लेख

मिथिलीन ब्लूचे फायदे: मानवांवरील संशोधन कशाला आधार देते

मिथिलीन ब्लूचे फायदे: मानवांवरील संशोधन कशाला आधार देते

मिथिलीन ब्लूचा एक वैद्यकीय उपयोग सिद्ध झाला आहे, पण त्यामुळे ते सर्वसाधारण आरोग्यपूरक ठरत नाही. मानवांवरील संशोधनात स्मरणशक्ती आणि मेंदूच्या चयापचयावरील लहान प्रयोग, विशिष्ट रुग्णगटांवरील अभ्यास आणि ऊर्जा वाढवण्याबाबतच्या लोकप्रिय दाव्यांशी न जुळणारे निष्कर्ष यांचा समावेश आहे. विचारण्याजोगा प्रश्न असा आहे: कोणत्या व्यक्तीसाठी फायदा, आणि तो कोणत्या परिणामाने मोजला आहे?

एखादे औषध विशिष्ट रोगप्रक्रिया सुधारू शकते, पण त्यामुळे आधीच निरोगी असलेल्या यंत्रणेचे कार्य सुधारेलच असे नाही. मेंदूच्या स्कॅनमधील बदल एखादा पदार्थ सक्रिय असल्याचे दाखवू शकतो, पण त्यावरून व्यक्ती अधिक स्पष्टपणे विचार करते असे दिसून येत नाही. हे फरक लक्षात ठेवल्यास पुराव्यांचा अर्थ वेगळा लागतो.

कोणता फायदा प्रस्थापित आहे?

अमेरिकेत, शिरेतून दिल्या जाणाऱ्या ProvayBlue च्या औषधनिर्देशन माहितीत प्रौढ आणि मुलांमधील अर्जित मेथेमोग्लोबिनेमियावरील उपचाराचा उल्लेख आहे. या स्थितीत ऑक्सिडेशनमुळे हिमोग्लोबिनमध्ये बदल होतो आणि ते नेहमीप्रमाणे ऑक्सिजन वाहून नेऊ शकत नाही. मिथिलीन ब्लू त्या बदललेल्या हिमोग्लोबिनचे पुन्हा कार्यक्षम स्वरूपात रूपांतर होण्यास मदत करते.

हा ठरावीक औषधी स्वरूप, देण्याचा मार्ग, निदान आणि देखरेख असलेला विशिष्ट उपचार आहे. याचा अर्थ असा नाही की किरकोळ विक्रीत मिळणारे तोंडावाटे घेण्याचे द्रावण मेथेमोग्लोबिनेमिया नसलेल्या व्यक्तीमध्ये ऑक्सिजनचा पुरवठा वाढवते किंवा आरोग्य सुधारते. हा फरक काय सिद्ध झाले आहे याबद्दल आहे; त्या पदार्थाची जैविक सक्रियता आहे की नाही याबद्दल नाही.

प्रत्येक दाव्यानुसार पुराव्यांचा तक्ता

हा तक्ता रुग्णांमधील परिणाम आणि प्रायोगिक मोजमापे वेगळी दाखवतो. हा निवडक पुराव्यांचा आढावा आहे, सुचवलेल्या प्रत्येक उपयोगाची यादी नाही. सकारात्मक निष्कर्ष दाखवलेल्या अभ्यासाच्या परिस्थितीलाच लागू होतो.

