MS өчен метилен зәңгәре: хайваннарда EAE тикшеренүләренә аңлатма

MS өчен метилен зәңгәре турында эзләгәндә, бер үк сорауга җавап биргән кебек күренгән мәкаләләр очрый. Ләкин алар бер үк сорауга җавап бирми. Бер мәкаләдә авыру тычканнарга метилен зәңгәрен дәвалау чарасы итеп биргәннәр. Икенчесендә исә аны бер хайванны да дәвалау өчен кулланмаганнар. Анда метилен зәңгәре арка миенең юка кисемнәрендә зәңгәр буягыч итеп кулланылган: шулай патолог миелинны микроскоп аша күрә алган.

Бөтен мәкаләнең төп фикере шушы. Биологиядә буягыч ике төрле роль башкара, һәм аларны берләштергән бердәнбер нәрсә — шул ук шешәдәге матдә. Дару буларак тикшерелгәндә, ул тере хайванга билгеле дозада бирелә, һәм авыруның үзгәрү-үзгәрмәве өйрәнелә. Буягыч буларак исә ул тәҗрибәдән соң үле, фиксацияләнгән тукымага салына, һәм тукыманың нинди булуы өйрәнелә. Бу аерманы күрмәсәгез, патологияне тикшерү ысуллары бүлеген дәвалау нәтиҗәсе кебек кабул итәрсез.

EAE нәрсә ул: гади аңлатма

Гадәттә EAE дип кыскартыла торган эксперименталь аутоиммун энцефаломиелит — таркау склерозның кайбер якларын хайваннарда өйрәнү өчен стандарт модель. Тикшеренүче авыруга бирешүчән тычканны миелин аксымының бер фрагменты һәм көчле адъювант белән иммунлаштыра. Шуннан соң иммун системасы хайванның үз үзәк нерв системасына һөҗүм итә. Тычканда астан өскә таба тарала торган хәлсезлек барлыкка килә; аны 0 дән 5 кә кадәрге шкалада бәяләү җиңел: койрыкның салынып төшүеннән алып арткы аяклар параличына кадәр.

Баллар белән бәяләүнең уңайлы булуы EAE моделенең популярлыгын да, ни өчен ялгыш нәтиҗәләргә китерә алуын да аңлата. Кешедә MS үзеннән-үзе барлыкка килә, киңрәк һәм төгәлрәк билгеләнмәгән мишеньнәр җыелмасын колачлый, ә кабатланучы яки алга таба үсә баручы барышында күрү, сизү, танып белү, кече ми һәм хәрәкәт белән бәйле симптомнар китереп чыгара. EAE контрольдә тотылган шартларда ялкынсыну, демиелинизация һәм аксон зарарлануы кебек аерым механизмнарны кабатлый. Ул MSның кечерәйтелгән күчермәсе түгел. Гомуми нигезне аңларга теләгән укучылар, аерым бер авыру турындагы теләсә кайсы расламаны бәяләгәнче, метилен зәңгәренең күзәнәк дәрәҗәсендә ничек тәэсир итә дип фаразлануын карап чыга ала.

Түбәндәге ике мәкаләдә EAE өчен төрле антигеннар да кулланылган, һәм бу мөһим. Дәвалау тикшеренүендә авыруны миелин олигодендроцит гликопротеиныннан алынган кыска пептид — MOG35-55 белән китереп чыгарганнар. Патология тикшеренүендә авыруны миелинның төп аксымы һәм протеолипид аксымы сегментлары кушылмасыннан торган MP4 белән китереп чыгарганнар. Тычкан линиясе һәм антиген сайлау зарарлану учакларының кайда барлыкка килүен һәм ялкынсынуның ничек баруын үзгәртә, шуңа күрә бу ике тикшеренү бер тәҗрибәнең ике тапкыр үткәрелүе түгел.

Күзәтү картасы: модельдән сорауга һәм чикләргә

Бу таблицаны күз алдында тотыгыз. Ул — әлеге мәкаләнең төп белешмәсе. Һәр юлда модельнең нинди клиник сорауга җавап бирә алуы, чынлыкта нәрсәнең үлчәнүе һәм нәтиҗәләрне кешеләргә күчерүнең кайда чикләнүе күрсәтелгән.

