स्लीप अॅप्निया आणि घोरण्यासाठी मिथिलीन ब्लू: अशा दाव्याला काय सिद्ध करावे लागेल

झोपेविषयीच्या ऑनलाइन चर्चांमध्ये साधारणपणे असा एक दावा फिरत असतो. लोक म्हणतात की मिथिलीन ब्लूमुळे पेशींमधील ऑक्सिजनचा वापर सुधारतो, आणि ते काही दिवस घेतल्यानंतर त्यांचे घोरणे थांबले, धाप लागून जाग येणे बंद झाले आणि मास्कशिवाय रात्रभर श्वास घेता येऊ लागला. या दाव्याशी जोडलेले औषधशास्त्र काल्पनिक नाही. मिथिलीन ब्लू खरोखरच मायटोकॉन्ड्रियातील इलेक्ट्रॉन हस्तांतरणाशी परस्परक्रिया करते. पण हा युक्तिवाद एक टप्पा वगळतो: स्लीप अॅप्निया हा वरच्या श्वसनमार्गाचा यांत्रिक बिघाड आहे, आणि पेशी ऑक्सिजन कसा हाताळते यात बदल केल्याने घसा उघडा राहतो की नाही हे बदलत नाही.

या तर्कातील उणीवेमुळे तीन वेगळ्या गोष्टींमधील फरक स्पष्ट होतो, जरी त्यांच्याबद्दल एकच गोष्ट असल्यासारखे बोलले जाते: विकार, त्याची व्याख्या करणारी मोजमापे आणि रात्री चांगली झोप लागल्याचा नोंदवलेला अनुभव.

हा विकार म्हणजे वायुप्रवाहाच्या मार्गातील समस्या

झोपेत घसा उघडा ठेवणारे स्नायू शिथिल होतात. काही लोकांमध्ये श्वसनमार्ग इतका अरुंद होतो की त्यातून जाणाऱ्या हवेमुळे मऊ ऊती कंपन पावतात, आणि हे कंपन म्हणजे घोरणे. इतरांमध्ये श्वसनमार्ग दहा सेकंद किंवा त्याहून अधिक काळ पूर्णपणे बंद होतो; याला अॅप्निया म्हणतात. किंवा तो इतका अरुंद होतो की हवेचा प्रवाह कमी होतो आणि ऑक्सिजनची पातळी घटते; याला हायपोप्निया म्हणतात. ऑक्सिजन कमी होत गेल्याने आणि कार्बन डायऑक्साइड वाढल्याने क्षणिक जागृती होते, स्नायूंचा ताण परत येतो, श्वसनमार्ग उघडतो आणि व्यक्ती पुन्हा झोपी जाते; तेव्हा ही घटना संपते.

येथे महत्त्वाचे घटक शरीररचनेशी आणि वर्तनाशी संबंधित आहेत. जबड्याचा आकार, जिभेचा तळ, मानेचा घेर, नाकातील मार्ग मोकळा असणे, शरीराची स्थिती, मद्य, शामक औषधे आणि झोपेची खोली या सर्व गोष्टी श्वसनमार्ग किती वेळा बंद होतो यावर परिणाम करतात. पेशीला ऑक्सिजन वेगळ्या प्रकारे हाताळायला लावणारे औषध या यादीत कुठेही बसत नाही. म्हणूनच कार्यपद्धतीबद्दलच्या या स्पष्टीकरणाचे स्वतंत्र भाग कितीही अचूक असले, तरी ते येथे लागू होत नाही. ते एका वेगळ्या प्रणालीचे वर्णन आहे.

झोपेच्या तपासणीत काय मोजले जाते, आणि काय मोजले जात नाही

पॉलिसॉम्नोग्राममध्ये नाक आणि तोंडातील हवेचा प्रवाह, छाती व पोटाभोवतीच्या पट्ट्यांमधून श्वास घेण्यासाठी होणारे प्रयत्न, बोटावरील प्रोबमधून ऑक्सिजन संपृक्तता, घोरण्याचा आवाज, शरीराची स्थिती आणि मेंदूची विद्युत क्रिया नोंदवली जाते. डोळे आणि हनुवटीच्या स्नायूंच्या नोंदींचाही यात समावेश असतो, जेणेकरून झोपेचे टप्पे आणि क्षणिक जागृतींचे मूल्यांकन करता येईल. घरच्या घरी होणाऱ्या स्लीप अॅप्निया चाचणीत हे घटक कमी केले जातात; साधारणपणे हवेचा प्रवाह, श्वसनाचे प्रयत्न, ऑक्सिमेट्री आणि शरीराची स्थिती एवढेच नोंदवले जाते.

