Buluu meetiliinii apniyaa hirribaa fi korrisuu irratti: himannaan tokko maal agarsiisuu qaba?

Himannaan tokko waltajjiiwwan marii hirribaa keessa bifa kana fakkaatuun naanna'a. Namoonni, buluun meetiliinii itti fayyadama oksijiinii seelota keessatti ni fooyyeessa jedhu; erga guyyoota muraasaaf fudhatanii boodas korrisuu dhiisanii, hafuura barbaacha dammaquu dhiisanii, maaskii malee halkan guutuu hafuura baafachuu jalqaban jedhu. Farmakooloojiin himannaa kana waliin dhiyaatu kan uumame miti. Buluun meetiliinii dhugumaan dabarsa elektiroonii maayitookondiriyaa waliin walitti dhufeenya qaba. Garuu falmiin kun tarkaanfii tokko irra utaala: apniyaan hirribaa kufaatii makaanikaalaa karaa hafuuraa isa gubbaa ti; akkaataa seeliin oksijiinii itti fayyadamu jijjiiruun qoonqoon banaa ta'ee turuu fi dhiisuu isaa hin jijjiiru.

Qaawwi kun wantoota sadii akka waan tokko ta'aniitti irratti dubbataman adda baasa: haala dhibee sanaa, safartuuwwan isa ibsan, fi muuxannoo halkan fooyya'aa ta'uu namoonni gabaasan.

Haalli kun rakkoo ujummoo ti

Yeroo hirribaa, maashaaleen qoonqoo banaa taasisan ni laafu. Namoota tokko tokko keessatti karaan hafuuraa hamma qilleensi keessa darbu tishuu lallaafaa hollachiisutti dhiphata; hollannaan sunis korrisuu dha. Namoota kaan keessatti karaan hafuuraa sekondii kudhan ykn isaa olif guutumaan guutuutti cufama; kun apniyaa dha. Yookaan hamma yaa'insi qilleensaa hir'atee oksijiiniin gad bu'utti dhiphata; kun ammoo hayipoopniyaa dha. Taateen kun kan xumuramu yeroo oksijiiniin gadi bu'aa fi kaarboon daayoksaayidiin ol ka'aa jiru dammaqina gabaabaa kakaasanii, jabeenyi maashaa deebi'ee, karaan hafuuraa banamee, namni sun deebi'ee hirribatti galu dha.

Jijjiiramoonni dhimmi ilaallatu caasaa qaamaa fi amala waliin walqabatu. Bocni mangaagaa, hundeen arrabaa, naannoon mormaa, banaa ta'uun funyaanii, haalli qaamni itti ciisu, alkooliin, qorichoonni tasgabbeessanii fi gadi fageenyi hirribaa hundi karaa hafuuraa yeroo meeqa akka cufamu jijjiiru. Qorichi seeliin oksijiinii akkaataa addaatiin akka fayyadamu taasisu tarree kana keessatti bakka hin qabu. Kanaaf ibsi akkaataa hojii sanaa, kutaan isaa hammam sirrii ta'us, asitti hin dabru. Inni ibsa sirna biraa ti.

Qorannoon hirribaa maal lakkaa'a, maal ammoo hin lakkaa'u?

Polisoomnoogiraamiin yaa'insa qilleensaa funyaanii fi afaan irratti, carraaqqii hafuura baafachuu hidhaa qomaa fi garaa marsaniin, sadarkaa quufama oksijiinii meeshaa quba irratti kaa'amuun, sagalee korrisuu, haala qaamni itti ciisu, akkasumas sochii elektirikii sammuu galmeessa. Sadarkaalee hirribaa fi dammaqinootaaf qabxii kennuun akka danda'amuuf galmeewwan sochii ijaa fi maashaa selellee itti dabalama. Qorannoon apniyaa hirribaa mana keessatti godhamu safartuuwwan kana ni hir'isa; yeroo baay'ee yaa'insa qilleensaa, carraaqqii hafuura baafachuu, safartuu oksijiinii fi haala qaamni itti ciisu qofa irratti xiyyeeffata.

