Àpilẹ̀kọ
Methylene blue àti ìfúnpá ẹ̀jẹ̀: àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́, lílò ní ìtọ́jú aláìsàn, àti àwọn ewu
Methylene blue lè mú ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ ga, pàápàá nígbà tí a bá fún àwọn aláìsàn tí iṣan ẹ̀jẹ̀ wọn ti fẹ̀ jù nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀. Ipa yẹn ṣàlàyé ìdí tí a fi ń ṣe ìwádìí rẹ̀ fún àwọn irú shock kan. Kò fìdí methylene blue múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú fún ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kékeré lásán, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ìtọ́jú tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ fún ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga.
Fún ẹni tó ń ronú nípa ọjà tí a ń mu lẹ́nu, ìbéèrè tó wúlò túbọ̀ ṣe pàtó: ẹ̀rí wo ló lè sọ tẹ́lẹ̀ bí àkópọ̀ yìí yóò ṣe ṣiṣẹ́, nígbà tí a bá lò ó ní ọ̀nà yìí, fún ẹni tó ní irú ìtàn ìlera yìí? Àwọn ìwádìí ilé ìwòsàn tó wà nísàlẹ̀ kò pèsè ìsọtẹ́lẹ̀ yẹn.
Ìdí tí ìdènà sí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ fi ṣe pàtàkì
Àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ tó ń gbé ẹ̀jẹ̀ kúrò lọ́kàn ní iṣan dídán tó ń yí ìwọ̀n fífẹ̀ inú wọn padà. Nígbà tí iṣan dídán bá tú, ọ̀nà tí ẹ̀jẹ̀ ń gbà ń fẹ̀ sí i; nígbà tí ó bá há, ọ̀nà náà ń dín kù. Èyí ń kópa nínú ìdènà sí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ jákèjádò ara. Ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tún sinmi lórí iye ẹ̀jẹ̀ tí ọkàn ń fa jáde, nítorí náà yíyí ìdènà padà kò pinnu gbogbo ìdáhùn ara.
Ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tó ń mú iṣan tú bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú nitric oxide, tàbí NO. Ó ń mú soluble guanylate cyclase ṣiṣẹ́, tí a ń pè ní sGC ní ṣókí; èyí ń ṣe cyclic GMP, tàbí cGMP, tó jẹ́ olùrànṣẹ́ inú sẹ́ẹ̀lì. Ìfiranṣẹ́ tó tẹ̀ lé e ń ràn iṣan dídán lọ́wọ́ láti tú.
Methylene blue lè dí ọ̀nà yìí lọ́wọ́. Síbẹ̀, pípè é ní ohun tó ń dí sGC nìkan lọ́wọ́ ní pípé jẹ́ ìsọ̀rọ̀ ìṣiṣẹ́ oogun rẹ̀ di ohun tó rọrùn jù. Nínú iṣẹ́ àdánwò Mayer àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ lórí bí ara ṣe ń ṣe nitric oxide, títú àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ tí a ti yà sọ́tọ̀ àti ìfiranṣẹ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì tó bo inú iṣan ẹ̀jẹ̀ ní ìdáhùn tó lágbára sí methylene blue ju àwọn ipa tó wá látinú mímú sGC ṣiṣẹ́ tààrà lọ. Àwọn àbájáde náà tún tọ́ka sí ipa lórí ṣíṣe NO ní àwọn ìpele tó ṣáájú. Àwọn àdánwò bíi wọ̀nyí ṣàlàyé ọ̀nà ìṣiṣẹ́ lórí iṣan ẹ̀jẹ̀ tó ṣeé ṣe; wọn kò sọ fún ẹnì kan iye tí ìwọ̀n ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ rẹ̀ nílé yóò yí padà.
Àwòrán ìbòrí fi àjọṣe tí a ti mú rọrùn yìí hàn láàárín ìhámọ́ iṣan ẹ̀jẹ̀ àti ìdènà sí ìṣàn ẹ̀jẹ̀. Àwọn àwòrán iṣan ẹ̀jẹ̀ inú rẹ̀ jẹ́ àlàyé èrò, kì í ṣe àwọn ìyípadà tí a wọn lára aláìsàn tàbí nínú àdánwò ìdáhùn sí iye oogun.
