Makala
Ihtioftiriozda, ýüzgüç çüýremesinde we kömelek keselinde metilen gögi: subutnamalaryň deňeşdirilmegi
Balykda ak tegmiller peýda bolýar. Suw gök reňke geçýär. Tegmilleri görmek kynlaşýar we eýesi bejerginiň peýda berendigine ynanýar. Birnäçe günden balygyň ýagdaýy erbetleşýär. Boýag parazite hiç hili täsir etmedi. Diňe görünüş üýtgedi.
Bu ýalňyşlyk gaýtalanýar, sebäbi birnäçe kesel birmeňzeş görnüşde ýüze çykýar: ak nokatlar, solgun tegmiller, gyralary dargan ýüzgüçler, pagta meňzeş üýşmekler. Gözleg netijeleri henizem bu boýagy islendik zeperlenmäniň ýeke-täk çözgüdi hökmünde görkezýär. Emma bu organizmler biri-birinden tapawutlanýar. Kirpikli ýönekeý jandar, suw heňi, gram-manfy bakteriýa, dinoflagellat we ýasy gurçuk üçin deriniň, ýüzgüçleriň ýa-da žabralaryň zeperlenmeginden başga umumy zat az. Hakyky, ýöne çäkli täsiri bolan boýag olaryň bäşisine-de garşy ýeterlik bolup bilmez. Dogry yzygiderlilik ilki diagnoz, soň kesel dörediji we onuň ýaşaýyş tapgyry, soň derman, soňra önümiň etiketkasydyr. Aşakdaky ähli maglumatlar şu yzygiderlilige eýerýär.
Subutnamalaryň iň güýçli ýeri: işbiller we suw heňi
Metilen gögüniň akwariumda ulanylmagynyň iň gowy subut edilen ugry balyk işbillerini suw heňinden, esasan Saprolegnia we Achlya-dan goramakdyr. Bular hakyky kömelekler däl-de, suw heňleri bolan oomisetlerdir. Olar ilki ölen ýa-da zeperlenen işbillerde we ýaralarda ýerleşip, soň goňşularyna ýaýraýar. Gözegçilikli barlaglarda 3 mg/L konsentrasiýanyň skalýariýalarda we gara etekli tetralarda işbilden çykmagy gowulandyrandygy, emma zebrabalyklara peýda bermändigi anyklandy. Şonuň üçin doza jogap ähli görnüşler üçin birmeňzeş däl-de, görnüşe baglydyr. Has giň maglumat bezeg balyklarynyň keselleriniň bejergileri baradaky soňky syn makalasynda jemlenýär.
Ýetişen balyklardaky ýüzleý, pagta meňzeş zeperlenmeler üçin subutnamalar bir dereje pesdir. Metilen gögi açyk üstlerde suw heňine garşy hakyky täsir edýär we akwarium balyklary üçin metilen gögi baradaky umumy görkezmeler onuň işbillerde we ýüzleý zeperlenmelerde ulanylmagyny esasy orunlarda goýýar. Balyk işbilleri we işbil çykaryş hojalyklary üçin metilen gögi baradaky makalada beýan edilişi ýaly, işbil çykaryş amaly hem şol ýörelgä eýerýär. Ýöne pagta meňzeş üýşmek köplenç ikilenji hadysadyr. Ol ilki ýaranyň, parazitiň dişlemeginiň, suwuň pes hiliniň ýa-da bakteriýa zeperlenmesiniň deriniň üstüni bozup açan ýerinde ösýär. Üýşmegi bejerip, aşagyndaky zeperlenmäni ünsden düşürmek onuň gaýtalanmagyna getirýär.
