Метилен зәңгәре һәм G6PD җитешсезлеге: ни өчен хәвефне исәпкә алу мөһим

Глюкоза-6-фосфатдегидрогеназа җитешсезлеге булган кешеләргә метилен зәңгәрен куллану ярамый; бу хәлне гадәттә кыскача G6PD җитешсезлеге дип атыйлар. PROVAYBLUE препаратын куллану буенча мәгълүматта моның сәбәбе итеп гемолитик анемия күрсәтелә. Бу кызыл кан күзәнәкләренең организм аларны яңалары белән алыштырганга караганда тизрәк таркалырга мөмкин булуын аңлата. Шул ук җитешсезлек препаратның метгемоглобинемиягә каршы көтелгәнчә эшләвенә дә комачауларга мөмкин.

Бу проблемалар үзара бәйле. Метилен зәңгәренә кызыл кан күзәнәге эчендә кайтару сәләте запасы кирәк. G6PD бу запасны сакларга ярдәм итә; күзәнәккә ул оксидлашу китергән зарардан саклану өчен дә кирәк. Продуктның чисталыгы аны алучы кешедәге фермент җитешсезлеген төзәтми.

G6PD кызыл кан күзәнәгендә нәрсә эшли

G6PD — глюкозаны эшкәртү юлларының берсе булган пентозофосфат юлындагы фермент. Бу юлда барлыкка килгән матдәләрнең берсе — башка реакцияләргә электроннар бирүче NADPH молекуласы. Шул электроннар берничә саклау процессының эшләвен дәвам итәргә мөмкинлек бирә.

Дарулар һәм G6PD генотибы буенча CPIC күрсәтмәсе моның ни өчен нәкъ кызыл кан күзәнәкләрендә аеруча мөһим булуын аңлата: алар өчен NADPHның чыганагы — пентозофосфат юлы. G6PD һәм тагын бер фермент — 6-фосфоглюконатдегидрогеназа — шул юлда NADPH барлыкка китерә. G6PD активлыгы кимү оксидлашу стрессы артканда күзәнәкнең аңа җавап бирү мөмкинлеген чикли.

NADPHның саклау максатында кулланылу очракларының берсе — глутатионны яңадан торгызу. Глутатионредуктаза NADPH ярдәмендә кайтарылган глутатионны торгыза, ә ул глутатионпероксидазага пероксидларны бетерергә ярдәм итә. PharmGKBдагы кызыл кан күзәнәге юлы тасвирламасы бу реакцияләрнең бәйләнешен күрсәтә. Кайтару сәләте җитәрлек булмаса, оксидлаштыргычлар гемоглобинга һәм аны чолгап алган күзәнәккә зыян китерә ала.

Шуңа күрә G6PD җитешсезлеге зарарлы тәэсиргә каршы тора алу мөмкинлегенә кагыла. Бу әлеге җитешсезлеге булган һәр кешедә даими анемия бар яки ул көн саен үзен авыру хис итә дигән сүз түгел.

Ни өчен метилен зәңгәре дә шул ук запаска бәйле

Гадәттә гемоглобиндагы тимер ике валентлы хәлдә, Fe²⁺ рәвешендә була. Оксидлашу аны өч валентлы хәлгә, Fe³⁺ рәвешенә күчерә, һәм метгемоглобин барлыкка килә. Болай үзгәргән тимер кислородны гадәттәгечә бәйли алмый. Метгемоглобин артык күп җыелса, кислородны тукымаларга җиткерү бозыла.

Метилен зәңгәре бу үзгәрешне кирегә кайтарырга ярдәм итә ала, әмма арадаш этап мөһим. Күзәнәк эчендә NADPHга бәйле кайтарылу метилен зәңгәрен лейкометилен зәңгәренә әйләндерә. Аннары лейкометилен зәңгәре метгемоглобинны кайтарып, аны яңадан эшли алучы гемоглобин хәленә китерә. Бу эзлеклелек препарат белешмәсендәге тәэсир механизмы бүлегендә тасвирланган.

Моннан тыш, нормаль халәтне саклаучы аерым юл да бар: NADHга бәйле цитохром b5 редуктаза метгемоглобинның гадәти шартлардагы кайтарылуының күпчелек өлешен башкара. NADH һәм NADPH — төрле молекулалар. G6PD җитешсезлеге гемоглобинны тиешле хәлдә тотучы барлык юлларны да сүндерми. Оксидлаштыргыч тәэсире ихтыяҗны арттырганда һәм метилен зәңгәре кертелгәндә, бу проблема аеруча мөһим була. Метгемоглобинемиядә метилен зәңгәрен куллану турындагы белешмәбез клиник шартларны аңлата.

NADPH җитмәүнең ике нәтиҗәсе

Рәсем 1. Бәйлелекләрнең гадиләштерелгән схемасы. Юл блокларын тоташтыручы уклар процесска ярдәм итүне күрсәтә; алар химик реакцияләрнең тулы җыелмасы түгел. Препарат тармагында лейкометилен зәңгәре Fe³⁺нең Fe²⁺гә әйләнүе өчен кайтару сәләтен тәэмин итә. Метилен зәңгәренең үзе дә оксидлашу стрессын арттырырга мөмкин. Бу концептуаль рәсем препаратны куллану мәгълүматын һәм сылтама бирелгән PharmGKB юлын берләштерә.

