પૉલ એર્લિખ અને મેથિલીન બ્લૂ: એક રંગદ્રવ્યે દવાની શોધને કેવી રીતે આકાર આપ્યો

ચિકિત્સામાં પૉલ એર્લિખનું યોગદાન કોઈ દવા નહોતું. તે દવાને કેવી રીતે જોવી જોઈએ તે અંગેની દલીલ હતી.

1878માં તેમણે ડૉક્ટરેટનો શોધનિબંધ રજૂ કર્યો, જેના પ્રારંભિક વિભાગનું શીર્ષક હતું "અભિરંજનની રાસાયણિક વિભાવના." તેની દલીલ એવી હતી કે પેશીના પાતળા છેદનું અભિરંજન કરવું અને કાપડનો ટુકડો રંગવો, બંને એક જ તર્કને અનુસરે છે. બંનેમાં રંગદ્રવ્ય અને સામગ્રી વચ્ચેના રાસાયણિક આકર્ષણને કારણે રંગ ચોંટે છે, પેશી શોષક કે ચીકણી હોય અથવા તેના આકારમાં રંગકણો ફસાઈ જતા હોય એ કારણે નહીં. એર્લિખ પોતાના પિતરાઈ ભાઈ, રોગવિજ્ઞાની કાર્લ વાઇગર્ટને અભિરંજિત છેદો તૈયાર કરતા જોઈને મોટા થયા હતા. તેમનું ધ્યાન ચિત્રો પર નહીં, પણ રંગદ્રવ્ય ક્યાં જવું તે પસંદ કરતું હતું એ હકીકત પર હતું.

આ દાવો સાધારણ લાગે છે. પરંતુ તે એવો નથી. જો રંગદ્રવ્ય રાસાયણિક કારણોસર પેશી સાથે બંધાય છે, તો અભિરંજનની ભાત એ પેશીના રસાયણશાસ્ત્ર વિશેનો અહેવાલ છે. અભિરંજિત સ્લાઇડ માત્ર ચિત્ર ન રહેતાં માપન બની જાય છે.

તેમણે તરત જ આ વિચારને આગળ વધાર્યો. 1880માં તેમણે મેથિલીન બ્લૂને એસિડ ફુક્સિન સાથે ભેળવીને મિશ્રણને તટસ્થ અભિરંજક, એટલે કે neutralen Farbkörper, નામ આપ્યું. તે શ્વેત રક્તકણોના જુદા જુદા પ્રકારોને અલગ દર્શાવતું હતું, જે તે સમયે વપરાતા એકલ રંગદ્રવ્યો કરી શકતા નહોતા. બે વર્ષ પછી તેમણે ક્ષયના બેસિલસનું અભિરંજન કરવા માટે મિથાઇલ વાયોલેટની પદ્ધતિ રજૂ કરી, અને કોખે પોતાના કાર્યમાં આ પ્રક્રિયા અપનાવી.

આ પદ્ધતિઓને પાછળથી એક સામાન્ય આધાર આપનાર સિદ્ધાંત અલગ બાબત છે, અને તેના સમયગાળાનો ભેદ ઘણી વાર ભૂંસી નાખવામાં આવે છે. એર્લિખનો સાઇડ-ચેઇન સિદ્ધાંત—કોઈ પદાર્થ કોષ પર કાર્ય કરે છે કારણ કે બંને રાસાયણિક રીતે સુસંગત છે એવો વિચાર—1890ના દાયકાનો છે, રંગદ્રવ્ય પરના પ્રયોગોના વર્ષોનો નહીં. અગાઉના કાર્યએ તેના પાયાનો વિશ્વાસ પૂરો પાડ્યો હતો: પસંદગીક્ષમતા રાસાયણિક છે, તેથી તેને આકસ્મિક રીતે મળી આવવાની રાહ જોવાને બદલે શોધી શકાય છે.

