Barruu qorannoo
Meetiiliin buluu hooqsisuu qaawwa sagaraa itti fufuuf: ragaa fi daangaawwan
Dhukkubsataa ji'ootaaf kiriimota gogaa eegan, qorichoota fangasii, dibata isteeroyidii fi jijjiirama qulqullinaa yaale, garuu hooqsisuun qaawwa sagaraa halkan halkan itti fufe yaadaa. Ogeessi baqaqsanii yaaluu mar'imaan guddaa fi karaa sagaraa halluu buluu gogaa naannoo qaawwa sagaraa keessatti lilmoon galchuu kaasa. Dubbistoonni hedduun dhangala'aa gogaa dibee tasgabbeessu, akka kiriimii gogaa irratti dibamu kan biraa lilmoon kennamuutti yaadu. Adeemsi irratti mari'atamu yaada adda ta'e irratti hundaa'a. Marsaa hooqsisuu fi hooquu addaan kutuuf, fiixeewwan narvii miiraa xixiqqoo dermis keessatti argaman miidha; ragaan isa deeggarus tuuta xixiqqoo gabaasota dhukkubsattoota baqaqsanii yaalamanii, garee to'annoo hin qabnee fi hordoffii wal hin qixxaanne qabaniidha.
Barreeffamni kun barruulee qorannoo sana gamaaggama. Adeemsi ogeessaan raawwatamu maal akka of keessaa qabu, hooqsisuu sababa hin beekamne jechuun dura maal akka haqamuu qabu, wabiiwwan ijoo lama maal akka gabaasan, fi ragaan eessatti akka hanqatu ibsa. Waa'ee kompaawundii kanaa hubannoo bu'uuraatiif, meetiiliin buluu sadarkaa seeliitti akkamitti akka hojjetu ilaalaa; tarree bal'aa argachuuf immoo fayyadamoota yaalaa hayyamamanii fi qorannoon irratti gaggeeffamaa jiru ilaalaa.
Adeemsa yaalaati malee kiriimii miti
Hooqsisuu qaawwa sagaraa sababa hin beekamneefi yaalaaf hin deebineef meetiiliin buluu gogaa keessatti ykn battalumatti gogaa jala lilmoon galchuun adeemsa qaama keessa seenu, ogeessa yaalaatiin raawwatamuudha. Qajeelfamoonni adeemsaa maxxanfaman meetiiliin buluu qal'ifame dermis gogaa miidhamee naannoo qaawwa sagaraa keessatti, haala jarmii irraa bilisa ta'een galchu; yeroo baay'ee suuxxii naannoo sanaa ykn naannoo qaamaa tokko suuxsu fayyadamu, dhukkubsataanis garaan ciisa. Mala hojii yaadame jechuun fiixeewwan narvii miiraa gogaa gubbaatti argaman keemikaalaan balleessuudha. Waldaan Ameerikaa Ogeessota Baqaqsanii Yaaluu Mar'imaan Guddaa fi Karaa Sagaraa gogaa miidhame keessattiifi jala lilmoon galchuu ibsa; gubbaa gogaatti baay'ee dhihoo galchuun gogaa diigamuu ykn madaa banamaa uumamuu akka fiduu danda'us akeekkachiisa.
Garaagarummaan sadii barbaachisaadha. Tokkoffaa, meetiiliin buluu gubbaa gogaa irratti dibamu tarkaanfii qorannoowwan kun madaalan miti; adeemsa gogaa keessatti lilmoon galchuu bakka bu'uu akka danda'u ragaan walfakkaatu hin jiru. Lammaffaa, ofii lilmoon galchuun qajeelfamoota adeemsaa maxxanfaman irraa murtaa'uu hin danda'u. Gad-fageenya to'achuun wanta nageenyaaf murteessaadha: gubbaa gogaatti baay'ee dhihoo galchuun madaa banamaa fi du'a tishuu fiduu danda'a; baay'ee gadi galchuun ykn mala jarmii irraa bilisa hin taane fayyadamuun immoo malaa kuufamuu fi caasaa qaamaa miidhuu danda'a. Sadaffaa, meetiiliin buluu lilmoon kennamu kan Ameerikaa keessatti daldalaan gurguramu, methemoglobinemia boodarra argame ujummoo dhiigaa keessatti kennuun yaaluuf mallattoo hayyamaa qaba; kanaaf gogaa naannoo qaawwa sagaraa keessatti fayyadamuun fayyadama hayyama mallattoo isaa irratti hin ibsamneedha. Dubbistoonni qorichoota sirna serotoninii irratti hojjetan fudhatan, akeekkachiisa sindroomii serotoninii fi walitti bu'iinsa qorichootaa, kan armaan gaditti bal'inaan ibsame, illee ilaalu qabu.
