मेथिलीन ब्लू नैसर्गिक, सेंद्रिय आहे का किंवा अन्नात आढळते का?

मेथिलीन ब्लू हे कृत्रिम रंगद्रव्य आहे. रसायनशास्त्रीय अर्थाने ते सेंद्रिय संयुग आहे, पण याचा अर्थ ते सेंद्रिय शेतीतून मिळवलेले, वनस्पतीतून काढलेले किंवा प्रमाणित सेंद्रिय आहे असा होत नाही. मेथिलीन ब्लूचे कोणतेही प्रस्थापित नैसर्गिक अन्नस्रोत नाहीत. निळ्या फुलांमध्ये आणि अन्नाला रंग देणाऱ्या पदार्थांमध्ये इतर पदार्थ असतात.

एखाद्या बाटलीतील उत्पादन सेवनासाठी योग्य असल्याचे सुचवण्यासाठी त्याच्या लेबलवर “नैसर्गिक,” “सेंद्रिय” किंवा “वनस्पती-आधारित” असे शब्द वापरले जातात, तेव्हा हे फरक महत्त्वाचे ठरतात. प्रत्येक शब्द वेगळ्या प्रश्नाचे उत्तर देतो आणि त्यांपैकी कोणताही शब्द प्रत्यक्ष उत्पादनाविषयीच्या पुराव्याची जागा घेऊ शकत नाही.

मेथिलीन ब्लू कुठून येते

मेथिलीन ब्लूची उत्पत्ती आणि उत्पादन यांविषयीच्या IARC च्या विवरणानुसार, ॲनिलीन-आधारित कापड रंगद्रव्य म्हणून त्याचे पहिले संश्लेषण 1876 मध्ये झाले. त्याच मोनोग्राफमध्ये ते कृत्रिम असून नैसर्गिकरीत्या आढळत नसल्याचे स्पष्टपणे नमूद केले आहे. व्यावसायिक उत्पादनात हे रंगद्रव्य रासायनिक अभिक्रियांद्वारे तयार केले जाते; ते एखाद्या निळ्या वनस्पतीतून गोळा केले जात नाही.

या इतिहासावरून एखादा विशिष्ट पुरवठादार सध्या आपला पदार्थ कसा तयार करतो हे सिद्ध होत नाही. औद्योगिक रसायनशास्त्राच्या सर्वसाधारण वर्णनावरून विक्रेत्याचा कारखाना, कच्चा माल, शुद्धीकरणाचे टप्पे किंवा चाचणीचे निष्कर्ष पडताळता येत नाहीत. त्यासाठी पुरवठा साखळीशी संबंधित कागदपत्रे आवश्यक असतात. मेथिलीन ब्लूचे उत्पादन आणि शुद्धीकरण यांविषयीच्या आमच्या स्पष्टीकरणात सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध रासायनिक माहिती आणि उत्पादनविशिष्ट पुरावे यांतील फरक मांडला आहे.

त्याची मूलभूत ओळख आणि विविध उपयोग समजून घेण्यासाठी मेथिलीन ब्लू म्हणजे काय येथून सुरुवात करा. उत्पत्तीविषयक विधानाने बाटलीतील पदार्थाचे वर्णन केले पाहिजे; केवळ रंगद्रव्य उद्योगाच्या इतिहासाची आठवण करून देणे पुरेसे नाही.

“सेंद्रिय” या शब्दाचे दोन वेगवेगळे अर्थ आहेत

रसायनशास्त्रात हा शब्द कार्बन-आधारित संयुगांच्या एका वर्गासाठी वापरला जातो. अमेरिकन केमिकल सोसायटीच्या सेंद्रिय रसायनशास्त्राविषयीच्या स्पष्टीकरणात मानवनिर्मित पदार्थांचाही या क्षेत्रात समावेश केला आहे. मेथिलीन ब्लूच्या आण्विक संरचनेत कार्बन असतो, त्यामुळे त्याला सेंद्रिय रंगद्रव्य म्हणणे रसायनशास्त्रीयदृष्ट्या योग्य आहे. कारखान्यात संश्लेषण केल्याने सेंद्रिय संयुग असेंद्रिय होत नाही.

