Мәкалә
Метилен зәңгәре белән агулану һәм артык доза: нәрсә ашыгыч бәяләү таләп итә
Метилен зәңгәренең җитди тәэсиренә шик туганда, шунда ук белгечләргә бәяләү өчен мөрәҗәгать итегез. Билгеләрне көтмәгез һәм имеш «куркынычсыз» артык дозаны исәпләмәгез. Кеше егылып аңын югалтса, көзән җыеру булса, сулыш алуы кыенлашса яки аны уятып булмаса, җирле ашыгыч ярдәм номерына шалтыратыгыз. АКШта мондый гадәттән тыш хәлләрдә 911 номерына шалтыратыгыз; башка очракларда тәэсир турында киңәш алу өчен Агулануларны контрольдә тоту үзәгенә (Poison Control) 1-800-222-1222 номеры буенча кичекмәстән мөрәҗәгать итегез. Ашыгыч ярдәм таләп итүче бу билгеләр АКШның башкала төбәге агулану үзәгенең беренче ярдәм күрсәтү күрсәтмәләренә туры килә.
«Метилен зәңгәре белән агулану» дигән гыйбарә ике төрле хәлне аңлатырга мөмкин: табиб метилен зәңгәрен кулланып дәвалый торган агулануны һәм метилен зәңгәренең үзе китергән зыянны. Аларны бутау кешене нәкъ менә тәэсирен бәяләргә кирәк булган матдәне тагын да күбрәк кабул итәргә этәрергә мөмкин.
Билгеле бер кан бозылышына каршы антидот
Эритроцитлар эчендәге гемоглобин тукымаларга кислород җиткерә. Метгемоглобинемия вакытында аның гадәти булмаган өлеше метгемоглобин рәвешендә була, бу кислород җиткерүне боза. MedlinePlus сайтындагы метгемоглобинемия аңлатмасы нәселдән килә торган формаларны кайбер дарулар яки химик матдәләр тәэсире аркасында барлыкка килгән авырудан аера. Билгеләр арасында тиренең зәңгәрләнүе, тын кысылу һәм аң уяулыгының үзгәрүе булырга мөмкин.
Венага кертелә торган метилен зәңгәре — соңыннан барлыкка килгән метгемоглобинемияне дәвалау чарасы. Аның максаты — гемоглобинның эшләвен торгызырга ярдәм итү. Бу — билгеле бер клиник күрсәтмә, теләсә нинди агулануны яки тиренең теләсә нинди зәңгәрләнүен дәвалау ысулы түгел. Метгемоглобинемиядә метилен зәңгәрен куллану турында кулланма әлеге дәвалауның шартларын аңлата.
| Сорау | Антидот буларак куллану | Агулы тәэсиргә шик |
|---|---|---|
| Башлангыч проблема нәрсәдә? | Табиблар диагноз куйган һәм бәяләгән, соңыннан барлыкка килгән метгемоглобинемия | Зыян китерергә мөмкин булган метилен зәңгәре тәэсире |
| Метилен зәңгәренең роле нинди? | Билгеле бер күрсәтмә өчен сайланган дару | Табиблар авыруның мөмкин булган сәбәбе итеп карарга тиешле матдә |
| Нинди мәгълүмат әһәмиятле? | Диагноз, пациентка бәйле факторлар, дәвалауга җавап | Продукт, тәэсир юлы, күләм, вакыт, билгеләр һәм башка дарулар |
| Укучы нәрсә эшләргә тиеш? | Дәвалаучы төркемнең күрсәтмәләрен үтәргә | Агулану үзәгенә яки ашыгыч ярдәм хезмәтенә кичекмәстән мөрәҗәгать итәргә |
Матдә башта белә торып кабул ителгән һәм өстәмә яки сәламәтлекне яхшырту чарасы дип аталган булса да, бу аерма мөһим булып кала. Матдәне кабул итү сәбәбе аның тәэсире куркынычсыз булуын расламый.
