Barruu qorannoo
Meetiiliin buluu fi dhiibbaa dhiigaa: akkaataa hojii, itti fayyadama yaalaa, fi balaa
Meetiiliin buluun dhiibbaa dhiigaa ol kaasuu danda'a, keessumaa dhukkubsattoota ujummooleen dhiigaa isaanii garmalee bal'atanitti karaa ujummoo dhiigaa yeroo kennamu. Dhiibbaan kun gosa shookii tokko tokko keessatti maaliif akka qorannoon irratti gaggeeffamu ibsuuf gargaara. Kun meetiiliin buluu dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa baramaa yaaluuf akka fayyadu hin mirkaneessu; akkasumas dhiibbaa dhiigaa ol aanaa yaaluuf yaala mirkanaa'e miti.
Nama oomisha afaaniin fudhatamu fayyadamuuf yaaduuf, gaaffiin faayidaa qabu caalaatti adda baafamee dhihaata: nama seenaa fayyaa kana qabu keessatti, qophii qorichaa kana karaa kanaan fudhachuun dhiibbaa akkamii akka geessisu ragaan tilmaamsisu maali? Qorannoowwan hospitaalaa armaan gadii tilmaama sana hin kennan.
Mormiin ujummoolee dhiigaa maaliif barbaachisaa ta'e
Ujummooleen dhiigaa onnee irraa dhiiga geessan maashaa lallaafaa bal'ina keessaa isaanii jijjiiru qabu. Maashaan yeroo laafu karaan dhiigni keessa yaa'u bal'ata; yeroo kottoonfatu immoo dhiphata. Marsaa dhiigaa guutuu keessatti, kun mormii ujummoolee dhiigaa guutuu qaamaaf gumaacha. Dhiibbaan dhiigaa hamma dhiiga onneen raabsu irrattis waan hundaa'uuf, mormii jijjiiruun qofti deebii guutuu hin murteessu.
Karaan maashaan itti laafu tokko naayitiriik oksaayidii, yookaan NO, irraa jalqaba. Inni guwaaniileet saaykilees bulbulamu, gabaabinaan sGC, hojiitti kaasa; kunis ergamaa seelii keessaa saayiklik GMP, yookaan cGMP, uuma. Dabarsi mallattoo kanaan uumamu maashaan lallaafaan akka laafu taasisa.
Meetiiliin buluun karaa kana gufachiisuu danda'a. Haa ta'u malee, guutummaatti sGC qofa kan ugguru jechuun akkaataa hojii qorichaa isaa garmalee salphisa. Hojii yaalii Mayer fi hiriyoonni isaa uumama naayitiriik oksaayidii irratti gaggeessan keessatti, laafuun ujummoolee dhiigaa adda baafamanii fi dabarsi mallattoo seelota keessaa ujummoo dhiigaa haguugan, dhiibbaa sGC kallattiin hojiitti kaasuun uumamu caalaa meetiiliin buluuf miira qaban. Bu'aan kun sadarkaa duraa irratti uumama NO irrattis dhiibbaa akka qabu agarsiise. Yaaliiwwan akkanaa hojii ujummoolee dhiigaa irratti raawwatamuu danda'u ibsu; nama tokkoof safartuun dhiibbaa dhiigaa mana isaa keessatti fudhatamu hammam akka jijjiiramu hin himan.
Fakkiin fuula jalqabaa hariiroo salphifame kana, jechuunis jabina maashaa ujummoolee dhiigaa fi mormii isaanii gidduu jiru, agarsiisa. Fakkiiwwan ujummoolee isaa yaada ibsuuf qophaa'an malee, jijjiirama dhukkubsataa irraa yookaan yaalii hamma qorichaa fi deebii isaa irraa safarame miti.
Ragaan yaalaa dhugumaan maal qore
Vasoplegia jechuun jabinni maashaa ujummoolee dhiigaa baay'ee hir'achuu dha; yeroo baay'ee haala akka baqaqsanii yaaluu onnee guddaa yookaan dhukkuba cimaa keessatti irratti mari'atama. Mormiin waan hir'ateef, hammi dhiiga onneen raabsu idilee yookaan ol aanaa ta'us dhukkubsataan dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa qabaachuu danda'a. Kun dhiibbaa gadi aanaa irra caalaa dhiiga dhabuu yookaan dandeettii onneen dhiiga raabsu dadhabuu irraa dhufu irraa adda.
