Barruu qorannoo
Faayidaawwan methylene blue: waan qorannoon namoota irratti deeggaru
Methylene blue fayyadama yaalaa mirkanaa'e qaba; garuu kun dabalata fayyaa waliigalaa ta'uu isaa hin mirkaneessu. Qorannoon namoota irratti gaggeeffame yaaliiwwan xixiqqoo yaadannoo fi meetaabolizimii sammuu irratti, qorannoowwan gareewwan dhukkubsattootaa murtaa'an irratti, fi bu'aawwan himannoowwan beekamoo anniisaa dabaluuf dhiyaatan waliin wal hin simne of keessatti qabata. Gaaffiin faayidaa qabu: faayidaan kun nama kamiif, bu'aa kamiin madaalame?
Qorichi adeemsa dhukkubaa murtaa'e sirreessuu danda'a; garuu sirna duraanuu fayyaa qabu fooyyessuu dhiisuu danda'a. Jijjiiramni suuraa qorannoo sammuu irratti mul'atu wanti tokko hojii baayoloojii akka qabu agarsiisuu danda'a; garuu namni tokko caalaatti ifatti akka yaadu hin agarsiisu. Garaagarummaa kana eeguun akkaataa ragaan itti hubatamu jijjiira.
Faayidaan mirkanaa'e maal?
Ameerikaa keessatti, odeeffannoon ajaja qorichaa ProvayBlue ujummoo dhiigaatiin kennamuu methemoglobinemia boodarra uumamu ga'eessotaa fi daa'imman keessatti yaaluuf akka oolu ibsa. Haala kana keessatti, oksideeshiniin heemogiloobiinii jijjiira; kanaan oksijiinii akka idileetti baachuu hin danda'u. Methylene blue heemogiloobiinii jijjiirame sana gara bifa hojii isaa raawwatutti deebisuuf gargaara.
Kun yaala murtaa'e qophii qorichaa, karaa itti kennamu, adda baasuu dhukkubaa, fi hordoffii ifatti ibsaman qabu dha. Kun dhangala'aan afaaniin fudhatamu kan daldalaan gurguramu nama methemoglobinemia hin qabne keessatti geejjiba oksijiinii dabala ykn fayyaa fooyyessa jechuu miti. Garaagarummaan kun waan mirkanaa'e irratti xiyyeeffata; wantichi hojii baayoloojii qabaachuu fi dhabuu isaa irratti miti.
Gabatee ragaa himannaa tokkoon tokkoo
Gabateen kun bu'aawwan dhukkubsattootaa safartuuwwan yaalii irraa adda baasa. Kun kaartaa ragaa dhimma murtaa'e irratti xiyyeeffatu dha; tarree fayyadamawwan yaadaman hunda miti. Argannoon gaariin tokko haalawwan qorannoo agarsiifaman irratti hojjeta.
| Himannaa faayidaa | Garee hirmaattotaa fi haalawwan qorannoo | Bu'aa madaalamee fi argannoo | Daangaa ijoo |
|---|---|---|---|
| Methemoglobinemia boodarra uumamu yaaluu | Ga'eessotaa fi daa'imman oomisha ajaja qorichaatiin ujummoo dhiigaatiin kennamu fudhatan | Heemogiloobiinii hojii isaa raawwatu deebisuun bu'uura fayyadama hayyamame armaan olii ti | Yaala dhukkuba murtaa'eef oolu malee, ragaa fayyaa waliigalaa fooyyessuu miti |
| Yaadannoo ykn xiyyeeffannaa fooyyessuu | Yaalii ramaddii carraa 2016: ga'eessota fayyaa qaban 26; yeroo tokko afaaniin kennuu fi pilaaseeboo wal bira qabuu; sa'aatii tokko booda qorachuu | Sochii sammuu hojii raawwatamu waliin walqabatu keessatti jijjiirama; garee methylene blue keessatti deebiiwwan sirrii waan yaadatanii deebisuu irratti fooyya'iinsa gara 7% | Walbira qabni bu'aa qorichaa fi yeroo amala irratti qabu hiika istaatistiksii hin qabaanne, P = .09; yeroon deebii xiyyeeffannaa hin fooyyofne |
