ሜቲሊን ብሉ ንኤንሰፋሎፓቲ ኢፎስፋማይድ፦ ግምገማ መረዳእታ

ኢፎስፋማይድ ኣብ ሕክምና መንሽሮ ብሰፊሑ ዝጥቀሙሉ ኣልኪል ጉጅለ ዘተሓሕዝ መድሃኒት እዩ። ካብ ካልኦት ብተወሳኺ፣ ንሳርኮማ፣ ሊምፎማ፣ መንሽሮ ክሳድ ማህጸንን መንሽሮ ሳንቡእን ይውዕል። ኣብ ውሑዳት ሕሙማት ግን ዘሻቕል ኩነታት የስዕብ፦ መድሃኒቱ ብሰራውር ክኣቱ ድሕሪ ምጅማሩ፣ ካብ ሰዓታት ክሳብ መዓልታት ኣብ ዘሎ ግዜ፣ እቲ ሕሙም ይደናገር፣ ይህወኽ፣ ይድቅስ፣ ሓድሓደ ግዜ ድማ ርኡይ ስነኣእምሮኣዊ ምዝባዕ ወይ ምላሽ ዘይምሃብ የርኢ። መርመራታት ምስሊ መብዛሕትኡ ግዜ ንቡር ውጽኢት የርእዩ። ድሕሪኡ፣ ኣብ መብዛሕትኦም ጉዳያት፣ እቲ መድሃኒት ምስ ተቋረጸ እቲ ኩነታት ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ይሃድእ። ስፔሻሊስታት መንሽሮ ነዚ ብኢፎስፋማይድ ዝለዓል ኤንሰፋሎፓቲ ይብልዎ። ኣቐዲምካ ክትግምቶ ዘይምኽኣል፣ ኣብ 1990ታት ሰማያዊ ሕብሪ ዘለዎ ንጥረ ነገር ነዚ ኩነታት ከም ዝመለሶ ዝገለጸ ጸብጻብ፣ ሎሚ እውን ኣብ ክፍልታት ሆስፒታል ክዝተየሉ ዝገብር ምኽንያት እዩ።

እዚ ጽሑፍ ዝምልሶ ሕቶ ውሱን እዩ። ሜቲሊን ብሉ ነቲ ኤንሰፋሎፓቲ ይሕክሞ ወይ ይከላኸሎዶ፣ እቲ መረዳእታኸ ክንደይ ጽኑዕ እዩ፧ እቲ ሓጺር መልሲ፣ ጸብጻባት ህጹጽ ሕክምና ዘደንቑ እኳ እንተኾኑ፣ እቲ መረዳእታ ድኹም እዩ፣ ናይ ምክልኻል መረዳእታ ድማ ካብኡ እውን ዝደኸመ እዩ። እዚ ፍልልይ ኣገዳሲ እዩ፣ ምኽንያቱ እዚ ኣብ ትሕቲ ጸቕጢ ዝውሰድ ውሳነ ሆስፒታል እምበር፣ ኣብ ገዛ ብዛዕባ ምውሳድ መመላእታ ዝውሰድ ውሳነ ኣይኮነን።

እቲ ኤንሰፋሎፓቲ ከመይ ይግለጽ

ምልክታት መብዛሕትኡ ግዜ ኢፎስፋማይድ ብሰራውር ኣብ ዝወሃበሉ እዋን ወይ ብዙሕ ከይጸንሑ ይጅምሩ፦ ግዜን ቦታን ምድንጋር፣ ዕረፍቲ ምስኣን፣ ዘየለ ነገር ምርኣይ ወይ ምስማዕ፣ ከቢድ ድቃስ፣ ሓሓሊፉ ድማ ምንቅጥቃጥ ወይ ኮማ። EEG ብዙሕ ግዜ ኣብ መላእ ኣእምሮ ምዝሕታል ንጥፈት የርኢ። እቲ ሓደጋ ምስ ዝለዓለ መጠን መድሃኒት፣ ቅልጡፍ ምውሃብ ብሰራውር፣ ድኹም ስራሕ ኩሊት፣ ትሑት ኣልቡሚን፣ ቅድሚኡ ዝነበረ ሕማም ኣእምሮን ኣብ ሓደ እዋን ዝውሰዱ ዘደቅሱ መድሃኒታትን ይውስኽ። መብዛሕትኦም ክስተታት ብደጋፊ ክንክን ጥራይ ኣብ ውሽጢ ሓደ ክሳብ ሰለስተ መዓልታት ይሓውዩ። እንተኾነ፣ ከበድቲ ወይ ዝናውሑ ጉዳያት ይኽሰቱ እዮም፣ ኢፎስፋማይድ ዳግማይ ምሃብ ድማ ነቲ ኩነታት ከም ብሓድሽ ከለዓዕሎ ይኽእል።

