मिथिलीन ब्लू आणि मायग्रेन: उपचाराचे दावे विरुद्ध वापरानंतरची डोकेदुखी

मिथिलीन ब्लू हा मायग्रेनवरील प्रस्थापित उपचार नाही. या आढाव्यासाठी शोधलेल्या वैद्यकीय साहित्यात ते मायग्रेनचा झटका थांबवते, झटके टाळते किंवा ऑरावर उपचार करते हे दर्शवणारी नियंत्रित चाचणी आढळलेली नाही. डोकेदुखी कमी झाल्याच्या नोंदी आणि वापरानंतर डोकेदुखी झाल्याच्या नोंदी दोन्ही असू शकतात; मात्र त्यावरून निदान झालेल्या मायग्रेनवर मिथिलीन ब्लूचा काय परिणाम होतो हे सिद्ध होत नाही.

या गोंधळाचे एक कारण म्हणजे डोकेदुखीच्या मूळ कारणावर उपचार झाल्यास ती कमी होऊ शकते. रुग्णालयीन उपचारांमध्ये मिथिलीन ब्लूचा वापर संपादित मेथेमोग्लोबिनेमियावर उपचार करण्यासाठी केला जातो. या स्थितीमुळेच मायग्रेनसारखी तीव्र डोकेदुखी होऊ शकते. अशा परिस्थितीत उपचार यशस्वी होणे आणि मायग्रेन असलेल्या व्यक्तीने मिथिलीन ब्लू घ्यावे का, हे दोन वेगळे प्रश्न आहेत.

अचानक होणारी अत्यंत तीव्र डोकेदुखी, नव्याने जाणवणारा अशक्तपणा किंवा बोलण्यास त्रास, शुद्ध हरपणे, किंवा श्वास घेण्यास त्रास आणि निळे किंवा करडे ओठ यांसह डोकेदुखी असल्यास तातडीची मदत घ्या. ही लक्षणे म्हणजे शरीर मिथिलीन ब्लूशी जुळवून घेत असल्याचा अपेक्षित भाग आहे असे समजू नका. NHS च्या डोकेदुखीविषयक मार्गदर्शनात अचानक तीव्र वेदना आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित लक्षणे ही आणीबाणीची चिन्हे असल्याचे नमूद आहे.

मायग्रेनविषयक दावे प्रत्यक्षात काय दर्शवतात

दिलेल्या चर्चांमध्ये परस्परविरोधी अनुभव दिसतात: एका फोरमवरील चर्चेत मिथिलीन ब्लूनंतर डोकेदुखी झाल्याचे सांगितले आहे, तर दुसऱ्या चर्चेत झटक्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आराम मिळाल्याचे दावे आहेत. ही वाचकांची निरीक्षणे आहेत, वैद्यकीय परिणामकारकतेचा डेटा नाही. दुसऱ्या चर्चेत द्रावणाची सांद्रताही अनिश्चित असल्याचे वर्णन आहे, त्यामुळे नेमके किती पदार्थ शरीरात गेला याचा अर्थ लावणे कठीण होते.

उपयुक्त उपचार-अभ्यासात मायग्रेनचे निदान निश्चित केले जाईल, औषधाची तयारी आणि देण्याचा मार्ग स्पष्ट केला जाईल, नियंत्रण गटाशी तुलना केली जाईल आणि ठरावीक वेळी वेदनामुक्त होणे किंवा महिन्यातील मायग्रेनच्या दिवसांमध्ये बदल होणे यांसारखा परिणाम मोजला जाईल. एखाद्या व्यक्तीची डोकेदुखी कमी होत असल्याचे निरीक्षण या अनुपस्थित तुलनांची जागा घेऊ शकत नाही. मायग्रेनमध्ये चढउतार होत असतात, लोक अनेकदा इतर औषधे घेतात, आणि झटक्यात आधीच बदल होत असताना एखादा उपचार घेतला जाऊ शकतो.

नायट्रिक ऑक्साइडवरील संशोधन डोकेदुखीच्या यंत्रणांचा अभ्यास करण्यासाठी जैविक आधार देते, पण मिथिलीन ब्लूला उपचार म्हणून सिद्ध करत नाही. लासेन आणि सहकाऱ्यांच्या 1998 मधील मायग्रेन अभ्यासात, शिरेतून दिलेल्या नायट्रिक ऑक्साइड सिंथेज अवरोधक L-NMMA मुळे दोन तासांनी उपचार मिळालेल्या 15 पैकी 10 सहभागींना डोकेदुखीपासून आराम मिळाला, तर नियंत्रण गटातील 14 पैकी 2 जणांना आराम मिळाला. मात्र, त्या प्रयोगात प्लेसिबो मिळालेल्या केवळ तीन सहभागींची यादृच्छिक पद्धतीने गटात निवड झाली होती; अकरा नियंत्रण सहभागी पूर्वीच्या अभ्यासांतून घेतले होते. याहून मूलभूत बाब म्हणजे L-NMMA हे वेगळे औषध आहे. त्याचा निष्कर्ष मिथिलीन ब्लूला किंवा तोंडावाटे घेण्यासाठी किरकोळ विक्रीत उपलब्ध उत्पादनांना लागू करता येत नाही.

