Makala
Metilen gögi we autizm: salgylanylýan barlaglar aslynda nämäni synagdan geçirdi
Metilen gögi autizmi bejermegiň usuly hökmünde tassyklanmady. Bu makala üçin barlanan çeşmeleriň arasynda diňe metilen gögüniň autizmli adamlaryň gündelik işjeňligini ýa-da autizm bilen baglanyşykly netijelerini gowulandyrýandygyny görkezýän, näsaglaryň gatnaşmagynda geçirilen gözegçilik toparly synag ýok. Olarda ýagtylyk enjamynyň synagy, laboratoriýa we gözegçilik barlaglary hem-de birnäçe bejergini öz içine alýan bir kliniki ýagdaýyň hasabaty bar. Bu maglumatlar dürli soraglara jogap berýär.
Ilkinji amaly ädim — salgylanylýan makalanyň ulanylan çäräni beýan edýän bölümini okamakdyr. Neşirde metilen gögi agzalyp biler, ýöne ol gatnaşyjylaryň hiç birine berilmedik bolup biler. Adam metilen gögüni başga bir lukmançylyk meselesi üçin alyp biler, emma bu ýagdaý ony autizmi bejermek baradaky barlaga öwürmeýär.
Ýagtylyk synagy metilen gögüni barlamady
2024-nji ýylda iki ýaşdan alty ýaşa çenli çagalarda geçirilen randomizirlenen, imitasiýa çäresi bilen gözegçilik edilýän barlag transkranial fotobiomodulýasiýany barlady: synag enjamy arkaly kelläniň derisine ýakyn infragyzyl ýagtylyk berildi. Otuz çaga sekiz hepdelik tapgyra gatnaşdy. Ulanylan çärä metilen gögi goşulmady.
Barlagçylar Çagalyk autizmini bahalandyrmak şkalasyndaky üýtgeşmede toparlaryň arasynda 7.23 ball tapawudyň bardygyny, 95% ynam aralygynyň bolsa 2.357-den 12.107-ä çenlidigini habar berdiler. Bu kiçi synagdan alnan bahalandyrma şkalasynyň netijesidi. Ol metilen gögüniň ýeke özi ýa-da ýagtylyk bilen bile ulanylanda täsirini tassyklamaýar. Awtorlar gatnaşyjylaryň sanynyň az bolmagy, synagdan çykmak we gatnaşyjylaryň çalşyrylmagy, şeýle hem uzak möhletli täsirler baradaky näbellilik ýaly çäklendirmeleri bellediler.
Näme üçin bu makala metilen gögi baradaky çekişmede peýda bolup biler? Onuň salgylarynda boýagyň neýrometabolik mehanizmleri baradaky syn makalasy bar. Salgy umumy düşündirişi goldaýar; ol gatnaşyjylaryň näme alandygyny üýtgetmeýär. Bilelikdäki protokol diňe ýagtylyk ulanylan barlagyň netijelerine daýananda, fotobiomodulýasiýa bilen metilen gögüniň fotohimiýasynyň arasyndaky tapawudy göz öňünde tutmak möhümdir.
Tassyklamadan barlaga çenli yzarlama tablisasy
Tassyklamany ony goldamak üçin salgylanylyp bilinjek ýazgy bilen deňeşdirmek üçin şu tablisany ulanyň. “Neşir edilen” diýmek netijeliligiň subut edilendigini däl-de, maglumatyň elýeterlidigini aňladýar.
