Barruu qorannoo
Meetiiliin buluu, meetiilfooleetii fi meetiil-B12: kompaawundootaa fi gaheewwan adda addaa
Meetiiliin buluu meetiilfooleetii yookaan meetiil-B12 miti. Meetiilfooleetiin bifa vitaaminii B9 ti; meetiil-B12 immoo meetiilkobaalaamiin, bifa vitaaminii B12 ti. Isaan lamaan walnyaatinsa baayookeemikaalaa tokko keessatti hirmaatu. Meetiiliin buluu halluu namtolchee fi wanta qorichaa keemistirii adda ta'e qabu dha. Inni kennituu meetiilii soorataa yookaan bakka bu'aa vitaaminota kana keessaa tokkoo miti.
Maqaawwan wal fakkaatan himannaa ragaan hin deeggaramne amansiisaa fakkeessu: wanti tokko “meetiilii” yoo qabaate, tarii “meetiileeshinii” fooyyessa jedhamee yaadama. Maqaan keemikaalaa hojii sana mirkaneessuu hin danda'u. Gaaffileen barbaachisoon molakiyuuliin sun walnyaatinsa murtaa'e keessatti maal akka hojjetuu fi hojiin sun nama isa fayyadamuuf yaaduuf faayidaa mirkanaa'e qabaachuu isaa ti.
Faayidaa wal bira qabuu dura eenyummaa wal bira qabi
PubChem meetiiliin buluu methylthioninium chloride, halluu phenothiazinium ta'uu isaa ibsa. Waraqaan odeeffannoo fooleetii NIH meetiilfooleetii 5-methyltetrahydrofolate ta'uu isaa ibsa; kun yeroo baay'ee 5-MTHF jedhamee gabaabfama. Waraqaan odeeffannoo vitaaminii B12 NIH meetiilkobaalaamiin bifa B12 biroo irraa adda baasa. Eenyummaan kun wal bira qabuu armaan gadii ibsa.
| Gaaffii | Meetiiliin buluu | Meetiilfooleetii | Meetiil-B12 |
|---|---|---|---|
| Maali? | Methylthioninium chloride, halluu namtolchee | 5-MTHF, bifa fooleetii | Meetiilkobaalaamiin, bifa B12 koobaaltii qabu |
| Vitaaminiidhaa? | Lakki | Bifa vitaaminii B9 | Bifa vitaaminii B12 |
| Gahee baayookeemikaalaa dhimmichaaf barbaachisu | Keemistirii redooksiitiin elektiroonota fudhachuu fi dabarsuu danda'a | Walnyaatinsa methionine synthase keessatti garee meetiilii kenna | Kofaaktarii inzaayimiitti hidhamee garee sana gara homoosistiiniitti dabarsuu keessatti hirmaatu |
| Garaagarummaan barbaachisaan maali? | Hojiin qorichaa bakka qaama soorataa bu'uu irraa adda | Keemistiriin fooleetii keemistirii B12 irraa adda | Kofaaktariin inzaayimii mataa isaa miti |
| Maqaan isaa maal mirkaneessuu hin danda'u? | Gahee akka bakka bu'aa fooleetii yookaan yaala meetiileeshinii | Namni hundi bifa fooleetii kana akka barbaadu | Bifti dabalata soorataa kun rakkoo B12 wajjin walqabatu hundaaf hundarra gaarii ta'uu isaa |
Kun hojiiwwan wal bira qabuu dha malee sadarkaa kennuu miti. Oomishni tokko fi qaamni soorataa tokko jechoota akka “annisaa” yookaan “fayyaa sammuu” jedhaniin ibsamuun isaanii qofti oomishichi bakka qaama soorataa sana akka bu'u hin taasisu. Eenyummaa fi itti fayyadama isaa bal'inaan hubachuuf, meetiiliin buluu maal akka ta'e ilaali.
Fooleetii fi B12 dhugumaan waliin maal hojjetu?
Meetaboolizimiin kaarboonii tokkoo yuunitoota kaarboonii tokko qaban walnyaatinsawwan walitti hidhaman keessa sochoosa. Yuunitii kaarboonii sun molakiyuulii baattuutti hidhama; akka “kakaastuu meetiileeshinii” bilisaa ta'etti hin naanna'u.
