Metilen gögi we G6PD ýetmezçiligi: howpuň näme üçin ähmiýeti bar

Glýukoza-6-fosfat degidrogenaza ýetmezçiligi bolan adamlarda metilen gögüni ulanmak garşy görkezilendir. Bu ýagdaý adatça gysgaça G6PD ýetmezçiligi diýlip atlandyrylýar. PROVAYBLUE derman serişdesini bellemek baradaky maglumatda munuň sebäbi hökmünde gemolitik anemiýa görkezilýär. Bu gyzyl gan öýjükleriniň bedeniň olaryň ornuny doldurýan tizliginden has çalt dargap biljekdigini aňladýar. Şol ýetmezçilik dermanyň metgemoglobinemiýa garşy göz öňünde tutulşy ýaly täsir etmegine hem päsgel berip biler.

Bu meseleler biri-biri bilen baglanyşyklydyr. Metilen gögüne gyzyl gan öýjüginiň içinde gaýtaryjy kuwwatyň üpjünçiligi gerek. G6PD şol üpjünçiligi saklamaga kömek edýär; öýjüge bu üpjünçilik okislenme zeperinden goranmak üçin hem gerekdir. Önümiň arassalygy ony kabul edýän adamyň ferment ýetmezçiligini düzetmeýär.

G6PD gyzyl gan öýjüginde näme edýär

G6PD glýukozany gaýtadan işlemegiň ýollarynyň biri bolan pentoza-fosfat ýolundaky fermentdir. Bu ýoluň önümleriniň biri beýleki reaksiýalara elektron berýän molekula bolan NADPH-dyr. Şol elektronlar birnäçe gorag prosesiniň dowam etmegine mümkinçilik berýär.

Dermanlar we G6PD genotipi baradaky CPIC gollanmasy munuň aýratyn-da gyzyl gan öýjüklerinde näme üçin möhümdigini düşündirýär: olaryň NADPH alyp bilýän çeşmesi pentoza-fosfat ýoludyr. G6PD we başga bir ferment — 6-fosfoglukonat degidrogenaza — şol ýoluň içinde NADPH öndürýär. G6PD işjeňliginiň peselmegi okislenme stressi artanda öýjügiň jogap bermek ukybyny çäklendirýär.

NADPH-yň gorag maksatlary üçin ulanylyşynyň biri glutationy gaýtadan dikeltmekdir. Glutation reduktaza gaýtarylan glutationy dikeltmek üçin NADPH ulanýar; gaýtarylan glutation bolsa glutation peroksidazanyň peroksidleri aýyrmagyna kömek edýär. PharmGKB-de gyzyl gan öýjüginiň ýolunyň beýany bu reaksiýalaryň baglanyşygyny görkezýär. Ýeterlik gaýtaryjy kuwwat bolmasa, oksidantlar gemoglobine we ony gurşap alýan öýjüge zeper ýetirip biler.

Şonuň üçin G6PD ýetmezçiligi zyýanly täsire garşy durmak ukyby bilen baglydyr. Bu ýetmezçiligi bolan her bir adamda hemişelik anemiýanyň bardygyny ýa-da onuň her gün özüni näsag duýýandygyny aňlatmaýar.

Metilen gögi näme üçin şol bir üpjünçilige bagly

Gemoglobindäki demir adatça iki walentli, Fe²⁺ ýagdaýynda bolýar. Okislenme ony üç walentli, Fe³⁺ ýagdaýyna geçirip, metgemoglobin emele getirýär. Şeýle üýtgän demir kislorody kadaly baglap bilmeýär. Metgemoglobin aşa köp ýygnananda kislorodyň dokumalara ýetirilmegi bozulýar.

Metilen gögi bu üýtgemäni yzyna öwürmäge kömek edip biler, ýöne aralyk ädim möhümdir. Öýjügiň içinde NADPH-a bagly gaýtarylma metilen gögüni leýkometilen gögüne öwürýär. Soňra leýkometilen gögi metgemoglobini gaýtaryp, ony işleýän gemoglobine öwürýär. Bu yzygiderlilik dermanyň resmi maglumatyndaky täsir mehanizminde beýan edilýär.

Mundan başga-da, öýjügiň kadaly işini saklaýan aýratyn ýol hem bar: NADH-a bagly sitohrom b5 reduktaza adaty şertlerde metgemoglobiniň gaýtarylmagynyň esasy bölegini amala aşyrýar. NADH bilen NADPH dürli molekulalardyr. G6PD ýetmezçiligi gemoglobini saklamagyň ähli ýollaryny birden öçürmeýär. Oksidantyň täsiri zerurlygy artdyryp, metilen gögi ulanylanda bu mesele aýratyn möhüm bolýar. Metgemoglobinemiýada metilen gögüniň ulanylyşy baradaky gollanmamyz kliniki ýagdaýy düşündirýär.

NADPH ýetmezçiliginiň iki netijesi

1-nji surat. Baglylyklaryň ýönekeýleşdirilen kartasy. Ýollaryň bloklaryny birleşdirýän oklar bir prosesiň goldanylýandygyny görkezýär; olar himiki reaksiýalaryň doly toplumyny görkezmeýär. Derman şahasynyň içinde leýkometilen gögi Fe³⁺-dan Fe²⁺-a öwrülmek üçin gaýtaryjy kuwwat berýär. Metilen gögüniň özi okislenme stressini artdyryp biler. Bu düşünje çyzgysy derman serişdesini bellemek baradaky maglumat bilen salgylanma berlen PharmGKB ýoluny birleşdirýär.

