ପ୍ରବନ୍ଧ
ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ଓ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍: ଲୌହ, ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ଓ କୋଷ ମୃତ୍ୟୁ
ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ ହେଉଛି ଝିଲ୍ଲୀର କ୍ଷତି ଯୋଗୁଁ ଘଟୁଥିବା କୋଷ ମୃତ୍ୟୁ। ଝିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ବହୁଅସନ୍ତୃପ୍ତ ଚର୍ବି ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଅକ୍ସିକୃତ ହୁଏ, ଝିଲ୍ଲୀ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ କୋଷ ମରିଯାଏ। ଏହି ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଲୌହ ଆବଶ୍ୟକ। ସେହି ବାକ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣାଟି ରହିଛି, ଏବଂ ଏହି ଲେଖାର ସବୁକିଛି ତାହାର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଅଂଶର ପରୀକ୍ଷା।
ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନଟି ଅଧିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ: କୋଷ ଉପରେ କରାଯାଉଥିବା ପରୀକ୍ଷାରେ ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳ ଉପରେ କ’ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ, ଏବଂ ସେହି ଫଳାଫଳ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ଦେଖାଏ। ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର ହେଲା, ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷାଗାର ଅଧ୍ୟୟନରେ nanomolar ସାନ୍ଦ୍ରତାର ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆର ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ କମାଇଥିଲା ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ ଘଟାଉଥିବା ଉଦ୍ଦୀପକ ପ୍ରୟୋଗ ପରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବିତ ରଖିଥିଲା। ବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତରଟି ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଶୃଙ୍ଖଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ କଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହସ୍ତକ୍ଷେପର ସୀମା ରହିଛି।
ଗୋଟିଏ ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍
ବହୁଅସନ୍ତୃପ୍ତ ଫ୍ୟାଟି ଆସିଡ୍ର ଲାଞ୍ଜ ଥିବା ଝିଲ୍ଲୀ ଫସ୍ଫୋଲିପିଡ୍ର ଏକ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ ରହିଥାଏ: ଏପରି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପରମାଣୁ, ଯାହାକୁ ସହଜରେ ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇପାରେ। ଏକ ରାଡିକାଲ୍ ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏକୁ ଛଡ଼ାଇ ନେବା ପରେ, ଲିପିଡ୍ ସହ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଯୋଡ଼ିହୁଏ, ଏକ ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଲ୍ ରାଡିକାଲ୍ ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ସେହି ରାଡିକାଲ୍ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଲିପିଡ୍ରୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଛଡ଼ାଇ ନିଏ। କୌଣସି ଜିନିଷ ଏହାକୁ ଅଟକାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଟି ଝିଲ୍ଲୀ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲେ।
ଏହାକୁ ଅଟକାଇବାର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉଛି GPX4 ନାମକ ଏକ ଏନ୍ଜାଇମ୍, ଯାହା ଗ୍ଲୁଟାଥାୟୋନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସାଇଡ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ବିଜାରିତ କରି କ୍ଷତିହୀନ ଲିପିଡ୍ ଆଲ୍କୋହଲ୍ରେ ପରିଣତ କରେ। ପରୀକ୍ଷାଗାରର ଉଦ୍ଦୀପକଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି। ଏରାଷ୍ଟିନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ xc-ମାଇନସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସିଷ୍ଟିନ୍ର କୋଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶକୁ ଅଟକାଏ, ଫଳରେ ଗ୍ଲୁଟାଥାୟୋନ୍ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ କୋଷରେ ସିଷ୍ଟିନ୍ରୁ ମିଳୁଥିବା ସିଷ୍ଟେଇନ୍ର ଅଭାବ ହୁଏ। ବ୍ୟୁଥିଓନିନ୍ ସଲ୍ଫକ୍ସିମିନ୍ ସିଧାସଳଖ ଗ୍ଲୁଟାଥାୟୋନ୍ ସଂଶ୍ଳେଷଣକୁ ଅଟକାଏ। RSL3 ନିଜେ GPX4ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିରୋଧ କରେ। ତିନୋଟିଯାକ ପେରକ୍ସାଇଡ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅପସାରିତ ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପରେ ଏପରି କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଉଦ୍ଦୀପକ ସହ ମିଳିଥିବା ଫଳାଫଳ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସ୍ୱତଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍କୁ ପରିଭାଷିତ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଆପୋପ୍ଟୋସିସ୍ଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ଏଥିରେ କାସ୍ପେସ୍ର କ୍ରମିକ ସକ୍ରିୟକରଣ କିମ୍ବା ଆପୋପ୍ଟୋଟିକ୍ ବଡି ଗଠନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଡେଫେରୋକ୍ସାମିନ୍ ଭଳି ଲୌହ ଚିଲେଟର୍ ଏବଂ ଫେରୋଷ୍ଟାଟିନ୍-1 ଭଳି ରାଡିକାଲ୍କୁ ଧରି ରଖୁଥିବା ପଦାର୍ଥ ଏହାକୁ ଦମନ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରୟୋଗଭିତ୍ତିକ ପରୀକ୍ଷାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଗବେଷକମାନେ କୌଣସି କୋଷ ମୃତ୍ୟୁକୁ କେବଳ ନେକ୍ରୋଟିକ୍ ନ କହି ଫେରୋପ୍ଟୋଟିକ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କୋଷ ମୃତ୍ୟୁର ବିଭିନ୍ନ ପଥର ବ୍ୟାପକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଆଉ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଲୌହକୁ କିପରି ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି, ତାହା ବୁଝିଲେ ଚିଲେସନ୍ କାହିଁକି ଏତେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପରୀକ୍ଷା ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆର ଭୂମିକା କେଉଁଠି, ଏବଂ ତାହାକୁ ନେଇ ବିବାଦ କାହିଁକି ଥିଲା
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଗବେଷଣାରେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ DNA ନଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ ଘଟୁଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା। ଏଥିରୁ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସୂଚନା ମିଳିଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗବେଷଣାରେ ଦେଖାଗଲା ଯେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆର ପରିମାଣ କମାଇବା କିମ୍ବା କୋଷୀୟ ଶ୍ୱସନକୁ ଅଟକାଇବା ଦ୍ୱାରା ସିଷ୍ଟେଇନ୍ର ଅଭାବଜନିତ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍କୁ ଦମନ କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସିଧାସଳଖ GPX4 ନିରୋଧଜନିତ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍କୁ ନୁହେଁ। ଯଦି ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆର ଅବଦାନ ଉଦ୍ଦୀପକ, କୋଷର ପ୍ରକାର ଏବଂ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ କେଉଁଠି ଘଟେ ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେବେ ଉଭୟ ଫଳାଫଳ ସତ୍ୟ ହୋଇପାରେ।
ଏହି ଲେଖାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ହୋଇଥିବା ଅଧ୍ୟୟନଟି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଷୀୟ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରୋବ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି ବିବାଦର ସମାଧାନ ଖୋଜିଥିଲା। MitoCLox ହେଉଛି ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ସୂଚକର ଏକ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ-ଲକ୍ଷ୍ୟିତ ରୂପ: ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ଭିତରେ ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଲ୍ ରାଡିକାଲ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହାର ଫ୍ଲୁଅରେସେନ୍ସ ବଦଳିଯାଏ। ଏରାଷ୍ଟିନ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟଗୁଡ଼ିକରେ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ, କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ ହିଁ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ପ୍ରୋବ୍ର ଅକ୍ସିକରଣ ଦେଖାଗଲା, ଏବଂ ଏହାର ମାତ୍ରା ସମସ୍ତ କୋଷରେ ସମାନ ନଥିଲା। ଏହି ସମୟକ୍ରମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ଘଟୁଥିବା ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ହୋଇପାରେ। କେବଳ ମୃତ କୋଷରେ ମାପାଯାଇଥିବା ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବଶେଷ। ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରୋବ୍ କ’ଣ ସୂଚାଏ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସହାୟକ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାରେ ପ୍ରୋବ୍ର ଅବସ୍ଥାନ କାହିଁକି ଏକ ସଙ୍କେତର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ତାହା ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ମଡେଲ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଧାରା ଦେଖାଗଲା। ଲେବର୍ ବଂଶଗତ ଅପ୍ଟିକ୍ ନ୍ୟୁରୋପାଥି ଥିବା ଜଣେ ରୋଗୀଙ୍କଠାରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟରେ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ Iର ଏକ ମ୍ୟୁଟେସନ୍ ଏବଂ ଅଧିକ ମୂଳସ୍ତରୀୟ ଅକ୍ସିକାରକ ଚାପ ଥିଲା। ଗ୍ଲୁଟାଥାୟୋନ୍ କ୍ଷୟ ହେବାବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ ଯୋଗୁଁ ମରିଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏଥର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ପ୍ରୋବ୍ର ଅକ୍ସିକରଣ ଘଟିଥିଲା। ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ରେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟ ଅଧ୍ୟୟନରେ ରହିଛି।
ଏହି ପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକରେ ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ କ’ଣ ବଦଳାଇଲା
ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ହେଉଛି ଏକ ରେଡକ୍ସ ବାହକ। ଏହାର ଅକ୍ସିକୃତ ରୂପ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ Iରେ NADH-ସଂଯୁକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏବଂ ଏହାର ବିଜାରିତ ରୂପ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାଇଟୋକ୍ରୋମ୍ cକୁ ଦିଏ, ଯାହା କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ IVକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୋଗାଏ। ଫଳରେ ଶୃଙ୍ଖଳର ଯେଉଁ ଅଂଶରେ ସାଧାରଣତଃ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅକ୍ସିଜେନ୍କୁ ଲିକ୍ ହୋଇ ସୁପରଅକ୍ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେହି ଅଂଶକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଆଂଶିକ ବିକଳ୍ପ ପଥ ତିଆରି ହୁଏ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ହସ୍ତାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୁଝିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପାଠକମାନେ ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ କିପରି ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ମଧ୍ୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପ୍ରବାହିତ କରେ ପଢ଼ିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
ଏରାଷ୍ଟିନ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଫୁସ୍ଫୁସ୍ର ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟରେ, 250 nanomolar ସାନ୍ଦ୍ରତାର ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ କୋଷ ବଞ୍ଚିବାର ମାପରେ ଜୀବନକ୍ଷମତା ବଜାୟ ରଖିଥିଲା। ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ-ଲକ୍ଷ୍ୟିତ ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ SkQ1 ଓ MitoTEMPO ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିଥିଲେ। ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକ ଦାବିର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଫେରୋଷ୍ଟାଟିନ୍-1, ଆଲ୍ଫା-ଟୋକୋଫେରଲ୍ ଓ ଡେଫେରୋକ୍ସାମିନ୍ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଫେରୋପ୍ଟୋଟିକ୍ ଥିଲା ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ ଗ୍ରୁପ୍ ନଥିବା SkQ1ର ସମରୂପ ଯୌଗିକ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇନଥିଲା। ଏଥିରୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଞ୍ଚୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ରେଡକ୍ସ ରସାୟନର ଭୂମିକା ସୂଚିତ ହୁଏ। SkQ1ର ସାନ୍ଦ୍ରତା ପ୍ରାୟ 200 nanomolarରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ସୁରକ୍ଷା କମିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଅଧିକ ପରିମାଣରେ କ୍ୱିନୋନ୍ ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକର ଜଣାଶୁଣା ଅକ୍ସିକରଣ-ବର୍ଦ୍ଧକ ଆଚରଣ ସହ ସୁସଙ୍ଗତ। ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁର ମଧ୍ୟ ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅନୁସାରେ ଏପରି ଦୁଇପ୍ରକାର ଆଚରଣ ରହିଛି: ଏହି କୋଷ କଲ୍ଚର୍ ଡିଶ୍ଗୁଡ଼ିକରେ କମ୍ nanomolar ସ୍ତରରେ ଏହା ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବଢ଼ାଇଲେ କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ରେଡକ୍ସ ଚକ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପେରକ୍ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଏପରି ସାନ୍ଦ୍ରତା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ପ୍ରଜାତି ଲେଖାରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ଏହା ପରେ ପୃଥକ୍ କରାଯାଇଥିବା ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା କରି ROSର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରାଗଲା। ଫେରସ୍ ଲୌହ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ Iକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୋଗାଉଥିବା ସବ୍ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ସହ ରୋଟେନୋନ୍ ପ୍ରୋବ୍ର ଅକ୍ସିକରଣକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରିଥିଲା। ରୋଟେନୋନ୍ ଫ୍ଲାଭିନ୍ ସ୍ଥଳର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗରେ ପ୍ରବାହକୁ ଅଟକାଏ। ତେଣୁ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ବାହକଗୁଡ଼ିକ ବିଜାରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ମ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ସ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇଥିବା ଫ୍ଲାଭିନ୍ରୁ ଅକ୍ସିଜେନ୍କୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଲିକ୍ ହୁଏ। କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ IIIକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୋଗାଉଥିବା ସବ୍ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ସହ ଆଣ୍ଟିମାଇସିନ୍ A ପ୍ରଚୁର ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପେରକ୍ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ଘଟାଇନଥିଲା। ସାମଗ୍ରିକ ROS ସଙ୍କେତ ସମାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅବସ୍ଥାନ ଭିନ୍ନ ଥିବାରୁ ଫଳାଫଳ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। SkQ1 ଓ ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ଉଭୟ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ପେରକ୍ସାଇଡ୍ର ଉତ୍ପାଦନକୁ ଦମନ ନକରି କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ I ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ। ଏଥିରୁ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ROS ଗଠନ ପରେ, ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ପଦକ୍ଷେପରେ ହେଉଥିବା ଜଣାପଡ଼େ।
ଅତ୍ୟଧିକ ଲୌହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ଲିପୋଫୁସିନ୍ରୁ ମିଳିଥିବା ସୂତ୍ର
ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ ଲୌହର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲା। submillimolar ସାନ୍ଦ୍ରତାର ଫେରିକ୍ ଆମୋନିୟମ୍ ସିଟ୍ରେଟ୍ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥିବା H9c2 ହୃଦ୍ପେଶୀ କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଥମେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ROS, ତା’ପରେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ଏବଂ ପରେ ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ ଘଟିଥିଲା। ଏହା ପରେ 24 hours ମଧ୍ୟରେ ଲିପୋଫୁସିନ୍ ସଦୃଶ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣକ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଲିପୋଫୁସିନ୍ ହେଉଛି ଅକ୍ସିକୃତ ଲିପିଡ୍ ଓ ପ୍ରୋଟିନ୍ର ଲୌହଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱୟଂ-ଫ୍ଲୁଅରେସେଣ୍ଟ ଅବଶେଷ, ଯାହା ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏହାର ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଭବ ତୀବ୍ର ଲୌହ-ଚାଳିତ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍କୁ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟର ଏକ ପରିଚିତ ସୂଚକ ସହ ଯୋଡ଼େ। nanomolar ସାନ୍ଦ୍ରତାର ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ଓ SkQ1 ପ୍ରତ୍ୟେକ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍, କୋଷ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣକ ସଞ୍ଚୟକୁ ରୋକିଥିଲେ। ପୃଥକ୍ କରାଯାଇଥିବା ହୃଦୟର ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା: ରୋଟେନୋନ୍ ସହ ଫେରସ୍ ଲୌହ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣକ ସଦୃଶ ସଙ୍କେତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ଏବଂ ଉଭୟ ପଦାର୍ଥ ଏହାକୁ ଅଟକାଇଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମଟି H9c2 ହୃଦ୍ପେଶୀ କୋଷରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୌହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଏହି ବର୍ଣ୍ଣକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦିଗଟି ଲିପୋଫୁସିନ୍ ଓ କୋଷୀୟ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟର ସୂଚକ ବିଷୟ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ।