हाच फरक इतर वेदनादायक स्थितींमध्ये मिथिलीन ब्लूवरील संशोधनालाही लागू होतो. एखाद्या विशिष्ट भागातील वेदनांसाठीची प्रक्रिया किंवा न्यूरोपॅथीवरील अभ्यास यामुळे मायग्रेनसाठी त्याचा वापर सिद्ध होत नाही.

पुराव्यांचा तक्ता: डोकेदुखीचे संदर्भ वेगळे ओळखा

हा तक्ता अभ्यासातील लोकसमूह आणि वैद्यकीय समस्या वेगळ्या करतो. एखाद्या व्यक्तीला यांपैकी कोणती समस्या असण्याची शक्यता किती आहे, याचा क्रम तो ठरवत नाही.

मेथेमोग्लोबिनेमियावरील शोधनिबंध ही मायग्रेनची चाचणी का नाही

दिलेला संशोधन-संदर्भ, खान आणि सहकाऱ्यांचा डोकेदुखी आणि मेथेमोग्लोबिनेमिया, 2019 मध्ये ऑनलाइन आणि नियतकालिकाच्या जानेवारी 2020 च्या अंकात प्रसिद्ध झाला. त्यात दुय्यम डोकेदुखीचा आढावा घेतला आहे आणि संपूर्ण डोक्यात तीव्र वेदना, तोंडाभोवती मुंग्या येणे, निळे ओठ व हात, मळमळ आणि श्रम करताना धाप लागणे अशी लक्षणे असलेल्या रुग्णाचा समावेश आहे. मिथिलीन ब्लूच्या उपचारानंतर लक्षणे दूर झाली.

मेथेमोग्लोबिनेमियामुळे हिमोग्लोबिनमध्ये बदल होतो, त्यामुळे रक्त नेहमीप्रमाणे ऑक्सिजन पोहोचवू शकत नाही. त्या रक्तविकारावर उपचार केल्याने त्याची लक्षणे कमी होऊ शकतात. या स्थितीची लक्षणे चिंता किंवा अतिजलद श्वसनासह असलेला मायग्रेन समजली जाऊ शकतात, असा इशारा अहवालात दिला आहे. या अभ्यासात प्राथमिक मायग्रेन असलेल्या लोकांना यादृच्छिक पद्धतीने मिथिलीन ब्लू किंवा प्लेसिबो देण्यात आले नव्हते, आणि उपचाराला मिळालेला प्रतिसाद नेहमीचे मायग्रेनचे झटके टाळणे किंवा कमी करणे सिद्ध करत नाही. मेथेमोग्लोबिनेमियासाठी रुग्णालयातील उपचारांच्या अधिक व्यापक स्पष्टीकरणात त्या उपयोगाची माहिती आहे.

विशेषतः “मिथिलीन ब्लू मायग्रेन ऑरा” शोधणाऱ्या वाचकांसाठी, नंतरच्या एका पत्रात दृश्य ऑरासह मायग्रेनसारखा भासणारा मेथेमोग्लोबिनेमिया वर्णन केला आहे. हे निदानातील साम्य आहे, मिथिलीन ब्लूने ऑरावर उपचार करण्याचा पुरावा नाही. उपलब्ध PubMed नोंदीत सारांश नाही, त्यामुळे त्या रुग्णाच्या उपचारांचे तपशील केवळ शीर्षकावरून गृहीत धरता येत नाहीत.

संपर्कानंतरची डोकेदुखी ही सेरोटोनिनची चाचणी नाही

PROVAYBLUE च्या औषध लिहून देण्यासाठीच्या माहितीत नोंदवलेल्या प्रतिकूल प्रतिक्रियांमध्ये डोकेदुखीचा समावेश आहे. हा डेटा मेथेमोग्लोबिनेमियाच्या रुग्णांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या, डॉक्टरांच्या चिठ्ठीवर मिळणाऱ्या शिरेतून दिल्या जाणाऱ्या उत्पादनाशी संबंधित आहे. वेगळे घटक आणि शरीराला मिळणारे वेगळे प्रमाण असलेल्या तोंडावाटे घेण्याच्या उत्पादनाची जोखीम तो मोजत नाही.

प्रत्यक्षात, नव्याने होणारी डोकेदुखी हा प्रतिकूल परिणाम, नेहमीचा मायग्रेनचा झटका, डोकेदुखीचा वेगळा विकार किंवा दुसऱ्या आजाराचा भाग असू शकतो. वेळ महत्त्वाची असते, पण “नंतर” झाले एवढ्यावरून “त्यामुळे” झाले असे ठरवता येत नाही. काय झाले ते नोंदवा आणि डॉक्टरांनी न लिहून दिलेले उत्पादन पुढे वापरण्यापूर्वी सल्ला घ्या. संबंध तपासण्यासाठी पुन्हा संपर्क करू नका किंवा त्याचा परिणाम कमी करण्यासाठी आणखी एखादे औषध घेऊ नका.

