Barruu qorannoo
Keemistirii meetiiliin buluu: caasaa, foormulaa, amalootaa fi maqoota
Meetiiliin buluu yeroo baay’ee methylthioninium chloride jechuu dha; kun soogidda halluu orgaanikii chaarjii poozatiivii qabuu fi ayoonii kiloorayidii chaarjii faallaa qabu of keessaa qabu dha. Soogiddi bishaan-dhabaan foormulaa C₁₆H₁₈ClN₃S fi hanga foormulaa tilmaamaan 319.85 g/mol qaba. Bishaan kiristaalessuu eenyummaa kaatiyoonii halluu isaa osoo hin jijjiirin hanga wanta madaalamee jijjiira.
Garaagarummaan kun wantoota kaataalogoota keemikaalaa keessatti wal faallessan fakkaatan hedduu ibsa. Galmeen tokko halluu sana kaatiyoonawaa jechuun ibsaa, chaarjiin waliigalaa soogiddichaa zeeroo ta’uu sirriitti gabaasuu danda’a. Kaataalogiin lammaffaan wanti isaa tiraayhaayidireetii waan ta’eef 373.90 g/mol gabaasuu danda’a. Amala tokko fayyadamuu dura, lakkoofsi sun maal akka ibsu adda baasi.
Maqoonni sadarkaalee wantichaa adda addaa agarsiisu
Galmeen meetiiliin buluu ChEBI soogidda kiloorayidii adda baasa, CAS 61-73-4 tarreessa, akkasumas maqoota methylthioninium chloride, Basic Blue 9 fi C.I. 52015 of keessatti qabata. Maqaan isaa sirna moggaasaa hordofu 3,7-bis(dimethylamino)phenothiazin-5-ium chloride dha.
Maqaan methylthioninium, “chloride” malee, kaatiyoonii orgaanikii adda baasa. Moggaasni haayidireetii garaagarummaa biraa dabala: kiloorayidii meetiiliin buluu kan wanta jajjabaa keessatti hamma bishaanii ibsame waliin walqabate. Ulaagaalee bittaa qopheessuuf, maqaa keemikaalaa guutuu, foormulaa, bu’uura haayidireetii fi mallattoo adda baasuu dhiyeessaa waliin galmeessi. Jecha halluu qofa irratti hin hirkatiin. Walbira qabamuun meetiil buluu fi halluuwwan maqoota wal fakkaatan qaban maqoonni walitti dhihaatan maaliif keemikaalota adda addaa agarsiisuu akka danda’an ibsa.
Caasaalee molakiyuulaa dubbisi
Caasaa A: kaatiyoonii methylthioninium
Mallattoolee: mallattooleen N buluun atoomota naayitiroojiinii sadii agarsiisu; S keelloon salfarii agarsiisa; atoomonni naayitiroojiinii alaa lamaan tokkoon tokkoon isaanii gareewwan meetiil lama qabu. Fiixeewwan sararaa mallattoo hin qabne gareewwan sana irratti argaman atoomota kaarboonii, haayidiroojiinota isaanii osoo hin barreeffamin hubataman waliin, bakka bu’u. Qubeelaawwan sadii walitti makaman caasaa giddugaleessaa walitti hidhamaa uumu. Fakkiin madda kanaa chaarjii foormaalaa agarsiisuuf bifa tokko fayyadama.
Caasaan kaatiyoonii ChEBI foormulaa C₁₆H₁₈N₃S⁺, chaarjii waliigalaa +1 fi hanga giddugaleessaa 284.408 qaba. Iddoowwan 3 fi 7 gareewwan bakka bu’aa dimethylamino qabu. Mallattoon poozatiivii foormaalaa fakkii keessatti atoomii tokko irratti argamu bakka bu’iinsa sanaaf herrega chaarjii agarsiisa; akka kaartaa raabsa elektiroonii guutuutti hiikamuu hin qabu.
Caasaa B: soogidda kiloorayidii
Mallattoolee: Cl⁻ magariisni ayoonii kiloorayidii chaarjii faallaa qabu dha. Caasaa orgaanikii irraa osoo hin hidhamin itti yaadamee agarsiifame. Kaatiyooniin +1 tokkoo fi aniyooniin −1 tokko yuunitii foormulaa chaarjii hin qabne uumu. Fakkiiwwan caasaa lamaan ChEBI irraa fudhatamanii, hidhoota ykn mallattoolee atoomota isaanii osoo hin jijjiirin gara WebP tti jijjiiramaniiru.
Galmeen PubChem kan CID 6099 maqaa sirna moggaasaa hordofu kan biraa fi iddoo hidhoota dachaa fi chaarjii foormaalaa adda ta’e fayyadama. Bakka bu’iinsonni kun akkaataa atoomonni walitti hidhaman isuma sana eegu. Haayidireetiin adda ta’e ykn wanti dabalataa jiraachuu hin mirkaneessan.