Ohun tí ẹ̀rí ìtọ́jú aláìsàn dán wò gan-an
Vasoplegia túmọ̀ sí ìhámọ́ iṣan ẹ̀jẹ̀ tí ó dín kù gan-an, tí a sábà máa ń jíròrò ní ipò bí iṣẹ́ abẹ ọkàn ńlá tàbí àìsàn líle. Aláìsàn lè ní ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kékeré bí iye ẹ̀jẹ̀ tí ọkàn ń fa jáde tilẹ̀ jẹ́ déédéé tàbí pọ̀, nítorí ìdènà sí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ti dín kù. Èyí yàtọ̀ sí ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kékeré tó jẹ́ pé pípàdánù ẹ̀jẹ̀ tàbí àìlera ọkàn ní fífa ẹ̀jẹ̀ jáde ló fa á ní pàtàkì.
Tábìlì náà ya ìtọ́jú lẹ́yìn tí vasoplegia ti bẹ̀rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò nínú ìdènà rẹ̀ fún àwọn aláìsàn iṣẹ́ abẹ tí a yàn àti ìtọ́jú àfikún fún septic shock. IV túmọ̀ sí fífúnni nípasẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀. Bí a ṣe lo oogun nínú ìwádìí nìyí, kì í ṣe ìtọ́ni fún fífúnni.
| Ọ̀nà fífúnni àti ipò ìtọ́jú | Ẹgbẹ́ aláìsàn àti àfiwé | Ohun tí a wọn tàbí rí | Ohun tí àbájáde kò lè fìdí múlẹ̀ |
|---|---|---|---|
| Methylene blue nípasẹ̀ IV lẹ́yìn iṣẹ́ abẹ ọkàn | Levin àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, 2004: aláìsàn 56 tó ní vasoplegia lẹ́yìn iṣẹ́ abẹ, tí a pín láìròtẹ́lẹ̀ sí ẹgbẹ́ methylene blue tàbí placebo | Vasoplegia parí láàárín wákàtí mẹ́fà fún gbogbo àwọn aláìsàn tí a tọ́jú; ó ṣì ń kan mẹ́jọ nínú ẹgbẹ́ àfiwé lẹ́yìn wákàtí 48. Iye ikú jẹ́ 0/28 sí 6/28. | Ìdánwò iṣẹ́ abẹ kékeré tó ṣe pàtó kò lè fìdí àǹfààní ìwalaaye gbogbogbò múlẹ̀ tàbí ìtọ́jú fún ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kékeré lára àwọn aláìsàn tí kò dúró sí ilé ìwòsàn. |
| Methylene blue nípasẹ̀ IV ṣáájú iṣẹ́ abẹ láti dá ọ̀nà tuntun fún ẹ̀jẹ̀ yí ká ìdènà nínú iṣan ẹ̀jẹ̀ ọkàn | Ozal àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, 2005: aláìsàn 100 tí a yàn tí ewu wọn ga; ojútùú 1% tí a fún nípasẹ̀ ìṣàn sínú iṣan ẹ̀jẹ̀ ṣáájú iṣẹ́ abẹ ní àfiwé pẹ̀lú àìfúnni ní methylene blue | Vasoplegia ṣẹlẹ̀ sí aláìsàn 0/50 sí 13/50. Èyí jẹ́ ìdènà ní àkókò iṣẹ́ abẹ, kì í ṣe ìtọ́jú ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kékeré tó ti pé. | Àwọn àbájáde kò ṣe àtìlẹ́yìn fún mímu u lẹ́nu láti dènà ìṣòro, wọn kò sì sọ ẹni tó lè jàǹfààní lẹ́yìn òde ipò iṣẹ́ abẹ yìí. |
| Methylene blue nípasẹ̀ IV gẹ́gẹ́ bí àfikún sí ìtọ́jú septic shock | Ibarra-Estrada àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, 2023: àgbàlagbà 91 tí a ṣe ìtúpalẹ̀ wọn; ìṣàn oogun fún wákàtí mẹ́fà lójoojúmọ́ fún ìgbà mẹ́ta ní àfiwé pẹ̀lú placebo sodium chloride tó bá a mu | Àkókò àárín títí di dídá àwọn oogun tó ń mú iṣan ẹ̀jẹ̀ há dúró jẹ́ wákàtí 69 sí 94. Ìwọ̀n ikú àti iye àkókò lílo ẹ̀rọ ìrànlọ́wọ́ mímí jọra. | Dídá àwọn oogun tó ń mú iṣan ẹ̀jẹ̀ há dúró ní tètè kì í ṣe ẹ̀rí ìwalaaye tó dára sí i tàbí ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tó ga ní ọ̀nà tí a lè sọ tẹ́lẹ̀ lára àwọn ẹni tó ní ìlera. |