	Дәвалау тикшеренүе (MOG EAE)	Патология тикшеренүе (MP4 EAE)
Мәкалә	MOG пептиды белән китереп чыгарылган EAEны дәвалау тикшеренүе	MP4 буенча озак вакытлы патология тикшеренүе
Метилен зәңгәренең роле	Тере тычканнарга бирелгән тәэсир итү чарасы	Арка миенең фиксацияләнгән 1 микрометрлы кисемнәренә салынган буягыч
Җавап бирә алган клиник сорау	Матдәне бирү EAE авырлыгын һәм иммун сигналларны үзгәртәме	Алты ай дәвамында демиелинизация һәм аксон зарарлануы ничек үзгәрә
Бәяләнгән күрсәткечләр	Көндәлек клиник баллар, арка миендәге инфильтратлар, демиелинизация, аксон зарарлануы, AMPK һәм SIRT1 сигналлары, NF-kB активлыгы, Th17 һәм Treg нисбәте	Зарарлану учагы мәйданы, ялкынсыну һәм шешү дәрәҗәләре, демиелинизацияләнгән җепселләр тыгызлыгы, электрон микроскопия белән үлчәнгән g-нисбәт, аксолиз, митохондрияләр шешүе, нейрофиламентлар арасындагы ара
Нәтиҗәләрне кешеләргә күчерү чиге	Бер линия, бер җенес, кыска 30 көнлек курс, бәйләнеш механизмны исбатламый	Дәвалау сыналмаган, төрле вакыт нокталарында аерым хайваннардан тукыма алынган, зарарлану учаклары нигездә арка миенең бил өлешендә тикшерелгән

Чираттагы баш исемне тикшергән һәркем, клиникага кадәрге тикшеренүләрне ничек укырга дигән аңлатма ярдәмендә, шул ук баганаларны куллана ала: хайван төрен һәм антигенны, матдәнең ролен, бәяләнгән күрсәткечләрне һәм нәтиҗәнең авыру барышынмы, әллә тукыманың бер мизгелдәге хәленме күрсәтүен ачыклагыз.

Дәвалау нәтиҗәсе: матдәне бирү нәрсәне үзгәрткән

Journal of Neuroimmunology журналындагы 2016 елгы дәвалау тикшеренүендә якынча 8 дән 10 атнага кадәрге яшьтә булган ана C57BL/6 тычканнары кулланылган; һәр тычкан 250 микрограмм MOG35-55 белән иммунлаштырылган. Авыру китереп чыгарылганнан соң, EAEлы хайваннар очраклы рәвештә метилен зәңгәре бирелә торган төркемгә яки дәваланмый торган EAE төркеменә бүленгән, һәм клиник баллар якынча 30 нчы көнгә кадәр күзәтелгән.

15 нче көннән 30 нчы көнгә кадәр дәваланган тычканнарның клиник баллары EAE контроль төркеменә караганда статистик яктан әһәмиятле дәрәҗәдә түбәнрәк булган, P 0.01 дән кечерәк булган. Арка миен анализлау да шул ук юнәлештәге нәтиҗәләр күрсәткән: дәваланган хайваннарда ялкынсыну инфильтрациясе, демиелинизация һәм аксоннар югалуы азрак булган.

Тикшеренүнең үзенчәлекле өлеше сигнал күрсәткечләре җыелмасы булган. Дәвалау AMPK активлашуын һәм SIRT1 экспрессиясен арттырган, ә ялкынсынуны көйләүдә төп роль уйнаучы NF-kB активлашуын баскан. Адаптив иммунитет ягыннан ул Th17 җавабын киметкән һәм Treg җавабын көчәйткән. Шулай итеп, тәкъдим ителгән чылбыр түбәндәгечә: метилен зәңгәре — AMPK һәм SIRT1 — NF-kB сигналларының кимүе — ялкынсыну белән бәйле Th17 җавабыннан көйләүче Treg җавабына таба күчеш — тукыманың азрак зарарлануы — түбәнрәк баллар.

