Àpilẹ̀kọ
Ṣé methylene blue ń mú agbára pọ̀ sí i tàbí dín àárẹ̀ kù?
A kò tíì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé methylene blue jẹ́ ìtọ́jú tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé fún àárẹ̀ ojoojúmọ́ tàbí ohun tó ń mú agbára pọ̀ sí i nínú àwọn ènìyàn tó ní ìlera. Àwọn ìṣàwárí fún àpilẹ̀kọ yìí kò rí ẹ̀rí tó dáni lójú láti inú ìwádìí lórí ènìyàn pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé pé ó ń mú àárẹ̀, ìṣe ojoojúmọ́ déédéé, tàbí ìmúpadàbọ̀sípò lẹ́yìn eré ìdárayá dára sí i fún àkókò tó pé. Àwọn àdánwò kan fi ipa lórí ìṣiṣẹ́ ẹ̀dá hàn. Ohun tí ìyẹn fi hàn kéré ju fífi hàn pé ara àwọn ènìyàn balẹ̀ sí i àti pé wọ́n lè ṣe iṣẹ́ wọn dáadáa sí i lọ.
Ìdàrúdàpọ̀ náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ náà agbára. Nínú yàrá ìwádìí, ó lè túmọ̀ sí lílo atẹ́gùn tàbí ṣíṣe ATP, molikula tó ń pèsè agbára fún àwọn ìlànà inú sẹ́ẹ̀lì. Nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́, ó lè túmọ̀ sí wíwà lójúfò, fífi ọkàn sí ohun kan, rí ìwúrí láti ṣe nǹkan, rírìn jìnnà sí i, tàbí ìmúpadàbọ̀sípò lẹ́yìn ìsapá. Àbájáde nínú ẹ̀ka kan kò dáhùn àwọn yòókù fúnra rẹ̀.
Ohun tí àwọn ìwádìí mitochondria wọn ní ti gidi
Methylene blue lè gba àwọn ẹlẹ́ktrọ́nì, ó sì lè fi wọ́n sílẹ̀. Ìwà kẹ́míkà yẹn fún àwọn olùwádìí ní ìdí láti ṣàyẹ̀wò ipa rẹ̀ lórí ìmí mitochondria. Kò túmọ̀ sí pé gbogbo ìbísí nínú ìmí yẹn jẹ́ àǹfààní.
Nínú àdánwò ẹ̀dọ eku tí Visarius àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ṣe ní 1997, àwọn olùwádìí ṣe ìwádìí mitochondria tí a yà sọ́tọ̀, títí kan àwọn àpẹẹrẹ tí a fi chloroacetaldehyde sí. Methylene blue mú ìmí pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n ó tún dín àwọn ìpín ìṣàkóso ìmí kù bí ìfojúsùn rẹ̀ ṣe ń pọ̀ sí i, ó sì fa wíwú mitochondria. Àwọn òǹkọ̀wé ṣàpèjúwe yíya ìsopọ̀ fosiforileshọn oksidetifu. Yíya ìsopọ̀ túmọ̀ sí pé lílo atẹ́gùn àti ṣíṣe ATP kò so mọ́ ara wọn dáadáa bí tẹ́lẹ̀. Nítorí náà, wíwọn ìbísí nínú lílo atẹ́gùn kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé agbára tí ènìyàn lè lò pọ̀ sí i.
Ìwádìí 2017 lórí mitochondria tí a yà sọ́tọ̀ láti inú ọkàn àwọn eku tó ní àtọ̀gbẹ àti àwọn tó ní ìlera rí i pé lílo atẹ́gùn pọ̀ sí i lẹ́yìn tí a fi methylene blue kún àpẹẹrẹ náà tààrà. Ipa rẹ̀ lórí hydrogen peroxide sinmi lórí orísun agbára tí a pèsè: ìtúsílẹ̀ pọ̀ sí i pẹ̀lú glutamate àti malate, ṣùgbọ́n ó dín kù pẹ̀lú succinate. Ọ̀rọ̀ tó wà nínú àkọlé ìwádìí náà nípa ìdínkù másùnmáwo oksidetifu nílò àlàyé ààlà yẹn.
Kò sí èyí nínú àwọn àdánwò méjèèjì tó tọ́jú àwọn olùyọ̀ǹda tí àárẹ̀ ń mú, tó wọn ìwọ̀n àárẹ̀ aláìsàn, tàbí tó dán an wò bóyá ẹnì kan lè parí ọjọ́ iṣẹ́ pẹ̀lú ìrọ̀rùn sí i. Wọ́n fi hàn ìdí tí ìmúrasílẹ̀ àpẹẹrẹ àdánwò, ìfojúsùn, àti àbájáde tí a wọn fi ṣe pàtàkì.
Tábìlì ẹ̀rí tó dá lórí àbájáde
Lo tábìlì yìí láti ṣàyẹ̀wò ohun tí ẹ̀tọ́ kan dá lé ní ti gidi. “Pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé” ṣàpèjúwe àfiwé náà, nígbà tí àwọn tí a ṣe ìwádìí lé lórí àti àbájáde pinnu ìbéèrè tí àfiwé náà lè dáhùn.
| Irú ẹ̀rí | Àwọn tí a ṣe ìwádìí lé lórí àti àfiwé | Ohun tí a rí tàbí ṣàkíyèsí ní ti gidi | Ohun tí ó fìdí múlẹ̀ nípa agbára ènìyàn |
|---|---|---|---|
| Ọ̀nà ìṣiṣẹ́ mitochondria | Mitochondria ẹ̀dọ eku tí a yà sọ́tọ̀ lábẹ́ àwọn ipò yàrá tí a ṣàlàyé, 1997 | Ìmí pọ̀ sí i pẹ̀lú ẹ̀rí yíya ìsopọ̀ àti wíwú | Ìṣiṣẹ́ ẹ̀dá; kò sí ìdínkù àárẹ̀ tí a fi hàn |
| Ọ̀nà ìṣiṣẹ́ mitochondria | Mitochondria ọkàn àwọn eku tó ní ìlera àti àwọn tó ní àtọ̀gbẹ tí a yà sọ́tọ̀, 2017 | Lílo atẹ́gùn pọ̀ sí i; hydrogen peroxide yí padà ní àwọn ìtọ́sọ́nà òdìkejì pẹ̀lú àwọn ohun tí ìṣesí kẹ́míkà ń ṣiṣẹ́ lé lórí tó yàtọ̀ | Ipa tó sinmi lórí ipò, kì í ṣe ẹ̀rí agbára láti fara da ìsapá dáadáa sí i |
| Ìròyìn láti inú ìmọ̀lára ẹni | Ẹnì kọ̀ọ̀kan tó ń ṣàpèjúwe pé ọpọlọ rẹ̀ mọ́ sí i tàbí pé ó ní agbára sí i, láìsí àfiwé tí a fi ìsọfúnni ẹgbẹ́ tí ẹni wà pamọ́ | Ìyípadà tí ẹni náà rí lára rẹ̀ ní àkókò kan | Ìrírí tó yẹ kí a kọ sílẹ̀; ohun tó fà á, bó ṣe pé tó, àti ìdáhùn tó wọ́pọ̀ ṣì jẹ́ àìdánilójú |
| Àbájáde iṣẹ́ tí ènìyàn ṣe nínú ìwádìí pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé | Àgbàlagbà 26 tó ní ìlera; methylene blue tí a gbà lẹ́nu ní àfiwé pẹ̀lú ohun tí kò ní oògùn nínú, pẹ̀lú yíyan sí ẹgbẹ́ láìlétò àti fífi ìsọfúnni pamọ́ fún ẹni tó gba á àti olùwádìí, 2016 | Kò sí ipa ìbáṣepọ̀ oògùn àti àkókò tó ṣe pàtàkì ní ìṣirò lórí àkókò ìdáhùn nígbà wíwà lójúfò; ìdàgbàsókè ìrántí láàárín ẹgbẹ́ tó gba oògùn kò yọrí sí ìbáṣepọ̀ tó ṣe pàtàkì ní ìṣirò láàárín àwọn ẹgbẹ́ | Kò sí ìdàgbàsókè wíwà lójúfò tí a fi hàn; kò sí àǹfààní fún agbára ojoojúmọ́ tí a fìdí múlẹ̀ |