| Oogun IV tí a ti fọwọ́ sí fún methemoglobinemia tí a kò bí ènìyàn pẹ̀lú | Àlàyé ìkọ̀wé oogun PROVAYBLUE; ìtọ́jú hemoglobin tó yà kúrò ní déédéé, kì í ṣe ìdánwò ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ | Ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga wà lára àwọn ìdáhùn búburú tí a ti ròyìn fún àwọn ọjà inú ẹ̀ka methylene blue. | Àkọsílẹ̀ ìdáhùn búburú kò ṣírò bí ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ ṣe lè ga tàbí iye tí yóò fi ga pẹ̀lú ọjà tí a rà tí a sì mu lẹ́nu. |
| Lílò lẹ́nu láti ọwọ́ oníbàárà fún ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga tàbí kékeré | A kò rí ìdánwò ìtọ́jú pẹ̀lú ẹgbẹ́ àfiwé tó kan èyí tààrà nínú àwọn ìwé ìwádìí tí a ṣàyẹ̀wò fún àpilẹ̀kọ yìí | Àwọn ìwádìí IV lókè kò pèsè ibi àfojúsùn ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tàbí ètò lílò lẹ́nu tí a ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀. | Àìrí ìdánwò kì í ṣe ẹ̀rí ààbò, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ẹ̀rí pé gbogbo ìgbà tí a bá mu u lẹ́nu yóò yí ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ padà. |
Nínú ìdánwò septic shock, ẹgbẹ́ méjèèjì gba ìtọ́jú pẹ́kípẹ́kí, títí kan norepinephrine, hydrocortisone, àti vasopressin nígbà tí ó bá yẹ. Ìtọ́jú bẹ̀rẹ̀ láàárín wákàtí 24 lẹ́yìn bíbẹ̀rẹ̀ norepinephrine. Àwọn òṣìṣẹ́ ìtọ́jú ṣàtúnṣe àwọn oogun tó ń mú iṣan ẹ̀jẹ̀ há sí ibi àfojúsùn ìfúnpá ẹ̀jẹ̀; ìbéèrè pàtàkì ni bóyá àwọn aláìsàn nílò àwọn oogun wọ̀nyẹn fún àkókò tó kúrú sí i. A kò gba àwọn aláìsàn tó ní àwọn ohun pàtàkì kan tó ń mú ewu pọ̀ sí i sínú ìdánwò náà, títí kan lílo SSRI láìpẹ́ àti ìtàn àìtó G6PD. Àwọn ìpinnu wọ̀nyí nínú ètò ìwádìí ṣe pàtàkì nígbà tí a bá ń túmọ̀ àǹfààní àti ààbò.
Àtúnyẹ̀wò tó gbòòrò sí i nípa àwọn ìdánwò ìtọ́jú vasoplegia àti septic shock ṣàyẹ̀wò ẹ̀rí ìtọ́jú àwọn aláìsàn tó wà ní ipò líle ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ sí i.
Ṣé methylene blue ń dín ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kù?
Àlàyé ìṣiṣẹ́ iṣan ẹ̀jẹ̀ lókè tọ́ka sí dídín títú iṣan tó pọ̀ jù kù, kì í ṣe títọ́jú ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ gíga. Ìwọ̀n tó kéré sí i lẹ́yìn tí ẹnì kan bá mu methylene blue kò lè, fúnra rẹ̀, fìdí ipa oogun múlẹ̀. Bí ara ṣe wà, ìsinmi, ọ̀nà ìwọ̀n, àwọn oogun mìíràn, àti ipò tó fa kí a wọn ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ lè yí àfiwé náà padà.
Bákan náà, ìwọ̀n tó ga sí i jẹ́ ohun tí ó yẹ kí a ṣàyẹ̀wò, kì í ṣe ìmúdájú pé ọ̀nà ìṣiṣẹ́ tí a fẹ́ ti bẹ̀rẹ̀. Ìtọ́jú tó wúlò ní ìṣègùn nílò ẹ̀rí nípa àwọn àmì àìsàn, agbára láti ṣe àwọn iṣẹ́, àwọn ipa búburú, àti àbájáde, kì í ṣe nọ́ńbà lórí ẹ̀rọ ìwọ̀n nìkan.