રંગદ્રવ્યને નકશામાં ફેરવનારો પ્રયોગ

1885માં એર્લિખે સજીવની ઑક્સિજનની જરૂરિયાતો અંગે એક મોનોગ્રાફ પ્રકાશિત કર્યો, જેનું ઉપશીર્ષક રંગ-વિશ્લેષણાત્મક અભ્યાસ હતું. તેની પદ્ધતિ એવી હતી કે જે રંગદ્રવ્યોનો રંગ ઑક્સિડેશન અવસ્થા પર આધાર રાખે છે તેમને ઇન્જેક્ટ કરવા, અને પછી જુદાં જુદાં અંગો તેમનું રિડક્શન કેવી રીતે કરે છે અથવા તેમને યથાવત્ કેવી રીતે રાખે છે તેની સરખામણી કરવી. અહીં રંગદ્રવ્યનો ઉપયોગ થર્મોમીટરની જેમ સાધન તરીકે થતો હતો: તે પેશીની અંદરની એવી પરિસ્થિતિઓનો સંકેત આપતું હતું જેનું સીધું નિરીક્ષણ શક્ય નહોતું. એર્લિખે પોતે જણાવેલું લક્ષ્ય ચોક્કસ રંગદ્રવ્યોની મદદથી જીવંત અંગોની રિડક્શન કરવાની ક્ષમતા નક્કી કરવાનું હતું.

મેથિલીન બ્લૂનું પરિણામ 1886માં જીવંત ચેતાપદાર્થ સાથે રંગદ્રવ્યની પ્રતિક્રિયા અંગેના લેખમાં આવ્યું, જે અગાઉના ડિસેમ્બરમાં તબીબી મંડળ સમક્ષ વાંચવામાં આવ્યો હતો. જીવંત પ્રાણીના રક્તપરિભ્રમણમાં મેથિલીન બ્લૂ દાખલ કરવામાં આવ્યું, અને પછી પેશીના પાતળા છેદો કાઢીને હવાના સંપર્કમાં મૂકવામાં આવ્યા. તેથી એકઠું થયેલું રંગહીન રંગદ્રવ્ય ફરી ઑક્સિડાઇઝ થઈને વાદળી બન્યું અને તે ક્યાં જમા થયું હતું તે દેખાયું. ચેતાકોષો અને ચેતાતંતુઓએ રંગ ગ્રહણ કર્યો, અને એટલી પસંદગીપૂર્વક કર્યો કે આ તકનીક ચેતાપેશી દર્શાવવાની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ બની ગઈ. આ સંયોજન હવે પ્રયોગશાળાના ટેબલ પર મૂકેલા મૃત પેશીના છેદ પર લગાડવામાં આવતું માત્ર રંગ આપનાર પદાર્થ નહોતું. તે એક એવો ચિહ્નક હતો જે જીવંત શરીરની અંદર પોતે વિતરિત થતો હતો, અને તે વિતરણને વાંચી શકાતું હતું.

બંને પ્રયોગોના પાયામાં રહેલા ગુણધર્મને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવો જરૂરી છે, કારણ કે આ વાર્તાની બાકીની બધી બાબતો તેના પર આધાર રાખે છે. મેથિલીન બ્લૂનું રૂપાંતર ઉલટાવી શકાય છે. તેનું રિડ્યુસ થયેલું સ્વરૂપ, લ્યુકોમેથિલીન બ્લૂ, રંગહીન હોય છે, અને ઑક્સિજનના સંપર્કમાં તે ફરી વાદળી ધનાયન બની જાય છે. બંધ બરણીમાં રંગદ્રવ્યનું ગ્લુકોઝ દ્રાવણ રંગહીન હોય છે; બરણી ખોલો તો તે વાદળી થઈ જાય છે. એર્લિખે અભિરંજિત છેદોને હવા ઉપરાંત આયર્ન ક્લોરાઇડથી પ્રક્રિયા કરીને અને રંગ પાછો આવતો જોઈને આ બાબત સીધી દર્શાવી હોવાનું નોંધાયું છે. પોતાની આસપાસની રેડૉક્સ અવસ્થા સાથે રંગ બદલતું રંગદ્રવ્ય એ આસપાસની પરિસ્થિતિ તપાસવાનું સાધન છે.