| Ìṣiṣẹ́ ara ènìyàn nínú ìwádìí pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé | Obìnrin mẹ́jọ tó ní ìlera; a yan ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọn ìpàdé láìlétò, a sì fi ìsọfúnni pamọ́ fún ẹni tó gba methylene blue tàbí ohun tí kò ní oògùn nínú nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀, 2023 | Sísàn ẹ̀jẹ̀ ọpọlọ àti ìwọ̀n lílo atẹ́gùn tí a fojú díwọ̀n dín kù; a tún gba ìwọ̀n agbára tí àwọn ẹni náà rò pé wọ́n ní lẹ́yìn fífi omi oògùn wọ iṣan ẹ̀jẹ̀ | Ìṣiṣẹ́ ara ènìyàn, láìfìdí ìdínkù àárẹ̀ tó pé títí láti inú lílo lẹ́nu múlẹ̀ |
| Àbájáde ẹranko nínú ìwádìí pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé | Àwọn eku tí wọ́n ṣe eré ìdárayá títí tí agbára fi tán; ìtọ́jú nípasẹ̀ imú ní àfiwé pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé eré ìdárayá | Àkókò kí agbára tó tán àti ọ̀pọ̀ àbájáde ìhùwàsí dára sí i | Ẹ̀rí tó ní í ṣe pẹ̀lú ìṣe ẹranko; kò sí àǹfààní tí a fìdí múlẹ̀ fún àwọn eléré ènìyàn tàbí ìmúpadàbọ̀sípò |
A jíròrò àwọn ìwádìí àti àbájáde wọn níbí; ìkójọpọ̀ ìwádìí methylene blue ṣètò àwọn ìwé ìwádìí tó gbòòrò sí i nípa àwọn tí a ṣe ìwádìí lé lórí àti irú ìwádìí.
Ṣé àwọn ìwádìí ọpọlọ ènìyàn fi wíwà lójúfò sí i hàn?
A sábà máa ń lo ìwádìí àwòrán ọpọlọ 2016 nínú àgbàlagbà 26 tó ní ìlera, tí a yan sí ẹgbẹ́ láìlétò láti fi ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ẹ̀tọ́ gbígbòòrò nípa agbára ìrònú. Lẹ́yìn gbígba lẹ́nu lẹ́ẹ̀kan, àwọn olùwádìí wọn àwọn àmì àwòrán ọpọlọ, fífi ọkàn sí ohun kan fún àkókò tó pé, àti àwọn iṣẹ́ ìrántí ìgbà kúkúrú. Àkókò ìdáhùn nígbà wíwà lójúfò kò fi ìbáṣepọ̀ ìtọ́jú àti àkókò tó ṣe pàtàkì ní ìṣirò hàn, pẹ̀lú P = .43.
“Ìdàgbàsókè ìrántí 7%” tí a sábà ń tún sọ jẹ́ ìyípadà ṣáájú àti lẹ́yìn láàárín ẹgbẹ́ methylene blue. Ìdánwò ìbáṣepọ̀ tó bá a mu, tó ṣàyẹ̀wò bóyá ìyípadà yàtọ̀ láàárín ẹgbẹ́ ìtọ́jú àti ẹgbẹ́ ohun tí kò ní oògùn nínú, kò ṣe pàtàkì ní ìṣirò, pẹ̀lú P = .09. Ìyẹn kò fi hàn pé methylene blue kò ní ipa kankan lórí agbára ìrònú. Ó túmọ̀ sí pé a kò gbọ́dọ̀ gbé àbájáde yìí kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àǹfààní 7% lórí ohun tí kò ní oògùn nínú tí a ti fi hàn, ká má ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ pé ó jẹ́ ìdàgbàsókè 7% nínú agbára.
