Búlúù methylene fún ẹja betta: ìdáhùn sí àwọn ìbéèrè ìtọ́jú tí a sábà máa ń béèrè

Olùtọ́jú betta rí àwọn lẹ́bẹ́ tó ti ya ní etí, ó sì na ọwọ́ sí ìgò búlúù kan, ó ń béèrè ìbéèrè àkọ́kọ́ tí kò tọ́. Ìbéèrè náà sábà máa ń jẹ́ “mélòó,” nígbà tí ó yẹ kí ó jẹ́ “fún kí ni, nínú omi wo, báwo la sì ṣe wọn ọ́n.” Bettas kó gbogbo àṣìṣe ìtọ́jú ojò ẹja tí ó wọ́pọ̀ sínú ojò kékeré kan: omi díẹ̀ tí ń mú kí àṣìṣe ìwọ̀n pọ̀ sí i, ẹja tí ń mí afẹ́fẹ́ ní ojú omi, àti àmì kan—àwọn lẹ́bẹ́ tó ya—tí kò tọ́ka sí àrùn kan ṣoṣo.

Àwọn ìbéèrè àti ìdáhùn wọ̀nyí dáhùn àwọn ìbéèrè tó kan betta ní pàtó. Ó gbà pé o ti tẹ̀ lé ìlànà ṣíṣe ìpinnu ìtọ́jú ojò ẹja gbogbogbò, ó sì fi kókó méjì sí ojú ìwé wọn lọ́tọ̀: ẹ̀rí gbogbogbò nípa jíjẹrà lẹ́bẹ́ àti àrùn olú, àti àwọn ọ̀nà gbogbogbò fún ìtọ́jú nípa fífi ẹja sínú omi oògùn ní ìfiwéra pẹ̀lú ìtọ́jú nínú ojò.

Ṣé búlúù methylene ń tọ́jú jíjẹrà lẹ́bẹ́ betta?

A kò lè sọ bẹ́ẹ̀ ní gbogbogbò. Ka àkọlé ọjà kọ́kọ́. Àlàyé ọjà búlúù methylene ti Kordon ṣàpèjúwe ọjà 2.303% tí a tú sínú omi, tí a fọwọ́ sí fún ṣíṣàkóso olú lórí ẹyin ẹja àti àkóràn olú lórí àwọ̀ òde, pẹ̀lú àwọn ìlò àfikún lòdì sí àwọn protozoa kan ní òde ara àti ìrànwọ́ nígbà tí a mọ̀ pé nitrite tàbí cyanide ti fa májèlé. Àkọlé kan náà kò ka àkóràn bakitéríà, àwọn kòkòrò fluke, Oodinium, àti àrùn olú tó le jù bẹ́ẹ̀ lọ sí àwọn ipò tí ọjà náà wúlò fún.

Àwọn ipò tí a yọ sílẹ̀ wọ̀nyẹn ló ń pinnu ohun tí ó yẹ ní ọ̀pọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ jíjẹrà lẹ́bẹ́. Bakitéríà ló sábà ń fa jíjẹrà lẹ́bẹ́ nínú bettas, nípasẹ̀ àwọn ẹ̀dá bí Aeromonas tàbí Pseudomonas, tàbí àrùn columnaris; olú sì máa ń dé lẹ́yìn náà lórí àsopọ̀ ara tí ó ti bàjẹ́ tẹ́lẹ̀. Nítorí náà, etí lẹ́bẹ́ tó dà bí òwú lè jẹ́ àkóràn olú tó wà lórí ìṣòro bakitéríà tí àkọlé ọjà kò fọwọ́ sí àwọ̀ náà fún. Títọ́jú ohun funfun tí ó hù tí a lè rí, nígbà tí àkóràn bakitéríà tó wà lábẹ́ rẹ̀ ń bá a lọ, ni ọ̀nà ìkùnà tó wọ́pọ̀: omi yí sí búlúù, olùtọ́jú rò pé òun ti gbé ìgbésẹ̀, àwọn lẹ́bẹ́ sì ń bá a lọ láti dín kù.