या नोंदींमधून आकडे मिळतात. अॅप्निया-हायपोप्निया निर्देशांक म्हणजे झोपेच्या प्रत्येक तासाला झालेल्या अॅप्निया आणि हायपोप्नियाच्या घटनांची संख्या. ऑक्सिजन डीसॅच्युरेशन निर्देशांक दर तासाला संपृक्तता किती वेळा घटली हे मोजतो. जागृती निर्देशांक दर तासाला झोप किती वेळा खंडित झाली हे मोजतो. यांसोबत तपासणी अहवालात झोपेचा एकूण कालावधी, झोपेची कार्यक्षमता, झोप लागल्यानंतर जागेपणी गेलेला वेळ आणि झोपेच्या प्रत्येक टप्प्यात घालवलेला वेळ दिलेला असतो.

कोणत्याही उपचाराच्या दाव्याचे मूल्यमापन करताना महत्त्वाचा भाग हा आहे. यापैकी प्रत्येक आकडा एका विशिष्ट रात्री घडलेल्या गोष्टीचे मोजमाप करतो. त्यापैकी कोणताही आकडा श्वसनमार्ग कोसळून बंद होण्याची प्रवृत्ती मोजत नाही. त्या रात्रीच्या नोंदींवरून ही प्रवृत्ती अनुमानित केली जाते, आणि ती रात्र नेहमीच्या झोपेचे कितपत प्रतिनिधित्व करते यावर त्या अनुमानाची विश्वासार्हता अवलंबून असते.

घटनांची संख्याही स्थिर नसते. एखादी व्यक्ती रात्रीचा जास्त वेळ कुशीवर झोपली तर कमी घटना नोंदवल्या जातील. शरीराची स्थिती, झोपेचा टप्पा, नाक चोंदणे, अलीकडे घेतलेले मद्य, वजनातील बदल, हवेचा प्रवाह मोजणाऱ्या सेन्सरचा प्रकार आणि मूल्यांकनाचे नियम या सर्वांमुळे निकाल बदलतो. प्रयोगशाळेतील पहिली रात्र अनेकदा दुसऱ्या रात्रीपेक्षा वाईट असते. उपचाराच्या दाव्यासाठी आणखी काहीही आवश्यक असले, तरी एकाच उपचार न घेतलेल्या व्यक्तीच्या सलग दोन रात्रींचे निकाल वेगळे असू शकतात ही बाब हाताळू शकणारी चाचणी रचना आवश्यक आहे.

रात्री चांगली झोप लागणे म्हणजे मोजमापात बदल होणे नव्हे

लोक ज्या लक्षणांवरून कृती करतात ती त्यांच्या अनुभवावर आधारित असतात: घोरणे कमी झाले, धाप लागणे थांबले, मला चांगली झोप लागली, माझ्यात अधिक ऊर्जा आहे. हे अनुभव खरे असतात, पण श्वसनमार्गातील अडथळ्याचे मोजमाप म्हणून ते फारसे विश्वासार्ह नसतात.

एपवर्थ स्लीपिनेस स्केलमध्ये व्यक्तीला आठ दैनंदिन परिस्थितींमध्ये डुलकी लागण्याची शक्यता किती आहे हे गुण देऊन सांगायला सांगितले जाते. पिट्सबर्ग स्लीप क्वालिटी इंडेक्समध्ये मागील महिन्याबद्दल प्रश्न विचारले जातात. दोन्हीमध्ये व्यक्ती स्वतःबद्दल माहिती देते; त्यामुळे ते भरायला सोपे असतात आणि मूळ समस्या न बदलताही त्यातील गुण सहज बदलू शकतात. लोकांना सर्वाधिक त्रास होत असताना ते उपचार शोधतात, त्यामुळे पहिले मोजमाप आधीच स्थिती वाईट असलेल्या टोकाकडे झुकलेले असते. केवळ याच कारणामुळे पुढचे मोजमाप चांगले दिसण्याची शक्यता असते. आपण उपचार घेतला आहे हे माहीत असलेल्या प्रत्येकाला सुधारणा होईल अशी अपेक्षा असते.