ዝኾነ ጸብጻብ ሜቲሊን ብሉ ቅድሚ ምንባብኩም፣ እዚ ተፈጥሮኣዊ ኣካይዳ እቲ ኩነታት ክትርድእዎ ይግባእ። ኣብ ካልኣይ መዓልቲ ምድንጋር መድሃኒት ተዋሂቡ፣ ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ምሕዋይ እንተተራእዩ፣ እቲ መድሃኒት ምንም ጽልዋ ዘይገበረ ክኸውን ይኽእል። ኣብ ታሕቲ ዘሎ ነፍሲ ወከፍ ኣበሃህላ ምስ ባዕሉ ዝመጽእ ምሕዋይ ተነጻጺሩ ክግምገም ኣለዎ።

ሓሳብ ሜቲሊን ብሉ ካበይ መጺኡ

ኣብ 1994፣ ኣብ በርን ዝነበረ ጉጅለ፣ ኣብ ሽንቲ ኢፎስፋማይድ ዝወስዱ ሕሙማት ዝተረኽቡ ውጽኢታት፣ ምስ ሓደ ሳሕቲ ዝርከብ ውርሳዊ ምዝባዕ ምትሕልላፍ ኤሌክትሮን ኣብ ሚቶኮንድርያ ከም ዝመሳሰሉ ጸብጺቡ። እዚ ድማ ብዝያዳ ግሉታሪክ ኣሲድን ሳርኮሲንን ተሰንዩ ነይሩ። እቲ ጉጅለ ኣብ ሓጺር ጸብጻብ Lancet፣ ሜቲሊን ብሉ ድሕሪ ምሃብ እቲ ኤንሰፋሎፓቲ ብቕልጡፍ ከም ዝተመለሰ ገሊጹ። እቲ ዝሰዓበ ግምገማ ኣገባብ ተግባር፣ ሓደ ዘይኮነስ ሰለስተ ብሓባር ዝሰርሑ ኣገባባት ኣመሚሙ።

ቀዳማይ፣ ኢፎስፋማይድ ኣብ ጸላም ከብዲ ናብ ብዙሕ ክሎሮኤቲላሚን ይበታተን። እዚ ምስ ሲስተይን ተዋሃሂዱ፣ ታያሊሲን ኬቲሚን ዝበሃል ሰልፈር ዝሓዘ ቀለቤታዊ ውህድ ይፈጥር። እቲ ውህድ ኣብ ሰንሰለት ትንፋስ ሚቶኮንድርያ ንዘለዉ ፍላቮፕሮቲናት ይዓግት፣ ንቡር ኦክሲዴሽን NADH ድማ ይኽልክል። ሜቲሊን ብሉ፣ ከም ኣማራጺ ተቐባሊ ኤሌክትሮን፣ ነቲ ዝተዓጽወ ደረጃ ክትክኦ ይኽእል። እዚ መርትዖ፣ ኣብ ገለ ዓይነታት ግሉታሪክ ኣሲዱርያ ካብ ዝነበረ ዝቐደመ ኣጠቓቕማኡ ዝተወስደ እዩ።

