ဦးနှောက်ဒဏ်ရာအတွက် မက်သလင်းဘလူး — လူတွင် မစမ်းသပ်မီ သုတေသနအထောက်အထားကို နားလည်ခြင်း

ဦးခေါင်းကို ထိုးနှက်ခံရခြင်း၊ သွေးလွှတ်ကြော ပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အာရုံကြောဆဲလ် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးသည့် ရောဂါတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် တူညီသည့် ပြဿနာတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည် — ဦးနှောက်သည် ၎င်း၏လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် စွမ်းအင်မလုံလောက်တော့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤတူညီသော နောက်ဆုံးအခြေအနေကြောင့်ပင် ဒြပ်ပေါင်းတစ်မျိုးကို သုတေသနနယ်ပယ် သုံးခုလုံးတွင် မကြာခဏ တွေ့နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးအခြေအနေ တူညီခြင်းသည် စမ်းသပ်သည့် အယူအဆလည်း တူညီသည်ဟု မဆိုလိုပါ။ ဒဏ်ရာမရမီ ပေးသောကုသမှု၊ ဒဏ်ရာရပြီးနောက် တစ်နာရီအတွင်း ပေးသောကုသမှုနှင့် လအတော်ကြာပြီးမှ ရလဒ်တိုင်းတာသော ကုသမှုတို့သည် ဆေးထိုးအပ်ထဲတွင် တူညီသော အပြာရောင်အရည် ပါဝင်နေသည့်တိုင် မတူညီသော အယူအဆများကို စမ်းသပ်နေကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤဆောင်းပါးသည် ထိုသုတေသနများထဲမှ ဒဏ်ရာဆိုင်ရာ အပိုင်းကို လေ့လာထားသည်။ တိရစ္ဆာန်စမ်းသပ်မှုများတွင် ဦးနှောက်ဒဏ်ရာအတွက် မက်သလင်းဘလူးကို အသုံးပြုခြင်းက မည်သို့အဓိပ္ပာယ်ရသည်ကို သုံးသပ်ထားပြီး ထိခိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်သောဒဏ်ရာကို လေဖြတ်ခြင်းနှင့် နာတာရှည် အာရုံကြောဆဲလ် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းတို့မှ ခွဲခြားထားသည်။ ထို့အပြင် လေ့လာမှုများအကြား ကွာခြားချက်အများစုကို ဆေးပေးသည့်အချိန်က အဘယ်ကြောင့် ရှင်းပြပေးနိုင်သည်ကို ဖော်ပြထားသည်။

ဒဏ်ရာသုံးမျိုး၊ စွမ်းအင်ချို့ယွင်းမှုတစ်မျိုး

ဤစမ်းသပ်ပုံစံများကို ချိတ်ဆက်ပေးသော ယန္တရားသည် မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားအတွင်း ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အီလက်ထရွန်များသည် အီလက်ထရွန်ပို့ဆောင်ရေးကွင်းဆက်တစ်လျှောက် ဖြတ်သန်းကာ ATP ကို ထုတ်လုပ်ပြီး ကောင်းမွန်သော ကွင်းဆက်တစ်ခုက ဓာတ်ပြုလွယ်သော အောက်ဆီဂျင်မော်လီကျူးများကို ထိန်းထားပေးသည်။ ဒဏ်ရာရပြီးနောက် ကွင်းဆက်၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ ချို့ယွင်းလာကာ ATP ထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းပြီး ဖရီးရယ်ဒီကယ် ထုတ်လုပ်မှု မြင့်တက်လာသည်။ 2018 Molecular Neurobiology သုံးသပ်ဆောင်းပါးတွင် မက်သလင်းဘလူးကို အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခုမှ အီလက်ထရွန် သယ်ဆောင်ပေးနိုင်သော ပစ္စည်းအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းသည် NADH ထံမှ အီလက်ထရွန်များကို လက်ခံကာ cytochrome c ထံ လွှဲပေးသဖြင့် complex IV ၏ လုပ်ဆောင်မှု မြင့်တက်လာပြီး ကွင်းဆက်၏ အစောပိုင်းအပိုင်း ချို့ယွင်းနေသည့်တိုင် ATP ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်မှုကို ပြန်လည်ရရှိစေသည်။