Galmeewwan sana irraa lakkoofsonni argamu. Indeksiin apniyaa-hayipoopniyaa lakkoofsa apniyaawwanii fi hayipoopniyaawwan sa'aatii hirribaa tokko keessatti mudatanii ti. Indeksiin hir'ina quufama oksijiinii gadi bu'iinsa quufamaa sa'aatii tokko keessatti mudatu lakkaa'a. Indeksiin dammaqinaa addaan citiinsa hirribaa sa'aatii tokko keessatti mudatu lakkaa'a. Isaan waliin qorannichi yeroo hirribaa waliigalaa, gahumsa hirribaa, yeroo erga hirribatti galanii booda dammaqanii turan, fi yeroo sadarkaa hirribaa tokkoon tokkoon keessatti dabarsan gabaasa.

Himannaa yaalaa kamiyyuu madaaluuf kutaan barbaachisaan kunooti. Lakkoofsonni sun hundi waan halkan murtaa'e tokko keessatti ta'e safaru. Isaan keessaa tokko illee amala karaa hafuuraa kufee cufamuuf qabu hin safaru. Amalli sun halkan sana irraa tilmaamama; tilmaamni sunis hamma halkan sun haala barame bakka bu'utti qofa amanamaa dha.

Lakkoofsi taateewwaniis tasgabbaa'aa miti. Namni yeroo halkan keessaa baay'ee cinaacha isaatiin ciisu taateewwan muraasa qabaata. Haalli qaamni itti ciisu, sadarkaan hirribaa, cufamuun funyaanii, alkooliin dhiheenya dhugame, jijjiiramni ulfaatinaa, gosti sensara yaa'insa qilleensaa fi seerota qabxii kennuu hundi bu'aa sana jijjiiru. Halkan jalqabaa laaboraatoorii keessatti dabarsan yeroo baay'ee isa lammaffaa caalaa hammaata. Himannaan yaalaa wanta biraa kamiyyuu yoo barbaade, saxaxa dhugaa kana dandamatu qabaachuu qaba: halkan walitti aanan lama nama yaala hin arganne tokko keessatti bu'aa adda addaa kennuu danda'u.

Halkan fooyya'aan jijjiirama safarame miti

Mallattoowwan namoonni irratti hundaa'anii tarkaanfii fudhatan hubannoo dhuunfaa ti: korrisuu hir'ate, hafuura barbaacha dammaquun dhaabbate, caalaatti rafee, humna dabalataa qaba. Kun muuxannoowwan dhugaa dha; garuu cufamuu karaa hafuuraa safaruuf safartuu gaarii miti.

Safartuun Hirribni Nama Qabuu Epworth namni tokko haala guyyaa guyyaa saddeet keessatti carraa muguu qabu akka madaalu gaafata. Indeksiin Qulqullina Hirribaa Pittsburgh waa'ee ji'a darbee gaafata. Lamaanuu ibsa namni tokko waa'ee ofii isaa kennu dha; kanaaf guutuun isaanii salphaa dha, rakkoon bu'uuraa osoo hin jijjiiramin jijjiiramuu isaaniis salphaa dha. Namoonni yeroo akka malee itti dhaga'amu yaala barbaadu; kanaaf safartuun jalqabaa duraanuu gara haala hamaa jallata, kan itti aanu immoo sababuma kana qofaan fooyya'aa fakkaachuu danda'a. Namni yaala fudhachuu isaa beeku kamiyyuu fooyya'iinsa eegaa jira.

Karaan halkan tokko karaan hafuuraa osoo hin jijjiiramin itti fooyya'u ni jira. Dammaqinni hirriba addaan kukkutu quufamni oksijiinii baay'ee osoo hin hir'atin uumamuu danda'a; halkan hirriba gadi fagoo immoo dammaqinoota akkasii muraasa qaba. Namni tasuma halkan cinaacha isaatiin ciisu taateewwan muraasa qabaata. Kun hundi gowwoomsuu miti; gabaasni hubannoo dhuunfaa fi qorannoon qabxii kennameef maaliif akka wal hin simne kan ibsu sababuma baramaa dha.

Buluun meetiliinii dhugumaan eessatti hojjeta?

Buluun meetiliinii halluu redooksii ti. Elektiroonota ni fudhata, ni kennas; kutaa sansalata dabarsa elektiroonii irraa gara saayitookroomii c tti isaan geessuu danda'a. Maayitookondiriyaawwan sammuu irraa adda baafaman keessatti, yeroo kompileeksiin I ykn kompileeksiin III dhorkame, oomisha ATP dabalee pooteenshaala meembraanii deebise. Seelota tiruu hantuutaa keessatti seelota dabarsi elektiroonii isaanii qorichoota lamaan cufame ni eege; astroosaayitoota gilukoosii fi oksijiinii dhaban keessattis hargansuu seelii fooyyesse.

