हृदयासाठी मेथिलीन ब्लूचे फायदे: ऊतक, प्राणी आणि नैदानिक पुरावे

एका वाचकाला एकाच आठवड्यात दोन विधाने वाचायला मिळतात. एका विधानानुसार, मेथिलीन ब्लू मधुमेही उंदरांच्या हृदयातील मायटोकॉन्ड्रियाचे श्वसन सुधारते. दुसऱ्यानुसार, हृदयाच्या शस्त्रक्रियेच्या काळात रुग्णालयांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. यावरून सहज असा निष्कर्ष काढला जाऊ शकतो की मेथिलीन ब्लू हृदयविफलतेमध्ये किंवा हृदयाच्या सर्वसाधारण संरक्षणासाठी फायदेशीर ठरते.

या निष्कर्षात तीन वेगळ्या संकल्पनांची सरमिसळ होते. पहिली म्हणजे विलग केलेल्या मायटोकॉन्ड्रियामधील जैवरासायनिक परिणाम. दुसरी म्हणजे शरीराबाहेरील ऊतकांच्या रासायनिक प्रक्रियांमध्ये होणारा बदल. तिसरी म्हणजे रुग्णामधील नैदानिक परिणाम, जसे लक्षणे कमी होणे, रुग्णालयात जावे लागण्याचे प्रमाण कमी होणे किंवा अधिक काळ जगणे. प्रत्येकाची कार्यपद्धती वेगळी आहे. एका स्तरावरील परिणाम आपोआप पुढच्या स्तरावर लागू होत नाही.

हा लेख हे स्तर वेगळे ठेवतो. यात हृदयाच्या मायटोकॉन्ड्रियावरील संशोधन, मानवी हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या ऊतकांवरील संशोधन, संपूर्ण प्राण्यांवरील संशोधन आणि मेथिलीन ब्लू रक्ताभिसरणावर परिणाम करते त्या स्वतंत्र रुग्णालयीन परिस्थितीचा आढावा घेतला आहे.

हृदयाशी संबंधित पुराव्यांचा तक्ता

हा तक्ता या विषयाची मुख्य रूपरेषा देतो. विलग केलेले ऊतक नमुने, संपूर्ण प्राणी आणि नैदानिक परिस्थिती यांना तो वेगळे दाखवतो, कारण त्यांमधून वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे मिळतात.