ካልኣይ፣ እቲ ዝተዓጽወ ሰንሰለት ሬዶክስ፣ ምስቲ ካብ ሜታቦሊዝም ኢፎስፋማይድ ዝመጽእ ዝበዝሐ ጽዕነት ኣልደሃይድ፣ ነቲ ሬሾ NAD ናብ NADH የውርዶ። እዚ ድማ ምጽራይ ኣልደሃይድን ምፍራይ ግሉኮስን ይዕንቅፍ። ሜቲሊን ብሉ፣ NADH ናብ NAD ዳግማይ ኦክሲዴሽን ብምግባር፣ ክፋል እቲ ሚዛን ይመልስ። እዚ ተመሳሳሊ ባህሪ ምትሕልላፍ ሬዶክስ፣ መሰረት መብዛሕትኦም ካልኦት ዝተኣመሙ ህዋሳዊ ጽልዋታቱ እዩ። ሜቲሊን ብሉ ኤሌክትሮናት ከመይ ከም ዘመሓላልፍ ዝገልጽ ሓፈሻዊ መትከል፣ ካብዚ ፍሉይ ክሊኒካዊ ኣጠቓቕማ ፈሊኻ ምርዳኡ ጠቓሚ እዩ።

ሳልሳይ፣ ሜቲሊን ብሉ ነቶም ክሎሮኤቲላሚን ናብ ክሎሮኣሰታልደሃይድ ዝቕይሩ ኤንዛይማት ኣሚን ኦክሲዴዝ ይዓግቶም። ክሎሮኣሰታልደሃይድ፣ ኣብ ፕላዝማ ኢፎስፋማይድ ዝወስዱ ሕሙማት ብነጻ ዝርከብ፣ ብቐጥታ ንስርዓተ ነርቭን ኩሊትን መርዛም ጽልዋ ዘለዎ ፍርያት ሜታቦሊዝም እዩ። ዝወሓደ ክሎሮኣሰታልደሃይድ፣ ዝወሓደ ተኸታሊ ጉድኣት ማለት እዩ። እዚ ድማ፣ ኣብ ተፈልዩ ዝተወስደ ሚቶኮንድርያ ከም ዝተርኣየ፣ ዝወሓደ ምዝባዕ ኦክሲዴሽን ስብሓዊ ኣሲድ የጠቓልል።

እቲ ኣገባብ ተግባር ኣእማኒ እዩ፣ ካብ ልሙድ ንላዕሊ ዝርዝር እውን ኣለዎ። ኣእማኒ ምዃን ግን ተረጋጊጹ ማለት ኣይኮነን፤ ስፔሻሊስታት መንሽሮ ነቶም ቀዳሞት ጉዳያት ብኸቢድ ዝወሰድዎም ስለምንታይ ምዃኑ ግን ይገልጽ።

ጸብጻባት ህጹጽ ሕክምና፦ ቅልጡፋት፣ ግን ቁጽጽር ዘይብሎም

እቲ ካብ ኩሎም ዝበዝሐ ዝጥቀስ ጉዳይ፣ ኣብ 1995 ዝተጸብጸበ ናይ 68 ዓመት ጓል ኣንስተይቲ እዩ። መንሽሮ ክሳድ ማህጸን ዝነበራ እዛ ሕምምቲ፣ ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ንነፍሲ ወከፍ ትርብዒት ሜትሮ 5 g ኢፎስፋማይድ ድሕሪ ምውሳዳ፣ ምድንጋርን ህውከትን ኣርእያ። CT ንቡር ነይሩ፣ EEG ድማ ኣብ መላእ ኣእምሮ ምዝሕታል ንጥፈት ኣርእዩ። 50 mg ሜቲሊን ብሉ ብሰራውር ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ደቓይቕ ተዋሂብዋ፣ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ደቓይቕ ድማ ንቕሕትን ብዝርዳእ መንገዲ ትዛረብን ከም ዝነበረት ተገሊጹ። ዓሰርተ ደቓይቕ ካብቲ ተፈጥሮኣዊ ኣካይዳ ኣዝዩ ዝቐልጠፈ እዩ፤ እዚ ድማ እዚ ሓደ ጉዳይ ክንድዚ ክብደት ዝተዋህቦ ምኽንያት እዩ።