| Anniisaa sammuu dabalu | Yaalii jijjiirraa walitti aansaa 2023: dubartoota fayyaa qaban saddeet; methylene blue ujummoo dhiigaatiin sadarkaalee saaxilamummaa lama irratti, akkasumas pilaaseeboo guyyoota adda addaatti kennuu | Yaa'insi dhiigaa sammuu fi meetaabolizimiin oksijiinii tilmaamame hir'atan | Qorannoo xiqqaa fiiziyooloojii yeroo gabaabaa; yaalii fayyaa waliigalaa afaaniin fudhatamu miti, ragaa miidhaa ykn faayidaa kilinikaas miti |
| Dhiphina sammuu ykn yaaddoo fooyyessuu | Yaalii jeequmsa baayipoolaar Alda fi hiriyoota isaa: hirmaattota lamotrigine fudhatan 37; yaalii jijjiirraa walitti aansaa ji'oota ja'aa, hamma qorichaa afaaniin fudhatamu ol'aanaa fi gadi aanaa wal bira qabu | Mallattooleen dhiphina sammuu fi yaaddoo hafan fooyya'an; dhiibbaawwan dandeettii hubannoo irratti argaman hiika istaatistiksii hin qabaanne | Yaala dabalataa garee dhukkubsattootaa filatame keessatti; qoricha hojii qabu hamma gadi aanaatiin akka walbira qabatti fayyadamuu; fooyya'iinsa miiraa waliigalaa mirkaneessuu hin danda'u |
| Dhukkuba Alzheimer's yaaluu | Yaalii LMTM sadarkaa 3, 2016: dhukkubsattoota dhukkuba salphaa ykn giddugaleessaa qaban 891; ji'oota 15 | Xiinxaloonni ijoo dursee murtaa'an hamma ol'aanaa garee to'annoo hamma gadi aanaa fudhateen wal bira qabuun, dandeettii hubannoo ykn hojiiwwan guyyaa guyyaa irratti faayidaa hin arganne | LMTM qophii methylthioninium riidaaksii keessa darbe kan adda ta'e dha; bu'aawwan isaa cophawwan methylene blue daldalaan gurguraman mirkaneessuu hin danda'an |
| Shookii sepsis irraa fayyuu fooyyessuu | Yaalii wiirtuu tokkoo 2023: dhukkubsattoota 91 xiinxalaman; yaala ujummoo dhiigaatiin kennamu kunuunsa cimaatti dabaluun pilaaseeboo waliin wal bira qabame | Giddugaleessi yeroo qorichoota vasopressor dhaabuuf fudhate sa'aatii 69 fi 94 ture | Duuti wal fakkaataa ture; yaalichi faayidaa lubbuun jiraachuu mirkaneessuuf humna istaatistiksii gahaa hin qabu; haala yaala hospitaalaa keessatti gaggeeffame |
| Dulloomuu gogaa suuta gochuu | Yaaliiwwan fibroblast fi gogaa deebisee ijaaramee 2017: seelota namaa laaboraatorii keessatti guddifamanii fi moodeelota tishuu kallattii sadii qaban | Jijjiiramoonni dhiphina oksideeshinii hir'isuu, akkasumas jiidhinaa fi furdina moodeela gogaa fooyyessuu of keessatti qabatan | Wantoonni nama irraa argaman yaalii namoota irratti gaggeeffame miti; methylene blue dhuguun sarara shuntuuraa hir'isa jedhuuf asitti ragaan hin jiru |
| Umurii namaa dheeressuu | Sakatta'iinsi farra dulloomaa 2021 adeemsota hojii, yaaliiwwan seelotaa, qorannoo bineensotaa, fi qorannoo kilinikaa filatame irratti mari'ata | Sababa baayoloojii irratti hundaa'ee ta'uu danda'uu fi dhiibbaawwan yaalii dulloomuu waliin walqabatan | Sakatta'iinsi kun yaalii umurii namootaa miti; argannoowwan caqasaman umurii namaa dheerachuu hin mirkaneessan |
Qorannoon yaadannoo hangam agarsiisa?
