Buluu Metiliinii Loon, Hoolotaa fi Fardeen Keessatti: Qajeelfama Summii Naayitreetii

Hoolonni loonii waaree booda gara maasii bisingaa hongeen miidhameetti galan. Galgala loon hedduun duubatti hafanii, saffisaan hafuura baafatu; golgaan qaama isaanii dukkanaa'ee, dhiigni ujummoo dhiigaa keessaa fudhatamus bunniitti fakkaata. Fardeen dheedichaa ollaa irra jiran garuu waan hin miidhamne fakkaatu. Garaagarummaan kun carraa miti. Bakka naayitreetiin gara naayitiraayitiitti jijjiiramu irraa maddu; bakki sun immoo adda baasuu rakkoo fi karoora qoricha summii deebisu murteessa.

Qabxiin ijoo salphaadha: naayitreetiin irra caalaa wanta summii sanaaf dursa ta'uudha, naayitiraayitiin summicha, buluun metiliinii loon naayitreetiif saaxilaman irratti kennamu immoo dhiibbaa naayitiraayitiin heemogilobiinii irratti qabu yaala. Wanti barruu kana keessatti hafan hundi tarkaanfii sadan kana irraa ka'u.

Naayitreetiin qaama bineensaa keessatti gara naayitiraayitiitti jijjiirama

Naayitreetiin nyaata dheedichaa keessa jiru mataan isaa oksideessaa dadhabaadha. Maayikiroobonni rumen keessatti argaman tarkaanfii lama keessatti isa hir'isu: jalqaba naayitreetii gara naayitiraayitiitti, itti aansuun naayitiraayitii gara amooniyaatti. Naayitreetiin baay'een yeroo tokkoon yoo gale, tarkaanfiin jalqabaa isa lammaffaa caalaa saffisa. Naayitiraayitiin walitti kuufamee dhiiga keessa seena; ayiranii heemogilobiinii keessa jirus haala ferasii oksijiinii baatu irraa gara haala ferikiitti oksideessa. Bu'aan isaa metheemogilobiinii dha; innis oksijiinii geejjibuu hin danda'u.

Ibsi MSD Veterinary Manual waa'ee summii naayitreetii fi naayitiraayitii naayitiraayitiin naayitreetii caalaa tilmaamaan dachaa kudhan summummaa akka qabu ibsa; adeemsa wal fakkaatus tarreessa. Maddoonni beekamoon nyaata dheedichaa naayitreetii kuufatan kan akka oats, millet, ryegrass, boqqolloo, abaaboo aduu fi bisingaa; akkasumas aramaa kan akka pigweed, lambsquarter, kochia fi Johnson grass, xaa'oo liqimsuu, haroo ykn boolla bishaanii gadi fagoo hin taane bishaan yaa'ee dhufuun faalamanii dha. Hongeen, xaa'oo naayitiroojiinii baay'inaan fayyadamuun, fi haala qilleensaa duumessaa ykn qabbanaa'aa booda guddinni dhaabbachuun naayitreetii nyaata dheedichaa keessatti dabalu.

Dhibbeentaan metheemogilobiinii hamma cimina rakkoo sirriitti hin agarsiisu; garuu walitti dhufeenyi isaanii dursa yaalaa murteessuuf gargaara. MSD mallattoolee jalqabaa kan akka dha'annaa onnee saffisaa, dadhabbii, hollannaa fi sochii wal qindeessuu dadhabuu metheemogilobiinii dhibbeentaa 30 hanga 40 biratti kaa'a; hafuura baafachuu baay'ee rakkachuu golgaa bunnii ykn bifa cuquliisaa qabu waliin tilmaamaan dhibbeentaa 50 ol irratti, duuti immoo yeroo baay'ee dhibbeentaa 80 ykn isaa ol irratti mul'ata. Dhiigni bunnii chokoleetii fakkaatu kan qilleensa keessatti illee bunnii ta'ee turu mallattoo beekamaadha; garuu rakkoo kana qofa adda hin baasu. Metheemogilobiiniin saffisaan deebi'ee jijjiiramuun isaa saamudoonni yeroo turanii fudhataman sadarkaa ol'aanaa ture gadi xiqqeessanii akka agarsiisan taasisa. Mirkaneessuuf MSD du'a dura naayitreetii pilaasmaa qorachuu, du'a booda immoo dhangala'aa ijaa qorachuu filata; kana waliin nyaata dheedichaa fi bishaanis xiinxaluun barbaachisa. Saamudoota baayooloojii mijatoo keessatti naayitreetiin tilmaamaan 20 ppm ol ykn naayitiraayitiin 0.5 ppm ol ta'uun saaxilamummaa garmalee akka jiru yeroo baay'ee agarsiisa.