Gabateen kun yaala erga vasoplegia uumamee booda kennamu, dhukkubsattoota baqaqsanii yaalamaniif filataman keessatti ittisa taasifamu, fi yaala dabalataa shookii sepsis irraa dhufuu adda baasa. IV jechuun karaa ujummoo dhiigaa jechuudha. Kun haala qorannoon keessatti qorichi itti kenname malee, qajeelfama itti kennamu miti.
| Karaa kenninsaa fi haala yaalaa | Garee qorannichaa fi walbira qabuu | Waan safarame yookaan argame | Waan bu'aan kun mirkaneessuu hin dandeenye |
|---|---|---|---|
| Meetiiliin buluu IV baqaqsanii yaaluu onnee booda | Levin fi kkf., 2004: dhukkubsattoota 56 baqaqsanii yaaluu booda vasoplegia qaban, meetiiliin buluu yookaan plaaseeboo akka argatan carraan ramadaman | Dhukkubsattoota yaalaman hunda keessatti vasoplegia sa'aatii ja'a gadi ture; garee to'annoo keessaa saddeet sa'aatii 48 ol itti fufe. Duuti 0/28 fi 6/28 ture. | Yaaliin baqaqsanii yaaluu xiqqaa fi addatti murtaa'e, faayidaa waliigalaa lubbuun turuu yookaan yaala dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa dhukkubsattoota hospitaala hin ciisneef mirkaneessuu hin danda'u. |
| Meetiiliin buluu IV baqaqsanii yaaluu kara-biraa ujummoolee dhiigaa onnee dura | Ozal fi kkf., 2005: dhukkubsattoota balaa olaanaa qaban keessaa filataman 100; baqaqsanii yaaluu dura bulbulama 1% suuta kennuu fi meetiiliin buluu kennuu dhiisuu wal bira qabuu | Vasoplegia dhukkubsattoota 0/50 fi 13/50 keessatti uumame. Kun yeroo baqaqsanii yaaluu naannoo sanatti ittisa taasifame malee, yaala dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa yeroo dheeraa miti. | Bu'aan kun ittisaaf afaaniin fayyadamuu hin deeggaru; akkasumas haala baqaqsanii yaaluu kanaan alatti eenyu akka irraa fayyadamu adda hin baasu. |
| Meetiiliin buluu IV kunuunsa shookii sepsis irraa dhufu irratti dabalame | Ibarra-Estrada fi kkf., 2023: ga'eessota 91 xiinxalaman; guyyaatti sa'aatii ja'aaf suuta kennuu, yeroo sadiif, fi plaaseeboo soodiyem-kilooraayidii walsimu wal bira qabuu | Yeroon giddugaleessaa qorichoota ujummoolee dhiigaa dhiphisan dhaabuuf fudhate sa'aatii 69 fi 94 ture. Duutii fi yeroon deeggarsa hargansuu wal fakkaataa turan. | Qorichoota ujummoolee dhiigaa dhiphisan dafee dhaabuun, lubbuun turuun fooyya'uu yookaan namoota fayyaa keessatti dhiibbaan dhiigaa haala tilmaamamuu danda'uun ol ka'uu mirkaneessu miti. |
| Qoricha IV hayyamame kan methemoglobinemia booda argameef kennamu | Odeeffannoo ajaja qorichaa PROVAYBLUE; yaala hemoogiloobiinii idilee hin taane malee, yaalii dhiibbaa dhiigaa miti | Dhiibbaan dhiigaa ol aanaan dhiibbaawwan hin barbaadamne oomishaalee gosa meetiiliin buluu irratti gabaafaman keessaa tokko. | Tarreen dhiibbaawwan hin barbaadamne, oomisha afaaniin fudhatamu gabaa irratti gurguramuun dhiibbaan dhiigaa ol ka'uuf carraan yookaan hammi isaa hammam akka ta'e hin tilmaamu. |
| Fayyadamtoonni dhiibbaa dhiigaa ol aanaa yookaan gadi aanaaf afaaniin fayyadamuu | Barreeffamoota saayinsii barruu kanaaf barbaadaman keessatti yaaliin yaalaa to'atame kallattiin dhimma kanaaf hojjetu hin argamne | Qorannoowwan IV armaan olii galma dhiibbaa dhiigaa yookaan sagantaa afaaniin fudhachuu mirkanaa'e hin kennan. | Yaalii barbaadame keessaa dhabamuun, nageenya mirkaneessuu yookaan yeroo afaaniin fudhatamu hundatti dhiibbaa akka jijjiiru mirkaneessuu miti. |
Yaalii shookii sepsis irraa dhufuu keessatti, gareewwan lamaan kunuunsa cimaa argatan; kunis noorepineefriin, haayidirookoortizoon, fi yeroo barbaachisutti vaasoopiresiin dabalata. Yaalli noorepineefriin kennuun jalqabamee sa'aatii 24 keessatti jalqabe. Ogeessonni yaalaa qorichoota ujummoolee dhiigaa dhiphisan galma dhiibbaa murtaa'e irratti hundaa'uun sirreessan; gaaffiin ijoo dhukkubsattoonni qorichoota sana yeroo gabaabaaf barbaaduu isaanii ture. Dhukkubsattoonni sababoota balaa barbaachisoo hedduu qaban, kanneen dhiheenya SSRI fayyadamanii fi seenaa hanqina G6PD qaban dabalatee, qorannicha keessaa hambifaman. Filannoowwan akkaataa qorannichaa kun faayidaa fi nageenya hiikuu keessatti barbaachisoo dha.
Sakatta'iinsi bal'aan yaaliiwwan yaalaa vasoplegia fi shookii sepsis irraa dhufuu ragaa kunuunsa cimaa kana caalaatti bal'inaan ilaala.
Meetiiliin buluun dhiibbaa dhiigaa gadi buusaa?