Агулы тәэсир ничек күренергә мөмкин
АКШның башкала төбәге агулану үзәгенең метилен зәңгәре турындагы күрсәтмәләрендә күңел болгану, баш авырту, баш әйләнү һәм зәңгәр төскә керү, шулай ук югары дозаларның, көтелгәнгә каршы, метгемоглобинемия китереп чыгара алуы тасвирлана. Сидекнең зәңгәр булуы гына тәэсирнең никадәр җитди булуын күрсәтми. Шулай ук иреннәрнең яңа гына зәңгәрләнүен, тын кысылу белән бергә күзәтелсә, буяу эзе генә дип санарга ярамый.
Серотонинның агулы тәэсире дә борчу тудыра, бигрәк тә үзара тәэсир итешүче дарулар белән бергә кулланганда. Кызу күтәрелү, ярсу яки аң буталу, тирләү, йөрәкнең тиз тибүе һәм мускулларның катып калуы бергә күзәтелергә мөмкин. Тәэсирдән соң барлыкка килгән яңа билгеләр ашыгыч бәяләү таләп итә; укучы тикшерү исемлеге буенча үзенә диагноз куярга тырышмаска тиеш.
PROVAYBLUE препаратын билгеләү мәгълүматында шулай ук гемолиз, ягъни эритроцитларның таркалуы, һәм җитди аллергик реакцияләр тасвирлана. G6PD җитешмәве, гемолитик анемия куркынычы аркасында, куллануга каршы күрсәтмә булып тора. Анемия дәвалаудан соң бер көн яки аннан да соңрак барлыкка килергә мөмкин. Артык дозаның хәбәр ителгән тәэсирләре арасында күкрәк авыртуы, сызгырып сулыш алу һәм кислород белән тәэмин ителүнең кимүе бар. Шуңа күрә тәэсирдән соң ук үзеңне яхшы хис итү соңрак проблемалар булмаячагын расламый.
Препарат күрсәтмәсендә серотонинга тәэсир итүче дарулар һәм опиоидлар, шул исәптән декстрометорфан белән бәйле куркыныч турында кисәтелә. Белгечләргә даруларның тулы исемлеген бирегез. G6PD җитешмәве һәм метилен зәңгәре турындагы аңлатма шәхси шартларның ни өчен әһәмиятле булуының тагын бер сәбәбен тасвирлый.
Ни өчен тәэсир юлы мәсьәләне үзгәртә
Эремәне йоту, инъекция алу, күзгә чәчрәү һәм порошокны сулыш белән кертү — төрле тәэсир очраклары. Продуктның куллану максатыннан аерылса да, чынлыкта нинди юл белән тәэсир иткәнен хәбәр итегез. Кайсы шешә кулланылганын белмичә, «ике тамчы» дигән мәгълүмат тулы түгел; концентрацияне һәм күләмне белмичә, «бер шприц» дигән мәгълүмат та тулы түгел. Метилен зәңгәренең доза берәмлекләрен аңлату кулланмасы бу үлчәү аермаларын аңлата.
Poison Control үзәгенең тәэсир һәм артык доза төшенчәләрен аңлатмасы файдалы аерма ясый: тәэсир — зыян китерергә мөмкин булган матдә белән контактны, ә агулану зарарлы нәтиҗәләрне аңлата. Тәэсир турында шалтырату өчен агулану булганын исбатлау кирәк түгел. Тәэсир юлы, күләме, вакыты һәм билгеләре белгечләргә нинди бәяләү кирәклеген хәл итәргә ярдәм итә.
Матдә күзгә чәчрәсә, шунда ук бүлмә температурасындагы су белән 15–20 минут дәвамында юа башлагыз һәм контакт линзаларын алыгыз. Тирегә эләксә, матдә тигән киемне салыгыз һәм тирене агып торган су белән кимендә 15 минут юыгыз. Сулыш аша кергәннән соң, куркыныч урынга кермичә, саф һавага чыгыгыз. Бу беренче ярдәм чараларын башкарганда яки алардан соң агулану үзәгеннән күрсәтмәләр алыгыз. Продуктны йотканнан соң косуны китереп чыгармагыз. Җитди билгеләр булганда, беренче ярдәм ашыгыч ярдәм чакыруны тоткарламаска тиеш.