အစီရင်ခံထားသော ကိန်းဂဏန်းများမှာ တိကျသည်။ ဆဲလ်များနှင့် တစ်သျှူးလွှာနမူနာများတွင် complex IV လုပ်ဆောင်မှုသည် 30 မှ 100 ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အောက်ဆီဂျင်သုံးစွဲမှုလည်း လိုက်လျောညီထွေ မြင့်တက်ခဲ့သည်။ ယင်းက ထပ်တိုးလာသော အီလက်ထရွန်များသည် ရယ်ဒီကယ်များအဖြစ် ယိုစိမ့်ထွက်ခြင်းထက် အသုံးဝင်သော လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ကြွက်ကြီးများတွင် ပြုလုပ်သော လေဖြတ်ခြင်းပုံစံတစ်ခု၌ ဆေးပေးပြီး 24 နာရီအကြာတွင် ထိခိုက်နေသော ဧရိယာ၏ ATP ထုတ်လုပ်မှုသည် ဆေးမပေးထားသော တိရစ္ဆာန်များထက် 30 ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမြင့်ခဲ့သည်။ 2022 Biochemistry (Moscow) သုံးသပ်ဆောင်းပါးက နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များကို ဖြည့်စွက်ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ဆီဒေးရှင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှု၊ အာရုံကြောစနစ် ရောင်ရမ်းမှုနှင့် အစီအစဉ်တကျ ဆဲလ်သေဆုံးမှုတို့ လျော့နည်းခြင်းအပြင် monoamine oxidase၊ nitric oxide synthase၊ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား အသစ်ဖြစ်ပေါ်မှု၊ ဆဲလ်အတွင်း အစိတ်အပိုင်းများကို ပြန်လည်ဖြိုခွဲအသုံးချခြင်းနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်မှားယွင်းစွာ ခေါက်ဖွဲ့ထားသော ပရိုတိန်းများ စုစည်းခြင်းတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုများ ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် အယူအဆမှာ ရိုးရှင်းသည်။ ဒဏ်ရာက အီလက်ထရွန်များ၏ ပုံမှန်လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ပြီး မက်သလင်းဘလူးက အခြားလမ်းကြောင်းတစ်ခု ပေးသည်။ နောက်ဆက်တွဲ မေးခွန်းအားလုံးမှာ မည်သည့်ဒဏ်ရာအတွက်၊ မည်သည့်အချိန်တွင် ဆေးပေးပြီး မည်သို့တိုင်းတာသနည်း ဆိုသည့်အချက်များ ဖြစ်သည်။

ထိခိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်သောဒဏ်ရာသည် လေဖြတ်ခြင်း မဟုတ်ပါ

ထိခိုက်မှုကြောင့် ဦးနှောက်ဒဏ်ရာ ဖြစ်စေသော စမ်းသပ်ပုံစံတွင် အင်အားသည် တစ်ခါတည်း သက်ရောက်သည်။ ကနဦးပျက်စီးမှုမှာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်သည် — တစ်သျှူးများ စုတ်ပြဲခြင်း၊ သွေးကြောများ ပေါက်ပြဲခြင်းနှင့် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း သွေး-ဦးနှောက်အတားအဆီး ပွင့်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မက်သလင်းဘလူးက သက်ရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်မှာ နောက်ဆက်တွဲ နာရီနှင့် ရက်များအတွင်း ဖြစ်ပေါ်သော ဒုတိယအဆင့် ပျက်စီးမှုလှိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် အသက်ရှင်ကျန်နေသော တစ်သျှူးရှိ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားများ ချို့ယွင်းလာခြင်း၊ ရောင်ရမ်းမှု ပျံ့နှံ့ခြင်းနှင့် အရည်စုဖောရောင်မှု တိုးလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဤလေ့လာမှုများ၏ ရလဒ်တိုင်းတာချက်များသည် ထိုဖြစ်စဉ်အစဉ်ကို ထင်ဟပ်သည် — ဒဏ်ရာထုထည်၊ ဦးနှောက်ရေပါဝင်မှု၊ ထိခိုက်သည့်နေရာအနီးရှိ အာရုံကြောဆဲလ်များ အသက်ရှင်ကျန်မှုနှင့် နောက်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှု ပြန်လည်ကောင်းမွန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝင်္ကပါလမ်းကြောင်း သင်ယူခြင်းကဲ့သို့ အပြုအမူများ ဖြစ်သည်။

လေဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်တစ်ခုလုံး သွေးမလုံလောက်မှု ပုံစံတွင်မူ ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပေါ်ပုံက ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ သွေးစီးဆင်းမှု ရပ်တန့်သွားပြီး မိနစ်ပိုင်းအတွင်း စွမ်းအင်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပေါ်ကာ သွေးစီးဆင်းမှု ပြန်ရလာသောအခါ သွေးပြန်စီးဝင်မှုကြောင့် ဖြစ်သောဒဏ်ရာ ထပ်မံဖြစ်ပေါ်သည်။ ဤနေရာတွင် ဆေးပေးချိန်ကို သွေးကြောဖြစ်စဉ်နှင့် ချိန်ညှိထားပြီး ပိတ်ဆို့မှု သို့မဟုတ် သွေးပြန်စီးဝင်မှု ဖြစ်ပြီး မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ပေးလေ့ရှိသည်။ ရလဒ်တိုင်းတာချက်များက နာရီပိုင်းမှ တစ်ရက်၊ နှစ်ရက်အတွင်း တစ်သျှူး၏ အခြေအနေကို တိုင်းတာသည် — သွေးမရ၍ သေဆုံးသွားသော တစ်သျှူးအရွယ်အစား၊ သွေးစီးဆင်းမှုနှင့် အစောပိုင်း လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်မှုတို့ ဖြစ်သည်။ လေဖြတ်ခြင်းဆိုင်ရာ သုတေသနတွင် တွေ့ရသည့် ပုံစံတစ်ခုမှာ ကြိုတင်ဆေးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ သွေးကြောမပိတ်ဆို့မီ တိရစ္ဆာန်များကို ဆေးပေးထားခြင်းဖြင့် ကာကွယ်မှုကို စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဤနည်းလမ်းကို ဦးခေါင်းဒဏ်ရာဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုအဖြစ် လူများတွင် ကျင့်ဝတ်နှင့်အညီ အလားတူ ပြုလုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။