આ રીતે બે ગુણધર્મો એકબીજાની બાજુમાં હતા. રંગદ્રવ્ય એક પેશીને બીજી પેશીથી અલગ ઓળખાવી શકતું હતું. અને ઑક્સિડેશન અવસ્થામાં ફેરફાર કરીને રંગદ્રવ્યનો રંગ ચાલુ કે બંધ કરી શકાતો હતો.

ભૂતકાળ તરફ પાછું જોઈને સમજીએ તો બીજો ગુણધર્મ કીમોથેરાપીની શરૂઆત છે. જો કોઈ સંયોજન એક પ્રકારની પેશી સાથે બંધાય અને બીજી સાથે ન બંધાય, તો એ જ સંયોજન એક પ્રકારના સજીવ સુધી પહોંચી શકે અને બીજા સુધી ન પહોંચે. એર્લિખે આ અનુમાન સીધું રજૂ કર્યું: જો કોઈ રોગકારકનું પસંદગીપૂર્વક અભિરંજન થઈ શકે, તો તે અભિરંજન એ રોગકારકને થતી ચોક્કસ હાનિનો સંકેત હોઈ શકે. તેથી રંગદ્રવ્ય દર્દીને બદલે આક્રમણકારીને નિશાન બનાવતી દવા તરીકે ઉપયોગી થઈ શકે.

દર્દીમાં પ્રથમ પરીક્ષણ મલેરિયા માટે નહોતું. 1890માં મનોચિકિત્સક આર્થર લેપમાન સાથે એર્લિખે નોંધ્યું કે મેથિલીન બ્લૂએ સ્નાયુઓ, સાંધા અને કંડરાની ચેતાપીડા તથા સંધિવાજન્ય સ્થિતિઓમાં દુખાવો ઓછો કર્યો હતો. બંનેએ દવા માનસિક બીમારી પર અસર કરી શકે કે નહીં તેની ચર્ચા કરી અને તેને અજમાવવાનું ટાળ્યું. છતાં જેનોઆના ઇટાલિયન ચિકિત્સક પિએત્રો બોદોનીએ તેનો પ્રયોગ કર્યો. તેમના 1899ના લેખનું શીર્ષક મનોવિકૃતિનાં વિવિધ સ્વરૂપોમાં શામક અસર વિશે છે: તેમણે ચૌદ ઉત્તેજિત દર્દીઓમાં શાંતિ આવ્યાનું વર્ણન કર્યું અને નોંધ્યું કે જેનોઆના અન્ય ડૉક્ટરો પહેલેથી જ આ જ હેતુ માટે રંગદ્રવ્યનો ઉપયોગ કરતા હતા. શામક અસર થવી એ બીમારી પર અસર થવી નથી, અને આ ઇતિહાસમાં આ ભેદ વારંવાર સામે આવે છે.

મલેરિયા અંગેનું કાર્ય 1891માં રોગવિજ્ઞાની પૉલ ગુટમાન સાથે બર્લિનની મોઆબિટ હોસ્પિટલમાં થયું. બે દર્દીઓને મેથિલીન બ્લૂ આપવામાં આવ્યું, અને અહેવાલ 28 સપ્ટેમ્બર 1891ના Berliner klinische Wochenschriftમાં પ્રકાશિત થયો. પ્રથમ કિસ્સામાં દર્દીએ 29 જૂનની સાંજે એક જ વખતમાં 0.5 g રંગદ્રવ્ય લીધું; અપેક્ષિત હુમલો પૂરેપૂરો આવ્યો નહીં, અને ત્યાર પછી નોંધાયેલી એકમાત્ર ફરિયાદ વાદળી મૂત્ર સાથે હળવી પીડાદાયક મૂત્રકૃચ્છ્રતા હતી. શરૂઆતના દિવસોમાં તાવના હુમલા ગાયબ થઈ ગયા, અને વધુમાં વધુ આઠમા દિવસ સુધીમાં લોહીમાંથી પરોપજીવીઓ ગાયબ થઈ ગયા હતા. લેખકોનો પોતાનો સારાંશ એવો હતો કે તેમની અપેક્ષાઓ સંપૂર્ણપણે પૂરી થઈ હતી. નિયંત્રણ સમૂહ વિનાના બે કિસ્સા કોઈ સાબિતી નથી. આધુનિક પરીક્ષણો સહિત મેથિલીન બ્લૂ અને મલેરિયાનું વધુ સંપૂર્ણ વર્ણન અલગ પાનાં પર છે, અને અહીં રસપ્રદ પ્રશ્ન વધુ મર્યાદિત છે: પરોપજીવી સાથેના પરીક્ષણમાં એર્લિખનું કેટલું તર્ક ટકી શક્યું?