EHA һәм EuroBloodNet тәкъдимнәре G6PD җитешсезлегендә нәтиҗәлелекнең кимүен дә, зыян килү мөмкинлеген дә күрсәтә:

1. Дәвалау уңышсыз булырга мөмкин. NADPH җитмәү метилен зәңгәренең кайтаручы формага әйләнүен чикләргә мөмкин, һәм метгемоглобин дәрәҗәсе тиешенчә төзәтелми кала.
2. Оксидлашудан килгән зарар артырга мөмкин. Метилен зәңгәренең үзе дә оксидлаштыргыч. Сизгер күзәнәктә ул гемолизга өлеш кертергә һәм метгемоглобинемияне көчәйтергә мөмкин.

Бу нәтиҗәләр бер үк вакытта күзәтелергә мөмкин: бөтен калган кызыл кан күзәнәкләре саны кими, ә калган күзәнәкләрдә кислородны ташу нәтиҗәлелеге түбәнәя. Шуңа күрә җитәрлек нәтиҗә булмау метилен зәңгәрен үз белдегең белән өсти бару өчен сәбәп түгел.

Ни өчен үзеңне яхшы хис итү куркынычсызлыкны расламый

MedlinePlus Genetics мәгълүматы буенча, G6PD җитешсезлеге булган күп кешеләрдә симптомнар юк һәм алар үзләрендә бу хәл барлыгын белми. Инфекцияләр, кайбер дарулар һәм оксидлашуга китерүче башка факторлар бу сизгерлекне ачыкларга мөмкин. Әлеге хәл X-хромосома белән бәйле нәселдән күчүгә бәйле булып, ир-атларда ешрак очраса да, хатын-кызларда да клиник яктан әһәмиятле җитешсезлек булырга мөмкин.

Тыныч шартлар белән стресс арасындагы аерманы тәҗрибәдәге бер мөһим күзәтү күрсәтә. Bozzi, Parisi һәм Stromның 1996 елгы тикшеренүендә авыр G6PD җитешсезлеге булган кешеләрнең яңа гына алынган кызыл кан күзәнәкләрендә кайтарылган глутатион дәрәҗәсе нормаль күзәнәкләрдәге дәрәҗәгә якын булган. Әмма тәҗрибәдә пероксид белән тәэсир иткәннән соң, җитешсезлекле күзәнәкләрдә нормаль күзәнәкләр белән чагыштырганда глутатионның сизелерлек кимүе һәм торгызылуның бозылуы күзәтелгән. Болар кан күзәнәкләре белән үткәрелгән лаборатория тәҗрибәләре булган, метилен зәңгәренең куркынычсыз дозасын билгеләүче сынау түгел. Бу нәтиҗә ни өчен башлангыч халәтнең тыштан нормаль күренүе тәэсир вакытында чыдамлыкны алдан күрсәтмәскә мөмкин икәнен аңлата.

Бу мәгълүматны ничек кулланырга

Сездә G6PD җитешсезлеге диагнозы куелган булса, метилен зәңгәрен куллану каралганчы табибка яки фармацевтка әйтегез. CPIC күрсәтмәсе метилен зәңгәрен югары хәвефле дару дип классификацияли. Сатучының аны аз дозалы дип тасвирлавы яки элек кулланганда проблема булмавы куллануга каршы күрсәтмәне санга сукмаска рөхсәт бирми.

G6PD статусыгыз билгесез булса, фикер алышканда элекке G6PD анализы нәтиҗәләрен һәм гаиләдәге тиешле медицина тарихын китерегез. Күптән түгел булган гемолиз яки кан салу фермент анализы нәтиҗәсен аңлатуга йогынты ясарга мөмкин. G6PD лаборатория анализы турында белешмә анализны һәм аның чикләүләрен аңлата; гадәти гомуми кан анализы гына шул ук сорауга җавап бирми. G6PD статусы шулай ук киңрәк метилен зәңгәренең куркынычсызлыгын бәяләүнең бер өлеше генә.

Тәэсирдән соң яңа барлыкка килгән көчле хәлсезлек, тын кысылу, сарылык, караңгы бәвел яки йөрәкнең бик тиз тибүе кичекмәстән медицина бәяләвен таләп итә. Сулыш алуның бик нык авырлашуы, күкрәк авыртуы, егылып һушны югалту яки аң буталу ашыгыч медицина ярдәме таләп итә. Продукт савытын яки аның турында мәгълүматны, шул исәптән концентрациясен, күләмен һәм тәэсир вакытын алып килегез. Кызыл кан күзәнәкләре таркалуын билгеләү өчен бәвел төсенә генә таянмагыз.

G6PD җитешсезлеге булган кешедә метгемоглобинемия килеп чыкса, дәвалауны ашыгыч медицина ярдәме төркеме сайларга тиеш. Белгечләр тәкъдимнәрендә башка мөмкинлекләр карала, шул исәптән аскорбин кислотасы һәм, авыр очракларда, канны алыштырып салу. Болар өйдә кулланырга мөмкин булган, бер-берсен алыштыра торган чаралар түгел: аскорбин кислотасы акрынрак тәэсир итә, ә нинди ярдәм кирәклеген пациентның тукымаларына кислород җиткерелүе, гемолиз һәм клиник халәте билгели.