Inzaayimiin MTHFR 5,10-methylenetetrahydrofolate gara 5-methyltetrahydrofolate jijjiira. Jechoonni asitti wal fakkaatan kun bifa fooleetii lama agarsiisu. Isaan keessaa tokko illee meetiiliin buluu miti.
Walnyaatinsa methionine synthase keessatti, gareen meetiilii 5-MTHF irraa dhufu kofaaktarii B12 inzaayimichaa keessa darbuun gara homoosistiiniitti darba; kunis meetiyooniinii uuma. Kanaaf fooleetii fi B12 hojiiwwan walitti hidhaman garuu adda ta'an qabu: tokko garee sana kenna, inni kaan immoo dabarsa isaa keessatti hirmaata. Sana booda meetiyooniiniin S-adenosylmethionine, yookaan SAM, hojjechuuf fayyaduu danda'a; SAM walnyaatinsawwan biroo hedduu keessatti gareewwan meetiilii kenna.
Tartiibni kun “gareewwan meetiilii dabalataa” jechuun maaliif sababa yaalaa guutuu akka hin taane illee ibsa. Daandiin baayookeemikaalaa sabistireetota, inzaayimoota, kofaaktarootaa fi to'annoo of keessatti hammata. Qaamni soorataa tokko eessatti akka hirmaatu agarsiisuun hanqina isaa, sababa mallattoo tokkoo yookaan faayidaa isaa dabaluu hin mirkaneessu.
B12 bifa hojii irra jiru kan biraa, adenosylcobalamin, qaba; kun walnyaatinsa inzaayimii adda ta'e kan methylmalonyl-CoA hirmaachisu deeggara. Meetiilkobaalaamiinii “B12 hojii irra jiru” jechuun inni bifa B12 faayidaa qabu isa qofa jechuu miti. Wal bira qabuun bifa dabalata soorataa B12 NIH bifa tokko namoota hundaaf waliigalaan hundarra caalu hin mirkaneessu.
Meetiiliin buluu maaliif bakka bu'aa meetiileeshinii hin taane?
Odeeffannoon qoricha ajajuu PROVAYBLUE hojii redooksii meetiiliin buluu fakkeenya qabatamaan ibsa. Meethemoglobineemiyaa dhalootaan hin dhufne yaaluu keessatti, meetiiliin buluu adeemsa NADPH irratti hundaa'uun ridakshinii keessa darba, leucomethylene blue ta'as. Bifti ridakshinii keessa darbe kun ayiranii heemoogiloobinii haala ferric irraa gara haala ferrous jijjiiruuf gargaara. Kun keemistirii dabarsa elektiroonii ti malee garee meetiilii gara homoosistiiniitti geessuu miti.
Caasaan meetiiliin buluu gareewwan meetiilii qaba. Argamuun isaanii gareewwan sana daandii fooleetii/B12 keessatti fayyadamuu akka danda'amu hin taasisu. Inni “kennituu meetiilii” dha jechuun ragaa walnyaatinsa dabarsaa dhugumaan raawwatamuu barbaada; maqaa yookaan caasaa isaa agarsiisuun qofti gahaa miti.
Akkasumas, bu'aan MTHFR meetiiliin buluu walnyaatinsa hanqina qabu bira darbuun akka hojjetu yookaan bu'aa fayyaa isa wajjin walqabatu akka fooyyessu hin agarsiisu. Ibsi qorichichaa meethemoglobineemiyaa dhalootaan hin dhufneef itti fayyadama mirkaneessa malee garaagarummaa MTHFR beekamoo yaaluuf miti. Ragaan namoota irratti argame kan faayidaa meetiiliin buluu bal'aan bu'aa tokkoon tokkoon isaatiif madaallii addaa barbaada.
Bu'aan MTHFR maal siif hima, maal immoo hin himu?
MTHFR jiinii dha; oomishni isaa immoo inzaayimii dha. Garaagarummaan beekamaan akka C677T garaagarummaa muraasa keessatti argaman kanneen dhukkuba dhaalaan darbu cimaa fidan irraa adda. Gabaasni qorannoo jeneetiksii fayyadamtootaaf dhiyaatu gosoota kana walitti makuun “meetiileeshiniin nama tokkoo manca'eera” jechuun hin qabu.
Ibsi CDC waa'ee garaagarummaa MTHFR beekamoo namoonni garaagarummaa kana qaban asiidii foolikii qaama isaanii keessatti fayyadamuu akka danda'an ibsa. Garaagarummaan beekamaan tokko qofti asiidii foolikii irraa fagaachuuf sababa miti. Ibsi waliigalaa kilinikaa CDC illee fudhatama fooleetii jiinootaayipii MTHFR qofa irratti hundaa'uun jijjiiruu hin gorsu.
Jiinootaayipiin safartuu qaama soorataa miti. Homoosistiiniinis “qabxii meetiileeshinii” guutuu miti: fooleetiin gadi bu'uun, B12 gadi bu'uun fi hojiin kalee isa irratti dhiibbaa geessisuu danda'u. Madaalliin bu'aa murtaa'e tokko haala soorataa namichaa, mallattoolee isaa fi argannoowwan biroo wajjin walqabsiisuu qaba. Ragaan kun maqaa jiinii maqaa oomishaa wajjin walitti firoomsuun bakka buufamuu hin danda'u.
Hiika jechoota yeroo baay'ee walitti makaman
| Jecha | Hiika | Walmakuu beekamaa irraa of eeggachuu qabu |
|---|---|---|
| Garee meetiilii | Kaarboonii haayidiroojiinota sadiitti hidhame, CH₃ jedhamee barreeffamu, kan molakiyuulii keessatti hidhame | Argamuun isaa kompaawundii tokko ofumaan kennituu baayooloojikaalaa hin taasisu |
| Kennituu meetiilii | Molakiyuulii walnyaatinsa murtaa'e keessatti garee meetiilii kennu | Gaheen kun haala walnyaatinsichaa keessatti ilaalamuu qaba |
| Meetiileeshinii | Garee meetiilii molakiyuulii tokko irratti dabaluu | Hojii qaama guutuu keessatti raawwatamu tokko, haala “hundarra gaarii” namoota hundaaf ta'u qabu miti |
| Fooleetii | Maatii vitaaminii B9 | Asiidii foolikii fi 5-MTHF bifa adda addaa ti |
| MTHFR | Maqaa jiinii fi gabaabduu methylenetetrahydrofolate reductase | Meetiiliin buluu jechuu miti |
| Kofaaktarii | Qaama pirootiinii hin taane kan hojii inzaayimiitiif barbaachisu | B12 inzaayimii gargaara; methionine synthase mataa isaa miti |
| Redooksii | Oksideeshinii fi ridakshinii walitti hidhaman, kan elektiroonota hirmaachisan | Dabarsi elektiroonii fi dabarsi garee meetiilii adeemsa adda addaa ti |
| Meetiil buluu | Halluu maqaa addaa qabu | Rii'ejeentota laaboraatorii bakka wal buusuu dura wal bira qabuu halluuwwan buluu maqaa wal fakkaatu qaban ilaali |
Garaagarummaan kun maaliif murtii fayyaa jijjiira?
Fooleetii fi B12 bakka wal bu'uu hin danda'an, argannoon dhiigaa tokko hanqina isaanii lamaan keessatti mul'atus. NIH fooleetii baay'inaan fudhachuun hanqina B12 irraa dhufu aneemii fooyyessuu akka danda'u, garuu miidhaa sirna narvii isaa akka hin yaalle ibsa. Kanaaf maqaa akka “rakkoo meetiileeshinii” jedhu yaaluun haala dhugumaan jiru bira darbuu danda'a.
Meetiiliin buluu dhimma yaaddoo adda ta'e dabala. Ibsi qoricha ajajamu isaa akeekkachiisa cimaa walnyaatinsa qorichootaa kan sindirooomii seerootoninii fiduu danda'uu fi balaa heemoolaaysisii irraa kan ka'e namoota hanqina G6PD qabaniif akka hin kennamne ibsu qaba. Vitaaminota wajjin isa walitti makuun amaloota sana hin balleessu. Himannoowwan waa'ee dhiibbaa niwurootiraansimiiteroota irratti qabu yookaan mala NAD+ wajjin walitti makuu ragaa adeemsa hojii fi ragaa kilinikaa mataa isaanii barbaadu.
Himannaa tokko yeroo madaaltu, kompaawundii sirrii, walnyaatinsa yaadamee dhiyaate, haala irratti xiyyeeffatamee fi bu'aa namoota irratti safarame adda baasi. Ibsi tokko maqaa wal fakkaatu irraa kallattiin gara gorsa yaalaatti yoo ce'e, ragaan barbaachisu hin jiru.