તર્ક ક્યાં ટક્યું અને ક્યાં નિષ્ફળ ગયું

એર્લિખે સૂચવેલી ક્રિયાપદ્ધતિનો બહુ ઓછો ભાગ ટક્યો, ઓછામાં ઓછું તેમણે રજૂ કરેલા સ્વરૂપમાં તો નહીં જ. એક સપાટ ત્રિચક્રીય ધનાયન પરોપજીવીના DNAના બેઝ પેર વચ્ચે સરકી જાય છે એવું સુવ્યવસ્થિત વર્ણન પ્લાઝ્મોડિયમના કિસ્સામાં ટકતું નથી. ચેપગ્રસ્ત લાલ રક્તકણ મેથિલીન બ્લૂનું રિડક્શન એટલી સહેલાઈથી કરે છે કે તે પરોપજીવી સુધી સપાટ ધનાયન તરીકે પહોંચતું જ નથી, અને એક્રિડિન રંગદ્રવ્યો માટે બંધબેસતું વચ્ચે દાખલ થવાનું વર્ણન આ રંગદ્રવ્યને લાગુ પડતું નથી.

પુરાવા જેનું સમર્થન કરે છે તે વધુ ગૂંચવાયેલું છે. દર્દીમાં પહોંચી શકાય તેવી સાંદ્રતાએ મેથિલીન બ્લૂ પરોપજીવીના ગ્લુટાથાયોન રિડક્ટેઝને અવરોધે છે. તે હીમનું હીમોઝોઇનમાં રૂપાંતર અટકાવે છે—હીમોઝોઇન એ નિષ્ક્રિય રંગદ્રવ્ય છે જે પરોપજીવી હીમોગ્લોબિનના પોતાના પાચનથી પોતે ઝેરી અસર પામતો અટકે તે માટે બનાવે છે. આ અવરોધ ક્લોરોક્વિન જેટલો અસરકારક અને ક્વિનાઇન કરતાં ઘણો વધુ અસરકારક હોય છે. તેનું રેડૉક્સ ચક્રણ પણ એવા કોષમાં પ્રતિક્રિયાશીલ ઑક્સિજન પ્રજાતિઓ ઉત્પન્ન કરે છે જે પહેલેથી જ તેમને ઉત્પન્ન કરી રહ્યો હોય. આમાંથી કઈ વાસ્તવિક ક્રિયાપદ્ધતિ છે, અથવા બધી જ ફાળો આપે છે કે નહીં, તે હજી નક્કી થયું નથી.

વધુ એક જટિલતા છે, અને આ સંયોજન વિશેના કોઈ પણ ઐતિહાસિક દાવાને કેવી રીતે વાંચવો તે તેના આધારે નક્કી થવું જોઈએ. તે સમયનું વ્યાપારી મેથિલીન બ્લૂ એક જ પદાર્થ નહોતું. નમૂનાઓમાં azure B, એટલે કે એક મિથાઇલ સમૂહ દૂર થયેલું સંબંધિત સંયોજન, સામેલ હતું, અને જૂનાં દ્રાવણોમાં તેનું પ્રમાણ વધતું હતું. Azure B જુદાં લક્ષ્યો ધરાવતું મેટાક્રોમેટિક રંગદ્રવ્ય છે: તે દ્વિસૂત્રિય DNAને ઘેરો વાદળી અને RNAને લીલો રંગ આપે છે. જુદાં સ્થાનો પર પહોંચતાં બે રંગદ્રવ્યોનું મિશ્રણ, એવા પ્રમાણમાં જેની કોઈએ નોંધ જ રાખી નહોતી, તેમાં રહેલા મેથિલીન બ્લૂએ શું કર્યું તે અંગે સ્પષ્ટ નિવેદનને આધાર આપી શકતું નથી.