Sababni hojii ujummoolee dhiigaa armaan olii laafuu garmalee hir'isuu agarsiisa malee, dhiibbaa dhiigaa ol aanaa yaaluu miti. Namni tokko meetiiliin buluu erga fudhatee booda safartuun gadi aanaa argamuun qofti dhiibbaa qorichaa mirkaneessuu hin danda'u. Haalli qaamni itti taa'u, boqonnaan, mala safartuu, qorichoonni biroo, fi haalli akka safartuun fudhatamu taasise hundi walbira qabuu sana jijjiiruu danda'u.
Akkasuma, safartuun ol aanaan waan madaalamuu qabu malee, adeemsi barbaadamu tokko hojiitti ka'uu isaa kan mirkaneessu miti. Yaalli yaalaan faayidaa qabu lakkoofsa meeshaa hordoffii irratti mul'atuun alatti, mallattoolee, dandeettii hojii, dhiibbaawwan hin barbaadamne, fi bu'aawwan irratti ragaa barbaada.
Garaagarummaan kun himannoowwan meetiiliin buluu POTS fi dandeettii dhaabbannaa obsuu dhabuu irratti dhihaatan irrattis ni hojjeta. Mallattooleen yeroo dhaabbatan mul'atanii fi jijjiiramni saffisa rukuttaa onnee ragaa yaalaa mataa isaanii barbaadu; shookiin vasoplegia irraa dhufu garee qorannoo adda ta'e dha.
Haalli qorichootaa gaafficha jijjiira
Meetiiliin buluu fayyadamuuf yaaduu dura tarree qorichoota fudhattan guutuu ogeessa yaalaa yookaan ogeessa qorichaatti geessaa. Haalonni sadan xiyyeeffannoo addaa barbaadu:
- Qorichoota serotooniinii irratti hojjetanii fi opioids. Asxaan oomisha IV walitti makinsi kun siindiroomee serotooniinii lubbuu galaafachuu danda'u akka fidu akeekkachiisa. Dhiibbaan dhiigaa tasgabbaa'aa hin taane jeeqamuu, ho'a qaamaa, dafqisiisuu, hollachuu, yookaan maashaan garmalee jabaachuu wajjin uumamuu danda'a. Kun yaaddoo summummaa ti malee, deebii ujummoolee dhiigaa barbaadamu miti. Qajeelfama walnyaatinsa qorichootaa meetiiliin buluu ilaalaa.
- Qorichoota NO fi cGMP irratti hojjetan. Naayitireetii fi qorichoonni PDE5 ugguran kan akka sildenafil sirna dabarsa mallattoo kana keessatti hirmaatu. Asxaan sildenafil hojii isaa ujummoolee dhiigaa bal'isuu fi walnyaatinsa naayitireetii ibsa. Fakkii karaa adeemsaa keessatti xiyyi kallattii wal faallaa agarsiisu, meetiiliin buluun dhiibbaa qoricha biraa haala nageenya qabuun hambisuu akka danda'u hin agarsiisu.
- Ajaja qorichaa dhiibbaa dhiigaa duraan jiru. Safartuun meetiiliin buluu booda argamu yaala ajajame darbuu, bakka buusuu, yookaan dabaluuf bu'uura miti. Ogeessi qoricha ajaje waan fudhatame madaaluu akka danda'uuf, oomisha, cunqina isaa, hamma, karaa itti fudhatame, yeroo, safartuuwwan, fi mallattoolee galmeessaa.
Dhiibbaan dhiigaa kutaa tokko qofa kan madaallii nageenyaa waliigalaa ti. Fakkeenyaaf, asxaan IV balaa seelonni dhiigaa diimaan diigamuu irraa kan ka'e namoota hanqina G6PD qaban keessatti itti fayyadamuu dhorka. Safartuun idilee meeshaa harkatti maramuun argamu rakkoo sana yookaan walnyaatinsa qorichootaa akka hin jirre mirkaneessuu hin danda'u.
Yeroo safartuun xiyyeeffannoo hatattamaa barbaadu
Ga'eessota ulfa hin taaneef, American Heart Association safartuu sistoolikii 180 ol fi/yookaan diyaastoolikii 120 ol ta'eef tarkaanfii hatattamaa gorsa. Dhukkubbiin qomaa, hafuura kutuun, dadhabbiin, jijjiiramni arguu, yookaan dubbachuun rakkachuun yoo jiraate, tajaajila balaa tasaa battalumatti waamaa. Mallattooleen haaraan yaaddessan yoo hin jirre, yoo xiqqaate daqiiqaa tokko booda irra deebi'aa safaraa; ammallee ol aanaa sana ta'ee yoo hafe ogeessa fayyaa dafaa qunnamaa.
Erga fudhatanii booda kufuu, hargansuun baay'ee rakkachuu, yookaan siindiroomeen serotooniinii shakkamuu yoo jiraate, safartuun meeshaa harkatti maramu maal iyyuu ta'u gargaarsa balaa tasaa barbaadaa. Lakkoofsa ol aanaa yookaan gadi aanaa sirreessuuf meetiiliin buluu dabalataa hin fudhatinaa.