Ìyàtọ̀ kan náà kan àwọn ìsọ pé methylene blue ń ṣiṣẹ́ fún POTS àti àìfaradà dídúró. Àwọn àmì àìsàn nígbà dídúró àti ìyípadà ìyára lílù ọkàn nílò ẹ̀rí ìtọ́jú tiwọn; àwọn ẹni tó ní vasoplegic shock jẹ́ ẹgbẹ́ ìwádìí ọ̀tọ̀.
Àwọn oogun tí a ń lò ń yí ìbéèrè náà padà
Mú àkójọ gbogbo oogun rẹ lọ sọ́dọ̀ òṣìṣẹ́ ìtọ́jú tàbí oníṣègùn oogun ṣáájú kí o tó ronú nípa methylene blue. Àwọn ipò mẹ́ta yẹ fún àfiyèsí lọ́tọ̀ọ̀tọ̀:
- Àwọn oogun tó ń ṣiṣẹ́ lórí serotonin àti àwọn opioid. Àkọlé ọjà IV kìlọ̀ nípa àkójọpọ̀ àmì àìsàn serotonin tó lè fa ikú pẹ̀lú àwọn àkópọ̀ wọ̀nyí. Ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tí kò dúró ṣinṣin lè ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú àìbalẹ̀, ibà, òógùn, ìwárìrì, tàbí líle iṣan. Èyí jẹ́ ìṣòro májèlé, kì í ṣe ìdáhùn iṣan ẹ̀jẹ̀ tí a fẹ́. Wo ìtọ́sọ́nà ìbáṣepọ̀ methylene blue pẹ̀lú àwọn oogun.
- Àwọn oogun tó ń ṣiṣẹ́ lórí NO àti cGMP. Àwọn nitrate àti àwọn olùdènà PDE5 bíi sildenafil ní í ṣe pẹ̀lú ètò ìfiranṣẹ́ yìí. Àkọlé sildenafil ṣàlàyé ipa rẹ̀ ní fífẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ àti ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú nitrate. Àwọn ọfà tó dojú kọ ara wọn nínú àwòrán ọ̀nà ìṣiṣẹ́ kò fi hàn pé methylene blue lè fagilé ipa oogun mìíràn láìléwu.
- Oogun ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tí a ti kọ fún ọ tẹ́lẹ̀. Ìwọ̀n lẹ́yìn methylene blue kì í ṣe ìdí láti fo, rọ́pò, tàbí mú ìtọ́jú tí a kọ fún ọ pọ̀ sí i. Ṣàkọsílẹ̀ ọjà náà, ìfojúsùn rẹ̀, iye tí o lò, ọ̀nà lílò, àkókò, àwọn ìwọ̀n, àti àwọn àmì àìsàn kí ẹni tó kọ oogun fún ọ lè ṣàyẹ̀wò lílò náà.
Ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ jẹ́ apá kan ṣoṣo nínú àyẹ̀wò ààbò lápapọ̀. Fún àpẹẹrẹ, àkọlé IV sọ pé a kò gbọdọ̀ lò ó fún ẹni tó ní àìtó G6PD nítorí ewu fífọ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa. Ìwọ̀n déédéé láti ẹ̀rọ ìwọ̀n tí a fi yí apá ká kò lè jẹ́rìí pé ìṣòro yẹn tàbí ìbáṣepọ̀ oogun kò sí.
Nígbà tí ìwọ̀n bá nílò àfiyèsí kíákíá
Fún àwọn àgbàlagbà tí kò lóyún, American Heart Association gba ènìyàn níyànjú láti gbé ìgbésẹ̀ kíákíá fún ìwọ̀n tó ju 180 systolic àti/tàbí 120 diastolic lọ. Bí ìrora àyà, àìtó èémí, àìlera, ìyípadà ìríran, tàbí ìṣòro sísọ̀rọ̀ bá wà, pe àwọn iṣẹ́ pàjáwìrì lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Bí kò bá sí àmì àìsàn tuntun tó ń fa ìdààmú, tún wọn lẹ́yìn ó kéré tán ìṣẹ́jú kan, kí o sì kàn sí òṣìṣẹ́ ìlera ní kíákíá bí ìwọ̀n náà bá ṣì ga tó bẹ́ẹ̀.
Wá ìrànlọ́wọ́ pàjáwìrì fún ṣíṣubú, ìṣòro mímí líle, tàbí àkójọpọ̀ àmì àìsàn serotonin tí o fura sí lẹ́yìn lílo rẹ̀, láìka ìwọ̀n ẹ̀rọ tí a fi yí apá ká sí. Má ṣe mu methylene blue sí i láti ṣàtúnṣe nọ́ńbà gíga tàbí kékeré.