Dura adda baasaa: hooqsisuu baay'een sababa qaba
Pruritus ani mallattoo ibsa malee dhukkuba tokko qofa miti. Qajeelfamoonni sababoota lammaffaa akka kan qaawwa sagaraa fi karaa sagaraa, gogaa, infekshinii, qaama guutuu, aarsuu, fi madda sammuu qabanitti ramadu; sababa hin beekamne jechuun dura seenaa fayyaa, qorannoo qaawwa sagaraa fi karaa sagaraa anoscopy waliin, fi qorannoowwan kaayyeffataman akka gaggeeffaman gorsu. Qajeelfamoonni hojii Waldaa Xaaliyaanii Baqaqsanii Yaaluu Mar'imaan Guddaa fi Karaa Sagaraa sakatta'iinsa kana ibsu; wantoota argaman irratti hundaa'uun saamuda haquun ykn gogaa irraa ciruun fudhachuu, qorannoowwan laaboraatorii, qorannoo alerjii wanta gogaa irratti maxxansuun taasifamu, fi baayoopsii filataman dabalata.
Sababoota beekamoo keessaa haqamuu qaban babaasii, baqaqa qaawwa sagaraa, fiistulaa, dabalata gogaa xixiqqoo, sagaraa suuta keessaa ba'uu ykn sagaraa to'achuu dadhabuu, qaama keessaa gad ba'uu, fi wartii jiru. Kana waliin saamunaa, huccuu jiidhaa ittiin qulqulleessan, urgooftuu, fi oomishaalee gogaa irratti dibaman irraa dermatitis tuqaatiin dhufu, akkasumas jiidhina fi faalama sagaraa dhokataa ilaaluu barbaachisa. Dhukkuboonni gogaa fakkaatan psoriasis, lichen sclerosus, fi lichen simplex chronicus dabalatu. Infekshinoonni Candida, dermatophytes, raammoo pinworm, scabies, fi sababoota walqunnamtii saalaatiin daddarban dabalatu. Haalonni qaama guutuu waliin walqabatan sukkaara, dhukkuba tiruu yaa'a hadhooftuu danqu, dhukkuba kalee yeroo dheeraa, fi rakkoolee taayirooyidii dabalatu. Miidhaawwan itti fufan, bifa baramaa hin qabne, ykn madaa banamaa qaban, neoplasia seelota uwwisa qaawwa sagaraa keessaa ykn dhukkuba Paget harma alaa ta'uu isaanii haquuf baayoopsii barbaadu. Garee baay'ee xiqqaa, sakatta'iinsa kanaa fi yaala tarkaanfiiwwan salphaa fayyadamu erga argatee booda illee mallattooleen cimoo itti fufan qabu qofatu lilmoon galchuuf ilaalama; kunis ejjennoo qajeelfama dhukkubsattootaa ASCRS ti.
Xiinxalli walitti qabaa 2023 maal argate
Walitti qabaan bal'aan xiinxala walitti qabaa garee tokkoo kan Jia fi hiriyoonni isaa 2023 gaggeessan dha; qorannoowwan 7 fi dhukkubsattoota 225 walitti qabe. Erga yeroo tokko lilmoon galchanii booda mallattoon dhabamuun dhibbeentaa 76.1 ture (daangaa amanamummaa dhibbeentaa 95: 64.9 hanga 87.3); yeroo lammaffaa galchanii booda gara dhibbeentaa 85.4 tti ol ka'e. Mallattoon dhabamee turuun gabaafame waggaa tokko irratti dhibbeentaa 75.3 fi waggaa sadii irratti dhibbeentaa 77.3 ture; waggaa shan irratti gara dhibbeentaa 24.0 tti gadi bu'e.
