Makala
Metilen gögi bilen zäherlenme we artykmaç doza: haýsy ýagdaýlar gyssagly baha berilmegini talap edýär
Metilen gögüniň çynlakaý täsirine sezewar bolunandygy güman edilse, derrew hünärmeniň baha bermegini soraň. Alamatlara garaşmaň ýa-da howpsuz diýlip çaklanylýan artykmaç dozany hasaplamaň. Adam ýykylyp huşuny ýitirse, tutgaý geçirse, dem almakda kynçylyk çekse ýa-da ony oýarmak başartmasa, ýerli gyssagly kömek belgisine jaň ediň. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda şeýle gyssagly ýagdaýlarda 911 belgisine jaň ediň; beýleki ýagdaýlarda bolsa, maddanyň täsirine sezewar bolmak barada maslahat almak üçin 1-800-222-1222 belgisi arkaly Poison Control bilen haýal etmän habarlaşyň. Gyssagly kömege ýüz tutmagy talap edýän bu alamatlar National Capital Poison Center merkeziniň ilkinji kömek görkezmelerine esaslanýar.
“Metilen gögi bilen zäherlenme” diýen söz düzümi iki dürli ýagdaýy aňladyp biler: lukmanyň bejermek üçin metilen gögüni ulanýan zäherlenmesini we metilen gögüniň özünden döreýän zyýany. Olary garyşdyrmak adamyň hut hünärmen tarapyndan baha berilmegini talap edýän maddadan ýene kabul etmegine getirip biler.
Belli bir gan bozulmasy üçin antidot
Gyzyl gan öýjükleriniň içindäki gemoglobin dokumalara kislorod ýetirýär. Metgemoglobinemiýada gemoglobiniň kadadan artyk bölegi metgemoglobin görnüşinde bolýar, bu bolsa kislorodyň ýetirilmegini bozýar. MedlinePlus çeşmesiniň metgemoglobinemiýa baradaky düşündirişi onuň nesilden geçýän görnüşlerini käbir dermanlaryň ýa-da himiki maddalaryň täsiri ýaly sebäplerden döreýän gazanylan keselden tapawutlandyrýar. Alamatlar deriniň gögermegini, dem gysmagyny we aň ýagdaýynyň üýtgemegini öz içine alyp biler.
Wena içine berilýän metilen gögi gazanylan metgemoglobinemiýanyň bejergisidir. Onuň maksady gemoglobiniň kadaly işlemegini dikeltmäge ýardam etmekdir. Bu belli bir kliniki görkezmedir, islendik zäherlenmäniň ýa-da deriniň islendik gögermeginiň umumy bejergisi däldir. Metgemoglobinemiýada metilen gögüniň ulanylyşy baradaky gollanma şol bejerginiň nähili ýagdaýda ulanylýandygyny düşündirýär.
| Sorag | Antidot hökmünde ulanylmagy | Zäherli täsire sezewar bolunandygyna şübhe |
|---|---|---|
| Başlangyç mesele näme? | Lukmanlar tarapyndan anyklanan we baha berlen gazanylan metgemoglobinemiýa | Metilen gögüniň zyýan ýetirip biljek täsirine sezewar bolmak |
| Metilen gögüniň roly näme? | Belli bir görkezme üçin saýlanan derman | Lukmanlaryň näsaglygyň mümkin bolan sebäbi hökmünde göz öňünde tutmaly maddasy |
| Haýsy maglumatlar möhüm? | Diagnoz, näsaga degişli ýagdaýlar, bejergä jogap | Önüm, täsire sezewar bolmagyň ýoly, mukdar, wagt, alamatlar we beýleki dermanlar |
| Okyjy näme etmeli? | Bejerýän toparyň görkezmelerini berjaý etmeli | Zäherlenmeler merkezi ýa-da gyssagly kömek gullugy bilen haýal etmän habarlaşmaly |
Madda ilkibaşda bilkastlaýyn, goşundy ýa-da saglygy gowulandyrmak üçin serişde hökmünde kabul edilen bolsa-da, bu tapawut möhüm bolmagynda galýar. Maddany kabul etmegiň sebäbi onuň täsirine sezewar bolmagyň howpsuzdygyny subut etmeýär.