Бу чылбыр — аңлатма, исбатланган сәбәп-нәтиҗә эзлеклелеге түгел. Тикшеренү даруның, сигнал үзгәрешләренең һәм авыру хәленең яхшыруының бергә күзәтелүен күрсәтә. Ул файдалы тәэсирнең тулысынча AMPK һәм SIRT1 аша баруын исбатламый. Ачык индексланган текстта да килограммга миллиграмм белән исәпләнгән төгәл доза, бирү юлы, башлау көне яки дәвамлылыгы аннотациядән генә схеманы кабатларлык дәрәҗәдә ачык күрсәтелмәгән. Сату битендә бу мәкаләгә бәйләп китерелгән теләсә кайсы доза санын, тулы тексттагы ысулларга сылтама булмаса, тикшерелмәгән дип кабул итегез. Бу башлангыч иммун сигналының соңрак клиник мәгълүмат белән раслану-расланмавын метилен зәңгәре буенча кешеләрдә тупланган киңрәк дәлилләр базасыннан тикшерергә кирәк.

Патология нәтиҗәсе: алты айдагы тукыма нәрсә күрсәткән

PLoS ONE журналындагы 2015 елгы MP4 тикшеренүендә ана C57BL/6 тычканнары кулланылган. Аларны Фрейндның тулы адъювантындагы 200 микрограмм MP4 белән иммунлаштырганнар, ә иммунлаштыру көнендә һәм тагын 48 сәгатьтән соң күк йөткерү токсины биргәннәр. Бер хайванга да метилен зәңгәре дару буларак бирелмәгән. Фиксацияләүдән һәм махсус мохиткә урнаштырудан соң, арка миенең бер микрометрлы аркылы кисемнәре яктылык микроскопиясе өчен метилен зәңгәре белән буялган; вак детальләрне күрү өчен вентролатераль юл электрон микроскопия белән тикшерелгән.

Тукыма өч этапта алынган: кискен чорның иң югары ноктасында 7 тычканнан, авыру башланганнан соң өч ай үткәч 5 тычканнан һәм алты ай үткәч 10 тычканнан. Бу этапларда уртача клиник баллар диярлек бер үк булган: 0 дән 5 кә кадәрге шкалада якынча 1.7 дән 1.8 гә кадәр. Тукыма исә башка күренешне ачкан. Аксон зарарлануыннан башка гына миелин зарарлануы кискен чорның иң югары ноктасында квадрат миллиметрга якынча 569,000 җепселдән алты айда якынча 1,496,000 гә җиткән; кискен һәм озак вакытлы этапларны чагыштыру статистик яктан әһәмиятле булган, P 0.027 гә тигез булган. Миелин белән аксонның бергә зарарлануы алты айга якынча ике тапкырга арткан. Яңадан миелин белән каплана торган җепселләр һәр этапта бер проценттан түбән калган; бу — торгызылуга өметләрне аек бәяләргә этәрүче деталь.

Аксон зарарлануы U рәвешендәге үзгәреш күрсәткән: кискен чорның иң югары ноктасында күп булган, өч айда кимегән, алты айда иң югары дәрәҗәгә җиткән. Ул митохондрияләр шешүе һәм нейрофиламентлар арасындагы араның кимүе белән бәйләнештә булган. Бәяләүчеләргә клиник баллар һәм этап турында мәгълүмат бирелмәгән, һәм бу клиник балларның дәвам иткән структур зарарлануны тулысынча чагылдырмавы турындагы аңлатманы ныгыта.

MS турында укыган кеше өчен тикшеренүнең төп өлеше нәкъ менә шул туры килмәүдә. Функциональ чикләнүләрне бәяләү балының тотрыклы булуы тукыманың да тотрыклы булуын аңлатмаган. Бу шулай ук әлеге мәкаләнең метилен зәңгәре белән MSны дәвалау турындагы бернинди расламаны да нигезли алмавын күрсәтә. Ул дәвалауны түгел, вакыт узуның тәэсирен тикшергән.