રંગદ્રવ્ય પોતે ક્યારેય ક્વિનાઇનનું સ્થાન લઈ શક્યું નહીં. પદ્ધતિએ વધુ સારું કામ કર્યું. એર્લિખના વિદ્યાર્થી વિલ્હેલ્મ રોલ, જે રંગદ્રવ્ય અને દવાના સંયુક્ત ઉદ્યોગસમૂહ IG Farben માટે કામ કરતા હતા, ઉષ્ણકટિબંધીય રોગોની દવાઓ તરીકે રંગદ્રવ્યના વ્યુત્પન્નો આગળ વધારતા રહ્યા. તેમણે ખૂટતું સાધન પૂરું પાડ્યું: સંભવિત સંયોજનોની નિયમિત ચકાસણી માટે પક્ષીઓના મલેરિયાથી ચેપગ્રસ્ત કૅનેરી પક્ષી. ત્યાર પછી વર્નર શૂલમાને સાઇડ-ચેઇનમાં ફેરફાર કર્યો, અને તેના પરિણામે બનેલા ફિનોથાયાઝિનિયમ ક્ષારે પ્રયોગમાં કરાયેલ ચેપ મટાડ્યો. તે હજી પણ દર્દીઓને વાદળી કરી દેતું હતું.

લાંબા સમય સુધી ટકેલું પરિણામ રંગદ્રવ્ય કે વલય-તંત્ર નહીં, પરંતુ સાઇડ-ચેઇન નીકળ્યું. ડાયઆલ્કાઇલએમિનોઆલ્કાઇલએમિનો સમૂહ ઉમેરવાથી અણુનું વર્તન બદલાયું, અને આ અંશ પછીની દરેક પુનઃરચનામાં ટકી રહ્યો. એ સમૂહ રાખીને ફિનોથાયાઝિનિયમ વલયની જગ્યાએ એક્રિડિન મૂકો તો પરિણામ ક્વિનાક્રિન થાય છે. તેની જગ્યાએ ક્વિનોલિન મૂકો તો પરિણામ ક્લોરોક્વિન થાય છે. પેમાક્વિન, પ્રાઇમાક્વિન અને એમોડિયાક્વિન, જે બધાં હજી મલેરિયારોધી દવાઓની યાદીમાં છે, એ જ સમૂહ ધરાવે છે. સારવાર તરીકે નિષ્ફળ ગયેલા સંયોજને સફળ થયેલો અંશ પૂરો પાડ્યો.

મનોવિકૃતિરોધી દવાઓ સાથેનું જોડાણ દવાને બદલે વલય દ્વારા બને છે. મેથિલીન બ્લૂની રચના સ્પષ્ટ કરવાના કાર્યએ જ 1883માં હાઇનરિખ ઑગસ્ટ બર્ન્થસેનને મૂળ ફિનોથાયાઝિન કેન્દ્રક સુધી પહોંચાડ્યા. જુદી જુદી રીતે અવેજિત એ જ માળખા પર Rhône-Poulencના રસાયણવિજ્ઞાનીઓ 1940ના દાયકામાં એન્ટિહિસ્ટામિન શોધતી વખતે કામ કરી રહ્યા હતા. તેમાંથી એક સંયોજનનું સંશ્લેષણ 1950ના અંતની આસપાસ થયું અને સર્જન હેન્રી લેબોરિએ તેનું પરીક્ષણ કર્યું. તેમણે જોયું કે તે દર્દીઓને શાંત અને ઉદાસીન રાખતું હતું. ઉન્માદ ધરાવતા દર્દીમાં તેનો પ્રથમ પ્રકાશિત મનોચિકિત્સાકીય ઉપયોગ જાન્યુઆરી 1952માં થયો. પ્રથમ મનોવિકૃતિરોધી દવા એર્લિખની મલેરિયારોધી દવાની વંશજ કરતાં તેમણે શરૂઆતમાં વાપરેલા રંગદ્રવ્યની દૂરની સગી વધુ છે.