फायद्याचा दावाअभ्यासातील लोकसमूह आणि परिस्थितीमोजलेला परिणाम आणि निष्कर्षमुख्य मर्यादा
अर्जित मेथेमोग्लोबिनेमियावर उपचार करणेप्रिस्क्रिप्शननुसार शिरेतून दिले जाणारे औषध घेणारे प्रौढ आणि मुलेहिमोग्लोबिनची कार्यक्षमता पूर्ववत होणे हा वर नमूद केलेल्या मंजूर उपयोगाचा आधार आहेविशिष्ट रोगावरील उपचार; सर्वसाधारण आरोग्य सुधारण्याचा पुरावा नाही
स्मरणशक्ती किंवा लक्ष सुधारणे2016 मधील यादृच्छिक चाचणी: 26 निरोगी प्रौढ; तोंडावाटे एकदा औषध देणे विरुद्ध प्लासेबो; एका तासानंतर चाचणीकार्याशी संबंधित मेंदूच्या सक्रियतेत बदल; मिथिलीन ब्लू गटात आठवून दिलेल्या अचूक प्रतिसादांमध्ये सुमारे 7% सुधारणावर्तनात्मक परिणामांच्या औषध आणि वेळ यांच्या परस्परसंवादावर आधारित तुलनेत सांख्यिकीय लक्षणीयता नव्हती, P = .09; लक्षाशी संबंधित प्रतिक्रिया वेळेत सुधारणा झाली नाही
मेंदूची ऊर्जा वाढवणे2023 मधील क्रॉसओव्हर प्रयोग: आठ निरोगी महिला; शिरेतून मिथिलीन ब्लूच्या संपर्काच्या दोन पातळ्या आणि वेगवेगळ्या दिवशी प्लासेबोमेंदूतील रक्तप्रवाह आणि ऑक्सिजनचा अंदाजित चयापचय कमी झालाशरीरक्रियेवरील लहान, अल्पकालीन अभ्यास; तोंडावाटे औषध घेऊन सर्वसाधारण आरोग्य सुधारण्याची चाचणी नाही, तसेच वैद्यकीय हानी किंवा फायद्याचा पुरावाही नाही
नैराश्य किंवा चिंता कमी करणेAlda आणि सहकाऱ्यांची द्विध्रुवीय विकारावरील चाचणी: लॅमोट्रिजीन घेणारे 37 सहभागी; तोंडावाटे दिल्या जाणाऱ्या जास्त आणि कमी मात्रांची तुलना करणारा सहा महिन्यांचा क्रॉसओव्हर अभ्यासउरलेली नैराश्य आणि चिंतेची लक्षणे कमी झाली; संज्ञानावरील परिणाम सांख्यिकीयदृष्ट्या लक्षणीय नव्हतेनिवडक रुग्णगटातील पूरक उपचार; तुलनेसाठी कमी मात्रेतील सक्रिय औषध; सर्वसाधारण मनःस्थिती सुधारते हे प्रस्थापित करता येत नाही
अल्झायमर रोगावर उपचार करणे2016 मधील टप्पा 3 LMTM चाचणी: सौम्य किंवा मध्यम रोग असलेले 891 रुग्ण; 15 महिनेपूर्वनिर्धारित प्राथमिक विश्लेषणांमध्ये कमी मात्रेच्या नियंत्रण गटाच्या तुलनेत जास्त मात्रांमुळे संज्ञान किंवा दैनंदिन कामकाजात फायदा आढळला नाहीLMTM हे रिड्यूस्ड मिथाइलथायोनिनियमचे वेगळे औषधी स्वरूप आहे; त्याचे निष्कर्ष किरकोळ विक्रीतील मिथिलीन ब्लूच्या थेंबांना वैध ठरवू शकत नाहीत
सेप्टिक शॉकमधून सावरण्यात सुधारणा करणे2023 मधील एका केंद्रात झालेली चाचणी: 91 रुग्णांचे विश्लेषण; अतिदक्षता उपचारांसोबत शिरेतून दिलेला उपचार विरुद्ध प्लासेबोवॅसोप्रेसर औषधे बंद करण्यापर्यंतचा मध्यक कालावधी 69 विरुद्ध 94 तास होतामृत्युदर सारखा होता; जीवित राहण्याचा फायदा प्रस्थापित करण्याइतकी चाचणीची सांख्यिकीय क्षमता नव्हती; रुग्णालयीन उपचारांची परिस्थिती
त्वचेचे वृद्धत्व मंदावणे2017 मधील फायब्रोब्लास्ट आणि पुनर्रचित त्वचेवरील प्रयोग: प्रयोगशाळेत वाढवलेल्या मानवी पेशी आणि त्रिमितीय ऊतींचे नमुनेऑक्सिडेटिव्ह ताण कमी होणे आणि त्वचेच्या नमुन्यांतील आर्द्रता व जाडी सुधारणे असे बदल दिसलेमानवांपासून मिळालेली सामग्री म्हणजे लोकांवरील चाचणी नव्हे; मिथिलीन ब्लू पिल्याने सुरकुत्या कमी होतात याचा येथे पुरावा नाही
मानवांचे आयुर्मान वाढवणे2021 मधील वृद्धत्वविरोधी संशोधनाचा आढावा कार्यपद्धती, पेशींवरील प्रयोग, प्राण्यांवरील संशोधन आणि निवडक वैद्यकीय संशोधन यांची चर्चा करतोजैविकदृष्ट्या शक्यता आणि प्रयोगांत दिसलेले वृद्धत्वाशी संबंधित परिणामहा आढावा मानवांच्या आयुर्मानावरील चाचणी नाही; उद्धृत निष्कर्ष मानवांचे आयुष्य वाढते हे प्रस्थापित करत नाहीत

स्मरणशक्तीचा अभ्यास किती सांगतो?