Buluun metiliinii danqaa sana akkamitti deebisa

Haala idilee keessatti metheemogilobiiniin harki caalu sirna NADH fi cytochrome b5 reductase tiin gara haala duraatti deebi'ee hir'ifama. Buluun metiliinii karaa lammaffaa kan yeroo idilee gahee xiqqaa qabu fayyadama. NADPH seelii keessatti karaa pentose phosphate uumamu, elektiroonota karaa reductase NADPH irratti hirkatuun gara buluu metiliiniitti dabarsa; kunis gara leucomethylene blue tti isa jijjiira. Innis ayiranii ferikii gara heemogilobiinii ferasiitti deebisee hir'isa. Ibsi StatPearls waa'ee adeemsa kanaa gahee dabarsaa kana bal'inaan ibsa.

Keemistiriin kun of eeggannoo isa guddaas uuma. Buluun metiliinii qoricha oksideessuu fi hir'isuu, ykn redox, irratti hojjetuudha; farra oksideessaa qulqulluu miti. Yoo baay'inaan jiraate, ofuma isaa oksideessaa ta'ee hojjeta; metheemogilobiinii deebisee uuma, seelota dhiigaa diimaas miidha. Kanaaf deebiin yaalaa gaarii hin taane ogeessi fayyaa beeyiladaa hamma guddaa irra deddeebi'ee kennuu qofa osoo hin taane, adda baasuu rakkoo, xuuxamuu rumen keessaa itti fufaa jiru, fi haala seelota dhiigaa diimaa irra deebi'ee akka ilaalu isa kakaasuu qaba. Yaadni bu'uuraa hospitaalaa, co-oximetry tiin adda baasuu fi lilmoo to'annoo jala kennamu dabalatee, buluu metiliinii metheemogilobineemiyaaf keessatti ibsameera.

Walbira qabuu gosootaa fi saaxilamummaa

Gabateen kun murtii kennuuf gargaara. Tarreen tokkoon tokkoon isaa karaa saaxilamummaa, bakka jijjiiramni itti raawwatamu, fi waan buluun metiliinii gochuu danda'uu fi hin dandeenye walitti qaba.

Garee gosootaa	Bakka naayitiraayitiin itti uumamu	Saaxilamummaa beekamaa	Haala buluu metiliinii
Loon	Rumen, bu'a qabeessummaan	Nyaata dheedichaa naayitreetii baay'ee qabu, xaa'oo, bishaan faalame	Qoricha summii deebisu isa jalqabaa ta'uu danda'a; beeyilada alanfatan keessatti daangaan wabii 4 hanga 15 mg/kg suuta IV kennamu, irra deebi'uun kennuun cimina rakkoo fi xuuxamuu itti fufu irratti hundaa'a
Hoolotaa fi re'oota	Rumen, bu'a qabeessummaan	Maddoota nyaata dheedichaa fi bishaanii wal fakkaatan; hoolonni yeroo baay'ee loon caalaa hamma tokko miidhamuu xiqqaa qabu jedhamee ibsama	Qajeelfama beeyilada alanfatanii wal fakkaatu; gabaasni maxxanfame hamma dirree irratti kennamu kan mg/kg lakkoofsa tokkoo gadi aanaa irraa hanga saaxilamummaa yaalii 15 mg/kg tti waan bal'atuuf, hoolotaaf hammi xiqqaan kennamuu qaba jechuun ofumaan hin danda'amu
Fardeen	Seekaamii fi mar'imaan guddaa, hir'ifamuun naayitreetii bal'inaan xiqqaa ta'e	Naayitiraayitiin duraan uumame balaa qaba; naayitreetiin nyaata dheedichaa keessa jiru yeroo baay'ee kan loon keessatti mul'atu caalaa dhiibbaa xiqqaa qaba	Qorannoo in vitro durii keessatti seelonni dhiigaa diimaan fardaa buluu metiliiniif deebii gaarii hin kennine; qorichi kun fardeen keessatti hemooliisii qaamolee Heinz oksideeffamaan uumamu fiduu danda'a; qajeelfamni beeyilada alanfatanii fardeeniif hin darbu
Sareewwanii fi adurreewwan	Jijjiiramni mar'imaan keessaa hamma fudhatameen wal bira qabamee xiqqaadha	Qorichootaa fi keemikaalota oksideessan, naayitreetii dheedichaa osoo hin taane	Adurreewwan miidhaa qaamolee Heinz oksideeffamaan uumamuuf addatti saaxilamu; seerri federaalaa, 21 CFR 500.27, oomishaalee buluu metiliinii afaaniin kennaman kan sirna fincaaniif oolan irraa hemooliisii adurree ajjeeseen kan ka'e uumame
Qurxummii akwariumii fi haroo	Naayitiraayitii bishaan keessa jiru karaa gilsiitiin fudhachuu, kunis dhibee dhiiga bunnii jedhama	Naayitiraayitiin sirna haaraa ykn ba'aan isaa baay'ate keessatti akka tasaa ol ka'uu	Cunqina bishaan cuuphaa mg litira tokko keessatti, IV mg kg tokko keessatti osoo hin taane; dorgommiin kilooraayidii fi bishaan sirreessuun dursa, akkuma summii naayitiraayitii qurxummii akwariumii keessatti ibsame