Gabatee amalootaa wabii qabu
Hangoonni foormulaa armaan gadii ilaalcha duraa monogiraafii meetiiliin buluu USP hordofu. Safartuuwwan fiizikaalaa fakkeenyota galmee tiraayhaayidireetii daldalaa murtaa’e irraa fudhatamani dha; haalonni isaanii argamanis akkuma jiranitti eegamaniiru.
| Amala | Gatii ykn ibsa | Bu’uuraa fi hiika |
|---|---|---|
| Kaatiyoonii halluu | C₁₆H₁₈N₃S⁺; +1; tilmaamaan 284.41 g/mol | Kaatiyoonii qofa, kiloorayidii fi bishaan osoo hin dabalatin; ChEBI 43830 |
| Kiloorayidii bishaan-dhabaa | C₁₆H₁₈ClN₃S; 319.85 g/mol | Yuunitii foormulaa soogidda chaarjii hin qabnee; USP |
| Monohaayidireetii | C₁₆H₁₈ClN₃S·H₂O; 337.90 g/mol | Yuunitii foormulaa soogiddaa tokkoof molakiyuula bishaanii tokko; USP |
| Tiraayhaayidireetii | C₁₆H₁₈ClN₃S·3H₂O; 373.90 g/mol | Yuunitii foormulaa soogiddaa tokkoof molakiyuulota bishaanii sadii; USP |
| Pentaahaayidireetii | C₁₆H₁₈ClN₃S·5H₂O; 409.93 g/mol | Yuunitii foormulaa soogiddaa tokkoof molakiyuulota bishaanii shan; USP |
| Bifa fiizikaalaa | Jajjabaa | Oomisha Merck/Sigma 1.04122, tiraayhaayidireetii jedhamee mallatteeffame |
| Rukkina jajjabaa gabaafame | 1.757 g/cm³ ho’a 22 °C irratti | Oomisha 1.04122; rukkina bulbula qophaa’ee miti |
| Rukkina kuusaa gabaafame | 400–600 kg/m³ | Oomisha isuma sana; qaawwaawwan zarraalee daakuu gidduu jiran dabalata |
| pH gabaafame | 3 ho’a 20 °C irratti, 10 g/L bishaan keessatti | Oomisha isuma sanaa fi haalota bulbulaa ibsaman |
| Dandeettii bulbulamuu tarreeffame | 50 g/L | Oomisha isuma sana; galmeen agarsiifame ho’a hin ibsu |
| Galmee ho’aa | 190 °C, diigamuu | Oomisha isuma sana; tuqaa baqinaa madaallii ibsa dabalataa hin barbaadne miti |
| pKa | Cimdii asiidii/beez fi naannoo murtaa’e barbaada | pH qaruuraa ykn bulbulaa waliin wal jijjiiruun hin danda’amu |
Galmeen oomishaa kan oomishtootaa tarreewwan oomisha murtaa’e ilaallatan deeggera. Galmeewwan kun qabxiilee wabii faayidaa qaban malee, ulaagaalee daakuu hundaaf ykn dhangala’aa xumurame hundaaf ta’an miti. Garaagarummaan xixiqqaan hanga foormulaa kuusaalee deetaa gidduu jiru waliigaltee ulfaatina atoomii fi lakkoofsa naannessuu illee calaqqisiisuu danda’a; kun garaagarummaa haayidireetii baay’ee guddaa ta’e irraa dhimmicha adda ta’e dha.
Bishaaniin walqabachuun maaliif shallaggii jijjiira
Miliimooliin kiloorayidii bishaan-dhabaa qulqulluu tokko 319.85 mg ulfaata; miliimooliin tiraayhaayidireetii qulqulluu tokko 373.90 mg ulfaata. Tokkoon tokkoon isaanii miliimoolii kaatiyoonota halluu tokko qabu. Gabaticha irraa shallagamee, hamma halluu walqixaatiif hangi tiraayhaayidireetii tilmaamaan 16.9% caala.
Kanaaf, 1.000 g/L kiloorayidii bishaan-dhabaa qulqulluu tilmaamaan 3.13 mmol/L wajjin wal gita; 1.000 g/L tiraayhaayidireetii qulqulluu immoo tilmaamaan 2.67 mmol/L wajjin wal gita. Kun fakkeenyota foormulaa irratti hundaa’an dha; bu’aa qorannoo qabiyyee dhugaa ykn qabiyyee bishaanii safarameen sirreeffamuu isaanii dura. Bifa keemikaalaa filatame ifa gochuuf shallagduu moolaarummaa meetiiliin buluu fayyadami.
