መቲሊን ብሉ ኣብ ሕክምና ኣስናን፦ ብቀለም ምልካይን ፎቶዳይናሚክ ምርምርን

መቲሊን ብሉ ኣብ ሕክምና ኣስናንን ምርምርን ብዙሓት ዝተፈላለዩ ተራታት ኣለዉዎ። ሓኪም ኣስናን ዝተጠርጠረ ጭድቕ ስኒ ክምርምር ከሎ፡ ነቲ ጭድቕ ካብ ከባቢኡ ብዝያዳ ንጹር ክገብሮ ይኽእል። ኣብ ጸረ-ማይክሮብ ፎቶዳይናሚክ ሕክምና፡ ምስ ቁጽጽር ዝግበረሉ ብርሃን ዝጥቀሙሉ፡ ንብርሃን ተነቃፊ ንጥረ ነገር ኮይኑ ይሰርሕ። ተመራመርቲ ላቦራቶሪ እውን ኣብ ዋህዮታት ስኒ ዘለዎ ጽልዋ የጽንዑ። እዞም ኣጠቓቕማታት ንዝተፈላለዩ ሕቶታት ይምልሱ፣ ሓደ ነቲ ካልእ መረጋገጺ ክኸውን ኣይክእልን።

እዚ ፍልልይ፡ “ኣጠቓቕማ መቲሊን ብሉ ኣብ ሕክምና ኣስናን” ዝብል ድለያ ካብ ብማይክሮስኮፕ ዝተወስደ ስእሊ ናብ ምኽሪ መሕጸቢ ስኒ ክወስድ ከሎ ኣገዳሲ እዩ። ዝርአ ሰማያዊ መስመር ትዕዝብቲ እዩ። ኣብ ዝተወስደ ናሙና ዘለዉ ባክተርያታት ምንካይ ድማ ውጽኢት ሕክምና እዩ። ካብዚኦም ዝኾነ ሓደ፡ በቲ ቀለም ስኒ ምሕጻብ ምብስባስ ስኒ ከም ዝከላኸል ወይ ዝተጎድአ ስኒ ከም ዘድሕን ኣየረጋግጽን።

ነቲ ኣጠቓቕማ ምስ ዝካየደሉ ኩነታት ኣዛምድዎ

እዚ ሰደቓ ኣጠቓቕማ፡ ነቲ ዝጥቀሙሉ ንጥረ ነገር፡ ነቲ ዝሕተት ሕቶን ነቲ መርትዖ ክድግፎ ዝኽእል መደምደምታን ይፈላሊ። እቶም ኣብ መጽናዕታት ዝተጠቕሱ ውህደታት፡ መለለዪታት እምበር መምርሒታት ምድላው ኣይኮኑን።

መቲሊን ብሉ ዝጨደቐ ስኒ ከርኢ ይኽእል ድዩ?

ሓኪም ዝተጠርጠረ መስመር ክርኢ ክሕግዝ ይኽእል። ማሕበር ኣመሪካውያን ስፔሻሊስታት ሕክምና ውሽጣዊ ክፋል ስኒ፡ ኣብ ግምገማ ዝጨደቐ ስኒ ብመቲሊን ብሉ ምልካይ ምስ ምዕባይ ምስሊ፡ ብርሃን ብስኒ ምሕላፍ፡ ፈተነ ምንካስን ብመርመሪ መሳርሒ ዙርያ ስኒ ምምርማርን ብሓባር ከም ዝጥቀሙሉ ይገልጽ። ብቀለም ምልካይ ሓደ ክፋል እቲ መርመራ እዩ። እቲ ሞያዊ ጽሑፍ፡ እቲ ጭድቕ ክሳብ ክንደይ ከም ዝተዘርግሐ ምግምጋም ኣገዳሲ ምዃኑ የጉልሕ፣ ዝኾነ ልሙድ መርመራ ንበይኑ ነቲ ናይ ነዊሕ ግዜ ውጽኢት ክትንበይ ከም ዘይክእል እውን ይሕብር።

ማይክሮስኮፕ ነቲ ክርአ ዝኽእል ክፋል የዕብዮ፤ ንኹሉ ዝተሓብአ ገጽ ግን ንኽርአ ኣይገብሮን። ስለዚ፡ ብቀለም ዝተለኽየ መስመር ምስ መዋቕር እቲ ስኒን ካልኦት ርኽበታትን ተዛሚዱ ክትርጎም ኣለዎ። ንበይኑ፡ እቲ ውሽጣዊ ልስሉስ ሕብረ ህዋስ ስኒ ጥዑይ ምዃኑ ከርኢ፡ ኩሉ ምንጪ ቃንዛ ክለሊ፡ ወይ እቲ ስኒ ክዕረ ከም ዘይክእል ከረጋግጽ ኣይክእልን።