कृषीविषयक प्रमाणन वेगळा प्रश्न विचारते: पात्र उत्पादनाची निर्मिती आणि हाताळणी निर्धारित मानकानुसार झाली आहे का? USDA च्या सेंद्रिय लेबलिंगविषयक आवश्यकतांनुसार, “सेंद्रिय” उत्पादनात सर्वसाधारणपणे किमान 95% सेंद्रिय घटक असणे आवश्यक असते आणि उर्वरित घटकांवर निर्बंध असतात. या गणनेतून पाणी आणि मीठ वगळले जातात आणि त्यांनाही सेंद्रिय असे लेबल लावता येत नाही.

विरल द्रावणांसाठी यावरून एक उपयुक्त पडताळणी करता येते. विक्रेता पाण्याला प्रमाणित सेंद्रिय घटक म्हणून मोजून त्या गणनेच्या आधारे बाटलीवरील सेंद्रिय असल्याचा दावा समर्थित करू शकत नाही. त्याचप्रमाणे, मिश्रणात सेंद्रिय वनस्पतिजन्य घटक असल्याने त्यातील मेथिलीन ब्लू हा घटक प्रमाणित सेंद्रिय असल्याचे सिद्ध होत नाही. प्रमाणन नेमके कशासाठी लागू आहे ते तपासा.

USDA च्या आवश्यकता हे अमेरिकेतील उदाहरण आहे. लेबलवर दुसऱ्या देशाच्या प्रमाणन योजनेचा उल्लेख असल्यास, अमेरिकेचे नियम आपोआप लागू करण्याऐवजी ती योजना आणि प्रमाणन संस्था ओळखा.

संज्ञांची तुलना

दावा उत्पत्तीवरून तांत्रिक, अभिकर्मक, मत्स्यालयासाठीच्या किंवा औषधसंहितेतील संज्ञांकडे वळत असल्यास, मेथिलीन ब्लूची लेबले आणि दर्जे यांची तुलना वापरा.

निळे खाद्यपदार्थ मेथिलीन ब्लूचे स्रोत आहेत का?

निळा रंग हा प्रकाशीय गुणधर्म आहे, रासायनिक ओळख पटवण्याची चाचणी नाही. वेगवेगळे रेणू प्रकाश अशा प्रकारे शोषू शकतात की त्यांचे दिसणारे रंग सारखे वाटतात. त्यामुळे निळ्या पेयाच्या छायाचित्रावरून त्या पेयात मेथिलीन ब्लू असल्याचा कोणताही पुरावा मिळत नाही.

अपराजिता हे याचे एक विशिष्ट उदाहरण आहे. अपराजितेच्या फुलांच्या अर्काविषयी FDA च्या वर्णनात अँथोसायनिन्स, प्रामुख्याने डेल्फिनिडिनची व्युत्पन्ने, हे त्यातील मुख्य रंग देणारे घटक असल्याचे नमूद केले आहे. ही वनस्पतिजन्य रंगद्रव्ये रासायनिकदृष्ट्या मेथिलीन ब्लूपेक्षा वेगळी आहेत.

“निळी स्पिरुलिना” यामुळेही गोंधळ होऊ शकतो. FDA च्या स्पिरुलिना अर्काच्या ओळखीविषयक मानकात Arthrospira platensis पासून मिळणाऱ्या अर्कात फायकोसायनिन्स हे मुख्य रंग देणारे घटक असल्याचे नमूद केले आहे. स्पिरुलिना हा सायनोबॅक्टेरियापासून मिळणारा स्रोत आहे; ती फुलझाड नाही आणि मेथिलीन ब्लूचा स्रोतही नाही. दोन पदार्थांना “निळे अँटिऑक्सिडंट्स” म्हटल्याने त्यांचे रासायनिक गुणधर्म, शोषण किंवा परिणाम परस्परांच्या जागी वापरण्यायोग्य ठरत नाहीत.

अन्नातील रंगद्रव्यांचे अवशेष किंवा दूषितपणाविषयीचा अहवालदेखील अन्नात नैसर्गिकरीत्या आढळण्यापेक्षा वेगळ्या प्रश्नाचे उत्तर देतो. बाह्य संपर्कानंतर एखादे उत्पादित रसायन आढळल्याने ते त्या अन्नातून सामान्यतः मिळणारे पोषकद्रव्य बनत नाही. आहारातून मेथिलीन ब्लूचे प्रमाण मिळवण्यासाठी खाद्यपदार्थ निवडण्याला कोणताही आधार नाही.