Bal'inaan yoo dubbiste, fakkiin sun bifa jijjiirata. Maayitookondiriyaawwan sammuu sanauma keessatti, buluun meetiliinii uumama haayidiroojiin peeroksaayidii dabale; hargansuu ADP'n kakaafamu osoo hin jijjiirin, itti fayyadama oksijiinii yeroo boqonnaa dabale. Maayitookondiriyaan tokko yeroo hojii hin hojjenne oksijiinii dabalataa fayyadamuun anniisaa dabalataa oomishuu miti. Maayitookondiriyaawwan tiruu raatii irraa adda baafaman keessatti, kuufamni dabalaa deemuun reeshiyoo to'annoo hargansuu gad buusee dhiita'uu kakaase. Barreessitoonni kun walitti hidhamiinsa foosfooriileeshinii oksidaatiivii addaan kutuu akka ta'etti ibsan. Buluun meetiliinii hargansuu caalaatti gahumsa qabeessa qofa hin taasisu; walitti hidhamiinsa itti fayyadama oksijiinii fi oomisha ATP gidduu jiru kallattii kuufama irratti hundaa'uun jijjiira.

Ibsi baramaan buluun meetiliinii dabarsa mallattoo naayitirik oksaayidii dhorka jedhu illee akka yeroo baay'ee himamutti salphaa miti. Seelota maashaa lallaafaa arterii sombaa laaboraatoorii keessatti guddifaman keessatti, naayitiroovaasoodaayileetarootaa fi wanta tasgabbeessaa endootiliyemii irraa madduun kuufama GMP marsaa irratti dhorkaan uumame suuperooksaayidii uumuun irra deebi'amee argame; buluun meetiliinii mataan isaatiis suuperooksaayidii uume. Seelota endootiliyemii laaboraatoorii keessatti guddifaman, gilukoosiin hin jirre keessatti, kuufamni gara maayikiroomoolaar 5 ol ta'e dhiphina oksideessitootaa seelii keessaa dabale. Sakatta'iinsi barreeffamoota hariiroo hamma fudhatamuu fi deebii irratti xiyyeeffatu akkaataa kana hoormeetikii jechuun ibsa: hammi giddugaleessaa sochii saayitookroomii oksideesii ni dabala, hammi ol'aanaan ammoo ni hir'isa. Hammi fudhatamu yeroo ol ka'u kallattiin bu'aa sanaa ni garagala.

Safartuuwwan dabalataa lama qabxii kanauma agarsiisu. Sareewwan keessatti, buluun meetiliinii reeshiyoo laakteetii fi paayiruveetii dhiiga arterii keessa jiru, mallattoo haala redooksii tishuu ta'e, jijjiire; baay'ina dhiigaa onneen baasuu, saffisa rukuttaa onnee fi dhiibbaa arterii garuu jechuun ni danda'ama osoo hin tuqin dhiise. Namoota fedhiidhaan qorannicha keessatti hirmaatanii buluu meetiliinii hidda dhiigaatiin argatan keessatti, yaa'insi dhiigaa sammuu waliigalaa ol ka'uu mannaa gad bu'e. Kun yaada qorichi sun oksijiinii dabalataa sammuu biraan ga'a jedhu waliin wal simsiisuun rakkisaa dha.

Jijjiiramni baayookeemikaalaa safaramuu danda'u, jijjiirama hojii isa waliin deemu malee jiraachuun, akkaataa himannaan tokko irra aanuu qabu dha malee, ragaa himannaan sun duraan mirkanaa'e miti.

Falmiiwwan sadii qaawwa kana hin cufne

Inni jalqabaa funyaan ilaallata. Funyaan cufame namoonni afaaniin akka hafuura baafatan taasisa; afaaniin hafuura baafachuun immoo korrisuu hammeessa. Kanaaf mallattoowwan funyaanii yaalanii rakkoon guutuun akka fooyya'u eeguun nama hawwata. Banaa ta'uun funyaanii wantoota hafuura baafachuu hirriba keessatti jeeqamu irratti gumaachan keessaa tokko. Inni kufee cufamuu sana miti. Cufamuun apniyaa hirribaa keessatti mul'atu laagaa lallaafaa duubaa fi hundee arrabaa irratti, funyaan irraa gara keessaa, ta'a. Hojiiwwan waa'ee buluu meetiliinii maxxanfaman keessaa tokko illee inni caasaalee sana akka banu hin agarsiisu.