እቶም ድሕሪኡ ዝመጹ ተኸታታሊ ጉዳያት ክንድኡ ኣይደንቁን። ኣብ ንዝሓለፈ መዝገብ ዝገምገመ ተኸታታሊ ጉዳያት 52 ኢፎስፋማይድ ዝወሰዱ ሕሙማት፣ 12 ደረጃ 2 ወይ ካብኡ ዝኸፍአ ኤንሰፋሎፓቲ ኣጋጢምዎም። ካብኣቶም ሸሞንተ፣ 50 mg ሜቲሊን ብሉ ብሰራውር ኣብ መዓልቲ ሽዱሽተ ግዜ ተዋሂብዎም። ኣርባዕተ ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ምሉእ ብምሉእ ሓውዮም፣ ካብኣቶም ሓደ ከቢድ ጉዳይ ድማ ኣብ ኣስታት ሓደ ሰዓት ሓውዩ። ክልተ ካልኦት ክሳብ 48 ሰዓታት፣ ክልተ ድማ ክሳብ 72 ሰዓታት ሓውዮም። ግን፣ እቶም ደረስቲ ባዕላቶም ከም ዝጸብጸብዎ፣ እቶም ሕክምና ዘይተዋህቦም ኣርባዕተ ሕሙማት እውን ኩሎም ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ሓውዮም። ናይ ህጻናት 15 ተኸታታሊ ጉዳያት፣ ካብ ሓሙሽተ ሕክምና ዝተዋህቦም ህጻናት ኣብ ሓደ ጥራይ ክርአ ዝኽእል ጥቕሚ ረኺቡ። ኣብ 2018 ዝተሓትሙ ክልተ ናይ ዓበይቲ ጉዳያት፣ 50 mg ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣርባዕተ ሰዓታት ተዋሂብዎም፣ ድሕሪ 12 ክሳብ 16 ሰዓታት ጥራይ ክመሓየሹ ጀሚሮም። ድሕሪ ክልተ ክሳብ ሰለስተ መዓልታት ናብ ናይ ቅድሚ ሕማም ኩነታቶም ተመሊሶም፤ እዚ ግዜ ካብ ናይ ደጋፊ ክንክን ግዜ ምሕዋይ ኣይፍለን።

ናይ 2020 ግምገማ ጽሑፋት፣ ሜቲሊን ብሉ ዝተዋህቦም 38 ሕሙማት ኣብ ዝተሓትሙ ጸብጻባት ቆጺሩ። ኣስታት ሰለስተ ርብዒ ካብኣቶም ጽቡቕ ምላሽ ከም ዝሃቡ ተገሊጹ። ቅልጡፍ ምሕዋይ ከም ዝጽሓፍ፣ ዝደንጎየ ምሕዋይ ግን ብዙሕ ግዜ ከም ዘይጽሓፍ ክሳብ እትዝክሩ፣ እዚ ቁጽሪ ዘጸናንዕ ይመስል። ኣድልዎ ሕትመት፣ እኩባት ጸብጻባት ጉዳይ ካብቲ ናይ ብሓቂ ኩነታት ዝሓሹ ክመስሉ ይገብር።

ሰሌዳ መረዳእታ፦ ኣገባባት መጽናዕቲ ፈሊኹም ርኣዩ

እዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ሰሌዳ ቀንዲ ክፋል እዚ ግምገማ እዩ። ጸብጻባት ጉዳይ ሓሳብ ጥራይ ከቕርቡ ይኽእሉ፤ ጉጅለ ቁጽጽር ዘይብሎም ተኸታታሊ ጉዳያት ድማ እንታይ ከም ዘጋጠመ ጥራይ ክገልጹ ይኽእሉ። ነዚ ሕቶ ዝምልከት ድማ፣ ብዕጫ ዝተመደቡ ፈተነታት ውጽኢታውነት የለዉን።