Beeyilada alanfatan: loon, hoolotaa fi re'oota

Loon gosa yeroo baay'ee miidhamuudha; wabiiwwan tajaajila gorsaa qonnaa yeroo baay'ee garee beeyiladaa miidhamuu caalaa danda'u jedhanii kaa'u. Hoolotaa fi re'oonni ifatti miidhamuu danda'u, garuu hamma tokko miidhamuun isaanii xiqqaa akka ta'e yeroo baay'ee ibsama; kunis ba'aa naayitreetii saffisaan to'achuu danda'uu isaaniitiin ta'uu mala. Sadarkaa kana akka amala waliigalaa gargaaraa ta'eetti ilaali; akka dhaabbataa baayookeemikaalaa mirkanaa'eetti miti.

Dhabuun bu'aa walhormaataa xiyyeeffannoo addaa barbaada. Saawwan metheemogilobineemiyaa cimaa yeroo dheeraa ture irraa lubbuun hafan, tilmaamaan guyyaa 5 hanga 14 booda ulfa baasuu ykn jabbilee du'anii dhalatan dhaluu danda'u; kunis hanqina oksijiinii miciree waliin wal sima. Ganama itti aanutti jabbileen fayyaan dhalachuun saaxilamummaan salphaa akka ture hin mirkaneessu; torban tokko booda ulfa baasuunis saaxilamummaa lammaffaan akka uumame hin mirkaneessu.

Hammi buluu metiliinii loonitti kennamu kan maxxanfame garaagara, sababni isaas ragaa gosa adda addaa irraa dhufeef. Kutaan MSD ammaa buluu metiliinii furmaata dhibbeentaa 1 hanga 2 keessaa 4 hanga 15 mg/kg ykn isaa ol suuta ujummoo dhiigaa keessa kennuu ibsa; hamma kennamuu fi irra deebi'uun kennamu cimina rakkoo fi xuuxamuu itti fufu irratti hundaa'a. Hammi ol'aanaan kun nageenyaan kan obsamu beeyilada alanfataniin qofa akka ta'es ifatti ibsa. Wabii kana naannoo yaalii xixiqqoo fi gabaasni dirree jiru: yaaliin loonii durii tokko haala yaalii isaa keessatti 1 mg/kg gahaa ta'uu argate; qorannoon farmaakooloojii hoolotaa 15 mg/kg ujummoo dhiigaa keessa kennamu madaale; yaaliin re'ootaa 1 hanga 4 mg/kg qoratee gareewwan 4 mg/kg argatan bu'aa caalaa akka agarsiisan argate; gabaasni dirree immoo 4 mg/kg naannoo irratti fayyuu, akkasumas dhimma loonii tokko kan idilee irraa adda ta'e keessatti hamma 20 mg/kg naannoo irratti fayyuu ibsa. Qorannoon sochii qorichaa qaama hoolotaa keessaa bara 1984 gosa ragaa kana sirriitti mul'isa: sababeessuu dandeettii qoricha obsuu deeggara malee mallattoo hayyamaa qorichaa miti.

Murtii yaala beeyiladaa buluu metiliinii metheemogilobineemiyaa hoolotaaf fayyadamu irratti, hiikni hojii irra oolu lakkoofsi tokko qofti dhimma hundaa akka hin hammannetti hubachuudha. Rumen keessatti uumamuun itti fufuun, naayitiraayitiin dabalataa yoo xuuxame, bineensi fayyaa deebi'aa jiru deebi'ee miidhamuu danda'a. Kanaaf MSD irra deebi'anii kennuu sagantaa dhaabbataa irratti osoo hin taane saaxilamummaa itti fufu irratti hundeessa. Kunuunsi deeggaruus waliin adeema: fedhii oksijiinii daangeessuuf dhiphina xiqqaan qabachuu, nyaata fi bishaan shakkaman irraa baasuu, nyaata bakka bu'aa nageenya qabu kennuu, fi dhiigni qaama keessa sirriitti akka yaa'uuf xiyyeeffachuu. Buluun metiliinii karaa ujummoo nyaataa hin taaneen kennamu bakka kennametti aarsuu danda'a; kanaaf ujummoo dhiigaa nageenyaan seenuu fi suuta ujummoo dhiigaa keessa kennuun barbaachisa. Tishuuwwan, fincaanii fi sensaroonni halluu qabaachuunis ni eegama. Daangaawwan halluu fi biifaa yaala beeyiladaa daangaawwan gosootaa bal'aa haala isaanii keessatti kaa'u.