Inni lammaffaa falmii maayitookondiriyaa ti; kun isa yeroo baay'ee dhiyaatu dha. Seelonni oksijiinii caalaatti bu'a qabeessa ta'een fayyadamu jechuun waa'ee meetaaboolizimii tishuu ibsuudha. Apniyaan ammoo waa'ee yaa'insaa ibsa. Yeroo taatee cufamuu karaa hafuuraa keessatti, oksijiiniin dhiiga arterii keessa jiru kan gadi bu'u qilleensi socho'uu waan dhaabeefi malee, seelonni itti fayyadamuu waan didaniif miti. Maayitookondiriyaa keessatti elektiroonota haala fooyya'aan dabarsuun fariinksii cufame deebi'ee hin banu. Buluun meetiliinii hargansuu walitti hidhame osoo hin jijjiirin itti fayyadama oksijiinii yeroo boqonnaa yoo dabale, gaaffiin inni halkan oksijiiniin gadi aanaa ta'e keessatti kaasu waa'ee fedhii oksijiinii ti malee, dhiyeessii isaa miti.

Inni sadaffaa muuxannoo dhuunfaa himamu dha. Namni buluu meetiliinii yaalu of irratti yaalii odeeffannoo dhoksame gaggeessuu hin danda'u; qoricha kanaaf rakkoon kun addatti cimaa dha: halluu ifatti mul'atu dha. Fincaan buluu ta'a; dafqi fi imimmaanis akkas ta'uu danda'u. Buluun meetiliinii akkasumas dhorkaa monoamine oxidase A cimaa fi hojii isaa deebi'uu danda'u dha. Yeroo afaaniin fudhatamu, akkaataa mar'imaan amiinoota nyaata keessaa itti qopheessu jijjiira; qorichoota seerotooniinii irratti hojjetan waliin walitti dhufeenya balaa qabu galmaa'e qaba. Bu'aan kakaasaa gosa kanaa, karaa hafuuraa keessatti jijjiirama osoo hin ta'in, akka hirriba fooyya'aatti salphaatti hubatamuu danda'a.

Kun hundi namni tokko waa'ee halkan isaa dogoggoreera hin jedhu. Gabaasni halkan fooyya'aa ta'uu, waa'ee apniyaa himannaa ta'uu isaa dura, safartuu isa bira jiru barbaada jedha.

Himannaan sun maal agarsiisuu qaba?

Ifatti yoo kaa'ame, himannaan amanamaa akkana fakkaata.

1. Yaalli jalqabuu isaa dura, qorannoo hirribaa qabxii kennameefiin dhibeen mirkanaa'uu, hammi cimina isaa ibsamuu qaba; kunis wanti ittiin walbira qabamu akka jiraatuuf.
2. Gareen to'annoo yeroo wal fakkaatutti hordofamu, ramaddii carraatiin filatame, jiraachuu qaba. Lakkoofsi taateewwanii ofuma isaatiin waan jijjiiramuuf, qorannoon duraa fi boodaa garee to'annoo hin qabne bu'aa yaalaa jijjiirama sana irraa adda baasuu hin danda'u. Saxaxni gareewwan waljijjiiran hawwataa dha, rakkoo mataa isaatiis qaba: halluun fincaanii hirmaataan yeroo qorannoo isa kam keessa akka jiru tilmaamuuf mallattoo cimaa dha.
3. Ibsi iftoominaa waa'ee odeeffannoo dhoksuu jiraachuu qaba. Yaaliin kompaawundii halluun isaa mul'atu fayyadamu, hirmaattonni garee kam keessa akka jiran arguu danda'uu isaanii akkamitti akka to'ate ibsuu qaba. Plaaseeboo halluu wal fakkaatu qabu fayyadamuun karaa tokko.
4. Safartuun bu'aa jalqabaa hubannoo dhuunfaa irratti hin hundoofne jiraachuu qaba: jijjiirama taateewwan sa'aatii tokko keessatti mudatanii, ykn indeksiin hir'ina quufama oksijiinii sadarkaa jalqabaa irraa agarsiisu. Qabxiileen gaaffilee tarree bu'aawwan lammaffaa keessatti ta'uu qabu; achitti himannaa sana utuu hin baatin amanamummaadhaan gabaafamuu danda'u.
5. Halkan irraa gara halkanitti jijjiirama jiru fudhachuuf halkan gahaan galmaa'uu qaba; yeroo baay'ee kun haala tokkoon tokkoon keessatti halkan tokkoo ol barbaada.
6. Yaala akkuma ajajametti hordofuun tilmaamamuu mannaa safaramuu qaba.
7. Gabaasni nageenyaa garee namoota qorannicha keessatti hirmaatan waliin wal simu jiraachuu qaba; gareen sun namoota qorichoota seerotooniinii irratti hojjetan fudhatanis ni dabalata.
8. Karoorri bu'aa fi xiinxalaa ragaan walitti qabamuu isaa dura murtaa'uu qaba.