Lakkoofsi kun of eeggannoodhaan dubbifamuu qaba. Qorannoowwan walitti qabaman tuuta dhukkubsattootaa garee to'annoo hin qabne, 1979 hanga 2019 gaggeeffaman turan; maloonni, cimina furmaataa fi safartuuwwan bu'aa isaanii garaagara turan, garaagarummaan istaatistikiis ol'aanaa ture. Dhibbeentaawwan yeroo dheeraa garee tokko waggaa shaniif hordofame irraa hin dhufne. Qorannoowwan xixiqqoo garaagaraatu yeroo garaagaraatti ragaa kenne; kanaaf lakkoofsi waggaa shanii amanamummaa cimaa hin qabu. Rakkooleen yeroo baay'ee mul'atan gogaa irratti halluun buluu yeroo muraasaaf turuu fi miirri naannoo qaawwa sagaraa hadooduu turan. Taateewwan gabaafaman keessaa infekshinii gogaa fi tishuu isaa jalaa, dhiiga tishuu keessatti kuufamu, sagaraa suuta keessaa ba'uu yeroo muraasaa, fincaan qabamuu, malaa gogaa gubbaatti kuufamuu, fi miira jijjiirame yeroo dheeraaf turu jiru. Keessattuu, gabaasni duraanii du'a tishuu gogaa kan Eusebio fi hiriyoonni isaa (1990) dhiyeessan qorannoowwan torban walitti qabaman keessaa hin turre; kanaaf jechoonni nageenya ilaalchisee xiinxala walitti qabaa keessatti tasgabbii kennan, duuti tishuu gonkumaa hin mudanne jechuu miti. Cuunfaan keenya waa'ee nageenya meetiiliin buluu taateewwan kana haala isaanii keessatti ibsa.
Qorannoon tokko inni guddaan maal argate
Qorannoon dhuunfaa inni guddaan gamaaggama duubatti deebi'anii kuusaa ragaa gara fuulduraatti walitti qabame irratti Kim fi hiriyoonni isaa 2019 gaggeessan dha. Dhukkubsattoota 362 hooqsisuu qaawwa sagaraatiin dhufan keessaa, 259 yaala tarkaanfiiwwan salphaa fayyadamuun fooyya'an; 103 mallattoolee cimoo yaalaaf hin deebine qaban hafanii, gogaa keessatti lilmoon galchuun yaalaman. Qajeelfamni adeemsichaa 5 mL furmaata bu'uuraa meetiiliin buluu dhibbeentaa 1 ta'e fi 15 mL lidocaine dhibbeentaa 1 ta'e walitti make; kun dhangala'aa lilmoon galfamu 20 mL, ciminni makaa dhumaa tilmaamaan dhibbeentaa 0.25 ta'e kenne. Suuxxii naannoo teessumaa jalatti kennama. Garaagarummaan cimina furmaata bu'uuraa fi cimina makaa dhumaa gidduu jiru barruulee qorannoo keessatti irra deddeebi'ee mul'ata: barruuleen dhibbeentaa 1 jedhan yeroo baay'ee furmaata bu'uuraa ibsu malee makaa qal'ifamee dhugumaan lilmoon galfame miti.
Torban ja'a irratti, dhukkubsattoota hordofaman 96 keessaa 87 (dhibbeentaa 90.6) akka fooyya'anitti ramadaman. Dhukkubsattoonni saddeet booda irra deebi'anii lilmoon galchuu argatan; shan irratti fooyya'iinsi mul'ate. Waggaa sadii irratti, dhukkubsattoota madaallii yeroo dheeraatiif argaman 62 keessaa 53 (dhibbeentaa 85.5) fooyya'anii turan; jalqaba irratti yaalaaf deebii kennan 53 keessaa 4 (dhibbeentaa 7.5) irratti mallattoon irra deebi'e. Hordoffii keessaa bahuun lakkoofsa kana irratti daangaa kaa'a: dhukkubsattoota jalqabaa 103 keessaa ragaa waggaa sadii kan kennan 62 qofa turan. Halluun buluu gogaa irratti hafuun torban ja'a irratti 96 keessaa 84 (dhibbeentaa 87.5) keessatti itti fufe; yeroo baay'ee gara torban afuriitti hir'atee bakka xixiqqoo fiixee marfee fakkaatanitti hafaa ture. Dhiigni tishuu keessatti kuufamuun 62 keessaa 6 (dhibbeentaa 9.7) irratti mudatee ofumaan bade. Barreessitoonni garee isaanii keessatti sagaraa suuta keessaa ba'uu, infekshinii gogaa fi tishuu isaa jalaa, du'a tishuu, ykn malaa kuufamuu akka hin argine gabaasan.