ደረጃ መረዳእታ	መጽናዕቲ	ኣገባብን ሕሙማትን	ኣገባብ ምሃብ ሜቲሊን ብሉ	እንታይ ኣጋጢሙ
ጸብጻብ ጉዳይ	Kupfer ንብጾቱን፣ Lancet 1994	መበገሲ ጉዳይ ሕክምናን ሓደ ጉዳይ መከላኸሊ ኣጠቓቕማን፤ ግሉታሪክ ኣሲዱርያ ዝመስል ባዮኬሚካላዊ ውጽኢት	ሕክምና 50 mg IV፤ መከላኸሊ ብኣፍ	ቅልጡፍ ምምላስ እቲ ኩነታት ተጸብጺቡ፤ ካልኣይ ሕሙም መድሃኒቱ ዳግማይ ምስ ተዋህቦ እቲ ኩነታት ኣይተደግመን
ጸብጻብ ጉዳይ	Zulian ንብጾቱን፣ N Engl J Med 1995	ጓል 68 ዓመት ሕምምቲ፣ መንሽሮ ክሳድ ማህጸን፣ ኣብ ውሽጢ 24 h ኢፎስፋማይድ 5 g/m2 ድሕሪ ምውሳዳ ምድንጋር	50 mg IV ኣብ ውሽጢ 5 min፣ 1 percent መፍትሒ	ኣብ ውሽጢ 10 min ንቕሕትን ብዝርዳእ መንገዲ ትዛረብን
ንዝሓለፈ መዝገብ ዝገምገመ ተኸታታሊ ጉዳያት፣ ሕክምና ምስ ዘይተዋህቦም ምንጽጻር	Pelgrims ንብጾቱን፣ Br J Cancer 2000	52 ኢፎስፋማይድ ዝወሰዱ ሕሙማት፤ 12 ደረጃ 2 ወይ ካብኡ ዝኸፍአ ኤንሰፋሎፓቲ፤ 8 ሕክምና ተዋሂብዎም፣ 4 ኣይተዋህቦምን	ሕክምና 50 mg IV ኣብ መዓልቲ ሽዱሽተ ግዜ፤ መከላኸሊ 50 mg ኣብ መዓልቲ ኣርባዕተ ግዜ ን3 ሕሙማት	ሕክምና ዝተዋህቦም፦ ካብ 8፣ 4 ኣብ ውሽጢ 24 h ሓውዮም፣ ኩሎም ኣብ ውሽጢ 72 h። ሕክምና ዘይተዋህቦም፦ ኩሎም 4 ኣብ ውሽጢ 48 h ሓውዮም
ተኸታታሊ ጉዳያት	Turner ንብጾቱን፣ Clin Oncol 2003	4 ሃንደበታዊ ጉዳያት፣ 2 ድሕሪኡ መከላኸሊ ተዋሂብዎም	ብዙሕ ግዜ 50 mg ብኣፍ ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ግዜ	ኣብ ውሽጢ 24 h ርኡይ ምምሕያሽ ተጸብጺቡ፤ ምስ መከላኸሊ መድሃኒቱ ዳግማይ ምስ ተዋህበ፣ እቲ ኩነታት ዝፈኾሰ ነይሩ
ተኸታታሊ ጉዳያት ህጻናት	Dufour ንብጾቱን፣ Arch Pediatr 2006	15 ጉዳያት ኤንሰፋሎፓቲ ህጻናት	ሕክምና 50 mg IV ኣብ ነፍሲ ወከፍ 4 h፤ መከላኸሊ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 6 h	ካብ 5 ሕክምና ዝተዋህቦም፣ ኣብ 1 ጥቕሚ ከም ዝነበረ ተገምጊሙ፤ ካብ 2 መከላኸሊ ዝተዋህቦም፣ ኣብ 2 እቲ ኩነታት ኣይተደግመን
