Buluu metiliinii fi maayikiroobiyoomii mar'imaanii: ragaa hantuutaa

Buluun metiliinii haala baakteeriyaa sagaraa hantuutaa keessatti safarame jijjiiruu danda'a. Argannoon kun fayyaa mar'imaanii namaa akka fooyyessu, baakteeriyaa miidhaa geessisan qofa filatee akka balleessu, ykn madaallii maayikiroobii jeeqame akka yaalu hin mirkaneessu. Garaagarummaan murteessaan hawaasa maayikiroobii jijjiiruu fi fayyaa qaama isaan keessa jiraatanii fooyyessuu gidduutti jira.

Yaaliin hantuutaa gaaffii kanaan kallattiidhaan walqabatu DNA baakteeriyaa fi raawwii maze, jechuunis daandii walxaxaa keessaa karaa filachuu, safare. Safartuuwwan kun bifa jijjiiramaa qorannoo dabalataa barbaadu adda baasuu danda'u. Garuu ofuma isaanii qofaan jijjiiramni baakteeriyaa jijjiirama amalaaf sababa ta'uu isaa ykn isaan keessaa tokko illee mallattoolee rakkoo bullaa'insa nyaataa irraa boqonnaa argachuu akka tilmaamsisu mirkaneessuu hin danda'an.

Qorattoonni dhugumaan maal safaran

Yaalii Gureev fi hiriyoota isaa kan 2020 keessatti, hantuutonni C57Bl/6 umuriin isaanii ji'a sadii ta'e torban afuriif buluu metiliinii 15 mg/kg/day (hantuutota sagal), 50 mg/kg/day (saddeet), ykn bishaan garee walbira qabuu (13) argatan. Kutaan saxaxa yaalii karaa qorichi itti kenname ykn saala bineensotaa ifatti hin ibsu.

Fakkeenyi sagaraa yaaliin jalqabamuu dura fi torban torbaniin fudhatame. Qorattoonni qPCR gareewwan baakteeriyaa fi dabalataan tartiiba DNA amplicon 16S adda baasuu fayyadaman. Guyyoota shanan dhumaa keessatti, hantuutonni guyyaa lama itti baranii, sana booda guyyaa sadiif qormaata T-maze badhaasa qabu raawwatan; guyyaa guyyaan filannoowwan kudhan qabxii argatan.

Kun hamma qorichaa yaalii keessatti hantuutotaaf kenname malee gorsa hamma qorichaa namaaf kennamuu miti. Qoricha keessaa hammamtu mar'imaan ga'a jedhanii yeroo hiikan, karaan itti kenname barbaachisaa dha; karaan hin ibsamnes akka hin ibsamnetti turuu qaba. Ulfaatina qaamaa irratti hundaa'uun hamma jijjiiruun sirna itti fayyadamaa namaaf nageenya qabu ykn bu'a qabeessa ta'e hin mirkaneessu.

Gabatee ragaa qorannoo maayikiroobiyoomii

Gabateen asitti qophaa'e kun wantoota gabaafaman himannoowwan dabalataa dubbisaan arguu danda'u irraa adda baasa. Maqaan gareewwan baakteeriyaa jechoota barruu qorannichaa hordofa.

Sadarkaa ragaa	Waan mul'ate ykn safarame	Daangaa hiikaa
Haala baakteeriyaa hamma qorichaa xiqqaa irratti	15 mg/kg/day irratti, gareewwan filataman jijjiiraman; Delta/Gammaproteobacteria jalqabarratti dabalan, torban afuraffaatti immoo hin argamne.	Fakkeenyi yeroo xumuraa fudhatame jijjiiramoota duraanii darbuu danda'a. Argamuu dhabuun mala qorannoo irratti hundaa'a.
Haala baakteeriyaa hamma qorichaa guddaa irratti	50 mg/kg/day irratti, gatiin giddugaleessaa Proteobacteria torban afuraffaa 7.49% ture; gareewwan walbira qabuu keessatti immoo 1.61% ture.	Dhibbeentaan dabaluun lakkoofsi seelota lubbuun jiranii akka dabale hin mirkaneessu.
Bal'ina ramaddii lubbu-qabeeyyii	Tartiiba DNA adda baasuun gareewwan baakteeriyaa bal'aa keessatti jijjiiramoota adda baase.	Ida'amni fiilamii hin jijjiiramne jijjiirama miseensota isaa gidduu jiru dhoksuu danda'a.
Amala qaama maayikiroobota keessummeessuu	Hammi qorichaa xiqqaan qabxiiwwan T-maze walitti qabaman fooyyesse; hammi guddaan hin fooyyessine.	Kun raawwii hojii murtaa'e tokko irratti argame malee madaallii dandeettii hubannoo bal'aa miti.
Walitti dhufeenya	Deferribacteres qabxiiwwan guyyaa lammaffaa wajjin walitti dhufeenya faallaa qabaatan.	Walitti dhufeenyi kun lubbu-qabeessa ykn adeemsa sababa ta'e adda hin baasu.
Hojii mar'imaanii	Safartuun bu'aa ittisa mar'imaanii ykn meetabolaayitii kallattiidhaan hin fudhatamne.	Qorannichi dandeettiin waan dabarsuu mar'imaanii sirraa'uu isaa ykn hojiin maayikiroobii fooyya'uu isaa hin mirkaneessu.
Sababummaa qorachuu	Yaaliin maayikiroobota dabarsuu ykn hir'isuu hin gaggeeffamne.	Maayikiroobonni dhiibbaa amala irratti mul'ate giddu-galeessaan fiduu isaanii ammallee hin furamne.