Hiikni USP qorannoo qabiyyee bu’uura goggogaa irratti ibsa. Kanaaf dhibbeentaan bu’uura goggogaa irratti ibsamee fi hangi daakuu akkuma fudhatametti madaalame waliin hiikamuu qabu. Bishaan kiristaalessuu ofumaan ragaa faalamaa miti. Walbira qabamuun tiraayhaayidireetii fi bishaan-dhabaa bal’aan mallattoolee sana akkamitti dubbisuu akka qaban ibsa.
Chaarjiin kollooyidii ta’uu hin mirkaneessu
“Chaarjii soolii meetiiliin buluu” gaaffilee adda addaa lama walitti maka. Ayooniin halluu chaarjii +1 qaba. Qophiin tokko soolii ta’uu isaa beekuuf odeeffannoon waa’ee sirna faca’ee barbaachisa.
Hiikni soolii IUPAC sirna kollooyidii yaa’uu danda’u ilaallata. Bulbula halluu chaarjii qabu hunda kollooyidii hin godhu. Foormulaan soogiddaa chaarjii hin qabne ta’uunis ayoononni isaa bulbulaman tokkoon tokkoon isaanii chaarjii hin qaban jechuu miti. Himannaan waa’ee chaarjii zarraa ykn pooteenshaalii zeetaa, foormulaa molakiyuulaa qofa osoo hin taane, qophii dhugaa fi haalota safartuu barbaada.
pH, pKa fi poolaarummaan gaaffilee adda addaa deebisu
IUPAC pH hojii ayoonii haayidiroojiinii bulbula keessatti qabuun hiika. Kanaaf daakuun meetiiliin buluu goggogaan pH bishaan keessaa of danda’e hin qabu. Galmeen pH faayidaa qabu bulbulessaa, cunqina, ho’aa fi qindaa’ina qophichaa ibsa. Baafara dabaluun eenyummaa mallattoo halluu irratti maxxanfame osoo hin jijjiirin pH bulbulaa jijjiiruu danda’a.
Faallaa kanaatiin, dhaabbataan addaan cituu asiidii madaallii murtaa’e ibsa, pKa immoo loogaarizimii isaa bu’uura-10 mallattoo negaatiivii qabu dha. “pKa meetiiliin buluu” itti fayyadamuun danda’amu gosoota keemikaalaa pirootoonii fudhatanii fi pirootoonii gadhiisan, akkasumas naannoo isaanii maqaan ibsuu qaba. Lakkoofsi kophaa jiru halluu oksideeffame ykn bifa keemikaalaa biraa akka ilaallatu hin sitti himu. Dabarsuun pirootoonii fi dabarsuun elektiroonii adeemsota adda addaa dha; isa lammaffaaf keemistirii reedooksii meetiiliin buluu fi leucomethylene blue ilaali.
“Poolaarawaa moo poolaarawaa miti?” kan jedhu illee kaayyoo murtaa’e barbaada. Kiloorayidiin meetiiliin buluu ayoonawaa dha; kaatiyooniin orgaanikii isaa immoo caasaa kaarboonii bal’ate of keessaa qaba. Ibsi kun wanticha guutuuf qabxii poolaarummaa tokko kennuu caalaa faayidaa qaba. Akkuma ibsi IUPAC waa’ee poolaarummaa bulbulessaa jedhu, bulbulessaa waliin walqabachuun walnyaatinsa hedduu irratti hundaa’a. Hojii qopheessuuf, dandeettii bulbulamuu bulbulessaa yaadame keessatti safaramee fi haalota qajeelfama dandeettii bulbulamuu fi qophii bulbulaa keessa jiran fayyadami.
Jijjiirraa keessatti rukkinni kam fayyadamuu qaba?
1 g/cm³ fi 1 g/mL walqixa ta’anis, yuunitii jijjiiruun wanta safarame hin jijjiiru. Rukkinni wanta jajjabaa miliiliitirii bulbula callaa gara giraamii bulbula sanaatti jijjiiruu hin danda’u. Rukkinni kuusaa daakuu gaaffii biraa deebisa, sababni isaas walitti kuufamuun qilleensa zarraalee gidduutti hambisa.
Reeshiyoo hanga-vaalyuumii gara reeshiyoo hanga-hangaatti jijjiiruuf, rukkina bulbula xumuramee ho’a ibsame irratti argadhu. Madaaluu fi moolaarummaaf, foormulaa wantichaa fi bu’uura qorannoo qabiyyee mirkaneessi. Amala wanta safaramaa jiru waliin walsimsiisuun dogoggora dabalata bakkeewwan deesimaaliitiin sirreeffamuu hin dandeenye ittisa.