श्वसनमार्गात कोणताही बदल न होताही एखादी रात्र चांगली जाण्याचे ठोस मार्ग आहेत. ऑक्सिजन संपृक्तता फारशी न घटताही झोप खंडित करणारी क्षणिक जागृती होऊ शकते, आणि गाढ झोप लागलेल्या रात्री अशा जागृती कमी असतात. एखादी व्यक्ती योगायोगाने रात्रभर कुशीवर झोपली तर कमी घटना नोंदवल्या जातात. यात कोणतीही फसवणूक नाही; व्यक्तिनिष्ठ अनुभव आणि तपासणीतील मूल्यांकित नोंदी यांच्यात फरक पडण्याचे हे नेहमीचे कारण आहे.

मिथिलीन ब्लू नेमके कुठे कार्य करते

मिथिलीन ब्लू हा रेडॉक्स रंगद्रव्य आहे. ते इलेक्ट्रॉन स्वीकारते आणि देते, आणि इलेक्ट्रॉन वाहतूक साखळीतील काही भागांमधून ते सायटोक्रोम c पर्यंत पोहोचवू शकते. मेंदूतून वेगळे केलेल्या मायटोकॉन्ड्रियामध्ये कॉम्प्लेक्स I किंवा कॉम्प्लेक्स III अवरोधित केले असताना त्याने ATP निर्मिती वाढवली आणि झिल्ली विभव पूर्ववत केला. उंदरांच्या यकृतातील पेशींमध्ये दोन औषधांनी इलेक्ट्रॉन वाहतूक रोखलेली असताना त्याने त्या पेशींचे संरक्षण केले, आणि ग्लुकोज व ऑक्सिजन या दोन्हींपासून वंचित ठेवलेल्या अॅस्ट्रोसाइट्समध्ये त्याने पेशीय श्वसन सुधारले.

तपशील वाचल्यावर चित्र वेगळे दिसू लागते. त्याच मेंदूतील मायटोकॉन्ड्रियामध्ये मिथिलीन ब्लूने हायड्रोजन पेरॉक्साइडची निर्मिती वाढवली आणि विश्रांती अवस्थेतील ऑक्सिजनचा वापर वाढवला, पण ADP-प्रेरित श्वसनात बदल झाला नाही. मायटोकॉन्ड्रिया निष्क्रिय असताना अधिक ऑक्सिजन वापरला जाणे म्हणजे अधिक ऊर्जा निर्माण होणे नव्हे. उंदरांच्या यकृतातून वेगळे केलेल्या मायटोकॉन्ड्रियामध्ये वाढत्या सांद्रतेमुळे श्वसन नियंत्रण गुणोत्तर कमी झाले आणि सूज आली, ज्याचे वर्णन लेखकांनी ऑक्सिडेटिव्ह फॉस्फोरिलेशनमधील युग्मन तुटणे असे केले. मिथिलीन ब्लू केवळ श्वसन अधिक कार्यक्षम करत नाही; ते ऑक्सिजनचा वापर आणि ATP निर्मिती यांच्यातील युग्मन बदलते, आणि या बदलाची दिशा सांद्रतेवर अवलंबून असते.

मिथिलीन ब्लू नायट्रिक ऑक्साइडच्या संकेतप्रक्रियेला अवरोधित करते, हे नेहमी सांगितले जाणारे स्पष्टीकरणही प्रत्यक्षात तितके सरळ नाही. संवर्धित फुफ्फुसीय धमनीच्या गुळगुळीत स्नायूंच्या पेशींमध्ये नायट्रोव्हॅसोडायलेटर आणि एंडोथेलियममधून निर्माण होणाऱ्या शिथिलीकरण घटकामुळे होणाऱ्या चक्रीय GMP संचयावरील अवरोध सुपरऑक्साइड निर्माण करूनही पुनरुत्पादित झाला, आणि मिथिलीन ब्लूने स्वतःही सुपरऑक्साइड निर्माण केले. ग्लुकोज उपलब्ध नसलेल्या संवर्धित एंडोथेलियल पेशींमध्ये सुमारे 5 micromolar पेक्षा जास्त सांद्रतेमुळे पेशीअंतर्गत ऑक्सिडंट ताण वाढला. मात्रेनुसार प्रतिसादावरील साहित्याच्या एका आढाव्यात या पद्धतीचे वर्णन हॉर्‍मेटिक असे केले आहे: मध्यम मात्रांमुळे सायटोक्रोम ऑक्सिडेजची क्रियाशीलता वाढते, तर जास्त मात्रांमुळे ती कमी होते. मात्रा वाढल्यावर परिणामाची दिशा उलटते.