መጽናዕቲ ኣካይዳ መድሃኒት ኣብ ኣካል፣ ንውጽኢታውነት ጉጅለ ቁጽጽር ዘይብሉ	Aeschlimann ንብጾቱን፣ Drug Metab Dispos 1998	9 ሕሙማት መንሽሮ ሳንቡእ፣ ኢፎስፋማይድ፣ ሜስናን ኤቶፖሳይድን ዝወስዱ	ካብቲ ቅድሚ ኬሞቴራፒ ዘሎ ምሸት ጀሚሩ፣ 50 mg ብኣፍ ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ግዜ	ክጻወርዎ ክኢሎም፤ ኣብ ምንቃሕ ኢፎስፋማይድ ጉሉሕ ለውጢ ኣይነበረን፤ ሓለዋ ስርዓተ ነርቭ ከም ዝነበረ ተገሊጹ፣ ግን ጉጅለ ቁጽጽር ኣይነበረን
ንዝሓለፈ መዝገብ ዝገምገመ፣ ኣብ መከላኸሊ ኣጠቓቕማ ዘተኮረ	Sweiss ንብጾቱን፣ Drug Safety 2008	19 ልዑል መጠን ኢፎስፋማይድ ዝወሰዱ ሕሙማት፤ 8 ኤንሰፋሎፓቲ ኣጋጢምዎም፤ 5 ምስ መከላኸሊ ዳግማይ ተዋሂብዎም	ሜቲሊን ብሉ ከም መከላኸሊ፣ ዝተፈላለዩ ኣገባባት ምሃብ	ምስ መከላኸሊ መድሃኒቱ ዳግማይ ዝተዋህቦም ኩሎም 5፣ እንደገና ኤንሰፋሎፓቲ ኣጋጢምዎም
ንዝሓለፉ ዑደታት ሕክምና ዘነጻጸረ	Richards ንብጾቱን፣ J Oncol Pharm Pract 2011	166 ዑደታት፣ መከላኸሊ ሜቲሊን ብሉ፣ ታያሚን ወይ ኣልቡሚን ዘለዎም ምስ ዘይብሎም ተነጻጺሮም	ዝተፈላለየ መከላኸሊ ኣጠቓቕማ	ኣብ መከላኸሊ ዝነበሮም ዑደታት 21.1 percent ኤንሰፋሎፓቲ፣ ኣብ ዘይነበሮም ድማ 8.4 percent፤ ምኽንያት ምምራጽ ሕክምና ነቲ ውጽኢት ዝሓዋወሶ ክኸውን ይኽእል
ንዝሓለፈ መዝገብ ዝገምገመ ተኸታታሊ ጉዳያት	ተኸታታሊ ጉዳያት ህጻናትን መንእሰያት ዓበይትን MD Anderson፣ 2025	24 ሕሙማት ኤንሰፋሎፓቲ፤ 20 ሜቲሊን ብሉ ተዋሂብዎም	መብዛሕትኡ ግዜ 50 mg IV ኣብ ነፍሲ ወከፍ 6 h፣ ማእከላይ ቁጽሪ 5 መጠናት	ካብ 20፣ 19 ኣብ 24 ክሳብ 120 h ሓውዮም፣ ሕክምና ምስ ዘይተዋህቦም ምንጽጻር ኣይነበረን፤ ካብ 5 ምስ መከላኸሊ ዳግማይ ዝተዋህቦም፣ ኣብ 3 እቲ ኩነታት ተደጊሙ