| Baha berilýän tassyklama | Hakyky çäre ýa-da ölçeg | Gatnaşyjy topary ýa-da model | Habar berlen netije | Neşir ýagdaýy we düşündiriş |
|---|---|---|---|---|
| “Autizm synagy metilen gögüni goldaýar.” | Ýakyn infragyzyl ýagtylyk bilen imitasiýa çäresiniň deňeşdirilmegi; metilen gögi ulanylmady | 2–6 ýaşly 30 çaga | Autizmi bahalandyrmak şkalasyndaky üýtgeşme; gözleg häsiýetli EEG ölçegleri | 2024-nji ýylda neşir edilen ýagtylyk enjamynyň synagy; dermanyň täsirini tassyklap bilmeýär |
| “Metilen gögi endotoksin bilen baglanyşykly autizm alamatlaryna garşy täsir edýär.” | LPS täsiri döredilmezden ýa-da özüni alyp baryş synaglaryndan öň metilen gögi sanjym arkaly berildi | Depressiýa modelindäki erkek syçanlar | Döredilen özüni alyp baryş bozulmalarynyň köpüsi azaldy; gan syworotkasyndaky gem oksigenaza-1 bahalandyryldy | Haýwanlarda geçirilen synag 2018-nji ýylda onlaýn we 2019-njy ýylyň sanynda neşir edildi; autizmli näsaglara degişli netijeler ýok |
| “Endotoksin autizmiň sebäbidir.” | Gan syworotkasyndaky endotoksiniň we immun görkezijileriň ölçegleri; bejergi ýok | Agyr autizmi bar diýlip häsiýetlendirilen 22 uly adam; deňeşdirip saýlanan 28 gözegçilik gatnaşyjysy | Endotoksiniň has ýokary konsentrasiýalary we sosial görkezijiler bilen baglanyşyklar | 2010-njy ýylda neşir edilen gözegçilik barlagy; sebäpliligi ýa-da bejerginiň peýdasyny tassyklamaýar |
| “Mitohondriýa baradaky netijeler metilen gögüni ulanmak üçin görkezmäni tassyklaýar.” | Gan öýjükleriniň mitohondriýa ölçegleri; metilen gögi bilen bejergi ýok | 2–5 ýaşly 10 autizmli çaga we 10 gözegçilik gatnaşyjysy | Mitohondriýa işjeňliginde we DNK görkezijilerinde tapawutlar | 2010-njy ýylda neşir edilen gözleg häsiýetli barlag; dermanyň netijeliligini bahalandyrýan ahyrky görkeziji ýok |
| “Bir kliniki ýagdaýyň hasabaty metilen gögüniň täsir edýändigini subut edýär.” | Metilen gögüni öz içine alýan üýtgeýän mikroblara garşy bejergi tertipleri we goşmaça goldaw çäreleri | Birnäçe diagnozy bolan bir ýetginjek | Ene-ata tarapyndan ýazga alnan alamat üýtgeşmeleri we bilim babatdaky bahalandyrmalaryň gowulanmagy | 2023-nji ýylda neşir edilen bir kliniki ýagdaýyň hasabaty; metilen gögüniň goşandyny aýratyn kesgitläp bilmeýär |
| “Barlag yglan edildi, diýmek, peýda görkezildi.” | Teklip edilýän çäre hakyky protokolda barlanmalydyr | Gatnaşmaga laýyklyk ölçegleri göz öňünde tutulýan gatnaşyjylary beýan edýär | Meýilleşdirilen ahyrky görkezijiler synlanan netijeler däldir | Diňe bildiriş ýa-da bellige alyş näsaglaryň netijeleri baradaky maglumatlary bermeýär |
Endotoksin synagy aslynda nämäni görkezýär
Metilen gögüni, autizmi we endotoksini baglanyşdyrýan forum çekişmesi birnäçe tassyklamanyň nähili birleşip biljekdigini görkezýär. Ol kliniki subutnama däl-de, okyjylaryň soraglarynyň çeşmesidir.
Degişli makalalaryň biri Yin we kärdeşleriniň LPS sebäpli dörän özüni alyp baryş bozulmalary barada syçanlarda geçiren synagydyr. LPS, ýagny lipopolisaharid, depressiýa modelinde çişme täsirini döretmek üçin ulanyldy. Barlagçylar şol täsir döredilmezden ýa-da özüni alyp baryş synaglaryndan öň metilen gögüni garyn boşlugyna sanjym arkaly berdiler. Olar mejbury ýüzdürmek we guýrukdan asmak synaglaryndaky özüni alyp barşy, saharozany saýlamagy, zatlary tanamagy we bir gan görkezijisini ölçediler.
Bu gurluş öňünden berlen bejerginiň synag arkaly döredilen zeperleýji täsire bolan jogaplary üýtgedip-üýtgetmeýändigini soraýar. Ol agyz arkaly kabul edilýän metilen gögüniň ýadawlygy bolan autizmli uly adama kömek edip-etmeýändigini, çagalaryň aşgazan-içege alamatlaryny azaldyp-azaltmaýandygyny ýa-da autizmi üýtgedip-üýtgetmeýändigini soramaýar. Şeýle hem ol “endotoksinsiz” berhizi synagdan geçirmeýär ýa-da boýagyň endotoksin öndürýän içege bakteriýalaryny ýok edýändigini subut etmeýär.
Adamlarda ýüze çykarylan baglanyşyk aýratyn netijedir. Emanuele we kärdeşleri 22 autizmli uly adamda we 28 gözegçilik gatnaşyjysynda endotoksini ölçediler; olar autizmli toparda has ýokary derejeleri we sosial görkezijiler bilen baglanyşyklary tapdylar. Endotoksini peseldýän hiç bir bejergi synagdan geçirilmedi. Toparlaryň arasyndaky tapawut sebäp-netije baglanyşygynyň ugruny, goşant goşýan beýleki faktorlary we şol ölçegi üýtgetmegiň kimdir birine kömek edip-etmejekdigini açyk galdyrýar. Metilen gögi we içege mikrobiomy baradaky barlaglarda hem biologik ölçegler bilen näsaga peýdanyň arasynda şeýle tapawut goýulmalydyr.