आणखी दोन मोजमापे हाच मुद्दा स्पष्ट करतात. कुत्र्यांमध्ये मिथिलीन ब्लूने धमनीतील लॅक्टेट-पायरुव्हेट गुणोत्तर बदलले; हे ऊतींच्या रेडॉक्स स्थितीचे सूचक आहे. मात्र त्याने हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताचे प्रमाण, हृदयगती आणि धमनीदाब जवळजवळ अपरिवर्तित ठेवले. शिरेतून मिथिलीन ब्लू दिलेल्या मानवी स्वयंसेवकांमध्ये मेंदूचा एकूण रक्तप्रवाह वाढण्याऐवजी कमी झाला. हे औषध मेंदूला अधिक ऑक्सिजन पुरवते या कल्पनेशी हा निष्कर्ष जुळवणे कठीण आहे.

मोजता येण्याजोगा जैवरासायनिक बदल होऊनही त्याला अनुरूप कार्यात्मक बदल न होणे ही दाव्याने पार करायची अडचण आहे; दावा आधीच सिद्ध झाला असल्याचा तो पुरावा नाही.

ही तर्कातील उणीव भरून न काढणारे तीन युक्तिवाद

पहिला युक्तिवाद नाकाशी संबंधित आहे. नाक बंद असल्याने लोक तोंडाने श्वास घेऊ लागतात, आणि तोंडाने श्वास घेतल्याने घोरणे वाढते. त्यामुळे नाकाच्या लक्षणांवर उपचार करून संपूर्ण समस्या सुधारेल अशी अपेक्षा करणे मोहक वाटू शकते. नाकातील मार्ग मोकळा असणे हा झोपेतील श्वसनविकारांवर परिणाम करणाऱ्या घटकांपैकी एक आहे. पण श्वसनमार्ग कोसळून बंद होणे ही वेगळी बाब आहे. स्लीप अॅप्नियातील अडथळा मऊ टाळूच्या मागे आणि जिभेच्या तळाशी, म्हणजे नाकानंतरच्या श्वसनमार्गात निर्माण होतो. मिथिलीन ब्लूवरील प्रकाशित संशोधनात ते या रचना उघडते असे कुठेही दाखवलेले नाही.

दुसरा युक्तिवाद मायटोकॉन्ड्रियाशी संबंधित आहे, आणि तोच सर्वाधिक मांडला जातो. पेशी ऑक्सिजन अधिक प्रभावीपणे वापरतात हे विधान ऊतींच्या चयापचयाबद्दल आहे. अॅप्निया हे हवेच्या प्रवाहाबद्दलचे विधान आहे. अडथळ्याची घटना घडताना धमनीतील ऑक्सिजन कमी होतो, कारण हवेची हालचाल थांबलेली असते; पेशींनी ऑक्सिजन वापरण्यास नकार दिल्यामुळे नव्हे. मायटोकॉन्ड्रियाच्या आत इलेक्ट्रॉनचे वहन अधिक चांगले झाल्याने बंद झालेला ग्रसनीमार्ग पुन्हा उघडत नाही. आणि मिथिलीन ब्लूमुळे विश्रांती अवस्थेतील ऑक्सिजनचा वापर वाढत असेल, पण युग्मित श्वसन बदलत नसेल, तर कमी ऑक्सिजन असलेल्या रात्री त्यामुळे उपस्थित होणारा प्रश्न पुरवठ्याचा नसून मागणीचा असतो.