पुराव्याचा स्तर	काय तपासले गेले	काय बदलले	त्यातून काय सिद्ध होत नाही
मधुमेही आणि निरोगी उंदरांच्या हृदयातून विलग केलेली मायटोकॉन्ड्रिया	कॉम्प्लेक्स I किंवा कॉम्प्लेक्स II चे अभिक्रियाधार पुरवलेल्या मायटोकॉन्ड्रियामध्ये अल्पकालीन प्रयोगासाठी 0.1 micromolar मेथिलीन ब्लू घातले	दोन्ही प्रकारच्या अभिक्रियाधारांबरोबर ऑक्सिजनचा वापर वाढला. कॉम्प्लेक्स I च्या अभिक्रियाधारांबरोबर हायड्रोजन पेरॉक्साइडचे उत्सर्जन वाढले आणि कॉम्प्लेक्स II चा अभिक्रियाधार असलेल्या सक्सिनेटबरोबर ते कमी झाले. कॅल्शियम धारणक्षमतेत बदल झाला नाही.	जिवंत रुग्णामध्ये हृदयाची पंपिंग क्षमता, लक्षणे किंवा जगण्याची शक्यता सुधारते असे यातून दिसत नाही. या नमुन्यात कोरोनरी रक्तप्रवाह, रक्तदाबाचे नियंत्रण, मूत्रपिंडे, मज्जातंतू किंवा औषधांमधील परस्परक्रिया नसतात.
मधुमेही उंदराचे संपूर्ण हृदय, दीर्घकालीन मात्रा	दररोज 10 mg प्रति kg मेथिलीन ब्लू, आणि त्याबरोबर इकोकार्डिओग्राफी, रक्ताभिसरणाचा अभ्यास, रेस्पिरोमेट्री व प्रोटिओमिक्स	NADH चे ऑक्सिडेशन वाढले, NAD वाढले, सर्ट्युइन 3 ची क्रियाशीलता वाढली आणि 34 मायटोकॉन्ड्रियल प्रथिनांवरील 83 ठिकाणी लायसिनचे अॅसिटिलेशन कमी झाले. मेदाम्लांच्या ऑक्सिडेशनमध्ये बदल झाला आणि मधुमेही प्राण्यांमध्ये हृदयाचे कार्य सुधारले. मधुमेहाशी संबंधित कॉम्प्लेक्स I मधील मूळ दोष मात्र दुरुस्त झाला नाही.	मेथिलीन ब्लू मानवांमध्ये हृदयविफलतेवर उपचार करते असे यातून सिद्ध होत नाही. प्रजाती, मधुमेहाचे प्रतिमान, मात्रा आणि अप्रत्यक्ष परिणाम-मापदंड यांमुळे हे निष्कर्ष मानवी हृदयविफलतेला थेट लागू करता येत नाहीत.
मानवी हृदय व रक्तवाहिन्यांभोवतीची चरबी, शरीराबाहेर	हृदयाची शस्त्रक्रिया होत असलेल्या हृदयविफलतेच्या 25 रुग्णांकडून घेतलेली एपिकार्डियल आणि पेरिव्हॅस्क्युलर चरबी, 0.1 micromolar मेथिलीन ब्लूबरोबर 24 तास इन्क्युबेट केली	मोनोअमाइन ऑक्सिडेजची दोन्ही रूपे उपस्थित होती, प्रामुख्याने MAO-A. मेथिलीन ब्लूमुळे MAO ची अभिव्यक्ती आणि प्रतिक्रियाशील ऑक्सिजन प्रकार कमी झाले. घातलेल्या सेरोटोनिनमुळे MAO-A च्या माध्यमातून हायड्रोजन पेरॉक्साइड वाढले, आणि मेथिलीन ब्लूने ती वाढ अंशतः उलटवली.	शरीराबाहेरील ऊतकांवरील प्रयोग म्हणजे उपचाराची चाचणी नव्हे. मेथिलीन ब्लू घेतल्याने हृदयाच्या निलयांचे कार्य किंवा नैदानिक परिणाम सुधारतात असे यातून दिसत नाही.
व्यायामादरम्यान शुद्धीवर असलेले संपूर्ण कुत्रे	ट्रेडमिलवरील व्यायामादरम्यान न्यू मेथिलीन ब्लूची प्रारंभिक मात्रा आणि त्यानंतर सतत इन्फ्युजन, सलाईनशी तुलना	धमनीतील लॅक्टेट व पायरुवेट यांचे गुणोत्तर कमी झाले, ज्यातून रेडॉक्स बदल दिसला; मात्र व्यायामादरम्यान हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताचे प्रमाण, हृदयगती, आकुंचनक्षमता, धमनीदाब आणि कॅटेकोलामाइन प्रतिसाद यांत बदल झाला नाही.	रेडॉक्स बदलामुळे व्यायामक्षमता किंवा हृदयाची कामगिरी सुधारते याला हा अभ्यास आधार देत नाही. या कुत्र्यांना नैदानिक हृदयविफलता नव्हती.
रुग्णालयातील रक्ताभिसरणाशी संबंधित परिस्थिती	हृदयाच्या शस्त्रक्रियेनंतरच्या व्हॅसोप्लेजियासाठी, सेप्टिक शॉकमधील पूरक उपचारासाठी आणि अर्जित मेथेमोग्लोबिनेमियाच्या परवानाप्राप्त उपचारासाठी IV मेथिलीन ब्लू	निवडक रक्तवाहिन्या प्रसरण पावल्यामुळे होणाऱ्या शॉकमध्ये सरासरी धमनीदाब आणि रक्तवाहिन्यांचा प्रतिरोध वाढू शकतो व व्हॅसोप्रेसरची गरज कमी होऊ शकते. मेथेमोग्लोबिनेमियामध्ये मेथेमोग्लोबिन कमी होते आणि ऑक्सिजन वाहून नेण्याची क्षमता पूर्ववत होते.	दाब किंवा ऑक्सिजन वाहतुकीसाठी दिलेला तातडीचा IV आधार हा कोरोनरी रोग, अॅथेरोस्क्लेरोसिस किंवा हृदयविफलतेवरील दीर्घकालीन तोंडी उपचाराचा पुरावा नाही. औषध देण्याचा मार्ग, मात्रा, कालावधी आणि आजार वेगवेगळे आहेत.

आधी शेवटचा स्तंभ वाचा. मेथिलीन ब्लूच्या हृदयावरील फायद्यांच्या दाव्यांबद्दलच्या बहुतांश माहितीत संकल्पनांची जी गल्लत दुरुस्त केली जात नाही, ती या स्तंभात स्पष्ट केली आहे.

विलग केलेल्या हृदयाच्या मायटोकॉन्ड्रियातून काय दिसते

मधुमेही हृदयाच्या अभ्यासात निरोगी उंदरांतून आणि स्ट्रेप्टोझोटोसिनमुळे मधुमेह निर्माण केलेल्या उंदरांतून काढलेली मायटोकॉन्ड्रिया तपासली गेली. उच्च-विभेदन रेस्पिरोमेट्रीने ऑक्सिजनचा वापर मोजला. फ्लुओरेसंट चाचण्यांनी हायड्रोजन पेरॉक्साइड आणि कॅल्शियमचे नियमन मोजले.