ဒဏ်ရာဆိုင်ရာ သုတေသနများတွင် လေဖြတ်ခြင်းရလဒ်များက အခိုင်မာဆုံးဖြစ်ပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှု မတွေ့ရသည့် အရှင်းလင်းဆုံး ရလဒ်လည်း ပါဝင်သည်။ အလယ်ဦးနှောက်သွေးလွှတ်ကြောကို တစ်နာရီ ပိတ်ဆို့ထားပြီး သွေးပြန်စီးဝင်ချိန်၌ မက်သလင်းဘလူးပေးထားသော ကြွက်ကြီးများတွင် 2 ရက်မြောက်၌ သွေးမရ၍ သေဆုံးသွားသော တစ်သျှူးဧရိယာသည် 30 ရာခိုင်နှုန်း ပိုသေးခဲ့ပြီး အန္တရာယ်ရှိနေသော ဗဟိုဧရိယာနှင့် ၎င်းပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကယ်တင်နိုင်သေးသော ဧရိယာတို့မှ တစ်သျှူး ပိုများစွာကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည် (Shen, 2013)။ အမြဲတမ်း ပိတ်ဆို့ထားသော လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အန္တရာယ်ရှိနေသော တစ်သျှူးများ သွေးမရ၍ သေဆုံးသည့်အဆင့်သို့ တိုးတက်သွားမှု ပိုနှေးခဲ့သော်လည်း စမ်းသပ်ထားသော ဆေးပမာဏ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် 24 နာရီအကြာ နောက်ဆုံးတစ်သျှူးသေဆုံးမှုထုထည် မလျော့ခဲ့ပါ (Rodriguez, 2014)။ တတိယ ပိတ်ဆို့မှုလေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အလယ်အလတ် ဆေးပမာဏ၌ သွေးမရ၍ သေဆုံးသွားသော တစ်သျှူးအရွယ်အစားကို ထက်ဝက်ခန့် လျော့ချခဲ့ပြီး သွေးမလုံလောက်သော ဦးနှောက်အတွင်းရှိ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား၏ အလွန်သေးငယ်သော ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားများကို ရွေးချယ်ဖြိုခွဲဖယ်ရှားသည့် ဖြစ်စဉ်ကို တိုက်ရိုက် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် တစ်သျှူးပုပ်သေမှု လျော့ကျသော်လည်း တိုင်းတာထားသော အစီအစဉ်တကျ ဆဲလ်သေဆုံးမှု မြင့်တက်ခဲ့သည်ဟူသော မျှော်လင့်ထားသည်နှင့် ဆန့်ကျင်သည့် အသေးစိတ်အချက်ကိုလည်း အစီရင်ခံခဲ့သည် (Di, 2015)။ ဦးနှောက်တစ်ခုလုံး သွေးမလုံလောက်မှုတွင် ဆေးပမာဏနည်းနည်းကို ဆက်တိုက် သွင်းပေးခြင်းက ထိခိုက်လွယ်သော ဟစ်ပိုကမ်ပပ်စ်၏ CA1 ဧရိယာ၌ cytochrome c oxidase လုပ်ဆောင်မှု၊ ATP ပမာဏနှင့် မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားအမြှေးပါး၏ လျှပ်စစ်အလားအလာတို့ကို ပြန်လည်ရရှိစေခဲ့ပြီး ထိုအာရုံကြောဆဲလ်များကို ထိန်းသိမ်းပေးကာ နေရာအနေအထားဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်ကို ကာကွယ်ပေးခဲ့သည် (Lu, 2016)။ ဤ CA1 တိုင်းတာချက်ကို အလေးထားကြည့်ရန် လိုသည်။ ၎င်းသည် ဒဏ်ရာရထားသော ဦးနှောက်အတွင်းမှ ATP နှင့် ဆဲလ်အသက်ရှူရေးကွင်းဆက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို တိုက်ရိုက်ရရှိထားခြင်း ဖြစ်သည်။ TBI သုတေသနများတွင်မူ ယင်းအချက်များကို တိုင်းတာခြင်းထက် ခန့်မှန်းကောက်ချက်ချခြင်းက ပိုများသည်။

