Мәкалә
Ихтиофтириоз, йөзгеч черүе һәм гөмбә авыруларында метилен зәңгәрлеге: дәлилләрне чагыштыру
Балыкта ак таплар күренә. Су зәңгәр төскә керә. Тапларны күрү кыенлаша, һәм хуҗа дәвалау ярдәм итте дип нәтиҗә ясый. Берничә көннән балыкның хәле начарая. Буягыч паразитны берничек тә үзгәртмәгән. Күренеш кенә үзгәргән.
Бу хата кабатлана, чөнки берничә авыруның тышкы билгеләре охшаш: ак нокталар, тонык таплар, теткәләнгән йөзгечләр, мамыксыман үсентеләр. Эзләү нәтиҗәләре һаман да буягычны һәр зарарлануга бердәнбер җавап итеп күрсәтә. Ләкин авыру тудыручы организмнар моңа туры килми. Керфекле бер күзәнәкле организм, су күгәреге, грам-тискәре бактерия, динофлагеллят һәм яссы суалчанның уртаклыгы аз: алар барысы да тирене, йөзгечләрне яки саңакларны зарарлый. Чын, әмма тар тәэсир даирәсенә ия буягыч бу бишесенең барысына да каршы тора алмый. Дөрес тәртип — башта диагноз, аннары патоген һәм аның яшәү циклы стадиясе, аннары препарат, аннары продукт этикеткасы. Түбәндәге барлык мәгълүмат шул тәртипкә нигезләнә.
Дәлилләр иң көчле булган өлкә: уылдык һәм су күгәреге
Аквариумда метилен зәңгәрлеген куллануның иң яхшы дәлилләнгән юнәлеше — балык уылдыгын су күгәрегеннән, башлыча Saprolegnia һәм Achlya төрләреннән саклау. Болар — оомицетлар, ягъни чын гөмбәләр түгел, ә су күгәрекләре. Алар күрше уылдыкларга таралганчы, үлгән яки зарарланган уылдыкларда һәм яраларда урнаша. Контрольле тикшеренүдә 3 mg/L концентрациясенең скалярия һәм кара тетра уылдыгыннан балык чыгуны яхшыртуы ачыкланган, ә данио-рериога файдасы булмаган. Димәк, дозага җавап универсаль түгел, ә төргә бәйле. Киңрәк мәгълүмат декоратив балык авыруларын дәвалау ысулларына күптән түгел чыккан күзәтүдә тупланган.
Олы балыклардагы өслек мамыксыман зарарланулар өчен дәлилләр бер баскычка түбәнрәк. Метилен зәңгәрлеге ачык өслекләрдәге су күгәрегенә чыннан да каршы тәэсир итә, һәм аквариум балыклары өчен метилен зәңгәрлеге турындагы гомуми киңәшләрдә төп урын уылдыкка һәм өслекләргә куллануга бирелә. Балык үрчетү хуҗалыкларында да шул ук логика кулланыла; бу балык уылдыгы һәм үрчетү хуҗалыклары өчен метилен зәңгәрлеге мәкаләсендә тасвирлана. Әмма мамыксыман үсенте еш кына икенчел күренеш була. Ул башта яра, паразит тешләве, су сыйфатының начарлыгы яки бактериаль зарарлану өслекне бозган урында үсә. Астындагы зарарлануны исәпкә алмыйча, үсентене генә дәвалау аның кабатлануына китерә.
Төче су ихтиофтириозы: стадиягә бәйле өлешчә ярдәм
Төче судагы ак тап авыруын тирегә, йөзгечләргә һәм саңакларга үтеп керә торган керфекле Ichthyophthirius multifiliis китереп чыгара. Җитлеккән тукланучы стадияләр эре була: якынча ярты миллиметрдан бер миллиметрга кадәр. Шуңа күрә классик билге аерым тоз бөртекләре кебек күренә. Университетның төче су ихтиофтириозының биологиясе һәм аны дәвалау принциплары турындагы практик киңәш материалында яшәү циклы тасвирлана һәм тапларга гына карап фаразлау урынына тире яки саңак үрнәкләрен микроскоп аша тикшерү мөһимлеге ассызыклана.
