ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਅਤੇ ALS: ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਉਂ ਹਨ

ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਅਤੇ ALS ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋ ਦਾਅਵੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੀਲੇ ਰੰਗਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਨੇ ALS ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ALS ਵਾਲੇ ਚੂਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਦਾਅਵੇ ਅਸਲ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਮਾਡਲ ਹੀ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ।

ਕੀੜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਨਤੀਜਾ ਕੀੜੇ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਨਤੀਜਾ ਮੱਛੀ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਤਨਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੱਖਰੇ ਕਿਉਂ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ

ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸਾਰਣੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੋ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਤਰ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਾਪਦੰਡ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਜੀਨੋਟਾਈਪ ਪੰਜ ਫ਼ਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋ ਅਧਿਐਨ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਚੋਣਵੇਂ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ALS ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੀਮਿਤ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਸਧਾਰਨ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਹਾਲੀ, ਸਤਨਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਮ ਦੌਰਾਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੁਹਰਾਈ ਗਈ।

ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜਾ: ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ

2012 ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਊਟੈਂਟ ਮਨੁੱਖੀ TDP-43 ਜਾਂ FUS ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਭਰੂਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਊਟੈਂਟ ਮਨੁੱਖੀ mRNA ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿਲਜੁਲ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਉੱਤੇ ਮਿਊਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਾਲਗ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ALS ਦੇ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ।

ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕੀੜੇ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਵਾਲੇ ਅਗਰ ਉੱਤੇ ਵਧੇ। ਨਿਸ਼ੇਚਨ ਤੋਂ 24 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਭਰੂਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਨ ਵਿਚਕਾਰ ਖੂਨ-ਦਿਮਾਗ਼ ਰੁਕਾਵਟ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਤਨਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਧਰ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਸਨ। 6 ਅਤੇ 60 μM ਦੋਵਾਂ ਨੇ TDP-43 ਅਤੇ FUS ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਅਧਰੰਗ ਘਟਾਇਆ। ਬਾਲਗ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦਿਨ 12 ਉੱਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ TDP-43 ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਿਨੈਪਟਿਕ ਪਰਖ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ: TDP-43 ਕੀੜੇ ਐਲਡੀਕਾਰਬ ਲਈ ਅਤਿ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਨ, ਜੋ ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਕੇਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਮ ਪੱਧਰ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ। ਵਿਘਟਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਪ੍ਰਵਰਧਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ 60 μM ਉੱਤੇ ਸੀ। ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੈਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸਾਨ 30 ਜਾਂ 60 μM ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਆਮ ਲੰਬਾਈ ਵੱਲ ਵਧੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹਾਲੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਸ਼ਕ ਸੀ।

ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਤਣਾਅ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਿਊਟੈਂਟ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਮਾਪ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਘਟੇ, ਅਤੇ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਕੀੜੇ ਆਕਸੀਕਰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਦੋ ਸੀਮਾਵਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਮਿਊਟੈਂਟ TDP-43 ਅਤੇ FUS ਪ੍ਰੋਟੀਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪੱਧਰ ਨਹੀਂ ਘਟੇ, ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਇਕੱਠਾਂ ਦੇ ਹਟਣ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਰੈਡੌਕਸ ਅਤੇ ਮਾਈਟੋਕੌਂਡਰੀਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮਰਥਿਤ, ਪਰ ਅਜੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਵੇਰਵਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਲਗ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦਿਨ 5 ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਦਿਨ 12 ਉੱਤੇ ਅਧਰੰਗ ਦੀ ਦਰ ਲਗਭਗ 55 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ। ਉਹੀ ਦਵਾਈ, ਉਹੀ ਕੀੜਾ, ਉਹੀ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਘੱਟ। ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੋਕਥਾਮੀ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ।

ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਨਤੀਜਾ: SOD1 ਚੂਹਾ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਕੀ ਦਿਖਾਇਆ