Süýji suw ihtioftiriozy: bölekleýin, tapgyra bagly kömek
Süýji suwdaky ak tegmil keselini derä, ýüzgüçlere we žabralara aralaşýan kirpikli jandar bolan Ichthyophthirius multifiliis döredýär. Ýetişen iýmitleniş tapgyrlary uly, takmynan ýarym millimetrden bir millimetre çenli bolýar. Şonuň üçin adaty alamat aýry-aýry duz däneleri ýaly görünýär. Uniwersitetiň süýji suw ihtioftiriozynyň biologiýasy we bejergi ýörelgeleri baradaky maslahat materialy ýaşaýyş aýlawyny beýan edýär we diňe tegmillere seredip çaklamakdan deriniň ýa-da žabranyň nusgalaryny mikroskopda barlamagyň has möhümdigini nygtaýar.
Metilen gögüniň bu ýerde ýönekeý jandarlara garşy belli bir täsiri bar we öndürijileriň etiketkalarynda Ichthyophthirius-a garşy ulanmak ikilenji ulanyşlaryň arasynda görkezilýär. Soňky syn makalasynda agyr ýokuşan lakga balyklarynda metilen gögi duz bilen utgaşdyrylanda bölekleýin üstünlik bolandygy aýdylýar. Emma aralaşma boýunça bir barlag boýagyň deriniň içinde sistalaşan, iýmitlenýän trofontlary öldürip bilmändigini görkezdi. Bu iki netijäniň utgaşmagy täsiriň çägini kesgitleýär: açyk, erkin tapgyrlara garşy täsir etmegi mümkin, epiteliýada gizlenen, goragly iýmitleniş tapgyryna täsiri bolsa gowşak. Şonuň üçin bejergi tegmiller görünmez bolanda bes edilmän, ýaşaýyş aýlawyny gurşap almalydyr. Adaty maslahat görkezmeleri metilen gögi bilen ýeke-täk bejergä däl-de, formaline, mise we duzlulyga esaslanýan usullara daýanýar.
Deňizdäki ak tegmil keselini başga organizm — Cryptocaryon irritans döredýär we bu ýerde subutnamalar has-da azdyr. Köne himiki serişdeleriň sanawlarynda metilen gögi dürli derejedäki üstünlik bilen agzalýar. Emma deňiz ak tegmil keseliniň diagnozy we bejergisi baradaky häzirki maslahat görkezmeleri mis, pes duzlulyk, hlorohin we formalin protokollaryny esasy orunlarda goýýar. Misiň erkin ion konsentrasiýasy birnäçe hepdeläp gözegçilik astynda saklanýar. Metilen gögi bilen wanna bejergisi ulgamy Cryptocaryon-dan arassalamak bilen deň däldir.
Ýüzgüç çüýremesi: ýyrtylan ýüzgüç hökman ýokanç däl
Ýüzgüç çüýremesi ýeke-täk kesel dörediji däl-de, sindromdyr. Pseudomonas we Aeromonas görnüşleri ýaly şertli kesel dörediji gram-manfy bakteriýalar suwuň pes hili, agressiýa ýa-da balyk bilen iş salyşmak sebäpli öňden zeperlenen ýüzgüçlere aralaşýar. Balyklaryň bakterial keselleri baradaky weterinar görkezmeler hut şu töwekgelçilik faktorlaryny sanap geçýär we mikroblara garşy bejergi zerur bolanda ösdürip ýetişdiriş barlagyny hem-de dermanlara duýgurlyk synagyny maslahat berýär.
Hiç bir ynandyryjy synag metilen gögüniň eýýäm dörän ýüzgüç çüýremesine garşy antibiotikdigini görkezmeýär. Köplenç nädogry düşündirilýän bir altyn balyk barlagynda balyklar bakteriýa bilen ýokuşdyrylmazdan öň birnäçe hepdeläp metilen gögi bilen täsirleşdirilipdir. Soň immunitetiň üýtgändigi we ýaşap galmagyň tapawutlanandygy anyklanypdyr. Bu öňünden taýýarlamagyň biologik täsirini öwrenmekdir, çüýreýän ýüzgüçleri bejermek synagy däl. Suwuň ýagdaýy düzedilenden we ýüzgüçleri dişleýän akwariumdaşy aýrylandan soň öňe gitmegi bes edýän täze, arassa ýyrtyk mehaniki zeperlenmedir. Reňk üýtgemesi, çişme, ýara emele gelmegi ýa-da dokuma ýitgisi bilen bilelikde ýüzgüjiň kem-kemden yza çekilmegi ýokanja yşarat edýär we diagnozy hem-de maksatly bejergini talap edýär.