આ ઘટનામાંથી જાળવી રાખવા જેવી ત્રણ ટેવો

1. "ચિકિત્સામાં વપરાયેલી પ્રથમ કૃત્રિમ દવા" એક શ્રેણીનું વર્ણન કરે છે, અને તેમાં લાગુ પડતી શરતો આ વાક્ય સૂચવે છે તેના કરતાં વધુ વ્યાપક છે. આ વાક્ય રૂઢ થઈ ગયું છે; Neurobiology of Agingમાં શિર્મર અને સહકર્મીઓની ઘણી વાર ટાંકવામાં આવતી સમીક્ષા મેથિલીન બ્લૂને ચિકિત્સામાં વપરાયેલી સૌપ્રથમ સંપૂર્ણપણે કૃત્રિમ દવા કહે છે. ક્લોરલ હાઇડ્રેટને 1869માં કૃત્રિમ શામક તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, એટલે કે વીસથી પણ વધુ વર્ષ પહેલાં. 1891નો લેખ પોતે જવાબનો એક ભાગ આપે છે, કારણ કે તેના લેખકો મલેરિયા સામે પહેલેથી જ નિષ્ફળ ગયેલી કૃત્રિમ તાવ ઉતારતી દવાઓનાં નામ આપે છે, જેમાં ક્વિનોલિન, એન્ટિપાયરિન અને એન્ટિફેબ્રિન સામેલ હતાં. સિફિલિસ માટે એર્લિખનું પોતાનું આર્સેનિકયુક્ત ઔષધ તો હજી પછી આવ્યું. આ દાવાનું સમર્થન કરી શકાય એવું સ્વરૂપ સૌપ્રથમ હોવા કરતાં પદ્ધતિ વિશે છે: પસંદગીક્ષમતાના રાસાયણિક સિદ્ધાંતના આધારે કોઈ ચોક્કસ સજીવ સામે કાર્ય કરવા માટે પસંદ કરાયેલાં સૌથી પ્રારંભિક કૃત્રિમ સંયોજનોમાં મેથિલીન બ્લૂનો સમાવેશ થાય છે.
2. પસંદગીપૂર્વકનું વિતરણ એટલે પસંદગીપૂર્વકનો લાભ નહીં. એર્લિખનું 1886નું પરિણામ એ હતું કે રંગદ્રવ્ય ચેતાપેશીમાં જાય છે. સંયોજન ક્યાં જાય છે અને ત્યાં પહોંચ્યા પછી શું કરે છે એ બે જુદાં માપનો છે, અને પહેલું માપન કરવું ઘણું સરળ છે. ત્યારથી મેથિલીન બ્લૂ અને મગજ વિશેના મોટા ભાગના દાવા આ અંતરમાં જ વસ્યા છે.
3. શુદ્ધતા પુરાવાનો ભાગ છે, માર્કેટિંગનો નહીં. ઐતિહાસિક નોંધો ચોક્કસ આ કારણસર અસ્પષ્ટ છે. રચનામાં નાના તફાવતો આ સંયોજન ક્યાં પહોંચે છે તે બદલે છે, તેથી વિશ્લેષણનું પ્રમાણપત્ર કોઈ ચોક્કસ લોટ સાથે જોડાયેલું હોવું જોઈએ, માત્ર ઉત્પાદનની ચકાસણી થઈ છે એવા નિવેદન તરીકે રજૂ થવું નહીં. માત્ર ભારે ધાતુઓનું પરીક્ષણ કરીને ભેષજસંહિતાના મોનોગ્રાફ સાથે સુસંગતતાનો દાવો કરતો વેચનાર અહેવાલ જેટલું સમર્થન આપે છે તેના કરતાં વધુ દાવો કરે છે. Blupreme એક ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદક પાસેથી મેથિલીન બ્લૂ મેળવે છે અને મોનોગ્રાફમાં દર્શાવેલ સંપૂર્ણ ગુણવત્તા-વિશિષ્ટતાઓનું પરીક્ષણ કરે છે: ઓળખ, શુદ્ધતા, કાર્બનિક અશુદ્ધિઓ, અવશેષ દ્રાવકો, તત્ત્વીય અશુદ્ધિઓ, પ્રજ્વલન પછીનો અવશેષ, સૂક્ષ્મજીવી મર્યાદાઓ અને બૅક્ટેરિયલ એન્ડોટૉક્સિન. અહેવાલ ઉત્પાદનની સાથે પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે, અને USP ગ્રેડ મેથિલીન બ્લૂનું પાનું આ મર્યાદાઓ સમજાવે છે તથા azure Bનું પરિણામ શા માટે સૌથી પહેલાં જોવું જોઈએ તે જણાવે છે.