Fardeen dhimma addaati

Fardeen faayibarii rumen keessatti osoo hin taane kutaa duubaa mar'imaanii keessatti raacessu. Maayikiroobonni seekaamii naayitreetii hir'isuu danda'u; garuu jijjiiramni kun loon caalaa baay'ee xiqqaadha. Kanaaf fardeen ga'eessonni naayitreetii nyaata dheedichaa keessa jiruuf yeroo baay'ee miidhamummaa xiqqaa qabu. Naayitiraayitiin duraan uumame garuu eegumsa kana irra darba; balaa qabaachuus itti fufa.

Yaadni qoricha summii deebisu filachuuf gargaarus ni jijjiirama. Qorannoo walbira qabuu durii to'annoo metheemogilobiinii seelota dhiigaa diimaa irratti taasifame keessatti, buluun metiliinii seelota namaa keessatti hir'ifamuu dabaleera; seelota fardaa keessatti garuu hin daballe (qorannoo eritroosaayitii fardaa). Wabiiwwan summii fardeenii addatti buluu metiliinii mataan isaa sababaa hemooliisii qaamolee Heinz fi eccentrocyte oksideeffamaan uumamuu ta'uu ibsu; rakkoolee oksideeffamaa kan akka summii meepilii diimaa keessatti itti fayyadamuu irraa of eeggachiisu. Qabxiin lamaanuu qorichi kun farda tokkoof matumaa gargaaruu hin danda'u jechuun hin mirkaneessan. Garuu walitti qabamanii dogoggora beekamaa, qajeelfama loonii ulfaatina fardaa irratti hundaa'uun xiqqeessanii fayyadamuu, dhowwu. Fardi metheemogilobineemiyaa naayitiraayitiin dhufe qaba jedhamee shakkamu adda baasuu rakkoo mataa isaa, oksideessaa adda baasuu fi balaa madaaluu barbaada; gabatee hamma qorichaa beeyilada alanfatanii miti.

Bineensonni mana keessaa fi qurxummiin akwariumii ulfaatina qofaan hamma madaaluun maaliif akka hin hojjenne agarsiisu

Adurreewwan akeekkachiisa kana caalaatti mul'isu. Heemogilobiiniin adurree oksideeffamaan caasaan isaa akka jijjiiramuuf addatti saaxilama; buluu metiliiniif saaxilamuun ol'aanaa ykn irra deddeebi'amu fayyisuu mannaa qaamolee Heinz fi hemooliisii uuma. Sareewwan adurree caalaa miidhamummaa xiqqaa qabu; garuu qorannoo walbira qabuu keessatti ammallee gosoota miira qabeeyyii ta'an keessaa tarreeffamu. Saaxilamummaan oksideessaa bineensota mana keessaas gosaan adda: naayitreetii dheedichaa caalaa qorichoota, keemikaalotaa fi wantoota liqimsuun dursa qabu.

Qurxummiin haala guutummaatti adda ta'e agarsiisu. Naayitiraayitiin karaa gilsiitiin seena; kanaaf qoricha kamiyyuu dura wanti murteessaan keemistirii bishaanii, keessumaa dorgommii kilooraayidii fi naayitiraayitii balleessuudha. Buluun metiliinii qurxummiif cunqina bishaan cuuphaa irratti hundaa'ee kennama; gosni qurxummii, turtiin, ho'i fi dhiibbaan calaltuu baayooloojii irratti qabu waliin ilaalamu. Sirni kun yaala buluu metiliinii cuuphaa fi taankii keessatti ibsameera. Gatii mg litira tokko keessatti kan bishaan cuuphaa gara gatii mg kg tokko keessatti ujummoo dhiigaa jabbilee keessa kennamutti jijjiiruun hin danda'amu; qajeelfama jabbilee immoo callisanii qal'isuun taankiif oolchuun hin danda'amu.