तिसरा युक्तिवाद वैयक्तिक अनुभवावर आधारित आहे. मिथिलीन ब्लू वापरून पाहणारी व्यक्ती स्वतःवर अंध चाचणी करू शकत नाही, आणि या औषधाच्या बाबतीत ही अडचण विशेषतः तीव्र आहे: हे ठळक रंगाचे रंगद्रव्य आहे. लघवी निळी होते, आणि घाम व अश्रूही निळे होऊ शकतात. मिथिलीन ब्लू हे मोनोअमाइन ऑक्सिडेज A चे प्रभावी, प्रत्यावर्ती अवरोधक देखील आहे. तोंडावाटे घेतल्यावर ते आतड्यात आहारातील अमाइन्सची प्रक्रिया कशी होते हे बदलते, आणि सेरोटोनिनवर परिणाम करणाऱ्या औषधांसोबतच्या परस्परक्रियांचे दस्तऐवजीकृत धोके त्याच्याशी संबंधित आहेत. अशा प्रकारचा उत्तेजक परिणाम श्वसनमार्गात बदल न करताही चांगली झोप लागल्यासारखा सहज वाटू शकतो.

यापैकी कोणतीही गोष्ट व्यक्तीचा स्वतःच्या रात्रीच्या झोपेबद्दलचा अनुभव चुकीचा आहे असे म्हणत नाही. याचा अर्थ इतकाच की रात्री चांगली झोप लागल्याचा अहवाल अॅप्नियाबद्दलचा दावा होण्यापूर्वी त्यासोबत मोजमाप असणे आवश्यक आहे.

या दाव्याला काय सिद्ध करावे लागेल

स्पष्टपणे मांडायचे तर विश्वासार्ह दावा असा दिसेल.

1. उपचार सुरू होण्यापूर्वी मूल्यांकित झोप तपासणीतून निदानाची पुष्टी झालेली असावी आणि तीव्रता नमूद केलेली असावी, जेणेकरून तुलना करण्यासाठी आधार असेल.
2. त्याच कालावधीतील नियंत्रण गट असावा आणि गटवाटप यादृच्छिक असावे. घटनांची संख्या स्वतःहून बदलत असल्याने, नियंत्रण गट नसलेली उपचारापूर्वीची आणि उपचारानंतरची नोंदशृंखला उपचाराचा परिणाम आणि हा नैसर्गिक बदल वेगळे करू शकत नाही. क्रॉसओव्हर रचना आकर्षक वाटते, पण तिच्याही स्वतःच्या अडचणी आहेत: लघवीचा रंग सहभागी कोणत्या उपचार कालखंडात आहे याचा ठळक संकेत देतो.
3. अंधीकरणाबद्दल स्पष्ट आणि प्रामाणिक माहिती असावी. दिसून येणाऱ्या रंगाच्या संयुगाच्या चाचणीत सहभागींना आपण कोणत्या गटात आहोत हे कळू शकते ही बाब कशी हाताळली ते सांगणे आवश्यक आहे. समान रंग असलेले प्लासिबो वापरणे हा त्यासाठी एक मार्ग आहे.
4. वस्तुनिष्ठ प्राथमिक परिणाम-मापदंड असावा: प्रारंभिक मोजमापाच्या तुलनेत दर तासाच्या घटनांमधील किंवा डीसॅच्युरेशन निर्देशांकातील बदल. प्रश्नावलीचे गुण दुय्यम मापदंडांच्या यादीत असावेत, जेथे दाव्याचा आधार न बनवता ते प्रामाणिकपणे नोंदवता येतील.
5. एका रात्रीपासून दुसऱ्या रात्रीपर्यंतचा फरक विचारात घेण्यासाठी पुरेशा रात्रींच्या नोंदी असाव्यात. याचा अर्थ साधारणपणे प्रत्येक स्थितीत एकापेक्षा जास्त रात्रींची नोंद करणे असा होतो.
6. उपचाराचे पालन गृहीत न धरता ते मोजलेले असावे.
7. अभ्यासातील लोकसमूहाला अनुरूप सुरक्षिततेचा अहवाल असावा; यात सेरोटोनिनवर परिणाम करणारी औषधे घेणाऱ्या लोकांचाही समावेश होतो.
8. माहिती गोळा करण्यापूर्वीच परिणाम-मापदंड आणि विश्लेषणाचा आराखडा निश्चित केलेला असावा.