Nítorí náà, ìdáhùn òtítọ́ sinmi lórí ipò náà. Bí dókítà ẹranko inú omi bá ṣe àyẹ̀wò, tó sì dá àkóràn olú lórí àwọ̀ òde betta rẹ mọ̀, búlúù methylene wà láàárín àwọn ìlò tí àkọlé ọjà fọwọ́ sí. Bí ìdánimọ̀ náà bá jẹ́ jíjẹrà lẹ́bẹ́ tí bakitéríà fa, kò sí láàárín wọn, o sì nílò ètò mìíràn. A ṣàyẹ̀wò ẹ̀rí tó gbé ààlà yẹn ró, títí kan ohun tí a ti fi hàn àti ohun tí a kò tíì fi hàn pé búlúù methylene ń ṣe lòdì sí ich, jíjẹrà lẹ́bẹ́, àti àrùn olú, nínú ìtọ́sọ́nà ẹ̀rí nípa jíjẹrà lẹ́bẹ́ àti àrùn olú. Má ṣe lo ìparí èrò láti ojú ìwé yẹn gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n oògùn; dípò bẹ́ẹ̀, lọ sí i pẹ̀lú ìdánimọ̀ àrùn.

Ṣé mo lè tọ́jú betta mi nínú ojò tirẹ̀?

Ó dára jù láti lo ohun èlò ìtọ́jú lọ́tọ̀ tí kò ní ohun ọ̀ṣọ́. Àbùdá mẹ́ta ti ojò tí ẹja ń gbé ló jẹ́ kí fífi oògùn sínú rẹ̀ tààrà má ṣe dára, gbogbo wọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta sì wá láti àkọlé ọjà, kì í ṣe láti ọ̀rọ̀ tí a ń sọ láìní ẹ̀rí.

Lákọ̀ọ́kọ́, olùṣelọpọ kìlọ̀ pé kí a má ṣe lò ó nínú àwọn ètò tó gbára lé ìṣànmọ́ omi nípasẹ̀ àwọn ẹ̀dá alààyè. Àwọn bakitéríà tó ń yí ammonia padà máa ń ṣiṣẹ́ lórí ammonia tí betta rẹ ń bá a lọ láti ṣe nígbà ìtọ́jú, ìtọ́jú tó sì ń da wọn láàmú ń fi ìṣòro kan rọ́pò òmíràn. Èkejì, àkọlé ọjà kìlọ̀ nípa dídènà ìdàgbàsókè ewéko, ó sì sọ pé èédú tí a mú ṣiṣẹ́ lè yọ ọjà náà kúrò, àwọn ohun èlò tó ní ihò kéékèèké sì lè fà á sínú ara wọn. Èyí mú kí iye tí ẹja máa farahàn sí gan-an nínú ojò tí ó ní ohun ọ̀ṣọ́ àti àlẹ̀mọ́ má ṣeé sọ tẹ́lẹ̀. Ẹ̀kẹta, àwọ̀ lè lẹ̀ mọ́ silikoni ojò ẹja títí láé; ó kan ìrísí nìkan, ṣùgbọ́n ó jẹ́ àbájáde tí kò ṣeé yí padà tí ó yẹ kí o mọ̀ kí o tó dà á sínú ojò.