Mitohondriýa çaklamalary we birnäçe bejergili kliniki ýagdaýyň hasabaty
Mitohondriýalar öýjüklerde energiýa öndürilmegine gatnaşýar. Bu olary barlag üçin ýerlikli nyşana öwürýär, ýöne ýerlikli nyşan bejergi üçin görkezme däldir. Giulivi we kärdeşleriniň gözleg häsiýetli barlagynda barlagçylar 10 autizmli çaganyň limfosit mitohondriýalaryny 10 gözegçilik gatnaşyjysynyňky bilen deňeşdirdiler. Olar birnäçe funksional we mitohondrial DNK görkezijilerinde tapawutlary tapdylar. Olar metilen gögüni bermediler we ähli autizmli adamlarda umumy bolan ýeke-täk mitohondriýa kemçiligini kesgitlemediler.
Başga görnüşli subutnama mikroblara garşy bejergini öz içine alýan, ýetginjek baradaky 2023-nji ýylyň kliniki ýagdaý hasabatyndan gelýär. Metilen gögi göterijiler arkaly geçýän ýokançlyklara şübhe edilmegi sebäpli üýtgedilýän bejergi tertiplerine girizilen birnäçe serişdäniň biridi. Awtorlar ene-ata tarapyndan ýazga alnan alamatlaryň we bilim babatdaky bahalandyrmalaryň gowulanandygyny beýan etdiler. Bejergi berilmedik deňeşdirme topary ýokdy we wagtyň geçmegi bilen birnäçe çäre üýtgedi. Hasabat bejergi bolmadyk bolsa näme boljakdygyny ýa-da haýsy bölegiň goşant goşandygyny aýdyp bilmeýär. Ol ýokançlygy umumylykda autizmiň düşündirişi hökmünde tassyklamaýar.
Bejergini göz öňünde tutmazdan öň netijäni kesgitläň
Ýadawlykdan, ukusyzlykdan, agyrydan, aladadan ýa-da aşgazan-içege alamatlaryndan ýeňillik gözleýän autizmli adam hut şol meseläniň bahalandyrylmagyna mynasypdyr. Ukynyň gowulanmagy autizmiň özünde üýtgeşme bolandygyny görkezmese-de, örän möhüm bolup biler. Munuň tersine, laboratoriýa görkezijisiniň üýtgemegi adamyň durmuşyna hiç hili duýulýan täsir etmän biler.
Her täze tassyklama üçin göz öňünde tutulýan netijäni, ony kimiň ölçändigini, näme bilen deňeşdirilendigini we gowulaşmanyň näçe wagt dowam edendigini ýazga alyň. Adamyň öz maksatlaryny we durmuş hilini synçynyň onuň özüni has adaty alyp barýandygy baradaky täsirinden tapawutlandyryň. Internetdäki metilen gögi protokolyny barlamak onuň tutuş utgaşmasynyň öwrenilendigini barlamagy hem aňladýar.
Bildiriş göz öňünde tutulýan barlagy beýan edýär. Bellige alyş ýazgysy meýilleşdirilen gatnaşyjy sanyny we netijeleri beýan edip biler. Bularyň hiç biri näçe adama bejergi berlendigini, her toparda näme bolandygyny we haýsy ýaramaz hadysalaryň ýüze çykandygyny görkezýän netijeleriň ornuny tutmaýar. Hatda tamamlandy diýlip bellenen barlagyň hem köpçülige habar berlen netijeleri bolman biler.
ABŞ-da damara berilýän ProvayBlue üçin häzirki ulanyş maglumatlary soň ýüze çykan metgemoglobinemiýa, şol sanda çagalarda ulanylyşyna degişlidir. Onda autizm üçin bejergi tertibi berilmeýär. Bu maglumatlar serotonergik dermanlar we opioidler bilen bile ulanylanda agyr serotonin sindromy barada duýdurýar hem-de gemolitik anemiýa howpy sebäpli G6PD ýetmezçiliginde ulanmagy garşy görkezme hökmünde belleýär. Bu meseleler internetde doza hasaplamagy däl-de, kabul edilýän dermanlary we lukmançylyk taryhyny bahalandyrmagy talap edýär.
Uly adamlar üçin saglygy goldamak tertibini çaga üçin diňe mukdaryny azaltmak arkaly uýgunlaşdyrmaň. Çagalarda metilen gögi baradaky subutnamalar diagnoza, derman görnüşine, berliş ýoluna we ýaş toparyna laýyk gelmelidir. Bu ýerde yzarlanan barlaglar çagalar üçin autizme degişli aýratyn dozany ýa-da bile ýüze çykýan ýadawlygy metilen gögi bilen bejermegi tassyklamaýar.