နာတာရှည် အာရုံကြောဆဲလ် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးမှုမှာ ထိုနှစ်မျိုးစလုံးနှင့် မတူပါ။ အယ်လ်ဇိုင်းမား၊ ပါကင်ဆန်နှင့် ဟန်တင်တန်ရောဂါ ပုံစံများတွင် တိရစ္ဆာန်များကို ရက်သတ္တပတ် သို့မဟုတ် လများကြာ ဆေးပေးပြီး ပရိုတိန်းစုစည်းမှု၊ ဒိုပါမင်းကို ကိုင်တွယ်အသုံးပြုမှု သို့မဟုတ် တဖြည်းဖြည်း သိမြင်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းမှုတို့ကို တိုင်းတာကြသည်။ ဤရလဒ်တိုင်းတာချက်များသည် ထိခိုက်ပြီး ရက်အနည်းငယ်အကြာ တိုင်းတာသော ဒဏ်ရာနှင့် တူညီမှု မရှိသလောက် ဖြစ်သည်။ အမျိုးအစားတစ်ခုမှ ရလဒ်ကို နောက်တစ်မျိုးတွင် အသုံးချသော စာဖတ်သူများသည် စမ်းသပ်မှုများ မည်သည့်အခါမျှ မကျော်ဖြတ်ခဲ့သော နယ်နိမိတ်ကို ကျော်၍ တွေ့ရှိချက်တစ်ခုကို ရွှေ့နေခြင်း ဖြစ်သည်။ အာရုံကြောဆဲလ် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးမှုဆိုင်ရာ သုတေသနများအတွက် ကျွန်ုပ်တို့၏ လမ်းညွှန်တွင် ထိုကာလရှည် လေ့လာမှုများကို ၎င်းတို့၏ သီးခြားအခြေအနေအတွင်း ထားရှိပြီး လေဖြတ်ခြင်းသီးသန့် အထောက်အထားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်တွင် သွေးကြောပိတ်ဆို့မှုနှင့် ထိခိုက်မှု စမ်းသပ်ပုံစံများကို အသေးစိတ် ခွဲခြားထားသည်။

TBI စမ်းသပ်ပုံစံများတွင် အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့်အရာများ

ထိခိုက်မှုကြောင့် ဦးနှောက်ဒဏ်ရာအတွက် မက်သလင်းဘလူးကို အသုံးပြုသည့် လူတွင် စမ်းသပ်မှု တစ်ခုမျှ ထုတ်ဝေထားခြင်း မရှိပါ။ TBI ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းအားလုံးသည် တိရစ္ဆာန်သုတေသနများဖြစ်ပြီး အများစုမှာ ကြွက်ကြီးများနှင့် ကြွက်ငယ်များတွင် ပြုလုပ်ထားသည်။ ထိုသုတေသနများသည် စမ်းသပ်မှု အနည်းငယ်ကို အဓိကထား စုစည်းနေသည်။ အကျဉ်းချုပ်များတွင် ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သော အသေးစိတ် ကွာခြားချက်များ ရှိသဖြင့် ထိုစမ်းသပ်မှုများကို အမည်တပ်ဖော်ပြရန် ထိုက်တန်သည်။

အစောဆုံး ထိန်းချုပ်ထားသော ဦးနှောက်အပြင်လွှာ ထိခိုက်မှုလေ့လာမှုတွင် ကြွက်ကြီးများကို အပျော့စား ထိခိုက်မှုဖြစ်ပြီး တစ်နာရီအကြာ၌ သွေးကြောထဲသို့ 1 mg/kg ပေးခဲ့ပြီး သုံးနာရီအကြာတွင် 0.5 mg/kg ထပ်ပေးခဲ့သည် (Watts, 2014)။ နှစ်ပတ်ကြာ နောက်ဆက်တွဲ စောင့်ကြည့်မှုတစ်လျှောက် ဆေးပေးထားသော တိရစ္ဆာန်များ၏ MRI တွင် တွေ့ရသည့် ဒဏ်ရာထုထည်မှာ ပိုနည်းနေခဲ့သည်။ လမ်းလျှောက်စမ်းသပ်မှုတွင် ခြေလှမ်းမှားမှုများသည် 1၊ 2 နှင့် 7 ရက်မြောက်တို့၌ စာရင်းအင်းအရ သိသာစွာ လျော့ကျခဲ့သော်လည်း 14 ရက်မြောက်တွင် မလျော့ခဲ့ပါ။ 14 ရက်မြောက်၌ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်သောအခါ ဒဏ်ရာရထားသော ဦးနှောက်အပြင်လွှာတွင် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးနေသော အာရုံကြောဆဲလ် အရေအတွက်သည် မြင်ကွင်းတစ်ကွက်လျှင် 270 နှင့် 368 ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သော Nissl အရောင်ဆိုးမှုမှာ 41 နှင့် 73 ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အစောပိုင်း ကာကွယ်မှု ရှိသော်လည်း အပြုအမူဆိုင်ရာ အသာစီးရမှုသည် ဒုတိယပတ်ရောက်ချိန်တွင် မှေးမှိန်လာခဲ့သည်။