औषधांच्या परस्परसंवादाची चिंता वास्तविक आहे: शुद्ध केलेल्या मानवी विकरांवरील प्रयोगांमध्ये मिथिलीन ब्लू मोनोअमाइन ऑक्सिडेज A चे कार्य रोखते असे दिसून आले आहे. पण डोकेदुखीवरून एखाद्या व्यक्तीच्या सेरोटोनिनची सांद्रता समजत नाही. दुसऱ्या पदार्थामुळे सुधारणा होणे किंवा डोकेदुखी नसणे यांपैकी कशावरूनही सेरोटोनिन विषाक्ततेचे निदान करता येत नाही किंवा ती नसल्याचे ठरवता येत नाही.

मायग्रेनसाठी घेतल्या जाणाऱ्या नेमक्या औषधांची तपासणी करा

मायग्रेनच्या उपचारांमध्ये अनेक वर्गांतील औषधांचा समावेश असू शकतो. सुमाट्रिप्टानच्या लेबलनुसार MAO-A अवरोधकासोबत त्याचा वापर निषिद्ध आहे. प्रतिबंधासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही औषधांकडे, नैराश्यावरील औषधांसह, लक्ष देणेही आवश्यक आहे. मिथिलीन ब्लू इंजेक्शनच्या लेबलवर सेरोटोनिनवर परिणाम करणाऱ्या औषधांबरोबर आणि ओपिऑइड्सबरोबर सेरोटोनिन सिंड्रोम होण्याचा इशारा आहे. फार्मासिस्टला केवळ “मायग्रेनचे औषध” एवढी माहिती पुरेशी नाही; औषधांची नेमकी नावे आवश्यक आहेत.

संपर्कानंतर अस्वस्थता किंवा गोंधळ यांसह ताप, खूप घाम येणे, थरथर, स्नायू कडक होणे किंवा झटकेदार हालचाली झाल्यास तातडीची वैद्यकीय मदत घ्या. केवळ डोकेदुखीपेक्षा लक्षणांचे हे संयोग अधिक चिंताजनक आहेत. मिथिलीन ब्लू घेता यावे म्हणून डॉक्टरांनी लिहून दिलेले प्रतिबंधात्मक औषध बंद करू नका किंवा औषध शरीरातून बाहेर पडण्यासाठी किती काळ थांबावे याचे वेळापत्रक स्वतः तयार करू नका. औषधांच्या परस्परसंवादावरील मार्गदर्शकात संबंधित औषधवर्ग स्पष्ट केले आहेत; एखादे औषध छोट्या यादीत नसणे म्हणजे त्याच्या वापराला परवानगी मिळणे नव्हे.

उपचाराला विलंब न करता प्रसंगाची नोंद करा

भेटीला सोबत नेण्यासाठी लक्षणांच्या इतिहासाची कार्यपत्रिका डाउनलोड करा. ती एखाद्या प्रसंगाची नोंद करते; निदान किंवा उपचाराची शिफारस देत नाही.

या वेदना तुमच्या नेहमीच्या पद्धतीशी जुळतात का, पदार्थाच्या संपर्काच्या तुलनेत त्या कधी सुरू झाल्या, तुम्ही काय घेतले आणि इतर कोणती लक्षणे दिसली याचे वर्णन करा. डोकेदुखीसाठीच्या नियमित औषधांतील बदल आणि झटक्यावेळी घेतले जाणारे उपचार तुम्ही किती वेळा वापरता याचाही समावेश करा. वारंवार वापरामुळेच डोकेदुखीचे मूल्यमापन अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकते.

NICE च्या डोकेदुखीच्या मूल्यमापनावरील मार्गदर्शनात डोकेदुखीची वारंवारता, कालावधी, तीव्रता, संबंधित लक्षणे, औषधे आणि संभाव्य उद्भवकारक घटक नोंदवण्याचे समर्थन केले आहे. त्यात नेहमीचा हळूहळू विकसित होणारा व नंतर पूर्णपणे निवळणारा ऑरा आणि पुढील मूल्यमापन आवश्यक असलेली वैशिष्ट्ये यांतील फरकही स्पष्ट केला आहे. प्रथमच घडलेल्या किंवा नेहमीपेक्षा लक्षणीय वेगळ्या असलेल्या दृश्य अथवा मज्जासंस्थेशी संबंधित प्रसंगाला ऑनलाइन वर्णनाच्या आधारावर “फक्त ऑरा” म्हणू नये.

संपर्कानंतर नव्याने झालेली किंवा टिकून राहिलेली डोकेदुखी असल्यास, डबा किंवा लेबलचा स्पष्ट फोटो आणि कार्यपत्रिका डॉक्टरांकडे किंवा फार्मासिस्टकडे घेऊन जा. व्यापक सुरक्षितता मार्गदर्शक आणि वैद्यकीय चर्चेसाठीचे प्रश्न प्रत्यक्ष उत्पादन आणि अपेक्षित वापर यांवर केंद्रित संवादाची तयारी करण्यास मदत करतात.