स्रोत पडताळणीची तपासणीसूची

लेबल आणि आधारभूत कागदपत्रे समोर ठेवून ही तपासणीसूची वापरा. तुम्ही पुन्हा वापरता येणारी तपासणीसूची डाउनलोडही करू शकता.

1. घटकाची ओळख पटवा. पदार्थाचे पूर्ण नाव, सांद्रता, विद्रावक आणि इतर घटक नोंदवा. “नैसर्गिक” हा शब्द रंगद्रव्याचे, स्वाद देणाऱ्या घटकाचे की संपूर्ण ब्रँडचे वर्णन करतो ते तपासा. मेथिलीन ब्लू द्रावणातील घटकांविषयीचे आमचे मार्गदर्शक हा फरक स्पष्ट करते.
2. दाव्याचा अर्थ स्पष्ट करा. “सेंद्रिय” म्हणजे रासायनिक वर्गीकरण की प्रमाणित सेंद्रिय कृषी उत्पादन, हे विचारा. कार्बन असलेले रासायनिक सूत्र केवळ पहिल्या अर्थाला आधार देते.
3. दावा केलेल्या स्रोताचा मागोवा घ्या. वनस्पतिजन्य उत्पत्तीचा दावा असल्यास, प्रजाती, घटकाची ओळख आणि उत्पादन प्रक्रियेचे वर्णन मागवा. वनस्पतीचे छायाचित्र किंवा निळा अर्क हा ओळख पटवणारा पुरावा नाही.
4. प्रमाणनाची व्याप्ती पडताळा. प्रमाणन योजना, प्रमाणन संस्था, प्रमाणपत्राचा ओळखक्रमांक, नमूद उत्पादन किंवा हाताळणी करणारी संस्था आणि प्रमाणनात समाविष्ट उत्पादन किंवा घटक नोंदवा. दुसऱ्या घटकाचे किंवा दुसऱ्या व्यवसायाचे प्रमाणपत्र या दाव्याची पडताळणी करत नाही.
5. बॅच आणि अभिप्रेत वापराचे मूल्यमापन करा. लॉट क्रमांक विश्लेषणात्मक कागदपत्रांशी जुळतो का ते तपासा आणि नमूद तपशीलवार मानक व निष्कर्ष वाचा. मिश्रणाची रचना आणि लेबलिंग अभिप्रेत उपयोगासाठी योग्य आहेत का याचे मूल्यमापन करा. उत्पादनांची अधिक व्यापक तुलना करण्यासाठी खरेदीदाराची तुलना तपासणीसूची वापरा.

ते घ्यावे की नाही हे उत्पत्तीवरून ठरत नाही

शुद्धता, परिणामकारकता आणि एखाद्या व्यक्तीसाठी योग्यता हे स्वतंत्र प्रश्न आहेत. शुद्धतेच्या चाचणीचा निष्कर्ष पदार्थाच्या संघटनाशी संबंधित असतो. परिणामकारकतेचा पुरावा विशिष्ट परिस्थितीतील विशिष्ट परिणामाशी संबंधित असतो. एखाद्या व्यक्तीसाठी योग्यता ही मिश्रणाची रचना, शरीरात देण्याचा मार्ग, वैद्यकीय इतिहास आणि परस्परसंवाद करणारी औषधे यांवरही अवलंबून असते.

उदाहरणार्थ, शिरेतून दिल्या जाणाऱ्या ProvayBlue च्या औषध लिहून देण्याविषयीच्या माहितीत सेरोटोनर्जिक औषधे आणि ओपिऑइड्ससोबत गंभीर सेरोटोनिन सिंड्रोम होण्याबाबत इशारा दिला आहे आणि हीमोलिटिक अ‍ॅनिमियाच्या जोखमीमुळे G6PD कमतरता असताना त्याचा वापर निषिद्ध ठरवला आहे. हे औषध आणि रुग्णाशी संबंधित गुणधर्म आहेत; उत्पत्तीविषयक दावा केल्याने दूर होणारे दोष नाहीत. त्यामुळे किरकोळ विक्रीतील उत्पादनावरील “नैसर्गिक” किंवा “सेंद्रिय” हे शब्द मेथिलीन ब्लूचे सेवन करायचे ठरवण्यासाठी आधार ठरत नाहीत. प्रस्तावित वैद्यकीय वापराबाबत प्रत्यक्ष उत्पादनाचे लेबल आणि औषधांची यादी घेऊन डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टशी चर्चा करा.