ነቲ ዓምዲ ውጽኢት ንታሕቲ እናኣንበብኩም ምስ እትኸዱ፣ ተመሳሳሊ ኣካይዳ ይርአ፦ ኣብ መጀመርታ ዘደንቑ ጸብጻባት ውልቀ ጉዳይ፣ ድሕሪኡ ድማ ቁጽሪ ተሳተፍቲ እናወሰኸን ምንጽጻራት እናተወሰኹን፣ እቲ ውጽኢት ቀስ ብቐስ ዝደንጎየን ዝተሓዋወሰን ይኸውን። እዚ፣ ናይ ብሓቂ ጽልዋኡ እንተሃልዩ እውን ውሱን ዝኾነ ሕክምና መለለዪ እዩ።

መከላኸሊ ኣጠቓቕማ ጽኑዕ ደገፍ የብሉን

ናይ ምክልኻል ኣበሃህላ ናቱ ፍሉይ ግምገማ የድልዮ፣ ምኽንያቱ ኣብ ዝጽሓፍ መድሃኒት ብሓቂ ጽልዋ ኣለዎ። ኣብቲ ቀዳማይ ተመኩሮ በርን፣ ኢፎስፋማይድ ብኣፍ ምስ 50 mg ሜቲሊን ብሉ ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ግዜ ምስ ተዋህበ፣ መርዛም ጽልዋ ኣብ ስርዓተ ነርቭ ኣይተራእየን። ድሕሪኡ፣ ብዙሓት ማእከላት ኢፎስፋማይድ ዳግማይ ኣብ ዝወሃበሉ እዋን፣ ሜቲሊን ብሉ ከም መከላኸሊ ፈቲነን። እቶም ውጽኢታት ዝተፈላለዩ እዮም። ገለ ዳግማይ ዝተዋህቦም ሕሙማት ዝፈኾሰ ኩነታት ኣጋጢምዎም ወይ ፈጺሙ ኣየጋጠሞምን። ኣብ ካልኦት ተኸታታሊ ጉዳያት ግን፣ መከላኸሊ ተዋሂቡ ኢፎስፋማይድ ዳግማይ ኣብ ዝተዋህበሉ ነፍሲ ወከፍ ጉዳይ፣ ኤንሰፋሎፓቲ እንደገና ተኸሲቱ። ሓደ ንዝሓለፈ መዝገብ ዝገምገመ ምንጽጻር ድማ፣ ኣብ መከላኸሊ ዝተዋህቦም ዑደታት ካብቶም ዘይተዋህቦም ዝበዝሐ ኤንሰፋሎፓቲ ረኺቡ። እዚ ዳርጋ ብርግጽ፣ እቶም ዝለዓለ ሓደጋ ዝነበሮም ሕሙማት ንመከላኸሊ ስለ ዝተመርጹ እዩ።

ጸሓፍቲ መምርሒታት ነዚ ኣስተውዒሎምሉ እዮም። ናይ ኤውሮጳ ማሕበራት ሕክምና መንሽሮን ስርዓተ ነርቭን ብሓባር ዘውጽእዎ መምርሒ መርዛም ጽልዋ ኣብ ስርዓተ ነርቭ፣ ቁጽጽር ዘለዎም ፈተነታት ከም ዘየለዉ፣ በቲ ሕጂ ዘሎ መረዳእታ ድማ ሜቲሊን ብሉ ንምክልኻል ወይ ንሕክምና ክምከር ከም ዘይክእል ደምዲሙ። ሓበሬታ ኣጠቓቕማ መድሃኒትን ገለ ትካላዊ ፕሮቶኮላትን ግን፣ ኣብ ማእከላይ ወይ ከቢድ ኤንሰፋሎፓቲ ክሕሰበሉ ይኽእል ብምባል፣ ዝፈኾሰ ኣቋም ይሕዙ። ክልቲኦም ኣቋማት ነቲ ሓደ መረዳእታ እዮም ዝገልጹ፤ ዝሓሸ ኣማራጺ ኣብ ዘይብሉ እዋን፣ ንጸብጻባት ውልቀ ጉዳይ ክንደይ ክብደት ክወሃቦም ከም ዘለዎ ጥራይ ይፈላለዩ።

ስፔሻሊስት መንሽሮ ዘይኮነ ሰብ ክፈልጦ ዘለዎ ዓውዲ ስፔሻሊስታዊ ሕክምና

ሰለስተ ተግባራዊ ነጥብታት ንነፍሲ ወከፍ ኣብ ጥቓ ዓራት ሕሙም ዝውሰድ ውሳነ ይቕርጹ። ቀዳማይ፣ ሜቲሊን ብሉ ኣብዚ ካብቲ ብወግዒ ዝጸደቐሉ ኣጠቓቕማ ወጻኢ እዩ ዝወሃብ። ኣብ ሆስፒታል ብሰራውር፣ መብዛሕትኡ ግዜ 50 mg ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣርባዕተ ክሳብ ሸሞንተ ሰዓታት፣ እቶም ምልክታት ክሳብ ዝጠፍኡ ይወሃብ። ናይ ገዛ መፍትሒ ኣይኮነን፣ እዚ ጽሑፍ እውን መምርሒ መጠን መድሃኒት ኣይኮነን።