ပျံ့နှံ့သောဒဏ်ရာ စမ်းသပ်ပုံစံတစ်ခုတွင် ကြွက်ငယ်များ၏ ဦးခေါင်းအလယ်မျဉ်း၌ အရည်ဖိအားဖြင့် ထိခိုက်စေပြီး နာရီဝက်အတွင်း သွေးကြောထဲသို့ 2 mg/kg တစ်ကြိမ်တည်း ပေးခဲ့သည် (Fenn, 2015)။ ဆေးပေးထားသော တိရစ္ဆာန်များတွင် ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ မျိုးဗီဇဖော်ထုတ်မှု ပိုငြိမ်သက်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းနေသော မိုက်ခရိုဂလီးယားဆဲလ်များ ပိုနည်းခြင်း၊ မြင်တွေ့ရသော အရည်စုဖောရောင်မှု ပိုနည်းခြင်းတို့ ရှိပြီး 7 ရက်မြောက်တွင် စိတ်ကျသကဲ့သို့ အပြုအမူ မတွေ့ရပါ။ အကျိုးသက်ရောက်မှု မတွေ့ရသော ရလဒ်များလည်း အလားတူ အရေးကြီးသည်။ ဒဏ်ရာကိုယ်တိုင်က ဦးနှောက်ရေပါဝင်မှုကို အနည်းငယ်သာ မြင့်တက်စေပြီး မက်သလင်းဘလူးသည် ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှုညှိနှိုင်းနိုင်စွမ်း ချို့ယွင်းခြင်းကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ ရောင်ရမ်းမှု လျော့နည်းစေခြင်းသည် အပြည့်အဝ ကာကွယ်ပေးခြင်းနှင့် မတူပါ။

ကြွက်ငယ်လေ့လာမှု နှစ်ခုတွင် တူညီသော အချိန်ဇယားကို အသုံးပြုခဲ့သည် — တစ်နာရီအကြာ၌ 1 mg/kg၊ ခြောက်နာရီအကြာ၌ 0.5 mg/kg၊ ထို့နောက် သုံးရက်ကြာ နေ့စဉ်ဆေးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလေ့လာမှုများက ယန္တရားဆိုင်ရာ နားလည်မှုကိုလည်း ချဲ့ထွင်ပေးခဲ့သည်။ ဦးနှောက်အပြင်လွှာ ထိခိုက်မှုပုံစံတစ်ခုတွင် ဆေးပေးခြင်းက 24 နာရီ၊ 72 နာရီနှင့် 14 ရက်မြောက်၌ ဒဏ်ရာထုထည်ကို လျော့ချခဲ့ပြီး အာရုံကြောဆဲလ်များကို ထိန်းသိမ်းပေးကာ ဆဲလ်အတွင်း အစိတ်အပိုင်းများကို ပြန်လည်ဖြိုခွဲအသုံးချမှုဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းများကို မြင့်တက်စေခဲ့သည် (Zhao, 2016)။ အရည်ဖိအားဖြင့် ထိခိုက်စေသော ပုံစံတစ်ခုတွင် အာရုံကြောဆဲလ်များ၏ အစီအစဉ်တကျ သေဆုံးမှုကို လျော့နည်းစေပြီး ယိုစိမ့်နေသော သွေး-ဦးနှောက်အတားအဆီးကို ပိုမိုတင်းကျပ်စေကာ နှစ်ပတ်တစ်လျှောက် အာရုံကြောလုပ်ဆောင်မှု အမှတ်များကို တိုးတက်စေခဲ့သည် (Shen, 2019)။ သို့သော် Zhao လေ့လာမှုတွင် 72 နာရီအကြာ၌ ဦးနှောက်ရေပါဝင်မှု ကွာခြားချက် မတွေ့ရဘဲ Shen လေ့လာမှုတွင် 1 နှင့် 3 ရက်မြောက်တို့၌ လှည့်ပတ်သည့်တန်းပေါ် ဟန်ချက်ထိန်းစမ်းသပ်မှု စွမ်းဆောင်ရည် ကွာခြားချက် မတွေ့ရပါ။ ဒဏ်ရာနှင့် ဆဲလ်အသက်ရှင်ကျန်မှုဆိုင်ရာ တိုင်းတာချက်များ ပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း ဖောရောင်မှုနှင့် အစောပိုင်း လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ တိုင်းတာချက်များက အမြဲ လိုက်ပါပြောင်းလဲခြင်း မရှိခဲ့ပါ။