Бу очракта метилен зәңгәрлегенең беркадәр антипротозой тәэсире бар, һәм җитештерүчеләрнең этикеткаларында Ichthyophthirius каршы икенчел куллану юнәлешләре арасында күрсәтелә. Күптән түгел чыккан күзәтүдә нык зарарланган җәеннәрдә метилен зәңгәрлеген тоз белән бергә кулланганда өлешчә уңышка ирешү билгеләнә. Әмма үтеп керүне тикшергән бер эштә буягычның тире эчендә цистага төренгән тукланучы трофонтларны үтерә алмавы ачыкланган. Бу ике нәтиҗә мөмкинлекләрнең чиген билгели: ачык, ирекле стадияләргә тәэсир итүе ихтимал, ә эпителий эченә кереп сакланган тукланучы стадиягә тәэсире көчсез. Шуңа күрә дәвалау таплар күренми башлагач ук тәмамланырга түгел, ә яшәү циклын колачларга тиеш. Стандарт практик киңәшләр метилен зәңгәрлеген генә куллануга түгел, ә формалин, бакыр һәм суның тозлылыгына нигезләнгән стратегияләргә таяна.
Диңгездәге ак тап авыруын башка организм — Cryptocaryon irritans китереп чыгара, һәм монда дәлилләр тагын да азрак. Элекке химик чаралар исемлекләрендә метилен зәңгәрлеге төрлечә уңыш белән кулланылган дип телгә алына. Әмма диңгездәге ак тап авыруын диагностикалау һәм дәвалау буенча хәзерге практик киңәшләр бакыр, түбән тозлылык, хлорохин һәм формалин протоколларына нигезләнә; бакырның ирекле ионнары концентрациясе атналар буе күзәтеп тотыла. Метилен зәңгәрлеге ваннасы системаны Cryptocaryon паразитыннан арындыруга тиң түгел.
Йөзгеч черүе: ертылган йөзгеч һәрвакыт инфекция дигән сүз түгел
Йөзгеч черүе — бер патоген түгел, ә синдром. Pseudomonas һәм Aeromonas төрләрен дә кертеп, шартлы патоген грам-тискәре бактерияләр су сыйфаты начар булу, агрессия яки балык белән эш итү аркасында инде зарарланган йөзгечләргә үтеп керә. Балыкларның бактериаль авырулары турындагы ветеринария киңәшләрендә нәкъ шул алшартлар санала һәм микробларга каршы дәвалау кирәк булганда культура үстереп, препаратларга сизгерлекне тикшерү тәкъдим ителә.
Бер генә ышандырырлык сынау да метилен зәңгәрлегенең инде үсеш алган йөзгеч черүен дәвалаучы антибиотик булуын күрсәтми. Еш кына ялгыш аңлатыла торган бер алтын балык тикшеренүендә балыклар, бактерия белән зарарлатылганчы, атналар буе метилен зәңгәрлеге тәэсирендә тотылган; иммунитет үзгәрүе һәм соңрак исән калу күрсәткечләре ачыкланган. Бу — организмны алдан шартларга күнектерү биологиясе, черүче йөзгечләрне дәвалау сынавы түгел. Су шартлары төзәтелгәч һәм йөзгечләрне тешләүче күрше балык чыгарылгач тотрыкланган яңа, чиста ертылу механик зарарлану булган. Төс үзгәрү, ялкынсыну, җәрәхәтләнү яки тукыма югалу белән бергә йөзгечнең акрынлап кыскаруы инфекцияне күрсәтә һәм диагноз куюны, максатчан дәвалауны таләп итә.
Чагыштыру таблицасы
| Хәл | Организм яки сәбәп | Метилен зәңгәрлеге өчен дәлилләр | Аның урынына нәрсә кулланырга яки нәрсә өстәргә |
|---|---|---|---|
| Уылдыктагы гөмбә, тышкы су күгәреге | Saprolegnia, Achlya (оомицетлар) | Уылдык өчен уртача; өслек зарарланулары өчен түбәннән уртачага кадәр. Бу мәкаләдә иң нык дәлилләнгән куллану очрагы. | Нигездә яткан яраны яки су проблемасын төзәтергә; балык уылдыгы һәм үрчетү хуҗалыклары өчен метилен зәңгәрлеге мәкаләсендәге уылдык протоколларын үтәргә. |
| Төче су ихтиофтириозы | Ichthyophthirius multifiliis (керфекле бер күзәнәкле организм) | Түбәннән уртачага кадәр; стадиягә бәйле; бергә куллану һәм этикетка мәгълүматларына гына нигезләнә. | Яшәү циклын колачлау; практик киңәшләр буенча формалин, бакыр яки тозлылык стратегияләре. |
| Диңгез ихтиофтириозы | Cryptocaryon irritans (диңгез керфекле бер күзәнәкле организмы) | Түбән; элекке чыганакларда телгә алулар гына. | Күзәтү алып барыла торган протоколлар буенча бакыр, түбән тозлылык яки хлорохин. |
| Төче су бәрхет авыруы | Piscinoodinium (динофлагеллят) | Түбән; ваннада дәвалау турында тарихи хәбәрләр. | Бакырга нигезләнгән протоколлар яхшырак дәлилләнгән. |
| Диңгез бәрхет авыруы | Amyloodinium ocellatum (диңгез динофлагелляты) | Беренче сайлау дәвалау чарасы буларак җитәрлек түгел. | Virginia Tech университетының диңгез бәрхет авыруы турындагы киңәшләре буенча формалин, водород пероксиды, төче суга кыска вакытка батыру, бакыр яки хлорохин. |
| Тире һәм саңак моногенейлары | Gyrodactylus, Dactylogyrus (моногеней яссы суалчаннар) | Җитәрлек түгел; антипротозой тәэсир яссы суалчаннарга күчми. | Балык моногенейлары турындагы практик киңәшләр буенча декоратив балык моногенейларыннан дәвалауда беренче сайлау чарасы — празиквантел. |
| Колоннариоз | Flavobacterium columnare (бактерия) | Җитәрлек түгел; колоннариозны дәвалау чарасы итеп күрсәтмәскә. | Юеш препарат аша диагноз кую; буягыч ванналары түгел, ә микробларга каршы максатчан карарлар. |
| Водянка | Билге: бөер, йөрәк, септицемия яки башка сәбәпләр аркасында сыеклык туплану | Водянканы үзен дәвалау өчен дәлилләр юк. | Нигездә яткан авыруны ачыкларга; антибиотикларны бактериаль авыру катнашканда гына кулланырга. |
| Йөзү куыгы белән бәйле билгеләр | Билге: күп сәбәпле йөзүчәнлек бозылуы | Йөзү куыгы проблемаларын гомуми дәвалау өчен дәлилләр юк; түбәндә бер токсикологик искәрмә бар. | Башта су сыйфаты, аннары анатомик, туклануга бәйле, инфекцион һәм мохиткә бәйле сәбәпләрне аеру. |
Дару кулланганчы аларны аеру
Дүрт төрле күренешне аеруча еш бутыйлар. Зурлык ярдәм итә. Ихтиофтириоз таплары — һәрберсе аерым күренә торган, өслектән күтәрелеп торучы бөртекләр. Бәрхет авыруы вак тузан катламы яки алтынсу-көрән ялтыравык кебек күренә; һәр кисәкчек күпкә кечерәк, ә диңгез бәрхет авыруы трофонтлары уртача ихтиофтириоз трофонтлары зурлыгының кечкенә бер өлешен генә тәшкил итә. Су күгәреге өч үлчәмле: мамыксыман җепләр өслектән чыгып тора. Колоннариоз саргылт-ак җепсыман яки лайлалы таплар барлыкка китерә. Алар ялгыш рәвештә гөмбәгә охшап күренә, ләкин юеш препаратта җәелгән бактериаль катламнар рәвешендә күренәләр.
Урын һәм үз-үзен тотыш өстәмә мәгълүмат бирә. Ихтиофтириоз тирене, йөзгечләрне һәм саңакларны зарарлый, ә диңгез ихтиофтириозы бөтенләй күренеп торган тапларсыз саңакларда яшеренергә мөмкин. Бәрхет авыруы саңакларга нык зыян сала, шуңа күрә тиз сулыш алу белән бергә балыкның әйберләргә ышкылуы аны ихтимал сәбәпләр исемлегендә югары күтәрә. Су күгәреге башта яраларны һәм үлгән уылдыкны сайлый, шуңа күрә ул булганда өслекне нәрсә зарарлаганын ачыкларга кирәк. Колоннариоз тирегә, саңакларга һәм йөзгечләргә һөҗүм итә һәм тукыманы тиз җимерә ала.
Күпчелек бәхәсләрне хәл итүче аеру ысулы — микроскопия: тире, йөзгеч яки саңакның юеш препараты керфекле организмнарны, динофлагеллят трофонтларын, тармакланган су күгәреге структураларын яки колоннариозның җепсыман бактериаль тупланмаларын күрсәтә. Боларга кадәр үк аммиакны, нитритны, температураны, pH һәм суда эрегән кислородны, ә диңгез системаларында тозлылыкны да тикшерегез. Начар су сыйфаты авыруга охшаган билгеләр дә тудыра, икенчел инфекцияләргә дә юл ача; соңыннан аларны дәвалый алмауда буягычны гаеплиләр.
Буягыч дөрес җавап булмаган биш очрак
Бәрхет авыруына зәңгәр су түгел, ә бакыр кирәк. Төче су бәрхет авыруын ваннада дәвалау турында тарихи хәбәрләр бар, ләкин дәлилләр иске һәм аз, ә бакырның нигезе күпкә көчлерәк. Диңгез бәрхет авыруы өчен хәзерге белгеч киңәшләрендә формалин, пероксид, кыска вакытка батыру, бакыр һәм хлорохин карала; цистага төренгән стадия чыдам булганга, дәвалау кабатлана.
Моногенейларга суалчаннарга каршы препарат кирәк. Моногенейлар — күп күзәнәкле яссы суалчаннар, һәм метилен зәңгәрлегенең антипротозой тәэсире аларга берничек тә күчми. Практик киңәшләрдә декоратив балыклар өчен беренче сайлау чарасы итеп празиквантел күрсәтелә. Ул гадәттә, тиешле ветеринария һәм норматив шартлар үтәлгәндә, берничә mg/L чамасындагы түбән концентрацияле озак ванна рәвешендә кулланыла.
Колоннариозга буягыч түгел, ә бактериологик тикшерү кирәк. Flavobacterium columnare — бигрәк тә саңакларда тукыманы тиз җимерә ала торган грам-тискәре бактерия. Өслектәге антисептик тәэсир үсеш алучы бактериаль инфекцияне дәвалауга тиң түгел. Аквакультурада колоннариоз өчен микробларга каршы препаратлар куллануның билгеләнгән күрсәтмәләре диагноз һәм сизгерлек нигезендә сайланган даруларга карый; өйдә уйламыйча препарат өстәүгә түгел.
Водянка — аңа туры китереп дару сайлый торган аерым авыру түгел. Нарат күркәсенә охшаш күренеш күп мөмкин булган сәбәпләрдән сыеклык туплануны тасвирлый: орган эшчәнлеге җитешмәү, системалы инфекция, йөрәк авыруы, тышкы капламның авыр зарарлануы. Ни өчен водянканың бердәнбер дәвасы юк дигән ветеринария аңлатмасы моны турыдан-туры әйтә. Кайсы система эштән чыкканын ачыкламыйча шешенүне дәвалау нәтиҗәле чара күрү мөмкинлеген югалта.
Йөзү куыгы белән бәйле билгеләр дә — бер гыйбрәтле искәрмәсе булган шундый ук төркемләү хатасы. Йөзүчәнлекнең бозылуы анатомия, туклану, эч кату, җәрәхәт, инфекция, органнарның кысылуы яки су химиясе белән бәйле булырга мөмкин. Метилен зәңгәрлеге боларның берсен дә турыдан-туры дәваламый. Искәрмә — нитритның агулы тәэсире: нитрит гемоглобинны кислород йөртә алмый торган метгемоглобинга кадәр оксидлаштыра, һәм зарарланган балыклар гадәттәгечә йөзмәскә мөмкин. Форель эритроцитлары белән үткәрелгән тикшеренү балык канында метгемоглобинны кайтаруның метилен зәңгәрлеге ярдәм итә торган юлын күрсәтә, ә диңгездә яшәүче салават күпере фореле белән тәҗрибәләрдә метилен зәңгәрлегенең түбән концентрацияләре нитритның кискен агулы тәэсирен киметүе ачыкланган. Метилен зәңгәрлеге һәм балыкларда нитрит белән агулану мәкаләсендә аңлатылганча, бу зарарланган йөзү куыгын түгел, ә агулануны дәвалый.