7% या आकड्यासोबत त्याची तुलना कशाशी केली आहे हेही पाहणे आवश्यक आहे. गटाच्या स्वतःच्या सुरुवातीच्या पातळीपासून झालेली सुधारणा म्हणजे प्लासेबोपेक्षा फायदा सिद्ध झाला असे नाही. एखादे काम पुन्हा केल्याने त्याची सवय होऊन कामगिरी सुधारू शकते; नियंत्रण गट महत्त्वाचा असण्याचे हे एक कारण आहे.

वरील चाचणीत, गटांतील बदलांची सांख्यिकीय तुलना प्रचलित लक्षणीयता मर्यादेपर्यंत पोहोचली नाही. त्यामुळे कोणताही परिणाम नव्हता असे सिद्ध होत नाही. मात्र वर्तनात्मक निष्कर्ष प्राथमिक स्वरूपाचा ठरतो. तसेच, प्रतिमांकनात कार्याशी संबंधित वाढलेली सक्रियता दिसल्याने दैनंदिन लक्ष, कामातील कामगिरी किंवा स्मृतिभ्रंशापासून संरक्षण सुधारते असे प्रस्थापित होत नाही. प्रत्येक परिणामाचे स्वतंत्र मूल्यमापन पाहण्यासाठी स्मरणशक्ती आणि संज्ञानावरील पुराव्यांचा आढावा वाचा.

मिथिलीन ब्लू ऊर्जा वाढवते का?

“ऊर्जा” म्हणजे कमी थकवा जाणवणे, पेशींमध्ये अधिक ATP तयार होणे, अधिक ऑक्सिजन वापरणे किंवा जास्त वेळ व्यायाम करणे असू शकते. हे वेगवेगळे परिणाम आहेत. एका परिणामाचा पुरावा दुसऱ्यासाठी गृहीत धरता येत नाही.

आठ महिलांवरील अभ्यास विशेषतः माहितीपूर्ण आहे, कारण संशोधकांना मेंदूचा चयापचय वाढण्याची अपेक्षा होती, पण उलट परिणाम दिसला. उंदरांवरील स्वतंत्र प्रयोगांमध्येही तपासलेल्या परिस्थितीत रक्तप्रवाह आणि ग्लुकोजचा चयापचय कमी झाल्याचे आढळले. लेखकांनी मात्रेनुसार बदलणारे परिणाम आणि निरोगी मेंदूंचा प्रतिसाद बिघडलेल्या यंत्रणांपेक्षा वेगळा असण्याची शक्यता यांवर चर्चा केली.

यावरून ऊर्जा खात्रीने सुधारेल अशी औषधाच्या संपर्काची पर्यायी पातळी ओळखता येत नाही. शिरेतून आणि तोंडावाटे औषध दिल्यास शरीरातील औषध-संपर्काचे स्वरूपही वेगळे असते. मायटोकॉन्ड्रियाची सक्रियता नेहमी वाढते असे गृहीत धरण्याऐवजी कार्यपद्धतीची थेट चाचणी करण्याला हा अभ्यास आधार देतो. मायटोकॉन्ड्रियावरील पुराव्यांचा आमचा आढावा हा फरक अधिक तपशीलाने तपासतो.

प्राणी आणि पेशींवरील निष्कर्ष आरोग्यविषयक दावे का सिद्ध करत नाहीत

मानवांवरील चाचण्यांपूर्वीचे प्रयोग कार्यपद्धती ओळखण्यास आणि कोणत्या बाबीची मानवांवर चाचणी करावी हे ठरवण्यास मदत करतात. त्यात पेशीभोवतालच्या पदार्थाची सांद्रता अचूकपणे नियंत्रित करता येते, प्राण्यात विशिष्ट इजा निर्माण करता येते किंवा मानवांमध्ये सहज अभ्यासता येणार नाहीत असे ऊतींतील बदल मोजता येतात.

याच बलस्थानांमुळे निष्कर्ष मानवांना लागू करण्यावरही मर्यादा येतात. प्रयोगात ताण दिलेल्या पेशीचे संरक्षण झाले म्हणजे निरोगी प्रौढ व्यक्तीला अधिक चांगले वाटेल असे नाही. पुनर्रचित त्वचेचा नमुना एखाद्या व्यक्तीचे रक्ताभिसरण, चयापचय, औषधांचा वापर किंवा वर्षानुवर्षे झालेला संपर्क पुन्हा निर्माण करत नाही. त्वचेचा अभ्यास हे याचे स्पष्ट उदाहरण आहे: नमुना मानवी उगमाचा आहे म्हणून प्रयोगशाळेतील ऊतींची मोजमापे प्रत्यक्ष व्यक्तींमध्ये दिसणारे सौंदर्यविषयक परिणाम ठरत नाहीत.