Deňeşdirme tablisasy
| Ýagdaý | Organizmi ýa-da sebäbi | Metilen gögi baradaky subutnamalar | Onuň ýerine näme ulanmaly ýa-da näme goşmaly |
|---|---|---|---|
| Işbil kömelegi, daşky suw heňi | Saprolegnia, Achlya (oomisetler) | Işbiller üçin orta derejeli; ýüzleý zeperlenmeler üçin pesden orta derejä çenli. Bu makaladaky iň güýçli ulanyş ugry. | Esasy ýarany ýa-da suw meselesini düzediň; balyk işbilleri we işbil çykaryş hojalyklary üçin metilen gögi baradaky işbil protokollaryna eýeriň. |
| Süýji suw ihtioftiriozy | Ichthyophthirius multifiliis (kirpikli jandar) | Pesden orta derejä çenli; tapgyra bagly; diňe utgaşdyrylan ulanyş we etiketka maglumatlary bar. | Ýaşaýyş aýlawyny gurşap almak; maslahat görkezmelerine laýyklykda formalin, mis ýa-da duzlulyga esaslanýan usullar. |
| Deňiz ak tegmil keseli | Cryptocaryon irritans (deňiz kirpikli jandary) | Pes; diňe köne çeşmelerde agzalýar. | Gözegçilik edilýän protokollara laýyklykda mis, pes duzlulyk ýa-da hlorohin. |
| Süýji suw mahmal keseli | Piscinoodinium (dinoflagellat) | Pes; suwa çümdürip bejermek baradaky taryhy maglumatlar bar. | Mise esaslanýan protokollar has güýçli subutnamalara eýedir. |
| Deňiz mahmal keseli | Amyloodinium ocellatum (deňiz dinoflagellaty) | Birinji saýlanýan bejergi hökmünde ýeterlik däl. | Virginia Tech-iň deňiz mahmal keseli baradaky görkezmelerine laýyklykda formalin, wodorod peroksidi, süýji suwa gysga çümdürmek, mis ýa-da hlorohin. |
| Deri we žabra sorujy gurçuklary | Gyrodactylus, Dactylogyrus (monogeneýa ýasy gurçuklary) | Ýeterlik däl; ýönekeý jandarlara garşy täsir ýasy gurçuklara degişli däldir. | Balyklaryň monogeneýalary baradaky maslahat görkezmelerine laýyklykda bezeg balyklarynyň monogeneýalary üçin ilkinji saýlanýan bejergi prazikwanteldir. |
| Kolumnarioz | Flavobacterium columnare (bakteriýa) | Ýeterlik däl; kolumnariozyň bejergisi hökmünde görkezmäň. | Çygly preparat arkaly diagnoz; boýag wannalary däl-de, mikroblara garşy maksatly bejergi çözgütleri. |
| Suw ýygnanmagy | Alamat: böwrek, ýürek, septisemiýa ýa-da beýleki sebäplerden suwuklygyň ýygnanmagy | Suw ýygnanmagynyň özüni bejermek üçin subutnama ýok. | Esasy keseli anyklaň; antibiotikler diňe bakterial kesel bilen baglanyşyk bar bolanda. |
| Ýüzüş haltasynyň alamatlary | Alamat: köp sebäpli ýüzüş deňagramlylygynyň bozulmagy | Ýüzüş haltasyny umumy bejermek üçin subutnama ýok; aşakda bir toksikologik kadadan çykma bar. | Ilki suwuň hili, soň anatomik, iýmitleniş, ýokanç we daşky gurşaw bilen bagly mümkin sebäpleri tapawutlandyrmak. |
Derman bermezden öň olary tapawutlandyrmak