Nínú àdánwò àwòrán ọpọlọ ènìyàn tí Singh àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ṣe ní 2023, obìnrin mẹ́jọ tó ní ìlera wá sí ìpàdé fún ohun tí kò ní oògùn nínú àti ìpàdé méjì fún methylene blue nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀, ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ tí a yan láìlétò. Sísàn ẹ̀jẹ̀ ọpọlọ àti ìwọ̀n lílo atẹ́gùn ọpọlọ tí a fojú díwọ̀n dín kù, ní ìdàkejì ohun tí àwọn olùwádìí retí ní ìbẹ̀rẹ̀. Ìwádìí náà tún gba ìwọ̀n agbára àti ipò ọkàn tí àwọn ẹni náà rò pé wọ́n ní lẹ́yìn fífi omi oògùn wọ iṣan ẹ̀jẹ̀. Kì í ṣe ìdánwò ìtọ́jú àárẹ̀ tó pé títí, lílo àfikún lẹ́nu lójoojúmọ́, tàbí pípadà sí àwọn ìṣe déédéé nínú àwọn aláìsàn tí àárẹ̀ ń mú.
Àwọn ìwádìí wọ̀nyí ṣètìlẹ́yìn fún ìṣàyẹ̀wò ipa lórí ọpọlọ. A kò lè ṣàkójọpọ̀ àwọn ìwọ̀n wọn sínú ẹ̀tọ́ tó rọrùn pé methylene blue “ń mú agbára ọpọlọ pọ̀ sí i.” Àtúnyẹ̀wò tó gbòòrò sí i nípa ẹ̀rí àǹfààní fún ènìyàn ya àwọn ìbéèrè ìṣègùn mìíràn sọ́tọ̀ kúrò nínú àwọn àdánwò wọ̀nyí.
Ìṣe eré ìdárayá àti ìmúpadàbọ̀sípò
Ìwádìí eré ìdárayá nínú ẹranko ń pèsè àbájáde tó jẹ́ tààrà ju ìdánwò mitochondria tí a yà sọ́tọ̀ lọ, ṣùgbọ́n irú ẹ̀dá àti ọ̀nà gbígba ṣì ṣe pàtàkì. Nínú ìwádìí 2025 tí Peng àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ṣe, àwọn eku lúwẹ̀ẹ́ léraléra títí tí agbára fi tán, wọ́n sì gba methylene blue nípasẹ̀ imú lẹ́yìn àwọn ìpàdé ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ẹgbẹ́ tí a tọ́jú fi ìdàgbàsókè nínú àkókò kí agbára tó tán àti ìṣe ìhùwàsí hàn, pẹ̀lú ìyípadà nínú àwọn ìwọ̀n ìpalára ọpọlọ.
Èyí kì í ṣe ìwádìí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ènìyàn, a kò sì lè fi gbígba nípasẹ̀ imú rọ́pò lílo lẹ́nu. Kò fìdí àkókò eré ìje tó dára sí i, ìbísí agbára iṣan, ìdínkù ìrora ara ní ọjọ́ kejì, tàbí ìmúpadàbọ̀sípò tó yára sí i nínú ènìyàn múlẹ̀. Ìdánwò ènìyàn tó wúlò yóò wọn àbájáde ìṣe tàbí ìmúpadàbọ̀sípò tí a ti pinnu ṣáájú, fi í wé ohun tí kò ní oògùn nínú, yóò sì kọ àwọn ipa búburú sílẹ̀. Àwọn ìwọ̀n mitochondria lè ṣèrànwọ́ láti ṣàlàyé àbájáde kan, ṣùgbọ́n wọn kò lè rọ́pò rẹ̀.
Rírí i lára pé agbára pọ̀ sí i jẹ́ ohun tí a ṣàkíyèsí, kì í ṣe ìdí
Ẹnì kan tí ara rẹ̀ balẹ̀ sí i lẹ́yìn gbígba ohun kan lè máa ṣàpèjúwe ìdàgbàsókè gidi. Ohun tí kò dájú ni ohun tó fà á àti bó ṣe pé tó. Oorun, kaféènì, àkókò jíjẹun, ẹrù iṣẹ́ tó ń yí padà, ìrètí, àti ìyípadà déédéé nínú àwọn àmì àìlera lè ṣẹlẹ̀ ní àkókò kan náà pẹ̀lú gbígba ohun tuntun. Ìròyìn tí a yàn nítorí pé ó dára lọ́nà àrà ọ̀tọ̀ tún sọ díẹ̀ péré nípa ìrírí gbogbo àwọn tó dán an wò.