Beeyilada nyaataaf oolan murtii seeraa dabalataa barbaadu

Buluu metiliiniif mallattoon hayyamaa FDA idilee loon, hoolota ykn re'oota keessatti akka qoricha summii deebisuutti fayyadamuuf ragga'e hin jiru. FDA buluu metiliinii gosoota kanaaf akka wanta bu'uuraa baay'inaan dhiyaatu kan qoricha summii deebisu beeyilada nyaataaf oolaniif kaadhimameetti tarreessa; yeroo ammaa qorannoo jala jira (fuula FDA qoricha walitti makuu). Kun tarree eeggannaa keessa jiraachuu agarsiisa malee raggaasisa miti; yeroo oomisha beeyiladaa nyaataaf oolchuu dura eegamus miti.

Kanaaf, Yunaayitid Isteetis keessatti itti fayyadamni isaa tumaa fayyadama mallattoo hayyamaatiin ala jalatti karaa ogeessa fayyaa beeyiladaa adeema. Seerri Itti Fayyadama Qoricha Yaala Beeyiladaa Ifa Godhu hariiroo ogeessa fayyaa beeyiladaa, maamila fi bineensa yaalaman gidduu jiru kan seeraan fudhatama qabu barbaada. Beeyilada nyaataaf oolaniif immoo yeroo eegumsaa dheerate kan saayinsiin deeggarame, bineensa adda baasuu fi tarkaanfiiwwan haftee qorichaa irraa eegumsa kennan barbaada. Qorannoon haftee qorichaa yeroo ammaa loon fayyaa saddeet buluu metiliinii walitti makame 6 mg/kg ujummoo dhiigaa keessa argatan irratti taasifame, yeroo eegumsaa qorannicha irraa shallagame aannaniif guyyaa 5 fi fooniif guyyaa 6 kaa'e (qorannoo farmaakookineetiksii loonii fi yeroo eegumsaa). Lakkoofsi kun saxaxa qorannoo sana qofaaf kan ta'uudha. Yeroo eegumsaa FDA raggaasise miti; gorsi haftee qorichaa yeroo ammaa bineensa yaalameef kennamu ogeessa fayyaa beeyiladaa isa yaalaa jiruu fi maddoota kan akka FARAD irraa dhufuu qaba.

Seerri Awurooppaa sadarkaa wanta bu'uuraa irratti caalaatti cimaadha. Wantoonni farmaakooloojiin hojii qaban kan gosoota nyaataaf oolaniif kennaman yeroo baay'ee daangaa haftee ol'aanaa galmaa'e ykn ramaddii walqixa qabu sirna haftee EU jalatti barbaadu (qajeelfama haftee EMA). Madaalliin EU buluu metiliinii wantoota beeyilada nyaataaf oolan irratti fayyadamuuf hin galmoofne keessaa tokko ta'uu irratti mari'ateera. Ramaddii dhorkaa ofii uumuu mannaa, EU keessatti fayyadama idilee beeyilada nyaataaf oolaniif hayyamni akka hin kennamne ibsi. Fardeen sansalata nyaataa keessa galuu danda'anis itti fayyadama tartiiba filannoo qorichaa, ykn cascade, kamiyyuu dura sakatta'iinsa wal fakkaatu barbaadu.

Tartiiba murtii gabaabaa ogeessa fayyaa beeyiladaa yaalaa jiruuf

Metheemogilobineemiyaa mirkaneessuu fi oksideessaa barbaaduu waliin raawwadhu: dhiigni bunnii fi golgaan qaamaa, dha'annaan onnee saffisaan fi hafuura baafachuu rakkachuun gara rakkoo kanaatti akeeku; qorannoon naayitreetii pilaasmaa ykn dhangala'aa ijaa, nyaata dheedichaa fi bishaanii immoo madda isaa agarsiisu. Saaxilamummaa jalqaba dhaabi; sababni isaas buluun metiliinii yeroo xuuxamuun rumen keessaa itti fufutti kennamu mallattoo yaala, rumen garuu sababicha oomishuu itti fufa. Hamma kennamu filachuu dura qajeelfama gosa bineensichaa filadhu: fardeen daangaa wabii buluu metiliinii beeyilada alanfataniif kaa'ame liqeeffachuu hin danda'an; adurreewwan of eeggannoo oksideeffamaa isa cimaa barbaadu; qurxummiin immoo bishaan sirreessuu fi qajeelfama cuuphaa kan fayyadamaa fi daangaawwan horsiisa qurxummii keessatti ibsame barbaadu. Ujummoo dhiigaa nageenyaan seenuun suuta kenni; deebi'anii miidhamuu fi hemooliisii hordofi. Bineensi gara sansalata nyaataatti deebi'uu dura, akka seera haftee naannoo sanaatti haala aannanii fi foonii barreeffamaan murteessi.