ካልኣይ፣ ሜቲሊን ብሉ ንሞኖኣሚን ኦክሲዴዝ A ዝዓግት እዩ። ምስ ኣብ ሴሮቶኒን ዝሰርሑ መድሃኒታት ጭንቀትን ገለ ኦፒዮይዳትን ምስ ዝወሃብ፣ ብዛዕባ ሲንድሮም ሴሮቶኒን ኣብ ሳጹን ዝተኸበበ ከቢድ መጠንቀቕታ ኣለዎ። ሲንድሮም ሴሮቶኒን ብፍላይ ኣብ እዋን ሕክምና ኤንሰፋሎፓቲ ኢፎስፋማይድ ከም ዘጋጠመ እውን ተጸብጺቡ። ብሰንኪ ሓደጋ ምፍራስ ቀያሕቲ ዋህዮታት ደም፣ ሕጽረት ግሉኮስ-6-ፎስፌት ዲሃይድሮጀኔዝ ኣብ ዘለዎም ሰባት እውን ክወሃብ የብሉን። ዝኾነ ሰማያዊ መድሃኒት ዝሓዘ ብልቃጥ ቅድሚ ምኽፋቱ፣ ሓበሬታ ድሕነትን ምትእስሳር መድሃኒታትን፣ ከምኡውን እቲ ዝሰፍሐ ሕቶ ኣብ ሓደ ፍሉይ ሕሙም ሜቲሊን ብሉ ምጥቃም ውሑስ ድዩ፣ ኣብቲ ውሳነ ክኣትዉ ኣለዎም።

ሳልሳይ፣ ኢፎስፋማይድ ምቁራጽ፣ ፈሳሲ ምሃብ፣ ኤሌክትሮላይታት ምስትኽኻልን ብሓባር ዝውሰዱ መድሃኒታት ምእራምን፣ ከምኡውን ካልኦት ምኽንያታት ምድንጋር ከም ዘየለዉ ምርግጋጽ፣ መሰረት ሕክምና ኮይኖም ይቕጽሉ። ሜቲሊን ብሉ ኣብ ዝጥቀሙሉ ቦታ፣ ኣብቲ መሰረት ይውሰኽ እምበር ኣይትክኦን። መጽናዕቲ ሜቲሊን ብሉ ከመይ ከም ዝንበብ ምፍላጥ ኣብዚ ይሕግዝ፦ እቲ ጸብጻብ ጉጅለ ቁጽጽር ነይርዎዶ፣ ደረጃ ኤንሰፋሎፓቲ ከመይ ተመዲቡ፣ ኣብቲ ሓደ እዋን እንታይ ካልእ ተቐይሩ፣ እቲ ግዜ ምሕዋይከ ካብቲ ዝፍለጥ ናይ ሓደ ክሳብ ሰለስተ መዓልታት ተፈጥሮኣዊ ኣካይዳ ይፍለዶ ኢልኩም ሕተቱ።

ቀንዲ መደምደምታ

ንኤንሰፋሎፓቲ ኢፎስፋማይድ ሜቲሊን ብሉ ምጥቃም፣ ኣብ ዝሰማማዕ ኣገባብ ተግባር ሚቶኮንድርያ፣ ኣብ ሒደት ቅልጡፍን ብሓቂ ዘደንቕን ምሕዋይ ዝገልጹ ጸብጻባት ህጹጽ ሕክምና፣ ከምኡውን ኣብ ዝበዝሑ ተኸታታሊ ጉዳያት ሕክምና ዝተዋህቦምን ዘይተዋህቦምን ሕሙማት ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ከም ዝሓውዩ ዘርእዩ መረዳእታታት ይምርኮስ። ኣብ ከቢድ ወይ ዝናወሐ ኤንሰፋሎፓቲ ከም ህጹጽ ሕክምና፣ ኣማራጺ ብሰንኪ ዘይምህላዉ፣ ገለ ስፔሻሊስታት መንሽሮ ርትዓዊ ምርጫ ከም ዝኾነ ይሓስቡ። ከም ስሩዕ መከላኸሊ ግን፣ እቲ መረዳእታ ኣይድግፎን። ነዚ ሕቶ ዝገጥሞ ዝኾነ ሰብ፣ ሕሙም፣ ተኸናኻኒ ወይ ሓኪም ይኹን፣ ከም ብስፔሻሊስት ኣብ ሆስፒታል፣ ነፍሲ ወከፍ ጉዳይ በብውልቁ ተገምጊሙ ዝውሰድ ውሳነ ክርእዮ ይግባእ። ነቶም ቅልጡፍ ምሕዋይ ዘርኣዩ ጉዳያት ድማ፣ ከም መበገሲ መላምት እምበር ከም መረጋገጺ ክርእዮም የብሉን።