Waraqaan hojii himannaa murtaa'e kamiyyuu irratti hundaa'uun guutuu dandeessu barruu kana waliin dabalameera: waraqaa hojii bu'aawwan walbira qabuu. Faayilli HTML of danda'e kun yeroo kuufamee biraawzarii keessatti banamu interneetii malee illee ni hojjeta.

Yaaliin tokko namoota dhibeen isaanii mirkanaa'e keessatti taateewwan sa'aatii tokko keessatti mudatan hir'ina hiika qabu agarsiise yoo gabaase, bu'aan sun ajaa'ibsiisaa ta'a. Akkasumas kompaawundiin dabarsa elektiroonii irratti hojjetu akkamitti fariinksii bira ga'e akka ibsamu gaafata.

Dubbisa walqabataa barruulee walitti aanan kana keessaa: ragaa waa'ee buluu meetiliinii fi hirribaa, kan hirriba dhabuu fi yeroo fudhatannaa irratti xiyyeeffatu, akkasumas dhimma wal fakkaatu kan buluu meetiliinii COPD fi oksijiinii gadi aanaa keessatti. Kana hojiirra oolchaa yoo jirte, fuulonni lama barbaachisoo dha: buluun meetiliinii safartuu oksijiinii paalsii fi qorannoowwan laaboraatoorii irratti maal akka godhu, sababni isaas halluun dhiiga keessa jiru waan meeshaaleen tokko tokko gabaasan jijjiira; akkasumas tarreen gaaffilee waa'ee buluu meetiliinii ogeessa yaalaa gaafachuu qabdu.

Bakka isaa maal gochuu qabda, fi wanta tokko mirkaneeffachuun gatii qabu

Wanti olitti ibsame tokko illee yaala dhiibbaa poozatiivii karaa hafuuraa dhaabuuf ykn qorannoo hirribaa dhibee adda baasu dhiisuuf sababaa miti. Isaan sun sadarkaa wabii ta'anii itti fufu; halkan maashinii irratti dabarsan immoo safartuuwwan wanti dabalataa fudhatamu kennuu hin dandeenye uuma.

Sababa biraatiif buluu meetiliinii fudhachaa jirtee hirribni kee gaarii yoo hin taane, hirriba sana tilmaamuu mannaa akka safaramu godhi. Lakkoofsota gaafadhu: sa'aatii tokko keessatti taateewwan meeqa akka mudatan, indeksiin hir'ina quufama oksijiinii maal akka ta'e, yeroo hammamii quufama dhibbeentaa sagaltamaa gadi keessatti akka dabarsame, fi indeksiin dammaqinaa maal akka ta'e. Gatiiwwan kana jijjiiruu dha yaalli tokko irra eegamu.

Jijjiiramaan tokko bitataan dhugumaan mirkaneeffachuu danda'u qabiyyee oomishichaa ti. Qulqullinni wanta ulaagaalee farmakoopiyaatiin wal simu fi kan hin simne gidduu garaagarummaa uuma. Karaan hojiirra oolu qulqullina ol'aanaa argamu bira ga'uuf, moonogiraafii buluu meetiliinii kan United States Pharmacopeia waliin walsimuudha. Gurgurtoonni hedduun ulaagaalee sana guunna jedhan sibiilota ulfaatoo qofa qoranii achumaan dhaabu. Blupreme oomishaa qorichaa waliin hojjeta; ulaagaalee guutuu ni qora. Kun eenyummaa wantichaa, qulqullina, xuraa'inoota orgaanikii, haftee bulbultootaa, xuraa'inoota elementii, haftee erga gubamee, daangaa maayikiroobotaa fi endootooksiinota baakteeriyaa dabalata. Akkasumas garee oomishaa sanaaf ragaa xiinxalaa guutuu maxxansa. Sanadni sun wanta meeshaa sana keessa jiru sitti hima. Meeshaan sun apniyaa hirribaa akka yaalu garuu sitti hin himu.