Makala
Metilen gögi we günden gorag baradaky öňe sürülýän pikirler: UV barlaglary we olaryň çäkleri
Sosial mediýadaky bir ýazgyda metilen gögüniň günden goraýjy serişde hökmünde işleýändigi öňe sürülýär. Ýazgyda boýagyň ultramelewşe ýagtylygy siňdirendigini we ösdürilip ýetişdirilen deri öýjüklerindäki zeperlenmäni azaldandygyny görkezýän hakyky barlaga salgylanylýar. Şeýle barlag bar. Emma ondan çykarylan netije barlagyň görkezýän zatlaryndan gelip çykmaýar.
Bu saglyk baradaky öňe sürülýän pikirlerde duş gelýän tanyş mesele. Laboratoriýa ölçegi önümiň synagy hökmünde kabul edilýär. Metilen gögi we gün şöhlesiniň täsiri baradaky pikirleri dogry okamak üçin üç soragy aýry saklaň: molekula UV şöhlelerini siňdirýärmi, ol janly derini günden goraýarmy we taýýar önümde ulanylmaga rugsat berlen günden goraýjy düzüm bölegimi? 2021 barlagy birinji soraga bölekleýin jogap berýär, ikinji sorag boýunça diňe öýjüklerde käbir alamatlary görkezýär we üçünji soraga asla jogap bermeýär.
Ýygy salgylanylýan barlagda näme synagdan geçirildi
Iň köp salgylanylýan makala Xiong we kärdeşleriniň 2021 ýylda geçiren, metilen gögüniň ultramelewşe şöhlelerden goramak mümkinçiligine bagyşlanan we PubMed-de görkezilen barlagydyr. Awtorlar metilen gögüni günden goraýjy işjeň madda hökmünde öwrenmäge dalaşgär, şol sanda oksibenzonyň mümkin bolan ornuny tutujy hökmünde teklip etdiler. Olar adamlaryň ulanmagy üçin metilen gögi esasly gün şöhlelerini böwetleýji serişdäni tassyklap barlandyklaryny öňe sürmediler. Makalanyň ara alyp maslahatlaşma bölüminde, ony günden goraýjy serişdeleriň monografiýasyna goşmak üçin ýüz tutmazdan öň, howpsuzlyk boýunça goşmaça işleriň zerurdygy aýdylýar.
Synaglaryň ählisi klinikadan öňki derejede geçirildi. Olara diri adamlar gatnaşmady we hiç bir taýýar günden goraýjy serişde adam derisine çalynmady. Awtorlaryň ikisi Mblue Labs bilen baglanyşyklydy, uniwersitet we kompaniýa bolsa metilen gögüni günden goraýjy işjeň madda hökmünde ulanmak boýunça bilelikdäki patent arzasyny beripdiler. Açyk görkezilen täjirçilik bähbidi maglumatlary güýjünden düşürmeýär, ýöne bu ölçenen netijeleri takyk okamak üçin ýene bir sebäpdir.
Ilki erginiň spektroskopiýasy geçirildi. Topar duz erginindäki metilen gögüni eredijidäki oksibenzon bilen 200-den 400 nanometre çenli aralykda deňeşdirdi. Takmynan 310 nanometrden aşakda metilen gögi has güýçli siňdirdi, has uzyn tolkun uzynlyklarynda bolsa oksibenzon has güýçli siňdirdi. Bu suwuklykda erän molekulalaryň häsiýetidir. Bu deriniň üstüne gatlak görnüşinde ýaýradylan kremiň ölçegi däldir.
Soňra öýjük synaglary geçirildi. Adaty adam keratinositleri iki hepdeläp öňünden 100 nanomolýar metilen gögi bilen işlenildi, soňra iň ýokary intensiwligi 302 nanometrde bolan UVB şöhlelerine sezewar edildi. Işlenen öýjük ösdürimlerinde gamma-H2AX arkaly ölçenen DNK zeperlenmesine jogap pes boldy; mundan başga-da, ýaşaýşa ukyplylyk has ýokary we öýjük garramagynyň boýalma alamatlary az boldy. Keratinositlerde we adamyň dört fibroblast öýjük hatarynda geçirilen ugurdaş işlerde mitohondrial superoksidiň azalandygy we öýjük köpelmesiniň artandygy ýüze çykaryldy. Goşmaça deňeşdirmede 100 nanomolýar oksibenzonyň şol konsentrasiýada şeýle öýjük peýdasyny döretmändigi anyklandy. Emma aýry öýjükleri gurşap alýan nanomolýar ergin öýjükleriň zeperlenmä nähili jogap berýändigini synaýar, deriniň üstündäki günden goraýjy gatlak bolsa ýagtylygy öýjüklere ýetmezinden öň saklaýar. Iki ýagdaýda-da gorag sözi ulanylýar, ýöne olar dürli mehanizmleri synaýarlar.