2011 ਦੇ ਚੂਹਾ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਕੰਜੈਨਿਕ SOD1 G93A ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਕੰਬਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਅਤੇ ਪਲਟਣ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਖੋਹਣ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੰਤਿਮ ਮਾਪਦੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ 45 ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ ਹਾਲਤ ਨੂੰ 0 ਤੋਂ 6 ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀੜੇ ਵਿੱਚ ਅਧਰੰਗ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਰ ਨਾਲੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਵੱਧ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਲੱਛਣ 121 ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਨਾਲ 124 ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ; ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿਆਦ 167 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 170 ਦਿਨ ਸੀ, ਜੋ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਲਾਜ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ: ਮਾਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਗਭਗ 7 ਦਿਨ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਹਲਕੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੱਧ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਛੋਟੇ ਉਪਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤੁਲਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਵੀਆਂ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਨਿਊਰੋਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਨਾ SOD1 ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਪਰਖ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਜਾਂ ਸੋਜਸ਼ ਦੇ ਸੂਚਕ ਮਾਪੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਦਵਾਈ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਜਾਂ ਇਸ ਖੁਰਾਕ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੀਮਾ ਦਰਸਾਈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਕਾਪੀ-ਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ SOD1 G93A, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ SOD1 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਪਰ SOD1 ਬਿਮਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ALS ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਿਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ TDP-43 ਅਧਾਰਿਤ ਸਤਨਧਾਰੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਾਂਚਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਹੋਰ ਜਟਿਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ TDP-43 ਚੂਹਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿਲਜੁਲ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਗਿਕ ਇੱਕ TDP-43 ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਸਰ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ TDP-43 ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਅਸਰ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਜੀਨ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਸਥਾਪਿਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ

ਹਰ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ।

ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। TDP-43 ਅਤੇ FUS ਨਿਊਕਲਿਕ ਐਸਿਡ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪਰਸਪਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ SOD1 ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਵਿਸ਼ਾਕਤ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰੂਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਵੱਧ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲਤਾ, ਬਾਲਗ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਊਰੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਜਸ਼, ਗਲੀਆ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜੀ ਗੱਲ, ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੋਲਰ ਸੰਘਣਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣਾ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਿਗਲੀ ਹੋਈ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਵਿਚਕਾਰ ਆਂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੋਖਣ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਿਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦੌਰਾਨ ਪਾਚਕ ਬਦਲਾਅ, ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ, ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਤੰਤਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨਹੀਂ ਮਾਪੇ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਘਣਤਾ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦਾ।

ਤੀਜੀ ਗੱਲ, ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਭਰ ਸਨ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਦਲਾਅ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੱਛਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਰ ਹੈ। ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭਰੂਣ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮੀ ਅਸਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਖੋਜ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਕਲੀਨੀਕਲ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮਾਡਲ ਨਹੀਂ।

ਚੌਥੀ ਗੱਲ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਾਪਦੰਡ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। 12 ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਰੰਗ, ਐਲਡੀਕਾਰਬ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਸਾਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਤੈਰਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੇੜਲੇ ਲੱਛਣ-ਰੂਪ ਹਨ। ਸਤਨਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰ ਪੂਰਕ ਅਤੇ ਜਟਿਲਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਵਾਈਆਂ ਅਕਸਰ ਨੇੜਲੇ ਮਾਪਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਤਨਧਾਰੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਘਟਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਾਪਦੰਡ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਲੀ ਸੁਰਖ਼ੀ ਲਈ ਜਾਂਚ-ਸੂਚੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰੀਕਲੀਨੀਕਲ ਅਧਿਐਨ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਕਿਹੜੀ ਸੀ, ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਜੀਨ ਕਿਹੜਾ ਸੀ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਦੇਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕੀ ਸੀ, ਕੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਪੱਧਰ ਮਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਬਿਮਾਰੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਲਾਜ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਕੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਾਪਦੰਡ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਲੱਛਣ-ਰੂਪ ਸੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕ੍ਰਮ, ਅਤੇ ਕੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਵਿਆਪਕ ਸਬੂਤ ਹੀ ਇਹ ਜਾਂਚਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਹੈ।

ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ALS ਲਈ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਪਿਤ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ TDP-43 ਅਤੇ FUS ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਅਤੇ ਸਿਨੈਪਟਿਕ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਰ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਐਨ, SOD1 ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਇਹ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸੰਗਤਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਜਿੰਨੇ ਹੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੂਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ALS ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਨਾਲ G6PD ਦੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਸੈਰੋਟੋਨਿਨ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਸੈਰੋਟੋਨਿਨ ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਦੇ ਅਸਲ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। G6PD ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸ਼ੱਕ, ਐਂਟੀਡਿਪ੍ਰੈਸੈਂਟ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਮ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਥੀਲੀਨ ਬਲੂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ TDP-43 ਅਤੇ FUS ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਲਾਰਵਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਹਾਲੀ ਦਿਖਾਈ, ਪਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ SOD1 ਚੂਹਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਿਆਦ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਬੂਤ ਮਾਡਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।