Fún àpẹẹrẹ, “Mo parí wákàtí méjì ti iṣẹ́ ìwé” ń fúnni ní ìsọfúnni púpọ̀ sí i nígbà tí a bá so ó pọ̀ mọ́ oorun alẹ́ ọjọ́ tó ṣáájú, ìsinmi, àwọn ohun mìíràn tí ẹni náà gbà, àti bí ẹni náà ṣe ṣe iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn náà lọ́jọ́ yẹn. Rírí ìjíra-ẹni lára nígbà tí oorun ń burú sí i jẹ́ àbájáde tó yàtọ̀ sí níní àárẹ̀ tó dín kù ní gbogbo ọ̀sẹ̀ kan. Kò sí èyí nínú ìrírí méjèèjì tó lè dá ọ̀nà ìṣiṣẹ́ mitochondria mọ̀ fúnra rẹ̀.
Àárẹ̀ tó ń bá a lọ àti ME/CFS nílò àyẹ̀wò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀
Àárẹ̀ tí kò ní àlàyé, tó ń bá a lọ tàbí tó ń burú sí i, yẹ fún àyẹ̀wò ohun tó fà á dípò ríronú pé mitochondria nílò ìmúṣiṣẹ́ sí i. Ìbéèrè ìṣègùn tó yẹ sinmi lórí bí àwọn àmì àìlera ṣe ń farahàn, ìtàn ìlera, oorun, àti àwọn oògùn.
ME/CFS tún yàtọ̀ sí àárẹ̀ lásán. Àìlera lẹ́yìn ìsapá ní í ṣe pẹ̀lú bí àìsàn ṣe ń burú sí i lẹ́yìn ìṣe, tí ó sábà máa ń pẹ́ díẹ̀ kí ó tó farahàn. CDC ṣàpèjúwe ìdádúró tó wọ́pọ̀ ti wákàtí 12 sí 48, àwọn àmì àìlera sì lè pé fún ọjọ́ tàbí ọ̀sẹ̀. Wákàtí kan tí ara balẹ̀ kò lè fìdí ìdàgbàsókè múlẹ̀ bí àwọn ọjọ́ tó tẹ̀ lé e bá burú sí i. Àtúnyẹ̀wò ẹ̀rí ME/CFS àti àìlera lẹ́yìn ìsapá sọ̀rọ̀ nípa àwọn ẹ̀tọ́ tó kan àìsàn náà pàtó àti àwọn ọ̀nà láti kọ àwọn àmì àìlera tó pẹ́ kí wọ́n tó farahàn sílẹ̀ láìdán ààlà ìṣe wò.
Methylene blue tún ní àwọn ewu tó ṣe pàtàkì. Ìsọfúnni ìkọ̀wé oògùn PROVAYBLUE nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ ní U.S. kan methemoglobinemia tí a ní lẹ́yìn ìbí. Ó kìlọ̀ nípa àkójọpọ̀ àmì àìlera serotonin tó le pẹ̀lú àwọn oògùn tó ń ní ipa lórí serotonin àti àwọn opioid, ó sì sọ pé a kò gbọ́dọ̀ lò ó nígbà àìtó G6PD nítorí ewu àìtó ẹ̀jẹ̀ tí ìparun sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa ń fà. Kò fìdí ètò lílo lẹ́nu fún ìlera gbogbogbò múlẹ̀. Ṣàyẹ̀wò ìtọ́sọ́nà ààbò methylene blue àti àwọn ipò tí a kò gbọ́dọ̀ lò ó pẹ̀lú ọja gangan àti àkọsílẹ̀ àwọn oògùn níwájú rẹ; má ṣe dá àwọn oògùn tí a kọ fún ọ dúró láti lè lò ó.