Gabateen kun itti yaadamee wanta safarame irratti hundaa'uun qoodame. Deebiin gaariin tarree tokko keessatti argame deebii tarree biraa keessatti hin jirre guutuu hin danda'u. Fakkeenyaaf, raawwiin maze fooyya'aan ragaa waa'ee inflammation mar'imaanii dhabame hin kennu.

Dhibbeentaan baakteeriyaa maaltu akka ajjeefame maaliif hin agarsiisu

Jechi baay'ina wal bira qabamee qooda gareen tokko hawaasa safarame keessaa qabu ibsa. Kun lakkoofsa seelota baakteeriyaa giraamii sagaraa tokko keessa jiru irraa adda. Qorannoo isaanii kan haala maayikiroobiyoomii lakkoofsaan safaru keessatti, Vandeputte fi hiriyoonni isaa garaagarummaa hawaasaa yeroo hiikan baay'inni maayikiroobii maaliif akka barbaachisu agarsiisan.

Fakkeenya ibsaaf ta'u, kan lubbu-qabeessa A yuunitii kudhan fi lubbu-qabeeyyii biroo 90 qabu yaadi. A qooda 10% qaba. A kudhanuma ta'ee osoo jiruu warri kaan gara 40 yoo hir'atan, A amma qooda 20% qabaata. Baay'inni isaa dhugaan osoo hin dabaliin qoodni isaa dachaa ta'e. Fakkeenyi herregaa kun bu'aa yaalii buluu metiliinii irraa argame miti.

Garaagarummaan kun himannoowwan waa'ee baakteeriyaa ajjeesuus daangessa. Qoodni DNA irratti hundaa'e qormaata kallattii jiraachuu baakteeriyaa miti. Baakteeriyaan lubbuun jiraachuu danda'an hir'achuu isaanii mirkaneessuuf, yaaliin safartuuwwan dandeettii lubbuun jiraachuu ilaalanii fi baay'ina waliigalaa tilmaama keessa galchan barbaada. Jijjiiramni hojii jiraachuu isaa mirkaneessuuf immoo safartuu hojii dhimmi ilaallatu barbaada; fakkeenyaaf, tilmaama maqaa baakteeriyaa qofa irratti hundaa'e osoo hin taane meetabolaayitii safarame.

Maqaawwan ramaddii bal'aan garaagarummaa baayolojii ni dhoksu. Fiilamii guutuu tokko faayidaa qabeessa ykn miidhaa geessisaa jedhanii ilaaluun lubbu-qabeeyyii fi hojiiwwan bu'aa murtaa'eef itti gaafatamoo ta'an bira darba. Kanaaf, jijjiiramni reeshiyoo tokko ofuma isaatiin madaalliin maayikiroobii jeeqamuu isaa adda baasuu ykn jeequmsi sun fayyuu isaa mirkaneessuu miti.

Maayikiroobiyoomiin bu'aa maze ibsee?

Yaalichi hamma qorichaa kenname, haala baakteeriyaa fi amala qorannoo tokko keessatti walitti fide. Kun yaada qorannoon mirkaneeffamuu qabu uumuu keessatti faayidaa qaba. Akka hiika keenyaatti, saxaxni qorannichaa ibsa ta'uu danda'an hedduu adda hin baasu: dhiibbaa qorichaa kallattiidhaan amala irratti ta'u, dhiibbaa maayikiroobii karaa al-kallattii ta'u, ykn deebiiwwan amala fi baakteeriyaa adda addaan hamma qorichaa wal fakkaatuuf kennaman.

Yaaliin gahee giddu-galeessummaa caalaatti cimsee qoratu, maayikiroobii giddu-galeessa ta'a jedhamee yaadame qorichaan ala jijjiira. Qorattoonni hawaasa maayikiroobii ifatti murtaa'e dabarsuun dhiibbaa sanas dabarsuu isaa, ykn karaa hojii maayikiroobii yaadame balleessuun dhiibbaa sana dhorkuu isaa qorachuu danda'u. Yaaliiwwan akkanaa wantoota biroo dabarfaman ykn jijjiiraman to'achuus barbaadu.

Safartuun bu'aa amalaas of eeggannoo wal fakkaatuun dubbifamuu qaba. Maze badhaasa qabu bineensi haala murtaa'e keessatti filannoo akka godhu gaafata. Akka qajeelfama madaalliitti, raawwiin fedhii naannoo qorachuu, sochii, kaka'umsa badhaasa argachuu fi barachuu irratti hundaa'uu danda'a. Bu'aa tokko “dandeettii hubannoo fooyya'aa” jechuun garaagarummaa kana walitti cuunfa. Hojiin kallattiidhaan safarame ibsa odeeffannoo caalu kennu ta'ee hafa.

Buluun metiliinii baakteeriyaa mar'imaanii ni ajjeesaa?

Buluun metiliinii haalawwan laaboraatorii murtaa'an keessatti gocha maayikiroobota ittisuu ykn balleessuu keessatti hirmaachuu danda'a. Kun afaaniin erga fudhatamee booda hawaasa mar'imaanii guutuu irratti maaltu akka ta'u hin ibsu.

Fakkeenyaaf, qorannoon laaboraatorii baakteeriyaa ifaan hojii-dhabsiisuu E. coli fi S. aureus wantoota ifaan kakaa'an fi ifa to'atame fayyadamuun qorate. Uumama kolonii fi miidhaa meembraanii madaalee, gareewwan walbira qabuu dukkana keessa kaa'amanis hammate. Haalawwan qorannicha keessatti yaalaman jalatti, ifni ykn wanti ifaan kakaa'u kophaa isaa dhiibbaa hin qabaatin.

To'annoo yeroo yaalii kana keessatti taasifameen gaaffiin sababummaa barbaachisaan deebii argata: walitti makamuun isaanii gahee akkamii qabaate? Wanta tokko liqimsuun baakteeriyaa dhangala'aa keessa jirutti ifa kennuu wajjin haala wal fakkaatu hin uumu. Faallaa kanaatiin, gareen walbira qabuu dukkana keessa kaa'ame cimina makaa fi yeroo tokko irratti bu'aa dhabuu isaa jechuun, haalli ifa hin qabne hundi baayolojiidhaan hojii-dhabeessa ta'uu isaa hin mirkaneessu. Ibsi waliigalaa qorannoo maayikiroobota ittisuu ykn balleessuu garaagarummaa haalawwan irratti hundaa'an kana ibsa.

Qorannoon hawaasa mar'imaanii infekshinii murtaa'e yaaluu mirkaneessuus hin danda'u. Lubbu-qabeessa sana adda baasuu fi bu'aa kilinikaa barbaachisaa ta'e agarsiisuun hojiiwwan adda addaa dha; kun yeroo himannoowwan waa'ee yaala paraasitii madaalanis ni hojjeta.

Kun himannoowwan fayyaa mar'imaanii namaatiif maal jechuudha

Barbaacha barruulee qorannoo xiyyeeffannoo qabu, kan barruu kanaaf taasifame keessatti, yaaliin maayikiroobiyoomii mar'imaanii namaa garee walbira qabuu qabu kan buluun metiliinii fayyaa mar'imaaniif faayidaa qabaachuu mirkaneessu hin argamne. Kun ibsa waa'ee ragaa argamee ti malee qorannoon dhimmi ilaallatu tokko illee hin jiru jechuun mirkaneessuu miti. Qorannoon namaa yaala ifaan kakaa'u kan naannoo afaanii irratti gaggeeffamu gaaffii adda ta'e dha: fakkeenyaaf, yaaliin foolii afaanii namoota 45 irratti gaggeeffame haguuggii arrabaa irraa fakkeenya fudhatee gaasota hafuura keessaa safare malee fayyaa mar'imaanii hin safarre.

Himannaa fayyaa mar'imaanii namaa deeggaruuf, qorannoon garee namootaa ifatti murtaa'e, qophii fi karaa itti kennamu irra deebi'amee hojiirra ooluu danda'u, garee walbira qabuu mijataa fi bu'aa garee sanaaf barbaachisaa ta'e qabaachuu qaba. Haalli maayikiroobii bu'aa sana ibsuuf gargaaruu danda'a; garuu fooyya'iinsi mallattoolee, to'annoon dhukkubaa fi miidhaawwan hin barbaadamne ammallee madaalamuu qabu.

Moodeela hantuutaa tokko keessatti torban afuriif qorachuunis bu'aa ji'oota ykn waggootaaf itti fayyadamuu hin mirkaneessu. Sakatta'iinsi guyyaa guyyaan fi yeroo dheeraaf buluu metiliiniitti fayyadamuu yeroo yaalaa, yeroo hordoffii fi safartuuwwan nageenyaa irraa adda baasa. Haala kilinikaa bal'aa hubachuuf, wanta qorannoon namaa deeggaru ilaali.