Ọ̀nà mìíràn ni ohun èlò ìtọ́jú tí kò ní ohun ọ̀ṣọ́, tí a mọ ìwọ̀n omi inú rẹ̀, pẹ̀lú ohun amóoru, ètò fífi afẹ́fẹ́ sínú omi ní ìrọ̀rùn, tí kò sì ní ohun tó ní ihò kéékèèké nínú rẹ̀. Ètò yẹn tún ń dáàbò bo ojò àfihàn kí ọjà náà má bàa dé inú rẹ̀. Ṣùgbọ́n yíya ẹja sọ́tọ̀ nìkan kò mú kí omi jẹ́ àìléwu. Ohun èlò ìtọ́jú náà kò ní àlẹ̀mọ́ ẹ̀dá alààyè tí ó ti fìdí múlẹ̀, nítorí náà ammonia lè yára pọ̀ sí i nínú omi díẹ̀. Ìtọ́sọ́nà UF/IFAS nípa kẹ́míkà nínú àwọn ètò tí omi ń yí ká dámọ̀ràn yíya ẹja tí ìṣòro bá sọ́tọ̀ fún ìtọ́jú, ó sì ṣàlàyé pé ipa kẹ́míkà sinmi lórí bí ẹja ṣe farahàn sí i àti ipò ètò náà. Máa ṣàyẹ̀wò omi ìtọ́jú, ṣàkóso ìwọ̀n otútù, kí o sì ya àwọn ohun èlò ìtọ́jú sọ́tọ̀. A kó àwọn àlàyé nípa bí ọjà ṣe bá àlẹ̀mọ́, ewéko, shrimp, àti àwọn ètò omi òkun mu jọ nínú ìtọ́sọ́nà ìbámu pẹ̀lú ojò àti àwọn ẹ̀dá inú rẹ̀.

Betta mi ń gbé nínú ojò kékeré. Báwo ni mo ṣe lè yẹra fún fífi oògùn pọ̀ jù?

Omi díẹ̀ máa ń yí àṣìṣe ìwọ̀n kékeré padà sí àṣìṣe ńlá nínú agbára àkójọpọ̀ oògùn. Èkán omi kan tí a kà ní àṣìṣe nínú ohun èlò ìtọ́jú 2 liter máa ń yí agbára àkójọpọ̀ náà padà ní ìlọ́po púpọ̀ ju èkán omi kan náà tí a kà ní àṣìṣe nínú ojò 40 liter lọ. Inú àwọn ìwọ̀n omi kékeré wọ̀nyí gan-an la sábà máa ń tọ́jú bettas sí, tí a sì tún ń ṣe ìtọ́jú àrùn wọn sí.

Ìdáàbòbò náà wà nínú títẹ̀ lé ìlànà. Kọ ohun mẹ́rin sílẹ̀ kí o tó pèsè omi ìtọ́jú: orúkọ ọjà gangan, agbára àkójọpọ̀ èròjà tó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà lórí ìgò, ìwọ̀n omi ìtọ́jú tí o wọn ní àwọn ẹyọ ìwọ̀n tí àkọlé ọjà lò, àti ọ̀nà tí o fẹ́ lò. Ìdá ọgọ́rùn-ún lórí ìgò ṣàpèjúwe ojútùú tó wà nínú ìgò, kì í ṣe omi ìtọ́jú; àwọn ìtọ́ni sọ iye ojútùú yẹn tó yẹ kí ó wọ ìwọ̀n omi kan pàtó. Fífi ẹja bọ inú omi fún ìgbà kúkúrú àti fífi sí inú rẹ̀ fún àkókò tó gùn jẹ́ àwọn àpapọ̀ agbára àkójọpọ̀ àti àkókò tó yàtọ̀, nítorí náà má ṣe darapọ̀ agbára àkójọpọ̀ láti ìlànà kan mọ́ àkókò láti òmíràn. Ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú nípa fífi ẹja sínú omi oògùn ní ìfiwéra pẹ̀lú ìtọ́jú nínú ojò ṣàlàyé ìdí tí a kò fi lè fi àwọn àpapọ̀ wọ̀nyí rọ́pò ara wọn, ó sì ṣàlàyé àwọn ìlànà àkọlé ọjà ní kíkún.

Wọn ìwọ̀n omi dípò gbígbára lé ìwọ̀n ojò tí a kọ sí i. Ilẹ̀ abẹ́ ojò, ohun ọ̀ṣọ́, àti fífi omi kéré sí etí ojò máa ń dín agbára omi tí a polówó pé ó lè gbà kù; nínú ohun èlò kékeré, gbogbo ìdajì liter tí kò sí jẹ́ apá ńlá. Lo ìwọ̀n métríkì àti syringe tàbí pipette tó ní àmì ìwọ̀n fún ojútùú inú ìgò, kì í ṣe àwọn èkán tí o fún jáde láti inú ìgò, kí o sì pèsè gbogbo ìwọ̀n omi ìtọ́jú kí ẹja tó wọ inú rẹ̀.