EHA we EuroBloodNet maslahatlary G6PD ýetmezçiliginde hem täsiriň peselmegini, hem-de mümkin bolan zyýany görkezýär:

1. Bejergi netijesiz bolup biler. NADPH-yň ýeterlik bolmazlygy metilen gögüniň gaýtaryjy görnüşine öwrülmegini çäklendirip, metgemoglobiniň ýeterlik derejede düzedilmezligine getirip biler.
2. Okislenme zeperi artyp biler. Metilen gögüniň özi oksidantdyr. Goragsyz öýjükde ol gemolize goşant goşup, metgemoglobinemiýany agyrlaşdyryp biler.

Bu netijeler bir wagtda ýüze çykyp biler: bitewi gyzyl gan öýjükleriniň sany azalýar we galan öýjüklerde kislorodyň daşalyşy peselýär. Şonuň üçin ýeterlik jogabyň bolmazlygy adamyň özbaşdak metilen gögüni goşup durmagy üçin esas däldir.

Özüňi gowy duýmak näme üçin howpsuzlygy subut etmeýär

MedlinePlus Genetics maglumatyna görä, G6PD ýetmezçiligi bolan köp adamda alamatlar ýok we olar özlerinde bu ýagdaýyň bardygyny bilmeýärler. Ýokançlyklar, käbir dermanlar we okislenmäni döredýän beýleki täsirler bu gowşaklygy ýüze çykaryp biler. Bu ýagdaý X hromosomasy bilen baglanyşykly nesle geçiş bilen bagly bolup, erkeklerde has köp duş gelse-de, aýallarda hem kliniki taýdan ähmiýetli ýetmezçilik bolup biler.

Tejribeden alnan peýdaly bir maglumat adaty şertler bilen stressiň arasyndaky tapawudy görkezýär. Bozzi, Parisi we Strom tarapyndan 1996 ýylda geçirilen barlagda agyr G6PD ýetmezçiligi bolan adamlardan täze alnan gyzyl gan öýjüklerinde gaýtarylan glutationyň derejesi kadaly öýjüklerdäki derejä golaýdy. Emma tejribede peroksid täsirine sezewar edilenden soň, ýetmezçilikli öýjüklerde kadaly öýjükler bilen deňeşdirilende glutationyň ep-esli ýitmegi we dikelişiň bozulmagy görüldi. Bular gan öýjüklerinde geçirilen barlaghana tejribeleridi, metilen gögüniň howpsuz dozasyny kesgitleýän synag däldi. Bu netije başlangyç ýagdaýyň kadaly görünmeginiň täsir wagtynda durnuklylygy hökmany suratda çaklamaga mümkinçilik bermeýändigini düşündirýär.

Bu maglumat bilen näme etmeli

Eger sizde G6PD ýetmezçiligi anyklanan bolsa, metilen gögüni ulanmak göz öňünde tutulmazdan ozal lukmana ýa-da farmasewte aýdyň. CPIC gollanmasy metilen gögüni ýokary howply derman hökmünde toparlaýar. Satyjynyň ony pes dozaly diýip häsiýetlendirmegi ýa-da öňki ulanylyşda hiç hili meseläniň bolmazlygy ulanmaga garşy görkezmäni äsgermezlik etmäge rugsat däldir.

Eger G6PD ýagdaýyňyz näbelli bolsa, öňki G6PD barlagynyň islendik netijesini we maşgalaňyzdaky degişli saglyk maglumatlaryny maslahatlaşmaga getiriň. Ýakynda bolan gemoliz ýa-da gan goýberilmegi ferment barlagynyň netijesiniň düşündirilmegine täsir edip biler. G6PD barlagy baradaky barlaghana gollanmasy barlagy we onuň çäklendirmelerini düşündirýär; diňe adaty umumy gan barlagy şol bir soraga jogap bermeýär. G6PD ýagdaýy hem has giň metilen gögüniň howpsuzlygyna baha bermegiň diňe bir bölegidir.

Metilen gögüniň täsirine sezewar bolanyňyzdan soň täze dörän güýçli gowşaklyk, dem ýetmezçiligi, saraltma, peşewiň garalmagy ýa-da ýüregiň çalt urmagy tiz lukmançylyk barlagyny talap edýär. Dem almagyň agyr kynlaşmagy, döş agyrysy, ýykylyp huşdan gitmek ýa-da aň bulaşyklygy gyssagly lukmançylyk kömegini talap edýär. Önümiň gabyny ýa-da onuň maglumatlaryny, şol sanda konsentrasiýasyny, mukdaryny we täsire sezewar bolan wagtyňyzy ýanyňyz bilen getiriň. Gyzyl gan öýjükleriniň dargaýandygyny kesgitlemek üçin diňe peşewiň reňkine bil baglamaň.

G6PD ýetmezçiligi bolan adamda metgemoglobinemiýa ýüze çykanda, bejergini saýlamak gyssagly lukmançylyk toparynyň ygtyýaryndadyr. Hünärmenleriň maslahatlarynda alternatiwalar ara alnyp maslahatlaşylýar, şol sanda askorbin kislotasy we agyr ýagdaýlarda çalşyryjy gan goýbermek. Bular öý şertlerinde biri-biriniň ýerine ulanyp boljak serişdeler däldir: askorbin kislotasy has haýal täsir edýär, nähili goldawyň gerekdigini bolsa näsagyň dokumalaryna kislorodyň ýetirilmegi, gemoliz we kliniki ýagdaýy kesgitleýär.