Dört görnüşli ýüze çykyş iň köp garyşdyrylýar. Ululyk tapawutlandyrmaga kömek edýär. Ihtioftiriozyň tegmilleri aýry-aýry görünýän, üstden çykyp duran dänelerdir. Mahmal keseli örän ownuk tozan ýa-da altynsow-goňur öwüşgin ýaly görünýär, her bölejigi has kiçidir. Deňiz mahmal keseliniň trofontlarynyň ortaça ululygy ihtioftiriozyňkynyň diňe bir bölegine barabardyr. Suw heňi üç ölçeglidir: üstden daşyna çykyp duran pagta meňzeş sapaklar. Kolumnarioz kömelege meňzeş görünip aldap bilýän sarymtyl-ak, sapak görnüşli ýa-da nemli tegmilleri döredýär, emma çygly preparatda olar bakteriýa örtügi hökmünde ýaýrap görünýär.
Ýerleşişi we balygyň özüni alyp barşy goşmaça maglumat berýär. Ihtioftirioz derini, ýüzgüçleri we žabralary saýlaýar, deňiz ak tegmil keseli bolsa hiç hili görünýän tegmilsiz žabralarda gizlenip biler. Mahmal keseli žabralara güýçli täsir edýär, şonuň üçin çalt dem almak bilen bir wagtda balygyň özüni zatlara sürtmegi bu keseli ähtimal sebäpleriň başyna geçirýär. Suw heňi ilki ýaralary we ölen işbilleri saýlaýar, şonuň üçin onuň bolmagy üstüň näme sebäpli zeperlenendigini soramaga esas berýär. Kolumnarioz derä, žabralara we ýüzgüçlere hüjüm edip, dokumany çalt dargadyp biler.
Jedelleriň köpüsini çözýän tapawutlandyryjy usul mikroskopiýadyr: deriniň, ýüzgüjiň ýa-da žabranyň çygly preparatynda kirpikli jandarlaryň, dinoflagellat trofontlarynyň, şahalanýan suw heňi gurluşlarynyň ýa-da kolumnariozyň sapak görnüşli bakteriýa toplumlarynyň görünmegidir. Bularyň hemmesinden öň ammiagy, nitriti, temperaturany, pH-y we erän kislorody, deňiz ulgamlarynda bolsa duzlulygy hem barlaň. Suwuň pes hili hem kesele meňzeş alamatlary döredýär, hem-de ikilenji ýokançlara ýol açýar. Soň bolsa olary bejerip bilmändigi üçin boýag günäkärlenýär.
Boýagyň nädogry çözgüt bolýan bäş ýagdaýy
Mahmal keseli üçin gök suw däl-de, mis gerek. Süýji suw mahmal keselini suwa çümdürip bejermek barada taryhy maglumatlar bar, emma subutnamalar köne we az, mis bolsa ep-esli güýçli goldawa eýedir. Deňiz mahmal keseli üçin häzirki hünärmen görkezmelerinde formalin, peroksid, gysga çümdürmeler, mis we hlorohin ara alnyp maslahatlaşylýar. Sistalaşan tapgyry durnukly bolany üçin bejergi gaýtalanýar.
Sorujy gurçuklara gurçuga garşy derman gerek. Monogeneýalar köp öýjükli ýasy gurçuklardyr we metilen gögüniň ýönekeý jandarlara garşy täsiri olara degişli däldir. Maslahat görkezmeleri bezeg balyklary üçin ilkinji saýlanýan bejergi hökmünde prazikwanteli görkezýär. Ol adatça degişli weterinar we kadalaşdyryjy şertlerde mg/L bilen aňladylýan pes bir belgili konsentrasiýada uzak möhletli wanna görnüşinde ulanylýar.