Zäherli täsir nähili ýüze çykyp biler
National Capital Poison Center merkeziniň metilen gögi baradaky görkezmeleri ýürek bulanmagy, kelle agyryny, baş aýlanmagy we gök reňklenmegi, şeýle hem ýokary dozalaryň tersine metgemoglobinemiýa döredip biljekdigini beýan edýär. Peşewiň diňe gök reňkde bolmagy täsire sezewar bolmagyň agyrlygyny görkezmeýär. Edil şonuň ýaly, dem gysmagy bilen bilelikde dodaklaryň täze gögermegini diňe boýagyň reňklemegi diýip äsgermezlik etmeli däl.
Serotonin toksikligi hem alada döredýän ýagdaýdyr, aýratyn-da özara täsirleşýän dermanlar bilen bilelikde ulanylanda. Gyzzyrma, güýçli biynjalyklyk ýa-da aň bulaşyklygy, derleme, ýüregiň çalt urmagy we myşsalaryň gatamagy bilelikde ýüze çykyp biler. Täsire sezewar bolnandan soň täze alamatlaryň ýüze çykmagy gyssagly baha berilmegini talap edýär; okyjy sanaw boýunça özbaşdak diagnoz goýmaga synanyşmaly däldir.
PROVAYBLUE dermanynyň bellenilmegi baradaky maglumat gemolizi, ýagny gyzyl gan öýjükleriniň dargamagyny we agyr allergik täsirleri hem beýan edýär. G6PD ýetmezçiligi gemolitik ganazlyk töwekgelçiligi sebäpli garşy görkezmedir. Ganazlyk bejergiden bir gün ýa-da has köp wagt geçensoň ýüze çykyp biler. Döş agyrysy, hyžžyldılı dem alyş ýa-da kislorod bilen üpjünçiligiň peselmegi artykmaç dozanyň habar berlen täsirleriniň hataryndadyr. Şonuň üçin täsire sezewar bolnandan dessine özüňi gowy duýmak soňra meseleleriň ýüze çykmajakdygyny görkezmeýär.
Önümiň maglumatnamasy serotonergik dermanlar we opioidler, şol sanda dekstrometorfan bilen baglanyşykly töwekgelçilik barada duýdurýar. Hünärmenlere dermanlaryň doly sanawyny beriň. G6PD ýetmezçiligi we metilen gögi baradaky düşündiriş aýratyn ýagdaýlaryň näme üçin möhümdiginiň ýene bir sebäbini beýan edýär.
Täsire sezewar bolmagyň ýoly näme üçin meseläni üýtgedýär
Ergini ýuwutmak, sanjym almak, göze syçramagy we poroşogy dem bilen içine almak täsire sezewar bolmagyň dürli ýagdaýlarydyr. Önümiň niýetlenen ulanylyşyndan tapawutlanýan hem bolsa, maddanyň bedene hakyky düşen ýoluny habar beriň. Haýsy çüýşäniň ulanylandygy bilinmese, “iki damja” diýen maglumat doly däldir; konsentrasiýa we göwrüm bilinmese, “bir şpris” diýen maglumat hem doly däldir. Metilen gögüniň doza birliklerini düşündirmek baradaky gollanma ölçegleriň arasyndaky şol tapawutlary düşündirýär.
Poison Control merkeziniň täsire sezewar bolmak we artykmaç doza adalgalary baradaky düşündirişi peýdaly tapawudy görkezýär: täsire sezewar bolmak zyýan ýetirip biljek madda bilen galtaşmagy aňladýar, zäherlenme bolsa zyýanly täsirleri aňladýar. Täsire sezewar bolmak barada jaň etmek üçin zäherlenmäniň ýüze çykandygyny subut etmek gerek däl. Maddanyň bedene düşen ýoly, mukdary, wagty we alamatlar hünärmenlere nähili baha bermegiň zerurdygyny kesgitlemäge kömek edýär.
Madda göze syçrasa, derrew otag temperaturasyndaky suw bilen 15–20 minut ýuwup başlaň we kontakt linzalary aýryň. Derä düşen bolsa, hapalanan eşikleri çykaryň we derini akýan suw bilen azyndan 15 minut ýuwuň. Madda dem bilen içine alnan bolsa, howply ýere girmezden arassa howa çykyň. Bu ilkinji kömek çäreleriniň dowamynda ýa-da olardan soň zäherlenmeler merkezinden görkezme alyň. Önüm ýuwudylandan soň gusdurmaga synanyşmaň. Ilkinji kömek agyr alamatlarda gyssagly kömek almagy gijikdirmeli däldir.