त्याचप्रमाणे, शीर्षकात “वृद्धत्वविरोधी” असा शब्द असलेला आढावा आशादायक प्रयोगांचा सारांश देऊ शकतो, पण त्यामुळे अधिक दीर्घ आयुष्य प्रस्थापित होत नाही. सुचवलेला परिणाम आणि प्रत्यक्ष मोजलेला परिणाम वेगळे ठेवा. दीर्घायुष्य आणि वृद्धत्वविरोधी पुराव्यांचा आढावा संशोधनातील या प्रश्नाचा मागोवा घेतो.

पुरुष आणि महिलांसाठी फायदे वेगळे आहेत का?

उपलब्ध अभ्यास लिंगानुसार सर्वसाधारण आरोग्याचे वेगवेगळे फायदे प्रस्थापित करत नाहीत. शरीरक्रियेच्या अभ्यासातील सर्व सहभागी महिला असल्या, तर त्यावरून कोण सहभागी झाले हे कळते; पुरुषांशी तुलना नसल्यास महिलांसाठी विशिष्ट प्रतिसाद दाखवता येत नाही. दोन्ही लिंगांच्या व्यक्तींचा समावेश असलेल्या अभ्यासांतही वेगवेगळ्या परिणामांच्या दाव्यांना आधार देण्यापूर्वी पुरेशी सहभागी संख्या आणि नियोजित तुलना आवश्यक असते.

पुरुषांसाठी, येथे तपासलेले संशोधन टेस्टोस्टेरॉन, प्रजननक्षमता किंवा लैंगिक कामगिरीचे फायदे प्रस्थापित करत नाही. महिलांसाठी, रजोनिवृत्तीच्या त्रासापासून आराम किंवा हार्मोन्सचे संतुलन प्रस्थापित करत नाही. टेस्टोस्टेरॉन आणि रजोनिवृत्तीवरील चाचण्यांच्या लक्षित शोधांमध्ये या दाव्यांसाठी मानवांवरील उपचारांचे ठोस पुरावे सापडले नाहीत. हे सापडलेल्या पुराव्यांबद्दलचे विधान आहे; प्रत्येक संभाव्य परिणाम नाकारला गेला आहे याचा पुरावा नाही.

गर्भधारणेमुळे जोखमीचे मूल्यमापन बदलते: प्रिस्क्रिप्शन औषधाच्या लेबलवर गर्भाला संभाव्य हानीची सूचना आहे. सर्वसाधारण “महिलांसाठी फायदे” असा दावा ही चिंता दूर करू शकत नाही.

ते तुमच्यासाठी चांगले आहे का?

प्रत्येक वाचकासाठी या प्रश्नाचे उत्तर देईल असा कोणताही सार्वत्रिक फायदा सिद्ध झालेला नाही. अपेक्षित परिणाम, आरोग्यस्थिती, औषध देण्याचा मार्ग आणि इतर औषधे या सर्व बाबी महत्त्वाच्या आहेत. प्रिस्क्रिप्शन औषधाच्या लेबलनुसार, हिमोलिटिक अ‍ॅनिमियाच्या जोखमीमुळे G6PD कमतरता असताना त्याचा वापर निषिद्ध आहे. सेरोटोनिनवर परिणाम करणारी औषधे आणि ओपिऑइड्स यांच्यासोबत गंभीर सेरोटोनिन सिंड्रोमचीही चेतावणी आहे. फायद्याच्या कोणत्याही दाव्यासोबत दुष्परिणाम आणि वापर निषिद्ध असलेल्या स्थितींचा आढावा वाचा.

सकारात्मक निष्कर्ष असलेला अभ्यास स्वतःसाठी शिफारस मानण्यापूर्वी, अभ्यासातील लोकसमूह, तुलना, मोजलेला परिणाम आणि पाठपुराव्याचा कालावधी ओळखा. निष्कर्ष लक्षणे किंवा दैनंदिन कार्यक्षमतेबद्दल आहे की केवळ प्रयोगशाळेतील मोजमापाबद्दल, हे विचारा. मिथिलीन ब्लूबद्दल विचारायचे हे प्रश्न वापरून डॉक्टरांशी चर्चा करताना नेमका अभ्यास आणि उत्पादनाचे तपशील सोबत घ्या. सर्वसाधारण आरोग्यासाठी प्रायोगिक पद्धत अवलंबता यावी म्हणून डॉक्टरांनी लिहून दिलेल्या औषधांमध्ये बदल करू नका.

Google AdSense