အချိန်နှင့်ပတ်သက်၍ ထူးခြားသော လေ့လာမှုမှာ နောက်ကျမှ ဆေးပေးသည့် စမ်းသပ်မှု ဖြစ်သည် (Watts, 2016)။ တူညီသော ထိခိုက်မှုပုံစံကို အသုံးပြုပြီး ဒဏ်ရာရပြီး 24 နာရီအထိ ပထမဆေးပမာဏကို မပေးဘဲ စောင့်ခဲ့သည်။ 2 ရက်မြောက်တွင် နောက်ကျမှ ဆေးပေးသောအုပ်စု၏ ဒဏ်ရာလျော့နည်းမှုသည် အစောပိုင်းနာရီများအတွင်း ဆေးပေးထားသော တိရစ္ဆာန်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည့်အဆင့် ရှိခဲ့ပြီး ထိုလျော့နည်းမှုသည် 7 နှင့် 14 ရက်မြောက်တို့အထိ ဆက်ရှိခဲ့သည်။ အပြုအမူဆိုင်ရာ ရလဒ်က ပိုအားနည်းသည်။ နောက်ကျမှ ဆေးပေးသောအုပ်စု၏ ခြေလှမ်းမှားမှု လျော့နည်းခြင်းသည် စာရင်းအင်းအရ မသိသာသော ဦးတည်ချက်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခု၊ စမ်းသပ်ပုံစံတစ်ခု၊ 24 နာရီ ကြားကာလတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဆေးပေးနိုင်သည့်အချိန်အပိုင်းအခြားသည် အစောပိုင်းနာရီများထက် ကျော်လွန်ကြောင်း ပြသသည့် အမှန်တကယ် အထောက်အထားဖြစ်သော်လည်း ထိုအဆိုအတွက် ရှိသမျှအထောက်အထား အားလုံးလည်း ဖြစ်သည်။ အခြားနေရာများရှိ “နောက်ကျ” ဟူသောစကားလုံး၏ လွဲမှားနားလည်နိုင်မှုကို သတိပြုပါ။ ရုရှားသုတေသနအစဉ်တစ်ခုသည် ခေါင်းစဉ်တွင် နောက်ကျသော အာရုံကြောကာကွယ်မှုကို အဓိကထားသော်လည်း မိနစ် 30 တွင် ဆေးပေးခဲ့ပြီး “နောက်ကျ” ဟူသည်ကို နောက်ကျမှ စတင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြာရှည်တည်တံ့သော ရလဒ်များဟု အဓိပ္ပာယ်သုံးထားသည်။

ကြွက်ကြီးများတွင် ပြုလုပ်သော သီးခြားနေရာ ဒဏ်ရာလေ့လာမှု အငယ်စားတစ်ခုက အချိန်ဆိုင်ရာ အမြင်ကို အခြားဘက်မှ ဖြည့်စွက်ပေးသည်။ ဒဏ်ရာမရမီ ချက်ချင်း ဆေးပေးခြင်းနှင့် ဒဏ်ရာရပြီး မိနစ် 30 အကြာ ဆေးပေးခြင်း နှစ်မျိုးစလုံးက ခြေလက်လုပ်ဆောင်မှု ချို့ယွင်းခြင်းကို လျော့နည်းစေခဲ့သည် (Stelmashook, 2019)။ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ဒဏ်ရာဖြစ်ချိန်ကို ကြိုတင်စီစဉ်ထားနိုင်သောကြောင့်ပင် ကြိုတင်ဆေးပေးခြင်းကို ဓာတ်ခွဲခန်း၌ အသုံးချနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤနေရာတွင် ဆေးပမာဏကို တိကျစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်းက အရေးကြီးသည်။ သုံးသပ်ဆောင်းပါးများက ဆေးပမာဏနည်းသောအခါ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား၏ ဆဲလ်အသက်ရှူမှုကို လှုံ့ဆော်ပြီး ဆေးပမာဏမြင့်သောအခါ တားဆီးကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းသည် မက်သလင်းဘလူး၏ ဆေးဝါးဗေဒတစ်လျှောက် တွေ့ရသော အဆင့်နှစ်ဆင့် သက်ရောက်မှုပုံစံနှင့် တူညီသည်။ ထို့ကြောင့် ရလဒ်များကို “အပြာရောင်ဆေး ပိုများလေ၊ ပြန်လည်ကောင်းမွန်မှု ပိုများလေ” ဟု မဖတ်သင့်ပါ။ လေ့လာမှုတစ်ခုစီသည် မျဉ်းကွေးတစ်ခုပေါ်ရှိ အမှတ်တစ်ခုကိုသာ စမ်းသပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆေးပမာဏနှင့် တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်တွင် ထိုမျဉ်းကွေးကို စမ်းသပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးတစ်လျှောက် ခြေရာခံထားပြီး ဘေးကင်းမှုနှင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွင် ဆေးပမာဏမြင့်သောအခါ မည်သည့်အရာများ ဖြစ်ပေါ်သည်ကို ဖော်ပြထားသည်။