Täsire sezewar bolmak baradaky maglumatlaryň sanawy
Jaň wagtynda şu soraglardan ugur alyň. Tablisany doldurmak üçin jaň etmegi soňa goýmaň. Etiketkadaky ýazgylary takyk okaň; anyk däl maglumaty çaklamagyň ýerine näbelli diýip belläň. Surata düşürmek himiki maddany başga gaba geçirmezden etiketkadaky maglumatlary saklamaga mümkinçilik berýär.
| Habar berilmeli maglumat | Ýazyp almaly ýa-da sesli okamaly jikme-jiklikler |
|---|---|
| Adam we onuň häzirki ýagdaýy | Ýaşy; belli bolsa takmynan agramy; oýadygy we jogap berýändigi ýa-da bermeýändigi; kadaly dem alýandygy ýa-da almaýandygy; häzirki ýerleşýän ýeri |
| Takyk önüm | Ady we öndürijisi; çap edilişi ýaly konsentrasiýasy we birlikleri; düzümindäki maddalar; çüýşäniň göwrümi; niýetlenen ulanylyşy; etiketkanyň suraty ýa-da asyl gap |
| Täsire sezewar bolnan ýagdaý | Ýuwudylandygy, sanjym edilendigi, göze ýa-da derä düşendigi, ýa-da dem bilen içine alnandygy; wagty ýa-da iň ygtybarly çaklama; bir gezekki ýagdaý ýa-da gaýtalanýan täsirler; takmynan mukdar we onuň nähili ölçelendigi |
| Alamatlar we üýtgeşmeler | Ilki näme bolandygy; alamatlaryň haçan başlanandygy; olaryň güýçlenýändigi ýa-da güýçlenmeýändigi; gusma, dem alyşdaky üýtgeşmeler, aň bulaşyklygy, gyzzyrma ýa-da myşsa alamatlary |
| Kliniki ýagdaý we edilen çäreler | Kabul edilen dermanlar, goşundylar we beýleki maddalar; belli G6PD ýetmezçiligi; göwrelilik; böwrek ýa-da bagyr keseli; eýýäm edilen ýuwmak ýa-da beýleki çäreler |
Mukdar anyk däl bolsa, bar bolan maglumatlary düşündiriň: mysal üçin, “Çüýşe açykdy we suwuklygyň bir bölegi ýok; onuň ýuwudylandygyny hiç kim görmedi.” Bu näbelliligi takyk ýaly görünýän doza öwürmekden has peýdalydyr. Howpsuz bolsa, hünärmenler toparyna görkezmek üçin gaby saklaň.
Öýde ulanylýan antidot tertibi ýok
Hünärmeniň görkezmesi bolmazdan täsiri “zyýansyzlandyrmak” üçin goşmaça metilen gögi, işjeňleşdirilen kömür ýa-da başga madda kabul etmäň. NHS gullugynyň zäherlenme baradaky görkezmeleri zäherlenme güman edilende derrew lukmançylyk kömegini almagy maslahat berýär, alamatlaryň gijigip ýüze çykyp biljekdigini duýdurýar we kömege garaşylýan wagty gusdurmazlygy hem-de iýmit ýa-da içgi bermezligi maslahat berýär. Bejergi we gözegçilik madda hem-de kliniki barlagyň netijelerine baglydyr.
Metilen gögüniň maglumatnamasy artykmaç dozadan soň ýürek-öýken ulgamyna, gana we nerw ulgamyna zäherli täsire gözegçilik etmegi, zerur bolanda bolsa goldaw çärelerini görmegi talap edýär. Şeýle hem onda metilen gögüniň pulsoksimetriň görkezijilerine päsgel berip biljekdigi bellenýär. Öýde ölçenen kislorod görkezijisi hünärmeniň baha bermeginiň ornuny tutup bilmez.
Damjalary sanamagyň özara täsir töwekgelçiligini kesgitläp bilmezliginiň täsir mehanizmi bilen baglanyşykly sebäbi bar. Ramsay we kärdeşleriniň 2007 ýyldaky ferment barlagynda metilen gögi serotoniniň alyş-çalşyna gatnaşýan ferment bolan adamyň arassalanan monoamin oksidaza A fermentini bökdedi. Bular agyz arkaly kabul edilýän howpsuz mukdary ýa-da artykmaç dozanyň çägini kesgitleýän synag däl-de, laboratoriýa barlaglarydy. Täsire sezewar bolmak baradaky kliniki maslahat hakyky önümi, maddanyň bedene düşen ýoluny, näsagy we gatnaşýan beýleki maddalary göz öňünde tutmalydyr.