ኣብ መንጎ ዓይነታት ጭድቕ ዘሎ ፍልልይ እውን ኣገዳሲ እዩ። ናይ AAE ንሕሙማት ዝተዳለወ መምርሒ ብዛዕባ ዝጨደቑ ኣስናን፡ ኣብ ውጫዊ ሽፋን ስኒ ዝርከቡ ቀጠንቲን ጥልቀት ዘይብሎምን መስመራት ጭድቕ፡ ካብ ዝተሰብሩ ጫፋት ስኒ፡ ዝጨደቑ ኣስናን፡ ኣብ ክፋላት ዝተፈልዩ ኣስናንን ቀጥታዊ ስብራት ሱር ስኒን ይፈልዮም። ሕክምና ኣብ ዓይነት፡ ቦታን ስፍሓትን እቲ ጭድቕ ይምርኮስ። መስመር ምርካብ፡ ኣብ ክፋላት ዝተፈልየ ስኒ ምርካብ ማለት ኣይኮነን።

ሓኪም ኣስናን ድሕሪ ብቀለም ምልካይ ስኒ ክወጽእ እንተ ሓሲቡ፡ ጠቐምቲ ሕቶታት፦ “እንታይ ዓይነት ጭድቕ ኣሎ?”፡ “ኣየኖት ርኽበታት ስፍሓቱ የርእዩ?”፡ ከምኡውን “እቶም ርኽበታት፡ እቲ ስኒ ክዕረ ይኽእል ድዩ ዝብል ውሳነ ብኸመይ ይጸልዉዎ?” ዝብሉ እዮም። እዞም ሕቶታት ነቲ ምኽሪ ዝድግፍ ምኽንያት ይሓቱ። ዝያዳ ዝጸልመተ መስመር ጥራይ፡ እቲ ምኽንያት ኣይኮነን።

ስለምንታይ ካልኦት መርመራታት ስኒ እውን ኣገደስቲ እዮም?

ሓደ ሕሙም፡ ድሕሪ ስካን ወይ ብማይክሮስኮፕ ዝግበር መርመራ፡ ስለምንታይ ተወሳኺ መርመራ ከም ዘድሊ ክሓትት ምኽንያታዊ እዩ። ዝተፈላለዩ መርመራታት፡ ዝተፈላለዩ ክፋላት እቲ ጸገም ይምርምሩ። ናይ AAE ማዕቀፍ መርመራ ዝጨደቑን ዝተሰብሩን ኣስናን፡ ሓኪም ኩነታት ውሽጣዊ ልስሉስ ሕብረ ህዋስ ስኒን ከባቢ ጫፍ ሱር ስኒን ክውስን መታን፡ ግምገማ እቲ ውሽጣዊ ሕብረ ህዋስ፡ ርኽበታት ዙርያ ስኒ፡ ብዓይኒ ምርኣይን ብምስሊ ምምርማርን የጠቓልል።

ንኣብነት፡ ብዝሑል ወይ ብኤሌክትሪክ ዝግበር ፈተነ፡ ምላሽ እቲ ውሽጣዊ ልስሉስ ሕብረ ህዋስ ስኒ ይምርምር። ብመርመሪ መሳርሒ ዝግበር ምምርማር፡ ነቶም ኣብ ዙርያ ስኒ ዘለዉ ሕብረ ህዋሳት ይግምግም። ብርሃን ብስኒ ምሕላፍ፡ ኣተሓላልፋ ብርሃን ይምርምር። ቀለም ድማ ኣብ ገጽ ስኒ ዘሎ ፍልልይ የጉልሕ። እዞም ትዕዝብታት ንሓደ መግለጺ ክድግፉ ይኽእሉ፣ ወይ ተወሳኺ ግምገማ ዘድልዮ ዘይርጉጽነት ክገድፉ ይኽእሉ። ሓደ ብዓይኒ ኣዝዩ ዝጎልሕ ፈተነ ምድግጋም፡ ብቐጥታ ንኻልኦት መርመራታት ኣይትክእን።

ፎቶዳይናሚክ ሕክምና ነቲ ቀለም ብዝተፈልየ መንገዲ ይጥቀመሉ

ኣብ ጸረ-ማይክሮብ ፎቶዳይናሚክ ሕክምና፡ መብዛሕትኡ ግዜ aPDT ተባሂሉ ዝሓጽር፡ መቲሊን ብሉ ግቡእ ብርሃን ይምጥጥ፣ ንደቀቕቲ ህይወታውያን ክጎድኡ ኣብ ዝኽእሉ ፎቶኬሚካዊ ግብረ መልስታት ድማ ይሳተፍ። እዚ፡ ዝተወሰነ ውህደት ንብርሃን ተነቃፊ ንጥረ ነገርን ቁጽጽር ዝግበረሉ ተቓላዕነት ብርሃንን ይጠልብ። ዝምድና መቲሊን ብሉን ቀይሕ ብርሃንን፡ ስለምንታይ ንውሓት ማዕበል ብርሃን፡ ኣቀራርባኡን ተቓላዕነቱን ክፋል እቲ ሕክምናዊ ጣልቃ ምእታው ምዃኖም ይገልጽ።