Этикеткаларда чынлыкта нәрсә белдерелә
Продукт этикеткалары маркетинг күзәтүләреннән күренгәнгә караганда күбрәк аерыла, һәм иң катгый чикләүләре булган этикетка иң мәгълүматлысы булып чыга. Kordon метилен зәңгәрлеге этикеткасында өслек гөмбә инфекциясе, уылдыктагы гөмбә, Ichthyophthirius кебек кайбер тышкы бер күзәнәкле организмнарга каршы икенчел куллану, цианид һәм нитрит белән агуланганда ярдәм күрсәтелә. Аннары продуктның Oodinium, бактериаль инфекцияләр, моногенейлар яки уртача һәм авыр гөмбә инфекцияләре өчен күрсәтелмәве ачык әйтелә. Бу чикләүләр нәкъ әлеге мәкалә кисәткән артык киң куллану очракларын чыгарып ташлый.
Fritz метилен зәңгәрлеге мәгълүмат битенең даирәсе дә шулай ук тар: өслек гөмбә инфекциясен булдырмау һәм аннан саклау, уылдыкны саклау, төче су ихтиофтириозын да кертеп, бер күзәнәкле организмнарга каршы икенчел куллану. Анда түбән концентрациядә озак тоту һәм югары концентрациягә кыска вакытка батыру протоколлары бар. NT Labs метилен зәңгәрлеге битендә киңрәк белдерүләр, шул исәптән черүче йөзгечләр һәм җәрәхәтләр кебек бактериаль күренешләр дә бар. Бу киңрәк белдерүләр — җитештерүче белдерүләре генә. Бәйсез дәлилләр метилен зәңгәрлегенең бактериаль йөзгеч черүе яки колоннариоз өчен ышанычлы дәвалау чарасы булуын расламый, шуңа күрә таррак этикеткалар әдәбиятка яхшырак туры килә.
Катнаш продуктлар тагын бер тозак өсти. Метилен зәңгәрлеге акрифлавин, этакридин, метилоранж яки башка паразитларга каршы чаралар белән бергә күрсәтелгән составларда ак тап яки бәрхет авыруына каршы күрсәтмәләр булырга мөмкин. Алар метилен зәңгәрлегенә генә түгел, ә катнашмага карый. Актив ингредиентлар исемлеген уку башка компонентлар башкарган эшне буягычка язып куймаска ярдәм итә.
Аквариумга зыян китермичә куллану
Метилен зәңгәрлеге инде тотрыклы төп аквариумда түгел, ә грунтсыз һәм бизәлешсез дәвалау яки аерым тоту аквариумында кулланылырга тиеш. Kordon этикеткасында аның фильтрдагы нитрификацияләүче бактерияләргә һәм үсемлекләр үсешенә комачаулавы, ташка, мәрҗәнгә һәм агачка сеңүе, силиконны буявы һәм активлаштырылган күмер белән чыгарылуы турында кисәтелә. Башка җитештерүчеләр дә шул ук кисәтүләрне бирә: дәвалау вакытында күмерне алырга, үсемлекләр һәм умырткасызларның сизгерлеген исәпкә алырга, карантин ваннасында куллануны өстен күрергә. Басылып чыккан дозалау схемалары — универсаль күрсәтмәләр түгел, ә этикетка мисаллары. Башлангыч эремәләрнең концентрацияләре брендка карап үзгәрә: берничә көн дәвамында якынча 3 mg/L түбән концентрациядә озак тоту, уылдыкны балык чыкканчы якынча 3 mg/L белән эшкәртү, секундлар дәвамында якынча 50 mg/L югары концентрациягә бик кыска вакытка батыру. Озак тәэсир зарарсыз түгел; алтын балыкларны берничә атна 2 mg/L тәэсирендә тоту үсешкә һәм кан күрсәткечләренә тискәре йогынты ясаган.
Боларның барысыннан соң да гамәлдә кала торган карар кагыйдәсе кыска. Организмны ачыклагыз яки билгенең сәбәбе әле аерылмаганын таныгыз. Препаратны шул организмга туры китерегез: уылдык һәм ачык өслектәге су күгәреге өчен буягыч, ихтиофтириоз өчен яшәү циклын исәпкә алган протоколлар, бәрхет авыруы өчен бакыр, моногенейлар өчен празиквантел, колоннариоз өчен диагнозга нигезләнеп сайланган микробларга каршы препаратлар, водянка һәм йөзүчәнлек бозылуы өчен эшчәнлеге бозылган системаны тикшерү. Метилен зәңгәрлеген дәлилләр раслаган очракларда, аерым дәвалау аквариумында, этикетка буенча һәм башта су сыйфатын төзәтеп кулланыгыз.