Merjen synagy kiçi möçberli we hil taýdan baha berýän synagdy. Xenia umbellata ýumşak merjeniniň bölekleri takmynan bir hepdeläp 1 mikromolýar metilen gögi ýa-da 1 mikromolýar oksibenzon goşulan deňiz suwunda saklandy. Oksibenzon toparynyň ýagdaýy ýaramazlaşdy, metilen gögi toparynyňky bolsa ýaramazlaşmady. Bu diňe bölekleriň gysga möhletli diri galmagyna degişlidir. Bu merjen rifleri üçin howpsuzlyk bahalandyrmasy däldir we adamlary günden goramak barada hiç zat aýtmaýar.
Beýan edilişdäki bir jikme-jiklik ünse mynasypdyr. Gysgaça mazmunda UVA täsiri bilen öýjüklerde dörän kislorodyň reaktiw görnüşleriniň aýrylmagy agzalýar, ýöne usullar bölüminde degişli gözegçilikli UVA synagy bolmazdan UVB şöhlelendiriş tertibi beýan edilýär. Seresaply düşündiriş şudur: barlag ösdürilip ýetişdirilen öýjüklerde tejribe arkaly UVB täsirinden soň zeperlenmäniň azalandygyny we antioksidant häsiýetleriň bardygyny görkezdi. Ol gözegçilikli UVA täsirinde UVA arkaly dörän ROS-yň öňüniň alynýandygyny gönüden-göni görkezmedi.
Deri garramagy bilen baglanyşykly synaglaryň adamlarda geçirilýän synaglardan nähili tapawutlanýandygyny bilmek isleýän okyjylar muny deri idegi formulalarynyň subutnamalary bilen deňeşdirip bilerler. Ol ýerde öýjük ösdürimleri, täzeden döredilen deri we taýýar önümleriň synaglary biri-birinden aýrylýar.
Subutnamalary deňeşdirmek: UV synagynyň görnüşi we onuň nämäni anyklap bilýändigi
Bu tablisa makalanyň esasy bölegidir. Metilen gögüniň günden goraýjy serişde hökmünde täsiri baradaky islendik pikiriň haýsy derejä degişlidigini kesgitlemek üçin ony ulanyň. Her setirde synagyň ady, oňyn netijäniň nämäni anyklap bilýändigi we nämäniň henizem başga synagy talap edýändigi görkezilýär.
| UV synagynyň görnüşi | Nämäni anyklap biler | Nämäni anyklap bilmez |
|---|---|---|
| Erginiň siňdiriş spektri, 200-den 400 nm çenli | Molekulanyň synag edilen konsentrasiýalarda suwuklykda UV fotonlaryny siňdirýändigini | Kremiň adam derisini goraýandygyny ýa-da onuň SPF-sini, UVA gorag faktoryny ýa-da giň spektrli gorag derejesini |
| UVB täsirinden soň ösdürilip ýetişdirilen keratinositleriň diri galmagy | Öňünden işlenen öýjükleriň şol şertlerde tejribe arkaly döredilen zeperlenmä has gowy garşy durýandygyny | Derä çalynýan gatlagyň bitewi deride gün ýanygynyň ýa-da DNK zeperlenmesiniň öňüni alýandygyny |
| Öýjükdäki ROS we köpelme ölçegleri | Şol öýjük ulgamyndaky antioksidant ýa-da redoks häsiýetlerini | Adamlarda gün täsiri bilen döreýän oksidatiw zeperlenmäniň azalýandygyny ýa-da gözegçilikli UVA täsiri bolmazdan onuň sebäbiniň UVA bolandygyny |
| Merjen böleklerine birnäçe günüň dowamynda gözegçilik | Şol böleklere gysga möhletli deňeşdirme täsirlerini | Umuman merjen rifleri üçin howpsuzlygy ýa-da adamlardaky haýsydyr bir netijelilik görkezijisini |
| Adam derisinde ýa-da PMMA plastinalarynda synagdan geçirilen taýýar günden goraýjy serişde | Şol formulanyň eritemadan goragyny, UVA gorag faktoryny, kritiki tolkun uzynlygyny we fotodurnuklylygyny | Synag edilen formulanyň, çalnan mukdaryň we täsir şertleriniň çäginden çykýan hiç zady |
Setirleriň arasyndaky umumy ýörelge birmeňzeşdir. Öňki setirler düzüm böleklerini ýa-da öýjükleri synaýar. Diňe soňky setir günden goragy synaýar. Metilen gögüniň günden goraýjy serişde hökmünde täsiri baradaky pikir üçin soňky setirdäki synag gerek.