Kolumnarioza boýag däl-de, bakteriologiýa gerek. Flavobacterium columnare, esasan hem žabralarda, dokumany çalt ýok edip bilýän gram-manfy bakteriýadyr. Üstki antiseptik täsir güýçlenýän bakterial ýokanjyň bejerilmegi bilen deň däldir. Akwakulturada kolumnarioz üçin mikroblara garşy serişdeleriň ykrar edilen ulanylyşy diagnoz we duýgurlyk esasynda saýlanan dermanlara degişlidir, öýde özbaşdak doza bermäge däl.
Suw ýygnanmagy belli bir derman bilen gabat getirilýän kesel däldir. Şişik sebäpli teňňeleriň sosna gozasy ýaly galdyrylan görnüşi suwuklygyň ýygnanmagyny aňladýar. Munuň köp sebäbi bolup biler: organ ýetmezçiligi, ulgamlaýyn ýokanç, ýürek keseli, daşky örtügiň agyr zeperlenmegi. Suw ýygnanmagynyň näme üçin ýeke-täk bejergisiniň ýokdugy baradaky weterinar düşündiriş muny gönüden-göni aýdýar. Haýsy ulgamyň kadaly işlemeýändigini anyklamazdan çişi bejermek täsirli hereket etmek mümkinçiliginiň wagtyny ýitirýär.
Ýüzüş haltasynyň alamatlarynda hem şol bir kategoriýa ýalňyşlygy bar, ýöne öwrediji bir kadadan çykma hem bolýar. Adaty däl ýüzüş deňagramlylygy anatomiýadan, iýmitlenişden, iç gatamadan, şikesden, ýokançdan, organlaryň gysylmagyndan ýa-da suwuň himiki düzüminden gelip biler. Metilen gögi bularyň hiç birini gönüden-göni bejermeýär. Kadadan çykma nitritiň zäherli täsiridir: nitrit gemoglobini kislorod daşap bilmeýän metgemoglobine çenli oksidleýär we täsirlenen balyklar adaty däl ýüzüp biler. Alabalynyň eritrositleri boýunça barlaglar metilen gögüniň kömegi bilen balyk ganyndaky metgemoglobiniň gaýtarylmagynyň ýoluny görkezýär. Steelhead alabalygyndaky tejribe işleri bolsa metilen gögüniň pes konsentrasiýalarynyň nitritiň ýiti zäherli täsirini azaldandygyny anyklady. Bu, metilen gögi we balyklarda nitritden zäherlenme baradaky makalada düşündirilişi ýaly, zeperlenen ýüzüş haltasyny däl-de, zäherlenmäni bejerýär.
Etiketkalarda hakykatda näme aýdylýar
Önümleriň etiketkalary marketing gysgaça maglumatlarynyň görkezýäninden has köp tapawutlanýar we iň çäkli etiketka iň maglumatlysydyr. Kordon metilen gögüniň etiketkasynda ýüzleý kömelek ýokanjy, işbil kömelegi, Ichthyophthirius-y hem öz içine alýan käbir daşky ýönekeý jandarlara garşy ikilenji ulanyş, şeýle hem sianid we nitritden zäherlenmede goldaw agzalýar. Soňra önümiň Oodinium, bakterial ýokançlar, sorujy gurçuklar ýa-da orta we agyr derejeli kömelek ýokanjy üçin niýetlenmändigi aç-açan aýdylýar. Bu çäklendirmeler hut şu makalanyň duýdurýan ýerliksiz giň ulanyşlaryny aradan aýyrýar.