Gabatee qulqullina qorannoo fi hordoffii
Gabateen armaan gadii wabii ijoo gamaaggama kanaati. Ciminni furmaataa mallattoo urjii qabu tilmaama makaa dhumaati; sababni isaas barruuleen hedduun cimina furmaata bu'uuraa qofa gabaasaniiru.
| Qorannoo | Saxaxa fi dhukkubsattoota | Qajeelfama lilmoon galchuu | Hordoffii | Bu'a qabeessummaa fi irra deebi'uu | Bu'aawwan miidhaa |
|---|---|---|---|---|---|
| Wolloch fi Dintsman, 1979 | Tuuta dhukkubsattootaa, n=9 | Tilmaamaan 10 hanga 15 mL furmaata 1%, gogaa jala | Ji'oota 3 hanga 15 | Yeroo jalqabaa lilmoon galchanii booda 9 keessaa 8 fooyya'an; irra deebi'anii booda 9 keessaa 9 | Ho'a qaamaa guyyaa tokkoof ta'u, 9 keessaa 1 |
| Eusebio, Graham, fi Mody, 1990 | Tuuta dhukkubsattootaa, n=23 | Hanga 30 mL furmaata 0.5%, gogaa keessatti facaafamee galfamu | Yaalaaf deebii kennan torban 12 caalaa, gariin hanga waggaa 9 | Jalqabatti 23 keessaa 21 deebii guutuu ykn muraasa kennan; hordoffii dheeratuun, deebii kennan 18 keessaa 4 (22%) irratti irra deebi'e | Du'a tishuu gogaa furdina guutuu, 23 keessaa 3 (13%), tishuu du'e baasuu barbaade |
| Farouk fi Lee, 1997 | Tuuta gara fuulduraatti hordofame, n=6 | 10 mL furmaata bu'uuraa 1% dabalataan qoricha suuxxii fi furmaata soogiddaa, makaa dhumaa tilmaamaan 0.44%* | Gatii giddugaleessaa waggaa 3, daangaa 2 hanga 5 | Jalqabatti 6 keessaa 5 fooyya'iinsa guddaa argatan; irra deebi'uun walitti qabame waggaa 1 irratti tilmaamaan 20%, waggaa 2 irratti 40%, waggaa 3 irratti 60% | Fincaan qabamuu, malaa gogaa gubbaatti kuufamuu, to'achuu dadhabuu yeroo muraasaa, tokkoon tokkoon isaanii 6 keessaa 1 |
| Botterill fi Sagar, 2002 | Tuuta gara fuulduraatti hordofame, n=25 | 5 mL furmaata bu'uuraa 1% dabalataan lignocaine fi hydrocortisone, makaa dhumaa tilmaamaan 0.25%* | Gatii giddugaleessaa ji'oota 11, daangaa 2 hanga 25 | Yeroo tokko lilmoon galchanii booda 25 keessaa 16 mallattoo irraa bilisa; irra deebi'anii booda 25 keessaa 22 (88%) | Sagaraa suuta keessaa ba'uu yeroo muraasaa, 25 keessaa 1, tilmaamaan guyyaa 2 |
| Mentes fi kanneen biroo, 2004 | Gara fuulduraatti hordofame, ramaddii carraa hin qabne, n=30 | Tilmaamaan 15 mL makaa dhumaa 1%, furmaata bu'uuraa 2% tilmaamaan 1:1 qal'ifame irraa, gogaa keessattiifi gogaa jala gubbaatti | Baay'eedhaaf ji'oota 12; ji'oota 5 hanga 24 | Ji'a 1 irratti 30 keessaa 24 mallattoo irraa bilisa; irra deebi'anii yaalamuu booda tilmaamaan 30 keessaa 28; ji'oota 12 irratti 30 keessaa 23; irra deebi'uun tilmaamaan 28 keessaa 5 (18%) | Infekshinii gogaa fi tishuu isaa jalaa ofumaan dhaabbate, 30 keessaa 2 (7%) |