Fotogorag fotosensibilizasiýanyň tersine däl, ýöne başga häsiýetdir
Metilen gögüniň ýagtylyk bilen baglanyşykly, biri-birine gapma-garşy ýaly eşidilýän, emma ikisi-de hakyky bolan iki roly bar. Käbir öýjük ulgamlarynda ol antioksidant täsirleri bolan redoks araçysy hökmünde hereket edýär. Degişli yşyklandyryşda bolsa singlet kislorody hem goşmak bilen kislorodyň reaktiw görnüşlerini döredýän fotosensibilizator hökmünde hereket edýär. Fotodinamiki bejergi nyşana alnan öýjüklere ýa-da mikroblara zeper ýetirmek üçin ikinji häsiýeti bilgeşleýin ulanýar; bu metilen gögüniň fotodinamiki ulanylyşy baradaky syn makalasynda beýan edilýär. Metilen gögi bilen gyzyl ýagtylyk enjamlarynyň bilelikde ulanylmagyna aýratyn baha berilmelidiginiň sebäbi hem şudur. Bu mesele bilelikdäki ýagtylyk bejergileri baradaky gollanmamyzda beýan edilýär.
Tapawut şertlere baglydyr: tolkun uzynlygyna, ýagtylygyň mukdaryna, konsentrasiýa, agregasiýa ýagdaýyna, kislorodyň elýeterliligine we boýagyň janly dokuma görä nirede ýerleşýändigine. Fotodinamiki işlerde metilen gögüni işjeňleşdirmek üçin adatça takmynan 630-dan 670 nanometre çenli gyzyl ýagtylyk ulanylýar. Gün şöhlesinde UV, görünýän we infragyzyl zolaklar bilelikde bolýar, şonuň üçin derä çalnan gatlak diňe bir laboratoriýa tolkun uzynlygyna däl-de, garyşyk yşyklandyryşa sezewar bolar.
Günden goraýjy filtr zyýanly UV şöhlelerini saklamaly we durnuklylygyny ýitirmän, energiýany deňeşdirilende zyýansyz ýollar arkaly ýaýratmalydyr. Fotosensibilizator bolsa siňdirilen fotonyň energiýasyny reaktiw görnüşleri döredýän himiki reaksiýalary herekete getirmek üçin ulanýar. Şonuň üçin UV siňdirmek UV filtri hökmünde öwrenilýän madda üçin zerurdyr, ýöne ýeterlik bolmakdan örän daşdadyr. 2021 makalasynda gün şöhlesiniň astynda derä çalnan metilen gögi gatlagynyň ýaşaýşa ukyply deriniň golaýynda singlet kislorod döredýändigi, nähili fotoönümleriň emele gelýändigi ýa-da oksidlenen we gaýtarylan görnüşleriň nähili hereket edýändigi synagdan geçirilmedi. Metilen gögüniň gün şöhlelerini böwetleýji täsiri baradaky pikirleri bahalandyrýan her bir adam taýýar formula gün şöhlesine meňzeş täsir şertlerinde synag edilýänçä bu soraglary açyk hasaplamalydyr.
Metilen gögi günden goraýjy serişdelere goşulmaga rugsat berlen düzüm bölegi däl
Kadalaşdyryjy status laboratoriýadaky mümkinçilige aýratyn mesele hökmünde garalýar. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda reseptsiz satylýan önümlerdäki günden goraýjy işjeň maddalar OTC Monograph M020 sanawynda görkezilýär. Metilen gögi ol ýerde ýok. Ýewropa Bileleşiginde kosmetikada ulanylýan UV filtrleri 1223/2009 düzgünnamasynyň VI goşundysynda görkezilen bolmalydyr. Metilen gögi VI goşundy boýunça rugsat berlen UV filtri däldir.
Başga ugurdaky tassyklama bu ýere geçmeýär. Damardan berilýän metilen gögüniň tassyklanan derman ulanylyşlary bar, boýagyň bolsa anyklaýyş we lukmançylyk amallaryndaky rollary rugsat berlen we barlanylýan ulanylyşlar baradaky synymyzda beýan edilýär. Bularyň hiç biri ony tassyklanan günden goraýjy işjeň madda etmeýär. Günden goraýjy serişde üçin rugsat belli bir düzüm bölegine, belli bir önüm görnüşinde we belli bir ulanyş şertlerinde degişlidir.