Ни өчен ике тикшеренүнең берсе дә пациентларда файда булуын расламый

Һәр мәкаләне тар бер сорауга яхшы җавап бирә, ә пациентларга кагылышлы сорауга бөтенләй җавап бирми дип кабул итегез.

Беренчедән, сәбәпләр төрле. EAE билгеле антиген һәм адъювант белән махсус китереп чыгарыла. Кешедә MS үзеннән-үзе үсеш ала һәм T күзәнәкләрен, B күзәнәкләрен, тумыштан килгән иммунитетны һәм тукымадагы глияне үз эченә алган киңрәк иммун җаваплар җыелмасы белән бәйле. Тычканда MOGка юнәлгән җавапны үзгәртә торган матдә кешенең бу киңрәк җавабын да үзгәртәчәк дигән сүз түгел.

Икенчедән, фенотип төрле. Тычканда койрыктан арткы аякларга таба тарала торган хәлсезлек — уңайлы бәяләү күрсәткече. Ул кешедәге MSның күптөрлелеген бер хәрәкәт санына сыйдыра. Дарулар еш кына EAEның кыска вакытлы балларын үзгәртә, ләкин кешеләрдәге авыру барышын үзгәртми. Шуңа күрә EAE — кечерәйтелгән клиника түгел, ә беренчел тикшерү һәм механизмнарны өйрәнү коралы.

Өченчедән, матдәгә дучар булу һәм вакыт мәсьәләләре ачык булып кала. Тычканнардагы 30 көнлек тәҗрибәдә матдәне иртә башлап өзлексез бирү инде авыруы булган кешенең аны озак вакыт авыз аша куллануы белән бер үк түгел. Моннан тыш, ике тикшеренүнең берсендә дә нерв системасындагы дару дәрәҗәсе үлчәнмәгән. Бу бәйләнеш булмаса, лаборатория савытындагы концентрациядән яки тычканга бирелгән дозадан кеше өчен куллану схемасына күпер юк.

Дүртенчедән, бу ике мәкалә бер-берсенең нәтиҗәләрен кабатламый. Антигеннар төрле, сораулар төрле, бәяләнгән күрсәткечләр төрле, ә берсендә бөтенләй дәвалау юк. Аларны бергә MSны дәвалау буенча уңай нәтиҗәле ике тикшеренү итеп китерү — төрле категорияләрне бутарга нигезләнгән хата.

Дәлилләрне бәяләүче укучылар өчен бу нәрсә аңлата

Бу мәкаләләрдә MS өчен метилен зәңгәрен куллануның расланган протоколы юк. Дәвалау тикшеренүе MOG EAEда AMPK, SIRT1, NF-kB һәм Th17 белән Treg нисбәтен алга таба өйрәнүне нигезли. Патология тикшеренүе баллар үзгәрмәгән кебек күренгәндә дә тукыма зарарлануы көчәя алуын искәртә. Шулай ук ысуллар бүлегендәге метилен зәңгәре кайчак дарулар шкафын түгел, буягыч савытын аңлата. Таркау склероз буенча дәвам итүче тикшеренүләрне күзәтүче укучылар буягыч белән дару арасындагы шул аерманы истә тотарга тиеш. Лаборатория нәтиҗәләре турындагы баш исемнәргә нигезләнеп берәр гамәл кылганчы, канга бәйле куркынычларны һәм үзара тәэсир куркынычларын да кертеп, иминлек мәсьәләләрен метилен зәңгәренең иминлеге турында гомуми мәгълүматлар белән бергә клиницист белән сөйләшүдә карарга кирәк.

Төп нәтиҗәне бер җөмләгә сыйдырып була. Телгә алынган бер тикшеренүдә MOG EAEлы тычканнарга метилен зәңгәре бирелгән һәм ялкынсынуга каршы юнәлештәге иммун үзгәреш белән бергә авыруның җиңелрәк баруы хәбәр ителгән; икенче тикшеренүдә исә бернинди дару бирелмәгән, метилен зәңгәре алты ай дәвамында тупланган миелин һәм аксон зарарлануын теркәгәндә арка миен буяу өчен генә кулланылган, шуңа күрә бу ике эш метилен зәңгәренең кешедәге MSка ярдәм итүен расламый.