Lakkoofsi 7% waan waliin wal bira qabameen ibsamuu qaba. Fooyya'iinsi gareen tokko sadarkaa jalqabaa ofii irraa argate, caalmaa pilaaseeboo irratti mirkanaa'e waliin tokko miti. Hojii tokko irra deebi'uun, itti baruun raawwii fooyyessuu danda'a; kunis sababoota gareen to'annoo barbaachisu keessaa tokko dha.
Yaalii armaan olii keessatti, walbira qabni istaatistiksii jijjiiramoota gareewwanii daangaa hiika istaatistiksii yeroo baay'ee fayyadaman hin geenye. Kun dhiibbaan hin turre jechuu hin mirkaneessu. Argannoo amala irratti argame ragaa jalqabaa taasisa. Akkasumas, sochii hojii waliin walqabatu kan suuraa qorannoo keessatti dabale, xiyyeeffannaa guyyaa guyyaa, raawwii hojii, ykn dimensiyaa irraa eegumsa fooyya'uu hin mirkaneessu. Madaallii bu'aa tokkoon tokkoo irratti xiyyeeffatuuf sakatta'iinsa ragaa yaadannoo fi dandeettii hubannoo ilaali.
Methylene blue anniisaa ni dabalaa?
“Anniisaa” jechuun dadhabbii xiqqaa sitti dhaga'amuu, ATP seelii keessatti baay'inaan oomishuu, oksijiinii dabalataa fayyadamuu, ykn yeroo dheeraaf sochii qaamaa gochuu ta'uu danda'a. Isaan kun bu'aawwan adda addaa dha. Ragaan tokkoof argame ibsa malee isa kaan bakka bu'uu hin danda'u.
Qorannoon dubartoota saddeetii keessumaa odeeffannoo barbaachisaa kenna; sababni isaas qorattoonni meetaabolizimiin sammuu akka dabalu eeganii, faallaa isaa argan. Yaaliiwwan adda ta'an kan hantuutota irratti gaggeeffamanis haalawwan qoraman keessatti yaa'insi dhiigaa fi meetaabolizimiin gilukoosii akka hir'atan argan. Barreessitoonni dhiibbaawwan hamma qorichaa irratti hundaa'anii fi sammuun fayyaa qabu sirnoota miidhaman irraa adda ta'een deebii kennuu danda'uu irratti mari'atan.
Kun sadarkaa saaxilamummaa filannoo biraa anniisaa amanamummaadhaan fooyyessu hin adda baasu. Ujummoo dhiigaatiin fi afaaniin kennuunis haalawwan saaxilamummaa adda addaa uumu. Qorannichi sochiin maayitookondiriyaa yeroo hunda dabala jedhanii tilmaamuu mannaa, adeemsa hojii isaa kallattiin qorachuu deeggara. Sakatta'iinsi ragaa maayitookondiriyaa keenya garaagarummaa kana bal'inaan ilaala.
Bu'aawwan bineensotaa fi seelotaa maaliif himannoowwan fayyaa hin mirkaneessine
Yaaliiwwan kilinikaa dura gaggeeffaman adeemsota hojii adda baasuu fi maal yaalii namootaa irratti qoramuu akka qabu murteessuuf gargaaru. Cunqina wanta tokkoo naannoo seeliitti argamu sirriitti to'achuu, bineensa keessatti miidhaa murtaa'e uumuu, ykn jijjiiramoota tishuu namoota keessatti salphaatti qorachuun hin danda'amne madaaluu danda'u.
Ciminni kunis bu'aawwan isaanii namootatti dabarsanii hubachuu daangeessa. Seelii yaaliidhaan dhiphina keessa galfame eeguun ga'eessi fayyaa qabu akka itti wayyu hin agarsiisu. Saamudni gogaa deebisee ijaaramee marsaa dhiigaa, meetaabolizimii, fayyadama qorichaa, ykn saaxilamummaa waggoota dheeraa nama tokkoo hin bakka bu'u. Qorannoon gogaa fakkeenya ifaa dha: nama irraa argamuun isaa safartuuwwan tishuu laaboraatorii bu'aawwan miidhaginaa kilinikaa hin taasisu.