କୋଷ ବଞ୍ଚିବାର ପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ
CellTiterBlue ଭଳି ଜୀବନକ୍ଷମତା ମାପ ଏକ ଉଦ୍ଦୀପକ ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାଦାୟୀ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରୟୋଗ ପରେ ଡିଶ୍ରେ କେତେ କୋଷ ବିପାକୀୟ ଭାବେ ସକ୍ରିୟ ରହିଛନ୍ତି ତାହା ସୂଚାଏ। ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପରୀକ୍ଷା। ଏହା ଚିକିତ୍ସାର ଫଳାଫଳ ନୁହେଁ। ଏହି ପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟିରେ ଜଣେ ରୋଗୀଙ୍କୁ ପଦାର୍ଥ ଦିଆଯାଇନଥିଲା, ରୋଗ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳାଫଳ ମାପାଯାଇନଥିଲା କିମ୍ବା ଶରୀରରେ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ମାତ୍ରାର ପରିସର ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇନଥିଲା।
ଚାରିଟି ସୀମା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରଥମତଃ, କୋଷର ପ୍ରକାର ସୀମିତ: ରୂପାନ୍ତରିତ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟ, ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ରୋଗଯୁକ୍ତ ଗୋଟିଏ କୋଷ ଲାଇନ୍ ସମେତ ପ୍ରାଥମିକ ଚର୍ମ ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟ, ମୂଷାର ଏକ ହୃଦ୍ପେଶୀ କୋଷ ଲାଇନ୍ ଏବଂ ମୂଷାର ହୃଦୟରୁ ପୃଥକ୍ କରାଯାଇଥିବା ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ। ଲାଇନ୍ ଅନୁସାରେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଭିନ୍ନ ଥିଲା, ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାର ରୂପରେଖା ଅନୁଯାୟୀ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା LHON ଲାଇନ୍ ଅସାଧାରଣ ଭାବେ କ୍ଷତିପ୍ରବଣ ଥିଲା। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଉଦ୍ଦୀପକଗୁଡ଼ିକ ପରୀକ୍ଷାଗାରର ଚରମ ପରିସ୍ଥିତି: ପରିବହନ କିମ୍ବା ସଂଶ୍ଳେଷଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟକାଇବା, ଏବଂ ଏତେ ଅଧିକ ଲୌହ ଭାର ଯାହାକୁ କୌଣସି ତନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ସାମ୍ନା କରିବ ନାହିଁ। ତୃତୀୟତଃ, କେବଳ ଗୁଣନ କରି ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ମାନବ ପ୍ରୟୋଗର ମାତ୍ରାରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। କଲ୍ଚର୍ ମାଧ୍ୟମରେ nanomolar ସାନ୍ଦ୍ରତା ମାନବଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ମାତ୍ରା ନୁହେଁ। ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁର ବିତରଣ, ରକ୍ତ ଓ ତନ୍ତୁରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣହୀନ ରୂପକୁ ବିଜାରଣ, ଆଲୋକ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ଝିଲ୍ଲୀ ବିଭବ—ଏସବୁ ଡିଶ୍ର ପରୀକ୍ଷା ଓ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା କାରକ। ଚତୁର୍ଥତଃ, ପ୍ରୋବ୍ଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକୋଷ୍ଠର ଅବସ୍ଥା ସୂଚାନ୍ତି। MitoCLoxର ଅକ୍ସିକରଣ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆରେ ଲିପିଡ୍ ରାଡିକାଲ୍ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେଖାଏ; କିନ୍ତୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଘଟଣା ହୋଇଥିବା ପ୍ଲାଜ୍ମା ଝିଲ୍ଲୀ ଫାଟିବାକୁ ସିଧାସଳଖ ରୋକାଯାଇଥିଲା, ନା ତାହାର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଟକାଇ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ତାହା ଦେଖାଏ ନାହିଁ।
ତେଣୁ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଦାବି ହେଉଛି ଏହା: ଏହି ମଡେଲ୍ଗୁଡ଼ିକରେ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ Iରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ROS ଓ ଲୌହ ମିଶି ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆଲ୍ ଲିପିଡ୍ ପେରକ୍ସିଡେସନ୍ ଘଟାନ୍ତି, ଯାହା ଫେରୋପ୍ଟୋସିସ୍ ପୂର୍ବରୁ ଘଟେ, ଏବଂ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତାରେ ମିଥିଲିନ୍ ବ୍ଲୁ ସେହି ଅଂଶକୁ ବାଧା ଦିଏ। ସେହି ଅଂଶଠାରୁ ଆଗକୁ କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରେ ଏବଂ ପରେ ମାନବଙ୍କଠାରେ ଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ।