Barruu qorannoo
Buluu meetiliinii fi sooma: qorannoowwan awutoofaajii maal agarsiisu?
Buluun meetiliinii seelota dhiibbaa soorataan walqabatuuf saaxilaman keessatti qoratameera. Kun yeroo sooma addaan citee gaggeeffamuutti isa fudhachuun fayyaa akka fooyyessu hin mirkaneessu. Maddoota barruu kanaaf qoranne keessatti, buluu meetiliinii sooma waliin walitti makuun faayidaa awutoofaajii yookaan faayidaa kilinikaa akka qabu agarsiisu yaalii nama irratti garee to'annoo waliin gaggeeffame hin arganne.
Gaaffileen adda addaa sadii jiru: yaaliin laaboraatorii maal akka safare, qophiin tokko hiika soomaa murtaa'e tokko wajjin wal simuufi dhiisuu isaa, akkasumas nyaata malee isa fudhachuun xuuxamuu isaa yookaan dandeettii qaamni isa obsuu jijjiiruufi dhiisuu isaa. Tokkoof deebiin eeyyee ta'uun kanneen biroo deebisuu hin danda'u.
Yaalii wabeeffame keessatti seeramii dhabsiisuun maal jechuu akka ta'e
Qorannoo seelota narvii Xie fi hojii-miltoowwan isaa bara 2013 keessatti, qorattoonni seelota HT22, sanyii seelii hippokaampasii hantuutaa irraa argame, fayyadaman. Miidiyaa seelii itti guddifamu kan seeramiin itti dabalame DMEM seeramii hin qabneen bakka buusan. Seelonni miidiyaa laaboraatorii keessatti hafan; gara bishaan qulqulluu qofaatti hin dabarfamne.
Buluun meetiliinii apoptoosii seeramii dhabsiisuun walqabatu, gosa du'a seelii saganteeffamee tokko, hir'ise. Qorattoonni halluu qabsiisuu LC3B fi hamma pirootiinii safaran, pirootiinii awutoofaajiin walqabatu p62 qoratan, akkasumas mala hojimaataa yaadame sana qoruuf wantoota adeemsa sana ugguran fayyadaman. Bu'aawwan isaanii mallattoo AMPK hirmaachisuu agarsiisan; garuu ugguramuun mTOR, kan yeroo tokko tokko ibsa toora interneetii irratti tilmaamamu, hin argamne. Yaaliiwwan hantuutaa adda ta'an buluun meetiliinii erga kennamee booda tishuu sammuu qoran.
Seeramii keessaa baasuun makaa seelota guddifaman deeggaru, wantoota guddina deeggaran dabalatee, jijjiira. Deebiiwwan hormoonii, bullaa'insa nyaataa fi tishuu kanneen nama nyaata tokko yookaan isaa ol dhiise keessatti qindaa'anii uumaman hin fakkeessu. Akkasumas, lubbuun turuun sanyii seelii kanaa fooyya'uun gosa seelii yookaan dhukkuba hunda keessatti bu'aa barbaadamaa akka fidu hin mirkaneessu.
Kaartaa himannoo fi qorannoo walitti firoomsu
Kaartaan kun tarkaanfii yaalii irraa bu'aa safaramu adda baasa. Maqaa qorannoo beekuu caalaa, maal akka jijjiiramee fi maal akka lakkaa'ame beekuun faayidaa qaba.
| Himannoo madaalamaa jiru | Moodeela dhugumaan fayyadame yookaan walbira qabuu barbaachisu | Bu'aa safarame | Ragaan maal deeggaruu danda'a |
|---|---|---|---|
| “Buluun meetiliinii seelota sooman gargaara.” | Xie 2013: seelota HT22 hantuutaa seeramiin irraa kaafame, buluu meetiliinii waliin fi malee | Apoptoosii, dandeettii lubbuun turuu fi safartuuwwan awutoofaajiin walqabatan | Haala guddisa seelii sana keessatti eegumsa; bu'aa soomaa nama irratti hin agarsiisu |
| “Inni karaa anniisaa tokko kakaasa; kanaaf sooma fakkeessa.” | Atamna 2015: faayibroobilaastota IMR90 namaa laaboraatorii keessatti guddifaman kan buluun meetiliinii itti kenname | Reeshiyoo NAD/NADH, foosfoorileeshinii AMPK, hojii inzaayimii maayitookoondiriyaa fi bu'aawwan dulloomuu seeliin walqabatan | Deebii seelii kompaawundii sanaaf kennamu; tarkaanfiin nyaataa hin qoramne |
| “Qorannoon soomaa walitti makuun kun akka hojjetu mirkaneessa.” | Yaalii DIRECT: dhukkubsattoota kaansarii harmaa filataman kan keemooteraapii fudhatan keessatti, nyaata sooma fakkeessu nyaata idilee waliin walbira qabuu | Miidhaa summummaa yaalaa fi safartuuwwan deebii tumoraa | Ragaa nyaata keemooteraapii deeggaru irratti; buluun meetiliinii wanta deeggarsaaf itti dabalamee qoratame hin turre |
| “Tarkaanfiiwwan lamaan wal cimsu.” | Walbira qabuu tarkaanfii lamaanuu malee, tokkoon tokkoon isaanii kophaa fi lamaanuu waliin dabalatu | Gareewwan hunda keessatti bu'aa walfakkaataa dursamee murtaa'e, xiinxala walitti dhufeenyaa waliin | Bu'aan isaanii walitti makame bu'aawwan kophaa isaanii irraa eegaman caalaa ta'uu isaa qoruu; qorannoowwan armaan oliitiin hin mirkanoofne |
| “Sooma koo hin cabsu.” | Qophii sirrii sana, wantoota inni irraa qophaa'e fi seerota soomaa dhimmichaaf barbaachisan | Hamma wantoota qophii keessatti argamanii yookaan seerota sana wajjin wal simuu | Deebii qophii yookaan hiikaa; awutoofaajiin hin safaramne |
Kaartaan kun qorannoowwan asitti mari'ataman walitti qindeessuun haaraa qophaa'e. Tarreewwan isaa lamaan dhumaa yaaliiwwan xumuraman gabaasuu mannaa, ragaa himannoon tokko barbaadu ibsu.
AMPK kakaasuun bu'aa soomaa miti
Barruun yeroo baay'ee wabeeffamu kan biraa, qorannoon Atamna fi hojii-miltoowwan isaa bara 2015 karaa anniisaa fi ittisa seelii irratti gaggeessan, faayibroobilaastota namaa qaama alatti guddifaman fayyadame. Guddisa seelii buluun meetiliinii itti kenname keessatti jijjiirama yeroo gabaabaa foosfoorileeshinii AMPK, jijjiirama hojii kompleksii-IV maayitookoondiriyaa fi hir'achuu manca'ina teeloomeerii gabaase. Kunniin safartuuwwan seeliiti. Jechi “namaa” maddi seelotaa maal akka ta'e ibsa malee, namoota yaalii soomaa keessatti hirmaatan hin ibsu.
Karaan haala anniisaa hubatu wanta kakaasu tokkoo ol deebii kennuu danda'a. Deebii sana argachuun wantoota kakaasan sana wal bakka bu'uu danda'an hin taasisu. Ragaan buluun meetiliinii AMPK akka jijjiiruu fi ragaan nyaata daangessuun meetaboolizimii akka jijjiiru, walitti makamuun isaanii faayidaa akka qabu, bu'aa akka walitti dabaluu yookaan akka wal cimsu hin agarsiisan. Akkuma ragaa buluu meetiliinii fi umurii dheeraa keessatti ibsametti, himannoowwan dheerina umurii irrattis bu'aawwan ofii isaanii safaramuu qabu.
Awutoofaajiin mataan isaa adeemsa wantoonni seelii keessa jiran gara laayisoosoomiitti geeffamanii itti caccabanii fi deebisanii itti fayyadamaniidha. Hojii isaa asxaa kaalorii dabalata soorataa tokkoo qofaan ibsuun hin danda'amu. Qajeelfamoonni safartuu awutoofaajii baay'ina caasaalee awutoofaajii fi yaa'a awutoofaajii, jechuunis wantoonni adeemsa guutuu sana keessa darbuun, adda baasu. Caasaaleen baay'achuun uumamni isaanii dabaluu yookaan keessaa haqamuun isaanii harkifachuu agarsiisuu danda'a. Agarsiiftuun tokko qofti garaagarummaa sana adda baasuu hin danda'u.
Ibsi keenya yaaliiwwan buluu meetiliinii, AMPK fi awutoofaajii irratti kennine safartuuwwan kana bal'inaan ilaala.
Buluun meetiliinii sooma ni cabsaa?
Qophii irratti osoo hin hundaa'in eeyyee yookaan lakki jechuun hin danda'amu. “Buluu meetiliinii” maqaa wanta hojii qabu tokkoo ti malee, tarree guutuu wantoota qophii keessatti argamanii yookaan xiinxala gatii soorataa miti.
- Hiika bishaan qofa irratti cimsee hundaa'uuf, qophiin buluu meetiliinii wanta bishaanitti dabalamuudha. Kaalorii hin qabu jechuun bishaan qulqulluu qofa isa hin taasisu.
- Seera kaalorii irratti hundaa'uuf, qophii sirrii sana ilaali. Sukkaarri, sirooppiin, zayitiin yookaan wantoonni biroo anniisaa qaban kanneen wanta hojii qabu baatan, hamma isaanii dhugaa irratti hundaa'uun ilaalamuu qabu. Halluu, dhibbeentaa cimina qophii yookaan maqaa wanta hojii qabu qofa irraa gatii kaalorii hin ramadin.
- “Sooma awutoofaajii” ilaalchisee, sukkaarri itti dabalame dhabamuun yookaan hammi kaalorii ibsame xiqqaa ta'uun, tishuu namaa keessatti yaa'a awutoofaajii irratti maal akka ta'u hin mirkaneessu.
- Qorannoo yaalaatiif, qajeelfama tajaajila qorannoo hordofi. Qajeelfamni MedlinePlus qorannoo dhiigaatiif soomuu irratti kennu bishaan qulqulluu qofa dhuguu murtiiwwan qorichaa irraa ifatti adda baasa; akkasumas qajeelfama ogeessa fayyaa malee qoricha dhaabuu irraa akeekkachiisa.
Himannoon xuuxamuu yaalii adda ta'e barbaada: qophii walfakkaataa haala nyaatamee fi soomame ifatti murtaa'e jalatti walbira qabuu, cimina isaa dhiiga keessatti yeroon safaraa. Bu'aa isaa dafanii dhaga'uun xuuxamuun akka dabale hin mirkaneessu. Ragaa karaa qaamatti kennamu tokkoon tokkoon isaaf, xuuxamuu fi qaama keessatti raabsamuu buluu meetiliinii ilaali. Qorannoowwan seelii armaan olii seera nyaata waliin fudhachuu hin mirkaneessan.
Sooma buluu meetiliinii waliin walitti makuun yaala kaansarii bakka bu'uu hin danda'u
Gabaasni yeroo soomaa dhukkubbiin hir'achuu, tumoraan xiqqaachuu yookaan yeroo dheeraaf lubbuun turuu hin mirkaneessu. Wantoonni hedduun, jijjiiramni nyaataa fi qorichoonni dhukkubbii yeroo tokkotti yoo jijjiiraman, muuxannoon dhuunfaa tarkaanfii kamtu fooyya'iinsa fide akka ta'e adda baasuu hin danda'u.
Yeroo kunuunsa kaansarii tarkaanfiiwwan nyaataa irratti qorannoon dhugaan jira. Yaaliin DIRECT sadarkaa 2 ramaddii carraan gaggeeffame dhukkubsattoota kaansarii harmaa HER2-negative sadarkaa II/III qaban keessatti nyaata sooma fakkeessu keemooteraapii yaala ijoo dura kennamu waliin qorate. Gareewwan gidduutti miidhaa summummaa irratti garaagarummaa hin argine; xiinxalawwan deebii keessaa tokko tokko keessatti bu'aawwan gaarii gabaase. Argannoowwan kun garee dhukkubsattootaa filatamee fi nyaata yaala deeggaru ilaallatan. Buluu meetiliinii hin qoranne, bu'a-qabeessummaa sooma bishaan qofa hin mirkaneessine, yookaan waan keemooteraapii bakka bu'u hin hundeessine.
Walitti makaa kanaan yaala kaansarii ajajame hin tursiisin yookaan hin bakka buusin. Nama ulfaatinni isaa hir'achaa jiru yookaan nyaachuuf rakkatuuf, nyaata caalaatti daangessuun fedhiiwwan yaalaa waliin wal faallessuu danda'a. Qajeelfamni soorataa Dhaabbata Kaansarii Biyyaalessaa yeroo yaala kaansarii kaalorii fi pirootiinii gahaa, madaallii soorataa fi deeggarsi fedhii dhuunfaatti madaqfame maaliif barbaachisoo akka ta'an ibsa.
Buluun meetiliinii sooma irraa bilisa ta'ee balaa qorichaa qaba. Odeeffannoon ajaja qorichaa PROVAYBLUE qorichoota seerootoninii irratti hojjetanii fi opioids waliin sindiroomii seerootoninii ilaalchisee akeekkachiisa; hanqina G6PD keessatti fayyadamuus dhorka. Asxaan oomisha lilmoon kennamu sanaa qophii fayyadamaan afaaniin fudhatu yookaan sagantaa soomaa hin mirkaneessu. Fayyadamuu yaaduun dura oomisha sirrii sana fi tarree qorichootaa gara garee yaala kennuutti geessi.
Himannoo haaraa yeroo madaaltu, qajeelfama qorannoo buluu meetiliinii dubbisuu fayyadamuun moodeela, tarkaanfii yaalii, wanta waliin walbira qabamee fi bu'aa safarame adda baasi. Himannoon namoota sooman irratti dhiyaatu ragaa namoota sooman irraa argame barbaada; himannoon walitti makaa ilaalchisu immoo ragaa walitti makaa sana dhugumaan qoratu barbaada.