Akkasuma, sakatta'iinsi mataduree isaa keessatti “farra dulloomaa” jedhu qabu umurii dheeraa osoo hin mirkaneessin yaaliiwwan abdii kennan cuunfuu danda'a. Bu'aa yaadame isa dhugumaan madaalame irraa adda baasi. Sakatta'iinsi ragaa umurii dheeraa fi farra dulloomaa gaaffii kana qorannoowwan keessatti hordofa.
Faayidaawwan dhiiraa fi dubartiif adda ta'uu?
Qorannoowwan jiran saalaan adda baasuun faayidaawwan fayyaa waliigalaa adda ta'an hin mirkaneessan. Saamudni qorannoo fiiziyooloojii dubartoota qofa qabu eenyu akka hirmaate nutti hima; dhiira waliin wal bira qabuu malee deebii dubartootaaf qofa ta'e agarsiisuu hin danda'u. Qorannoowwan saala lamaanuu hirmaachisanis, himannoowwan dhiibbaawwan adda ta'anii deeggaruun dura lakkoofsa hirmaattotaa gahaa fi walbira qabaa dursee karoorfame barbaadu.
Dhiiraaf, qorannoon asitti ilaalame faayidaawwan testoosteroonii, dandeettii wal-hormaataa, ykn raawwii saalaa hin mirkaneessu. Dubartiif, mallattoolee yeroo laguun dhaabbatu salphisuu ykn hormoonota madaalawaa gochuu hin mirkaneessu. Barbaacha yaaliiwwan testoosteroonii fi yeroo laguun dhaabbatu irratti xiyyeeffateen, himannoowwan sanaaf ragaan yaalaa namaa amansiisaan hin argamne. Kun waa'ee ragaa argamee ibsa malee, dhiibbaan ta'uu danda'u hundi akka hin jirre mirkaneessu miti.
Ulfi madaallii balaa jijjiira: barruun qorichaa ajajamu miidhaa daa'ima gadameessa keessa jirurratti ga'uu danda'u akeekkachiisa. Himannaan waliigalaa “faayidaawwan dubartootaa” jedhu yaaddoo sana dhabamsiisuu hin danda'u.
Siif gaarii dhaa?
Gaaffii kana dubbisaa hundaaf deebisuuf faayidaan waliigalaa mirkanaa'e hin jiru. Bu'aan barbaadame, haalli fayyaa, karaa itti fudhatamu, fi qorichoonni biroo hundi barbaachisoo dha. Barruun qorichaa ajajamu balaa dhiiga hanqachuu seelonni dhiiga diimaa diigamuun uumamu irraa kan ka'e, hanqina G6PD keessatti akka hin fayyadamne ibsa; qorichoota serotooninii irratti hojjetanii fi opiyooyidota waliin immoo sindiroomeen serotooninii cimaa akka uumamuu danda'u akeekkachiisa. Himannaa faayidaa kamiyyuu waliin cuunfaa miidhaawwan cinaa fi haalawwan itti fayyadamuun dhorkamu dubbisi.
Qorannoo bu'aa gaarii agarsiise tokko akka gorsa dhuunfaatti fudhachuu dura, garee hirmaattotaa, waan waliin wal bira qabame, bu'aa madaalame, fi yeroo hordoffii adda baasi. Bu'aan sun mallattoolee ykn hojii guyyaa guyyaa ilaallataa, moo safartuu laaboraatorii qofa akka ta'e gaafadhu. Gaaffiiwwan methylene blue irratti gaafachuu qabdu kanatti fayyadamuun, qorannoo sanaa fi odeeffannoo oomishichaa sirrii gara marii ogeessa yaalaatti fidi. Karoora fayyaa waliigalaa yaalii irratti hundaa'e hojiirra oolchuuf jettee qorichoota siif ajajaman hin jijjiirin.