| Sutherland, Faragher, fi Frizelle, 2009 | Tuuta gara fuulduraatti ogeessa baqaqsanii yaaluu tokkoon hordofame, n=49 | 10 mL furmaata bu'uuraa 1% dabalataan bupivacaine adrenaline waliin fi methylprednisolone, makaa dhumaa tilmaamaan 0.32%* | Irra caalaa torban 4 fi 8 | Fooyya'iinsa 49 keessaa 47 (96%); yeroo tokko lilmoon galchanii booda 49 keessaa 28 irratti guutumaan bade, irra deebi'anii booda 49 keessaa 32 (65%) | To'annoon sagaraa jijjiiramuu 49 keessaa 7 (14%), tilmaamaan guyyaa 10 hanga torban 6 keessatti bade; miirri hir'achuun nama rakkisu 49 keessaa 2 (4%) |
| Samalavicius fi kanneen biroo, 2012 | Tuuta gara fuulduraatti hordofame, n=10 | Akka gabaafametti 15 mL furmaata 1%, gogaa keessatti | Gatii giddugaleessaa ji'oota 47, daangaa 29 hanga 60 | Torban 4 keessatti 10 keessaa 10 irratti bade; hordoffii dheeraan 10 keessaa 8 (80%) irratti irra deebi'e | Hadooduu fi halluun gogaa irratti hafuu yeroo muraasaa; dhiita'uu hanga tilmaamaan ji'oota 2; duuti tishuu hin gabaafamne |
| Kim, Kim, fi Lee, 2019 | Gamaaggama duubatti deebi'anii kuusaa ragaa gara fuulduraatti walitti qabame, n=103 yaalaman | 5 mL furmaata bu'uuraa 1% dabalataan 15 mL lidocaine 1%, makaa dhumaa tilmaamaan 0.25%* | Torban 6 (103 keessaa 96) fi waggaa 3 (103 keessaa 62) | Torban 6 irratti 96 keessaa 87 fooyya'an (91%); waggaa 3 irratti 62 keessaa 53 fooyya'an (86%); deebii kennan 53 keessaa 4 (8%) irratti irra deebi'e | Torban 6 irratti halluun gogaa irratti hafuu 96 keessaa 84 (88%); dhiiga tishuu keessatti kuufamu 62 keessaa 6 (10%); sagaraa suuta keessaa ba'uu, infekshinii gogaa fi tishuu isaa jalaa, du'a tishuu, ykn malaa kuufamu hin jiru |
Haalli tarreewwan keessatti mul'atu wal fakkaata. Deebiin jalqabaa yeroo baay'ee ol'aanaa dha; garuu tilmaamni irra deebi'uu dhukkubsattoonni hammam akka hordofaman fi meeqatu hordoffii keessa akka hafu irratti baay'ee hundaa'a. Samalavicius jalqaba irratti dhibbeentaa 100 mallattoon akka bade, garuu gatii giddugaleessaa ji'oota 47 irratti dhumaaf dhibbeentaa 80 irratti akka irra deebi'e gabaase; Kim immoo yaalaaf deebii kennanii hordoffii keessa turan irratti waggaa sadiitti irra deebi'uun dhibbeentaa 8 gadi akka ta'e gabaase. Saamudoonni xixiqqoon, lilmoon galchuun irra deebi'amuu, safartuuwwan bu'aa garaagaraa, fi hordoffii keessaa bahuun walbira qabuu kallattii amanamaa hin taasisan.