Tassyklanan gün goragy üçin nämeler zerur bolar
SPF ýa-da giň spektrli goragy bardygyny öňe sürýän taýýar metilen gögi önümi şol taýýar formulanyň özünde günden goraýjy serişdeleriň standart synaglar toplumyndan geçmeli bolar. SPF adamlarda ölçenýär: önüm her inedördül santimetre 2 milligram mukdarynda çalynýar we bedeniň üstünde SPF ölçemek üçin ISO 24444 ýaly usullara laýyklykda 290-dan 400 nanometre çenli şöhle çykarýan gün simulýatorynyň täsirine sezewar edilýär. Netije görkezijisi esasan UVB jogaby bolan eritemadyr. Hiç bir öýjük synagy onuň ornuny tutup bilmez.
UVA goragy erginiň spektrinden çaklama çykarmagy däl-de, aýratyn ölçegi talap edýär. Halkara tejribede ISO 24442 boýunça bedeniň üstünde UVA gorag faktorynyň synagy, ISO 24443 boýunça bedenden daşarda häsiýetlendiriş ýa-da ikisi-de ulanylýar. Ýewropa görkezmeleri UVA goragynyň bellikde görkezilen SPF-niň azyndan üçden birine deň bolmagyny göz öňünde tutýar.
Kritiki tolkun uzynlygy goragyň UVA aralygyna näderejede uzalýandygyny ölçär. Ol taýýar gatlagyň siňdirişinden kesgitlenýär; günden goraýjy serişdeleriň monografiýasynyň synag tertibinde giň spektrli diýlip bellenmek üçin çäk 370 nanometrdir. Duz ergininde eredilen boýag bu bahany berip bilmez. Fotodurnuklylyk hem önümiň gatlagyny öňünden şöhlelendirip, näçe goragyň galandygyny ölçemek arkaly gönüden-göni synag edilmelidir. Şol synaglar hakyky kremde geçirilýänçä, durnukly metilen gögi esasly günden goraýjy serişde baradaky gürrüň çaklamadyr.
Adamlarda geçirilýän synaglar laboratoriýa işleriniň görkezmeýän zatlaryny hem ýüze çykarýar: gatlagyň deň emele gelýändigini, deriň ony aýyrýandygyny, boýag yzlarynyň dogry çalynmagy kynlaşdyrýandygyny we fototoksikligiň ýüze çykýandygyny. Bu ýerde gök reňkli yz ownuk jikme-jiklik däldir. Görünýän reňkiň deň bolmazlygy serişdäniň deň çalynmandygyny görkezip biler, deň çalynmazlyk bolsa goragy azaldýar.
Gün täsiri baradaky öňe sürülýän pikirlere iş ýüzünde nähili çemeleşmeli
Metilen gögüne gyzykly UV barlag dalaşgäri hökmünde garaň, ýöne onuň esasynda tassyklanyp barlanan günden goraýjy önüm ýokdugyny ýatdan çykarmaň. Synagdan geçirilen günden goraýjy serişdäniň ýerine ergin, laboratoriýa netijesi ýa-da merjen gözegçiligini goýmaň. Öýde günden goraýjy serişde taýýarlamak üçin boýagy nemlendiriji serişdä ýa-da ýaga garyşdyrmaň. Bu makalada taýýarlama usuly berilmeýär, sebäbi öý şertlerinde suwaltmany, birmeňzeşligi, durnuklylygy, konserwasiýany, çalynýan mukdary we fotohimiýany gözegçilikde saklap bolmaýar. Erginiň düzüm bölekleri baradaky gollanma taýýar suwuklygyň diňe boýag bilen suwdan ybarat däldigini düşündirýär. Hakyky gün goragy üçin kölegäni, goraýjy egin-eşigi we belliginde synagdan geçirilen SPF hem-de zerur bolan ýagdaýlarda giň spektrli ýa-da UVA goragy görkezilen günden goraýjy serişdäni ulanyň.
Hakyky gün goragy üçin gönüden-göni subutnamasy bolan çäreleri ulanyň: kölege, goraýjy egin-eşik we belliginde synagdan geçirilen SPF hem-de zerur bolan ýagdaýlarda giň spektrli ýa-da UVA goragy görkezilen günden goraýjy serişde. Günden goramak üçin boýagy ýuwutmak bilen bagly metilen gögi soraglarynda, agyzdan kabul etmek arkaly fotogoragyň öz aýratyn synaglaryny talap edýän aýratyn pikir bolandygyny ýatda saklaň. Şeýle hem ulgamlaýyn ulanyş howpsuzlyk we özara täsirler baradaky synlarymyzda jemlenen derman özara täsirleri we garşy görkezmeler bilen bagly meseleleri öz içine alýar. Ýagtylygyň bilelikdäki ulanylyş tertiplerini bahalandyrýan okyjylar günden goraýjy serişdeleriň bahalandyrmasyny fotodinamiki bejerginiň subutnamalaryndan aýry saklamalydyrlar; ol ýerde ýagtylyk bilen boýagyň bilelikdäki maksady derini goramak däl-de, nyşana zeper ýetirmekdir.