ስለዚ፡ እቲ ዝጽናዕ ሕክምና፡ ውህደት እምበር “መቲሊን ብሉ” ጥራይ ኣይኮነን። 36 ተሳተፍቲ ዘጠቓለለ፡ ብዕጫ ጉጅለታት ዝተመደቡሉ ፈተነ ሕክምና ዙርያ ስኒ፡ መቲሊን ብሉ ኣብ ማይ ምስ ምጥርናፍ ገጽ ፈሳሲ ዝቕንስ ንጥረ ነገር ዘለዎ ውህደት ኣነጻጺሩ፤ ድሕሪ ዝተረረ ንጣብ ስኒ ምእላይን ገጽ ሱር ስኒ ምልስላስን፡ 660-nm ብርሃን ተጠቒሙ። እቲ መጽናዕቲ፡ ኣብ ምንካይ ባክተርያታት ወይ ኣብቲ ዝገምገሞ ክሊኒካዊ መለክዒ፡ ኣብ መንጎ ጉጅለታት ጉሉሕ ፍልልይ ከም ዘይነበረ ገሊጹ። ነቲ ቀለም ዝሸክም ፈሳሲ ምቕያር፡ ብቐጥታ ጠቓሚ ክሊኒካዊ ብልጫ ኣየምጽአን።

ክሊኒካዊ ፈተነታት ኣስናን እንታይ የርእዩ?

ውጽኢታት ኣብቲ ኩነታት፡ ፕሮቶኮል፡ መነጻጸሪን ዝዕቀን ውጽኢትን ይምርኮሱ። ክልተ መጽናዕታት መትረብ ሱር ስኒ፡ “ባክተርያታት ስኒ ይቐትል” ዝብል ዓይነት መግለጺ፡ ሕክምና ንምምራሕ ስለምንታይ ኣዝዩ ሰፊሕ ከም ዝኾነ የርእዩ።

ኣብ ናይ 2020፡ ውሽጣዊ ልስሉስ ሕብረ ህዋሶም ዝሞተ 30 ቀዳሞት ናይ ቅድሚት ኣስናን ዘጠቓለለ፡ ብዕጫ ጉጅለታት ዝተመደቡሉ ፈተነ፡ ምንካይ ብዝሒ ባክተርያታት ብልሙድ ሕክምና 93%፡ ብልሙድ ሕክምና ምስ aPDT ድማ 99% ነይሩ። እቲ ፍልልይ ብስታቲስቲክስ ጉሉሕ ኣይነበረን። እቲ ዝዓበ ሚእታዊት፡ ኣብቲ ፈተነ እቲ ተወሳኺ መስርሕ ዝበለጸ ምዃኑ ኣየረጋገጸን።

24 መትረባት ሱር ስኒ ዘጠቓለለ ናይ 2023 ክሊኒካዊ ፈተነ፡ aPDT ድሕሪ ልሙድ ምድላው ምስ ተገብረ፡ ኣብ ህያዋን ባክተርያታትን ክልተ ክፋላት ባክተርያን ብስታቲስቲክስ ጉሉሕ ዝኾነ ዝዓበ ምንካይ ረኺቡ። እዚ ንዝተወሰነ ፕሮቶኮል ዝምልከት ርኽበት ምንካይ ማይክሮባት ይድግፍ። ንበይኑ ግን፡ ዝውጽኡ ኣስናን ከም ዝውሕዱ ወይ ኣስናን ንነዊሕ ግዜ ብዝበለጸ ከም ዝጸንሑ ኣየረጋግጽን።

መምርሒታት ነቲ ዝሰፍሐ መርትዖ እውን ኣብ ግምት የእትዉ። ኣብ ናይ 2020 S3 መምርሒኡ ዝተመርኮሰ፡ ናይ ፈደረሽን ኤውሮጳ ሕክምና ሕብረ ህዋሳት ዙርያ ስኒ ንደረጃ I–III ፔርዮዶንቲቲስ ዝምልከት ናይ ካልኣይ ስጉምቲ መምርሒ፡ ኣብቶም ዝተወሰኑ 660–670-nm ወይ 800–900-nm ክልላት ንውሓት ማዕበል፡ ኣብ ትሕቲ ግርጻን ብመሳርሒ ኣብ ዝግበር ጽሬት ፎቶዳይናሚክ ሕክምና ከይውሰኽ ይመክር። እዚ ምኽሪ ንሕክምና ሕብረ ህዋሳት ዙርያ ስኒ ይምልከት፤ ብቐጥታ ናብ ኩሉ ኣጠቓቕማ ሕክምና ኣስናን ክሰጋገር የብሉን።