Ṣé ẹ̀yà labyrinth yí ohunkóhun padà nípa ìtọ́jú?

Bẹ́ẹ̀ ni, ní ọ̀nà kan tó ṣe pàtàkì ní ìṣe. Bettas jẹ́ ẹja tó ní ẹ̀yà labyrinth: wọ́n máa ń gòkè láti mí afẹ́fẹ́ àyíká nípasẹ̀ ẹ̀yà pàtó kan, wọ́n sì tún ń gba atẹ́gùn láti inú omi nípasẹ̀ gílí wọn, nítorí náà ìtọ́sọ́nà ìtọ́jú ẹja dámọ̀ràn pé kí ọ̀nà sí ojú omi má ní ìdènà. Nítorí náà, ohun èlò ìtọ́jú gbọ́dọ̀ jẹ́ kí ẹja lè dé ojú omi ní gbogbo ìgbà, pẹ̀lú afẹ́fẹ́ gbígbóná díẹ̀ tó ní ọ̀rinrin lókè rẹ̀, dípò ìdérí tútù tó pa á mọ́ kínníkínní.

Èyí ṣe pàtàkì ní ọ̀nà méjì. Lákọ̀ọ́kọ́, ìlànà èyíkéyìí tó sọ pé kí a bo omi ìtọ́jú mọ́ kínníkínní, tàbí kí a kún ohun èlò náà dé etí, tako bí ẹja ṣe ń mí. Fi àlàfo afẹ́fẹ́ sílẹ̀, kí ìdérí sì jẹ́ kí afẹ́fẹ́ wọlé. Jẹ́ kí omi ìtọ́jú wà ní ìwọ̀n otútù gbígbóná díẹ̀ tó dúró ṣinṣin tí ẹja mọ̀ lára; ìtọ́sọ́nà ìṣègùn ẹranko dámọ̀ràn 76 sí 81F fún àwọn ojò betta, tí a sábà máa ń fi ohun amóoru mú dúró. Èkejì, mímí ní ojú omi kò dáàbò bo ẹja lọ́wọ́ omi búburú. Ammonia àti nitrite ń ṣe gílí léṣe, wọ́n sì ń da ẹja láàmú láìka bí ó ṣe lè rí afẹ́fẹ́ sí. Ìdí nìyẹn tí ohun èlò ìtọ́jú fi ṣì nílò àyẹ̀wò déédéé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹja inú rẹ̀ lè gbé afẹ́fẹ́ mì. Bí o bá rí wíwá afẹ́fẹ́ ní ìṣòro láìdáwọ́dúró, àìlágbára, tàbí fífi ara pa ohun kan, ka wọ́n sí àmì ìṣòro omi tàbí àrùn tí a kò tíì yanjú, kì í ṣe ìbéèrè fún àwọ̀ sí i.

Kí ni mo yẹ kí n ṣàyẹ̀wò kí n tó lo búlúù methylene rárá?

Ṣàyẹ̀wò àyíká kí o tó sọ orúkọ àrùn. Ìtọ́sọ́nà UF/IFAS fún ìṣàkóso ìlera ẹja dámọ̀ràn ṣíṣàyẹ̀wò didara omi kọ́kọ́ nígbà tí ẹja bá dà bí ẹni tó ń ṣàìsàn, pẹ̀lú atẹ́gùn tó tú sínú omi, ammonia, nitrite, àti pH gẹ́gẹ́ bí ohun tó kéré jù tí a gbọdọ̀ ṣàyẹ̀wò nígbà ìbẹ̀rẹ̀ àrùn. Ojò betta tó dà bí ẹni pé omi rẹ̀ mọ́ lè ṣì ní ammonia tó léwu; kò ní àwọ̀ tàbí òórùn ní àwọn agbára àkójọpọ̀ tó ń ṣe ẹja léṣe. Láti túmọ̀ iye ammonia lápapọ̀, a nílò ìwọ̀n otútù àti pH, gẹ́gẹ́ bí UF/IFAS ṣe ṣàlàyé nípa ammonia nínú àwọn ètò ìtọ́jú ẹ̀dá inú omi.