ဇယားကို တစ်တန်းချင်း ယှဉ်ဖတ်ကြည့်ပါ — တူညီသော ဒြပ်ပေါင်းတစ်မျိုး၊ မတူညီသော အချိန်ကာလသုံးမျိုး ဖြစ်သည်။ ကာကွယ်မှုသည် အလယ်တန်းနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး ချက်ချင်းကုသမှုသည် ပထမနှစ်တန်းနှင့် သက်ဆိုင်ကာ နောက်ပိုင်းရလဒ်များသည် ပထမတန်းနှင့် တတိယတန်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်။

ကာကွယ်မှု၊ ချက်ချင်းကုသမှုနှင့် နောက်ပိုင်းရလဒ်များ

ကာကွယ်မှုဆိုသည်မှာ အလွယ်ကူဆုံး နားလည်မှုလွဲနိုင်သော အဆို ဖြစ်သည်။ သွေးမလုံလောက်မှု ပုံစံများတွင် သွေးကြောမပိတ်ဆို့မီ ဆေးပေးထားသော တိရစ္ဆာန်များက ပိုကောင်းသော ရလဒ် ရရှိကြပြီး ထိုရလဒ်ကို မက်သလင်းဘလူးက မည်သည့်ဦးနှောက်ကိုမဆို အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပေါ်မည့် မည်သည့်ထိခိုက်မှုမှမဆို ကာကွယ်ပေးသကဲ့သို့ တစ်ခါတစ်ရံ ကိုးကားကြသည်။ ထိုသို့ ပြသထားခြင်း လုံးဝမရှိပါ။ အခြားအီလက်ထရွန်လမ်းကြောင်းဖြင့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသော မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားများသည် ကြိုတင်စီစဉ်ထားသော သွေးစီးဆင်းမှု ဆုံးရှုံးခြင်းကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်းသာ ပြသထားသည်။ မည်သူမျှ ဦးခေါင်းဒဏ်ရာရချိန်ကို ကြိုတင်စီစဉ်မထားပါ။

ချက်ချင်းကုသမှုသည် TBI အထောက်အထားများ အဓိက စုစည်းနေသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ထိခိုက်ပြီးနောက် နာရီပိုင်းအတွင်း ဆေးပေးခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်နေဆဲ ဒုတိယအဆင့် ဒဏ်ရာဖြစ်စဉ်အဆက်ဆက်ကို ပစ်မှတ်ထားသည် — စွမ်းအင်ချို့ယွင်းမှု၊ အောက်ဆီဒေးရှင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှု၊ ရောင်ရမ်းမှုနှင့် ဖောရောင်မှုတို့ ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် တိုးတက်လာသော ဒဏ်ရာနှင့် အရည်စုဖောရောင်မှုဆိုင်ရာ တိုင်းတာချက်များသည် အမှန်တကယ် ကုသမှုအကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ကုသခြင်းသာဖြစ်ပြီး စုတ်ပြဲသွားသော တစ်သျှူးကို မူလအတိုင်း ပြန်ဖြစ်စေခြင်း မဟုတ်ပါ။

နောက်ပိုင်းရလဒ်များသည် တတိယအယူအဆ ဖြစ်သည်။ ဒဏ်ရာရပြီး ရက်သတ္တပတ်များအကြာ တိုင်းတာသော အပြုအမူ သို့မဟုတ် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးမှုပုံစံတစ်ခုတွင် လများကြာပြီးမှ တိုင်းတာသော ပရိုတိန်းကို ကိုင်တွယ်မှုတို့က အစောပိုင်းကာကွယ်မှု ဆက်လက်တည်ရှိသလား၊ သို့မဟုတ် နှေးကွေးသော ဖြစ်စဉ်များ၏ ဦးတည်ချက် ပြောင်းလဲသလား ဆိုသည်ကို ဖြေပေးသည်။ 24 နာရီ၌ ဒဏ်ရာပိုသေးခြင်း၊ 24 နာရီ နောက်ကျမှ ဆေးပေးပြီးနောက် စာရင်းအင်းအရ မသိသာသော အပြုအမူဆိုင်ရာ ဦးတည်ချက်တစ်ခု ရှိခြင်းနှင့် ရေရှည်ဆေးပေးမှု လများကြာပြီးနောက် ဝင်္ကပါစမ်းသပ်မှု တိုးတက်လာခြင်းတို့သည် မတူညီသော အဆိုသုံးခုဖြစ်ပြီး လိုအပ်သော သက်သေအဆင့်များလည်း မတူညီပါ။ လက်ရှိတွင် ပထမအဆိုတစ်ခုသာ မိမိလိုအပ်သော သက်သေအဆင့်ကို တစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ ကျော်လွန်ထားသည်။