ርኽበታት ዋህዮታት ስኒ ንመሕጸቢ ስኒ መርትዖ ኣይኮኑን

ብዙሕ ግዜ ምስዚ ጉዳይ ዝተኣሳሰር ጽሑፍ፡ ፈጺሙ ዝተፈልየ መንገዲ ስራሕ ይምልከት። ኣብ ናይ Mikulásን መሳርሕቱን ናይ 2020 መጽናዕቲ ላቦራቶሪ፡ ተመራመርቲ ካብ ውሽጣዊ ልስሉስ ሕብረ ህዋስ ስኒ ሰብ ዝተወስዱ ግንዲ ዋህዮታትን ካብ ኣንጎል ዝተፈልዩ ማይቶኮንድርያን ንናይ ሬዚን ሞኖመር TEGDMA ኣቃሊዖም። ኣብቶም ናይ ፈተነ ኩነታት፡ መቲሊን ብሉ ንገለ ዝተዳኸሙ መለክዒታት ስራሕ ማይቶኮንድርያ ብኸፊል መሊሱዎም።

እቲ ስራሕ ምርምር፡ ኣብ ዋህዮታት ዝካየድ ምፍራይን ምጥቃምን ጸዓት መርሚሩ። ሰባት ኣስናኖም ክሕጸቡ፡ ምብስባስ ስኒ ምክልኻል፡ ጭድቕ ስኒ ምሕዋይ፡ ወይ ዝተዛዘመ ፍርያት መሕጸቢ ስኒ ኣይፈተነን። ኣብ ላቦራቶሪ ዘለዉ ዋህዮታት ሰብ፡ መርትዖ ላቦራቶሪ ጥራይ እዮም። ኣብ ቤተ መጻሕፍቲ ምርምር ዝተገልጸ ፍልልይ ኣብ መንጎ ኣብ ሰባት ዝካየዱ ፈተነታትን ናይ ላቦራቶሪ መጽናዕታትን፡ ነዚ ዓይነት ውጽኢት ንምትርጓም ይሕግዝ።

እዚ ንመግለጺታት መሕጸቢ ስኒን ክንክን ኣፍን እንታይ ማለት እዩ?

እቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ መርትዖ፡ ኣብ ገዛ ብመቲሊን ብሉ ዝግበር ኣጠቓቕማ ኣስናን ኣየረጋግጽን። ቀለም ናብ መሕጸቢ ስኒ ምውሳኽ፡ እቲ ሓድሽ ሕዋስ ጠቓሚ ኣፈጻጽማ፡ ቅቡል ተደጋጋሚ ተቓላዕነት፡ ወይ ምስ እተዓረዩ ክፋላት ስኒ ምስምማዕ ከም ዘለዎ ከየረጋገጽካ፡ ዝተዛዘመ ውህደት ይቕይር። ንውልቃዊ ኣጠቓቕማ ዝሽየጥ መሳርሒ ብርሃን እውን፡ ብበዓል ሞያ ዝትግበር ፎቶዳይናሚክ ፕሮቶኮል ኣይደግሞን።

ንዝተሓስበ መስርሕ ሕክምና ኣስናን፡ ንኣየናይ ዝተለለየ ኩነታት ከም ዝምልከት፡ ኣብ ልሙድ ክንክን እንታይ ጥቕሚ ከም ዝውስኽ፡ ከምኡውን ኣየናይ መጽናዕቲ ነቲ ጥቕሚ ከም ዝፈተኖ ሕተቱ። ንመግለጺ መሕጸቢ ስኒ ድማ፡ ብዛዕባ እቲ ዝተዛዘመ ፍርያት ባዕሉን እቲ ዝተገልጸ ውጽኢትን መርትዖ ሕተቱ። ብዛዕባ ኣብ መትረብ ሱር ስኒ ዝግበር ምንካይ ማይክሮባት ዝገልጽ ጽሑፍ፡ ነቲ ክፍተት ክመልኦ ኣይክእልን። ብተመሳሳሊ፡ ፎቶዳይናሚክ ፈተነታት ንላይከን ፕላነስ ኣፍ ከምኡውን መርትዖ ብዛዕባ ቁስሊ ኣፍን ቃንዛ ጎሮሮን፡ ነናቶም ግምገማ ዘድልዮም ዝተፈላለዩ ኩነታት ይምልከቱ።