તારીખવાર સ્રોતોનો ક્રમ

એર્લિખ પહેલાંના રંગદ્રવ્ય રસાયણશાસ્ત્ર અને તેમના પછી આવેલા ગ્રેડ તથા ગુણવત્તા-વિશિષ્ટતાઓ સહિતના સીમાચિહ્નોનો તારીખવાર ક્રમ મેથિલીન બ્લૂના ઇતિહાસમાં અલગથી રજૂ કરવામાં આવ્યો છે, અને સંયોજનની પોતાની ઓળખ મેથિલીન બ્લૂ શું છેમાં સમજાવવામાં આવી છે.

આ વર્ણનના આધારરૂપ ચિત્રફલકો, જે ક્રાફ્ટ્સ, હેમ્પેલમાન અને સ્કોર્સ્કા-સ્તાનિયાની 2012ની સમીક્ષામાં પુનઃપ્રકાશિત થયા છે, એકસરખા પુરાવા નથી, અને એક ઉદાહરણ તેનું કારણ બતાવે છે. 1891નો ચિત્રફલક પરીક્ષણની પ્રાથમિક નોંધ છે; તેની બાજુમાંનું 1910નું વ્યક્તિચિત્ર એ સમય સુધીની ખ્યાતિ દર્શાવે છે, બીજું કશું નહીં. આન્ડર્સાગની 1934ની નોંધપોથીનાં પાનાં રસાયણવિજ્ઞાનીના પોતાના હસ્તાક્ષરમાં ક્વિનોલિન અવેજીકરણનો સીધો પુરાવો છે.

એર્લિખના રંગદ્રવ્ય પ્રયોગોનો પ્રામાણિક સારાંશ એ છે કે તેમણે પસંદગીક્ષમતા અને લક્ષ્ય સાચાં ઓળખ્યાં, પરંતુ ક્રિયાપદ્ધતિ ચૂકી ગયા. મેથિલીન બ્લૂ ખરેખર ચેતાપેશીમાં એકઠું થાય છે અને ખરેખર મલેરિયાના પરોપજીવીને નુકસાન કરે છે. તે પહેલું કરે છે એટલા માટે બીજું કરતું નથી, અને બંને માટે તેમણે આપેલું રાસાયણિક કારણ ખોટું હતું. તેમણે નિર્વિવાદપણે જે દર્શાવ્યું તે સાચી ક્રિયાપદ્ધતિ કરતાં વધુ ટકાઉ હતું: કોઈ સંયોજનને માત્ર મળી આવવાની રાહ જોવાને બદલે પસંદ કરી શકાય છે, અને કોઈ તેને દર્દીને આપે તે પહેલાં એકઠા કરેલા પુરાવાના આધારે પસંદ કરી શકાય છે.