ဤအထောက်အထားများက မပြသနိုင်သည့်အရာများ

အထက်ပါ ရလဒ်တိုင်းတွင် တူညီသော ကန့်သတ်ချက် ရှိသည်။ ကြွက်များ၏ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားများက မက်သလင်းဘလူးကို တုံ့ပြန်ပုံသည် လူတို့၏ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားများနှင့် တူညီနိုင်သော်လည်း ချိန်ညှိထားသော ထိခိုက်မှုဖြစ်ပြီး မိနစ်ပိုင်းအကြာ သွေးကြောထဲ ဆေးပေးခံရသော ကြွက်ကြီးတစ်ကောင်သည် လဲကျပြီး နာရီအတော်ကြာမှ အရေးပေါ်ဌာနသို့ ရောက်လာသော လူတစ်ဦး မဟုတ်ပါ။ မေ့ဆေးအသုံးပြုခြင်း၊ ဒဏ်ရာပြင်းထန်မှုကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်း၊ ကျန်းမာပြီး ငယ်ရွယ်သော တိရစ္ဆာန်များကို အသုံးပြုခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲ စောင့်ကြည့်ချိန်တိုခြင်းတို့က လူများထံ ရလဒ်ကို လွှဲပြောင်းအသုံးချနိုင်မှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ပေါက်ကွဲမှုဒဏ်ရာနှင့် ပတ်သက်သော မက်သလင်းဘလူးလေ့လာမှု လုံးဝမရှိသဖြင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စာဖတ်သူများအတွက် အရေးပါဆုံး ဒဏ်ရာအမျိုးအစားမှာ အထောက်အထား အနည်းဆုံးရှိသော အမျိုးအစားပင် ဖြစ်သည်။

တိရစ္ဆာန်ဆေးပမာဏကို လူ့ဆေးပမာဏအဖြစ် ပြောင်းလဲတွက်ချက်ပေးထားခြင်းလည်း မရှိပါ။ တိရစ္ဆာန်သုတေသနများတွင် စမ်းသပ်မှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရွေးချယ်ထားသော ပမာဏများဖြင့် သွေးကြောထဲ သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းအမြှေးဖုံးခေါင်းထဲသို့ ဆေးပေးသော လမ်းကြောင်းများကို အသုံးပြုထားပြီး လက်လီရောင်းချသော သောက်သုံးရန် အစက်ချဆေးရည်များကို မသုံးထားပါ။ ဤလေ့လာမှုများထဲမှ မည်သည့်အရာကမျှ လူအတွက် ဆေးပေးအစီအစဉ်ကို သတ်မှတ်ပေးမထားသကဲ့သို့ ပုံမှန် ဦးခေါင်းဒဏ်ရာစောင့်ရှောက်မှုနှင့် တွဲ၍ မက်သလင်းဘလူးကို စမ်းသပ်ထားခြင်းလည်း မရှိပါ။

ထို့ကြောင့် ရိုးသားသော အနှစ်ချုပ်ကို စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ်အတွင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ ကြွက်များတွင် ထိခိုက်မှုကြောင့် သို့မဟုတ် သွေးမလုံလောက်မှုကြောင့် ဦးနှောက်ဒဏ်ရာ ဖြစ်ပေါ်သည့်အချိန်ဝန်းကျင်၌ မက်သလင်းဘလူးပေးခြင်းက မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား၏ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးပြီး ထိုထိန်းသိမ်းမှုနောက်တွင် ဒဏ်ရာများ ပိုသေးလာခြင်းနှင့် ပြန်လည်ကောင်းမွန်မှု အမှတ်များ ပိုကောင်းလာခြင်းတို့ တွေ့ရသည်။ ထိခိုက်မှုလေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ပထမဆေးပမာဏကို 24 နာရီ နောက်ကျမှ ပေးသည့်တိုင် ဒဏ်ရာအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ဤအရာများထဲမှ မည်သည့်အရာမဆို ဒဏ်ရာရထားသော လူ့ဦးနှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်သလားဆိုသည်ကို မစမ်းသပ်ရသေးပါ။ ထို့အပြင် TBI နှင့် လေဖြတ်ခြင်းဆိုင်ရာ သုတေသနများသည် မတူညီသော အချိန်များကို မတူညီသော ရလဒ်တိုင်းတာချက်များဖြင့် စမ်းသပ်ထားကြသည်။ ဤအထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ သေချာပေါက်ဖြစ်မည်ဟု ရောင်းချပြောဆိုသူ မည်သူမဆို စမ်းသပ်မှုများထဲတွင် မည်သည့်အခါမျှ မပါဝင်ခဲ့သော အရာတစ်ခုကို ထပ်ဖြည့်နေခြင်း ဖြစ်သည်။