कोणत्याही विशिष्ट दाव्यासाठी भरता येईल अशी कार्यपत्रिका या लेखासोबत दिली आहे: परिणाम तुलना कार्यपत्रिका. ही स्वयंपूर्ण HTML फाइल जतन करून ब्राउझरमध्ये उघडल्यावर ऑफलाइनही वापरता येते.

निदानाची पुष्टी झालेल्या लोकांमध्ये दर तासाच्या घटनांत लक्षणीय घट झाल्याचे एखाद्या चाचणीत दिसले, तर तो ठळक निष्कर्ष असेल. इलेक्ट्रॉन हस्तांतरणावर कार्य करणाऱ्या संयुगाचा परिणाम ग्रसनीपर्यंत कसा पोहोचला याचे स्पष्टीकरण मग आवश्यक ठरेल.

या मालिकेतील संबंधित वाचन: मिथिलीन ब्लू आणि झोप यांवरील पुरावे, ज्यात निद्रानाश आणि मात्रा घेण्याची वेळ यांचा विचार केला आहे, आणि COPD व कमी ऑक्सिजनमध्ये मिथिलीन ब्लूच्या वापराविषयीचा समांतर आढावा. तुम्ही याचा प्रत्यक्ष वापर करत असाल तर दोन पाने महत्त्वाची आहेत: मिथिलीन ब्लूमुळे पल्स ऑक्सिमेट्री आणि प्रयोगशाळेतील चाचण्यांवर काय परिणाम होतो, कारण रक्तातील रंगद्रव्यामुळे काही उपकरणे नोंदवणारे निकाल बदलतात, आणि मिथिलीन ब्लूबद्दल चिकित्सकाला विचारायच्या प्रश्नांची यादी.

त्याऐवजी काय करावे, आणि तपासून पाहण्याजोगी एक गोष्ट

वरील कोणतीही बाब पॉझिटिव्ह एअरवे प्रेशर उपचार थांबवण्याचे किंवा निदानासाठीची झोप तपासणी टाळण्याचे कारण नाही. हेच प्रमाणभूत संदर्भ मानक आहेत, आणि यंत्रासोबत घालवलेल्या रात्रीत अशी मोजमापे मिळतात जी एखादे पूरक उत्पादन देऊ शकत नाही.

तुम्ही दुसऱ्या काही कारणासाठी मिथिलीन ब्लू घेत असाल आणि झोप नीट लागत नसेल, तर अंदाज बांधण्याऐवजी झोपेची तपासणी करून घ्या. आकडे विचारा: दर तासाला किती घटना झाल्या, डीसॅच्युरेशन निर्देशांक किती होता, ऑक्सिजन संपृक्तता नव्वद टक्क्यांपेक्षा कमी असताना किती वेळ गेला आणि जागृती निर्देशांक किती होता. उपचाराने बदल घडवणे आवश्यक असलेली मूल्ये हीच आहेत.

खरेदीदार प्रत्यक्ष पडताळू शकतो असा एक घटक म्हणजे उत्पादनातील घटकद्रव्ये. एखादा पदार्थ औषधकोशातील विनिर्देशाशी जुळतो की नाही यांतील फरक म्हणजे शुद्धता, आणि उपलब्ध सर्वोच्च शुद्धतेकडे जाण्याचा व्यावहारिक मार्ग म्हणजे मिथिलीन ब्लूसाठीच्या युनायटेड स्टेट्स फार्माकोपियाच्या मोनोग्राफशी अनुरूपता. अशी अनुरूपता असल्याचा दावा करणारे अनेक विक्रेते केवळ जड धातूंची चाचणी करून तिथेच थांबतात. Blupreme एका औषधनिर्मात्यासोबत काम करते, ओळख, शुद्धता, सेंद्रिय अशुद्धी, अवशिष्ट विद्रावके, मूलद्रव्यीय अशुद्धी, प्रज्वलनानंतरचे अवशेष, सूक्ष्मजीवांच्या मर्यादा आणि जीवाणूजन्य एंडोटॉक्सिन्स यांसह संपूर्ण विनिर्देशाची चाचणी करते, आणि त्या बॅचचे संपूर्ण विश्लेषण प्रमाणपत्र प्रकाशित करते. त्या दस्तऐवजांमुळे पदार्थात काय आहे हे कळते. त्या पदार्थामुळे स्लीप अॅप्नियावर उपचार होतात असे त्यातून कळत नाही.