Daangaawwan dubbistaan yaadachuu qabu
Qorannoon ramaddii carraa qabu tokko illee adeemsa kana hin deeggaru. Tilmaamni bu'a qabeessummaa armaan olii hundi tuuta dhukkubsattootaa garee to'annoo hin qabne ykn garee duubatti deebi'anii qoratan irraa dhufa; kanaaf deebii qoricha fakkeessaa, gatiiwwan gara giddugaleessaatti deebi'uu, fi tarkaanfiiwwan qulqullinaa yeroo wal fakkaatu fudhataman dhiibbaa yaalichaa irraa adda baasuun hin danda'amu. Qajeelfamoonni adeemsaa sadarkaa gogaa itti lilmoon galchan, hamma dhangala'aa, akka ciminni furmaataa gabaafamu, qoricha suuxxii waliin makamu, fi fayyadama isteeroyidii irratti garaagarummaa qabu; kun hammi qorichaa sadarkaa tokkoon murtaa'e akka hin jirre agarsiisa: cimina makaa dhumaa walbira qabaa malee mallattoo furmaata bu'uuraa miti. Tuutni dhukkubsattoota 6 hanga 103, taateewwan muraasa mudatan akka garmalee miira qabaachuu ykn deebii qaama guutuu hammam akka mudatan murteessuu hin danda'u; qorannoowwan baay'ee keessatti hordoffiin mallattoon yeroo dheeraa booda irra deebi'uu adda baasuuf godhamu guutuu miti.
Seenaan du'a tishuu ifatti ibsamuu qaba. Tuuta Eusebio kan 1990 keessatti dhukkubsattoota 23 keessaa sadii irratti duuti tishuu gogaa furdina guutuu mudatee, tishuu du'e baasuu barbaade. Sana booda maloonni gara makaa dhumaa caalaatti qal'ifamee fi gadi fagoo osoo hin taane gogaa keessatti galchuutti jijjiiramaniiru; tuutawwan boodarraa rakkoolee salphaa gabaasu. Garuu taateen duraanii sun galmee keessatti jira, adeemsa kana salphaatti fudhachuu irraa of qusachuu akka qabu akeeka.
Akeekkachiisni qorichaa qaama guutuu ilaallatus akka qajeeltootti hojii irra oola. Odeeffannoon ajaja meetiiliin buluu lilmoon kennamuu yeroo ammaa qorichoota sirna serotoninii irratti hojjetanii fi opioid waliin sindroomii serotoninii lubbuu galaafachuu danda'u ilaalchisee akeekkachiisa saanduqa keessatti kaa'ame qaba; gabaasota anaafilaksis tarreessa, akkasumas hir'ina G6PD fi halluu thiazine irratti garmalee miira qabaachuu cimaa keessatti fayyadamuu dhorka. Akeekkachiisni kun irra caalaa ujummoo dhiigaa keessatti kennuun qaama guutuu irratti fayyadamuu irraa madde; erga naannoo qaawwa sagaraa keessatti lilmoon galchanii booda hammi qaama guutuu bira ga'u sirriitti hin madaalamne. Kanaaf akeekkachiisni kun dhimma kanaaf hin ilaallatu jedhamee fudhatamuu hin danda'u. Adeemsa meetiiliin buluu kamiyyuu dura, qorichoota dhiphina sammuu yaalan hunda, opioid hunda, fi haala G6PD keessanii beeksisaa.
Eenyutu ogeessa yaalaa waliin irratti mari'achuu danda'a
Namoonni yaala kanaaf ilaalaman baay'ee muraasa: sababoonni lammaffaa erga barbaadamanii fi tarkaanfiiwwan yaalaa salphaan erga hin milkoofne booda, hooqsisuu sababa hin beekamne itti fufu qabu; hooqsisuun sunis halluun gogaa irratti hafuu, hadooduu, fi balaa xiqqaa infekshinii ykn to'annoo sagaraa jeeqamuu akka wal-jijjiirraa fudhatama qabuutti ilaaluuf gahaa ta'ee cimaa ta'uu qaba. Tartiiba yeroo mallattooleen mul'atan, yaalawwan duraanii guyyaa isaanii waliin, gabaasota qorannoo anoscopy fi baayoopsii kamiyyuu dabalatan, akkasumas tarree qorichootaa guutuu fidaa. Gaaffileen gargaaran gaaffilee waa'ee meetiiliin buluu ogeessa yaalaa gaafachuu qabdan keessatti walitti qabamaniiru. Ogeessa sakatta'iinsa sababa adda baasuu irra darbu irraa lilmoon galchuu hin barbaadinaa; ofii keessaniin lilmoon galchuuf immoo gonkumaa hin yaalinaa.