Тәэсир турындагы мәгълүмат исемлеге
Шалтырату вакытында бу сораулардан файдаланыгыз. Таблицаны тутыру өчен шалтыратуны кичектермәгез. Этикеткадагы язуларны төгәл укыгыз; билгесез мәгълүматны фаразлау урынына «билгесез» дип билгеләгез. Фотосурәт химик матдәне башка савытка күчермичә, этикеткадагы мәгълүматны сакларга мөмкинлек бирә.
| Хәбәр ителәсе мәгълүмат | Язып куясы яки кычкырып укыйсы җентеклекләр |
|---|---|
| Кеше һәм аның хәзерге хәле | Яше; билгеле булса, якынча авырлыгы; уяумы һәм җавап бирәме; гадәттәгечә сулыймы; хәзер кайда |
| Төгәл продукт | Исеме һәм җитештерүчесе; басылганча концентрациясе һәм берәмлекләре; составы; шешә күләме; куллану максаты; этикетка фотосурәте яки төп савыт |
| Тәэсир очрагы | Йотылганмы, инъекция белән кертелгәнме, күзгә яки тирегә эләккәнме, сулыш аша кергәнме; вакыт яки иң нигезле чама; бер тапкырмы яки кабатланганмы; якынча күләм һәм аның ничек үлчәнүе |
| Билгеләр һәм үзгәрешләр | Иң элек нәрсә булган; билгеләр кайчан башланган; алар көчәяме; косу, сулыш үзгәрүләре, аң буталу, кызу яки мускулларга бәйле билгеләр |
| Клиник шартлар һәм күрелгән чаралар | Кабул ителгән дарулар, өстәмәләр һәм башка матдәләр; билгеле G6PD җитешмәве; йөклелек; бөер яки бавыр авырулары; инде башкарылган юу яки башка чаралар |
Күләм билгесез булса, моны нәрсәгә нигезләп әйтүегезне аңлатыгыз: мәсәлән, «Шешә ачык иде һәм сыеклыкның бер өлеше юк; аны йотканын беркем дә күрмәде». Бу билгесезлекне төгәл булып күренгән дозага әйләндерүдән файдалырак. Куркынычсыз булса, савытны белгечләр төркеменә күрсәтү өчен саклагыз.
Өйдә антидот куллану тәртибе юк
Белгеч күрсәтмәсеннән башка, тәэсирне «нейтральләштерү» өчен өстәмә метилен зәңгәре, активлаштырылган күмер яки башка матдә кабул итмәгез. NHS хезмәтенең агулану турындагы күрсәтмәләре агулануга шик туганда кичекмәстән медицина ярдәме алырга киңәш итә, билгеләрнең соңрак барлыкка килергә мөмкин булуын кисәтә һәм ярдәмне көткәндә косуны китереп чыгармаска, ашарга яки эчәргә бирмәскә куша. Дәвалау һәм күзәтү матдәгә һәм клиник тикшерү нәтиҗәләренә бәйле.
Метилен зәңгәренең күрсәтмәсе артык дозадан соң йөрәк-үпкә системасына, канга һәм нерв системасына агулы тәэсирне күзәтеп торуны, кирәк булганда ярдәмче чаралар күрүне таләп итә. Анда шулай ук метилен зәңгәренең пульсоксиметр күрсәткечләренә комачаулый алуы әйтелә. Өйдә үлчәнгән кислород күрсәткече белгеч бәяләвен алыштыра алмый.
Тамчыларны санауның үзара тәэсир итешү куркынычын ачыклый алмавы тәэсир механизмы белән аңлатыла. Рэмзи һәм хезмәттәшләренең 2007 елгы фермент тикшеренүендә метилен зәңгәре кеше организмыннан аерып чистартылган моноаминоксидаза A — серотонин алмашында катнашучы фермент — эшчәнлеген тоткарлаган. Болар лаборатория сынаулары булган, авыз аша кабул итүнең куркынычсыз күләмен яки артык доза чиген билгели торган тикшеренү булмаган. Тәэсир турындагы клиник киңәшләрдә чынлыкта кулланылган продукт, тәэсир юлы, пациент һәм катнашкан башка матдәләр исәпкә алынырга тиеш.