Tẹ̀ lé ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìpinnu kan náà tí o máa lò fún ẹja ojò èyíkéyìí: jẹ́rìí sí didara omi àti ipò ohun èlò, rí i pé ìṣòro tí a ti dá mọ̀ bá àwọn ipò tí ọjà náà wúlò fún gan-an mu, jẹ́rìí sí ọjà gangan àti àwọn ìtọ́ni tó ṣeé kà, ṣàyẹ̀wò pé ohun èlò ìtọ́jú lè bá àwọn àdéhùn ìbámu lórí àkọlé ọjà mu, wọn ìwọ̀n omi gangan, kí o sì ṣètò bí o ṣe máa ṣàkíyèsí àti parí ìtọ́jú, pẹ̀lú ọ̀nà láti wá ìrànwọ́ tó ga jù bí ó bá yẹ. Àwọn ọgbẹ́ tó ṣí, ìṣòro mímí tó ń bá a lọ, tàbí ikú tó ń tẹ̀ síwájú nílò àyẹ̀wò kíákíá lọ́dọ̀ dókítà ẹranko inú omi tàbí ògbóǹtarìgì ìlera ẹja, dípò fífi àwọ̀ tún ṣe ìtọ́jú lẹ́ẹ̀kan sí i.

Ṣé gbogbo betta tuntun yẹ kí a fi bọ inú omi oògùn fún ìdènà?

Kò sí ìlànà déédéé tó fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀. Omi búlúù tí a fi ń gbé ẹja lọ kì í ṣe ẹ̀rí pé gbogbo ẹja tuntun ń jàǹfààní nínú fífi sí inú omi oògùn. Nínú àwọn ìdánwò tí Yàrá Ìwádìí Ìtọ́jú Ẹ̀dá Inú Omi Ilẹ̀ Olóoru ti University of Florida ròyìn, búlúù methylene tí a lò gẹ́gẹ́ bí omi oògùn fún ìdènà kò mú ìrísí tàbí ìhùwàsí ẹja tí a wọn dára sí i. Ìdánwò ìgbéjáde mìíràn pẹ̀lú velvet swordtails rí ìrísí tó dára sí i lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ìtọ́jú, ṣùgbọ́n lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ kan, ìrísí àwọn ẹgbẹ́ náà ti dà bí ara wọn. Bí wọ́n ṣe farahàn sí oògùn yàtọ̀, ohun tí a ṣàkíyèsí yàtọ̀, kò sì sí ìmọ̀ràn ìgbéjáde kan tó kan gbogbo ẹja.

Fún betta tuntun, yíya sọ́tọ̀ àti ṣíṣàkíyèsí dára ju lílo oògùn fún ìdènà lọ. Ìtọ́sọ́nà UF/IFAS fún jíjẹ́ oní ojò ẹja lọ́nà tó bójú mu ka yíya ẹja sọ́tọ̀, àlẹ̀mọ́ tó yẹ, oúnjẹ tó péye, àti didara omi sí apá ìdènà àrùn déédéé. Ṣàkíyèsí ẹja, ṣe àyẹ̀wò omi, kí o sì fi oògùn pamọ́ fún àìní tí a ti dá mọ̀ láàárín ètò yẹn.

Ní ṣókí

Sọ ìṣòro tí a ti dá mọ̀, jẹ́rìí pé ó wà láàárín àwọn ipò tí àkọlé ọjà fọwọ́ sí, kí o sì ṣe ìtọ́jú nínú ohun èlò tí kò ní ohun ọ̀ṣọ́ tí a ti wọn omi rẹ̀, tí ẹja lè dé ojú omi, pẹ̀lú ètò àyẹ̀wò déédéé. Jíjẹrà lẹ́bẹ́ tí a kò ṣe ìdánimọ̀ rẹ̀ kì í ṣe ìdí láti lo ọjà náà. Ojò kékeré tí a kò wọn omi rẹ̀ kì í ṣe ìwọ̀n oògùn. Ojò búlúù tí kò ní ètò ṣíṣàkíyèsí sì kì í ṣe ìtọ́jú.