Fritz metilen gögüniň maglumat sahypasy hem şonuň ýaly çäklidir: ýüzleý kömelek ýokanjynyň öňüni almak we ondan goramak, işbilleri goramak, süýji suw ihtioftiriozyny hem öz içine alýan ýönekeý jandarlara garşy ikilenji ulanyş. Onda pes konsentrasiýada uzak wagt saklamak protokoly hem, ýokary konsentrasiýa gysga çümdürmek protokoly hem bar. NT Labs-yň metilen gögi sahypasy ýüzgüç çüýremesi we ýaralar ýaly bakterial alamatlary hem goşmak bilen has giň ulanyşlary öňe sürýär. Bu giň tassyklamalar öndürijiniň tassyklamalarydyr. Garaşsyz subutnamalar metilen gögüniň bakterial ýüzgüç çüýremesi ýa-da kolumnarioz üçin ygtybarly bejergidigini görkezmeýär. Şonuň üçin has çäkli etiketkalar ylmy edebiýata has gowy gabat gelýär.
Utgaşdyrylan önümler goşmaça ýalňyşlyk çeşmesini döredýär. Metilen gögi bilen birlikde akriflawin, etakridin, metil mämişisi ýa-da beýleki parazite garşy serişdeleri görkezýän düzümli önümler ak tegmil ýa-da mahmal keseline garşy ulanylyp bilner. Emma bu görkezmeler diňe metilen gögüne däl-de, tutuş garyndynyň özüne degişlidir. Işjeň maddalaryň sanawyny okamak beýleki maddalaryň eden işini boýagyň hasabyna ýazmagyň öňüni alýar.
Akwariuma zyýan ýetirmän ulanmak
Metilen gögi biologik taýdan durnuklaşan görkezme akwariumynda däl-de, bezegsiz keselhana ýa-da bejergi akwariumynda ulanylmalydyr. Kordon etiketkasy onuň süzgüçdäki nitrifikasiýa bakteriýalaryna we ösümlikleriň ösüşine päsgel berýändigini, daşa, merjana we agaja siňýändigini, silikony boýaýandygyny we işjeňleşdirilen kömür bilen aýrylýandygyny duýdurýar. Beýleki öndürijiler hem şol bir duýduryşlary berýär: bejergi wagtynda kömri aýryň, ösümlikleriň we oňurgasyzlaryň duýgur bolup biljekdigini göz öňünde tutuň, karantin wannasynda ulanmaga artykmaçlyk beriň. Çap edilen dozalaýyş usullary ähli ýagdaýlar üçin görkezme däl-de, etiketka mysallarydyr. Başlangyç erginleriň konsentrasiýalary marka görä üýtgeýär: birnäçe günläp takmynan 3 mg/L derejesinde pes konsentrasiýaly täsir, işbilden çykylýança takmynan 3 mg/L bilen işbil bejergisi, birnäçe sekuntlap takmynan 50 mg/L derejesinde örän gysga ýokary konsentrasiýaly çümdürmeler. Uzak wagt täsir etmek zyýansyz däldir; 2 mg/L derejesinde birnäçe hepdelik täsir altyn balyklaryň ösüşine we ganyna ýaramaz täsir edipdir.
Bularyň hemmesinden gelip çykýan karar düzgüni gysgadyr. Organizmi anyklaň ýa-da alamatyň sebäbiniň entek tapawutlandyrylmandygyny boýun alyň. Dermany şol organizme laýyk saýlaň: işbiller we açyk suw heňi üçin boýag, ihtioftirioz üçin ýaşaýyş aýlawyny göz öňünde tutýan protokollar, mahmal keseli üçin mis, sorujy gurçuklar üçin prazikwantel, kolumnarioz üçin diagnoza esaslanýan mikroblara garşy serişdeler, suw ýygnanmagy we ýüzüş deňagramlylygynyň bozulmagy üçin bolsa kadaly işlemeýän ulgamy barlamak. Metilen gögüni diňe subutnamalaryň goldaýan ýerinde, keselhana akwariumynda, etiketka laýyklykda we ilki suwuň hilini düzedip ulanyň.