegi bes etmäň we «pes doza» diýen sözlerden howpsuzlyk netijesini çykarmaň.
Önümi we organizme täsir edýän zatlary ýazga almak üçin lukman bilen söhbetdeşlikde ulanylýan barlag sanawyndan peýdalanyň. Metilen gögüniň dermanlar bilen özara täsirleri we gan basyşyna täsirleri baradaky aýratyn gollanmalar şol kliniki meseleleri has giňişleýin düşündirýär. Alkogol, kofein we goşundylar baradaky soraglar goşmaça mehanizmleri öz içine alýar, neýromediator barlaglary bolsa ferment boýunça netijäniň adamyň neýromediator derejelerini näme üçin öňünden aýdyp bilmeýändigini düşündirýär.