येथील महत्त्वाचा अनपेक्षित निष्कर्ष म्हणजे परिणाम अभिक्रियाधारावर अवलंबून असणे. कॉम्प्लेक्स I ला पुरवठा करणाऱ्या ग्लुटामेट आणि मॅलेटबरोबर मेथिलीन ब्लूने श्वसन वाढवले, पण हायड्रोजन पेरॉक्साइडचे उत्सर्जनही वाढवले. कॉम्प्लेक्स II ला पुरवठा करणाऱ्या सक्सिनेटबरोबर त्याने श्वसन वाढवले आणि हायड्रोजन पेरॉक्साइड कमी केले. त्यामुळे अँटिऑक्सिडंट हे लेबल त्याच्या संपूर्ण वर्तनाचे वर्णन करत नाही. प्रतिक्रियाशील ऑक्सिजन प्रकार वाढतील की कमी होतील, हे कोणता श्वसनमार्ग सक्रिय आहे आणि कोएन्झाइम Q ची रेडॉक्स अवस्था काय आहे यावर अवलंबून असते.

मधुमेही उंदरांवरील संबंधित अभ्यासातून या यंत्रणेचे अधिक स्पष्ट चित्र मिळते. मेथिलीन ब्लू पर्यायी इलेक्ट्रॉन वाहक म्हणून काम करते. ते NADH चे NAD मध्ये ऑक्सिडेशन होण्यास मदत करते, ज्यामुळे मायटोकॉन्ड्रियामधील डीअॅसिटिलेज एन्झाइम सर्ट्युइन 3 ची क्रियाशीलता वाढते. हे एन्झाइम मायटोकॉन्ड्रियल प्रथिनांवरील लायसिन अवशेषांतून अॅसिटिल गट काढते. प्रोटिओमिक्समध्ये मेदाम्लांची वाहतूक व ऑक्सिडेशन, ट्रायकार्बॉक्सिलिक आम्ल चक्र, इलेक्ट्रॉन वाहतूक, अमिनो आम्लांचा चयापचय आणि वाहतूक प्रथिने यांत अॅसिटिलेशन कमी झाल्याचे आढळले. कॉम्प्लेक्स I मधील मूळ दोष कायम असूनही उपचार दिलेल्या मधुमेही उंदरांचे हृदयकार्य सुधारले.

याकडे फक्त मुक्त मूलके निष्प्रभ करणे म्हणून न पाहता इलेक्ट्रॉनना पर्यायी मार्ग देणे म्हणून पाहा. मायटोकॉन्ड्रियातील इलेक्ट्रॉन वाहतुकीचे मार्गदर्शन ही पर्यायी मार्गाची कल्पना विस्तृत साखळीच्या संदर्भात स्पष्ट करते. हे अजूनही ऊतकांच्या स्तरावरील स्पष्टीकरण आहे, औषध घेण्याची शिफारस नाही.

मानवी हृदयाच्या ऊतकांमधून काय भर पडते, आणि काय पडू शकत नाही

मानवी अभ्यास रुग्णांच्या एक पाऊल जवळ जातो, पण तो उपचाराची चाचणी ठरत नाही. शल्यचिकित्सकांनी हृदयविफलतेच्या रुग्णांकडून हृदयाच्या पृष्ठभागावर थेट असलेली एपिकार्डियल चरबी आणि रक्तवाहिन्यांभोवती असलेली पेरिव्हॅस्क्युलर चरबी गोळा केली. प्रयोगशाळेत हे नमुने मेथिलीन ब्लूच्या कमी सांद्रतेबरोबर एक दिवस इन्क्युबेट केले गेले.

दोन्ही ऊतकांमध्ये मोनोअमाइन ऑक्सिडेज एन्झाइमची अभिव्यक्ती होती, मुख्यतः MAO-A रूपाची. हे एन्झाइम स्थानिक पातळीवर प्रतिक्रियाशील ऑक्सिजन प्रकार निर्माण करू शकतात. मेथिलीन ब्लूने MAO ची अभिव्यक्ती कमी केली आणि ऑक्सिडेटिव्ह ताणाचे निर्देशक कमी केले. संशोधकांनी MAO-A चा अभिक्रियाधार असलेले सेरोटोनिन घातल्यावर हायड्रोजन पेरॉक्साइड वाढले. मेथिलीन ब्लूने ही वाढ अंशतः उलटवली.

हे महत्त्वाचे आहे, कारण हृदय व चयापचयाशी संबंधित आजारांमध्ये हृदय आणि रक्तवाहिन्यांभोवतीच्या चरबीकडे आता निष्क्रिय भराव म्हणून नव्हे, तर दाहक आणि ऑक्सिडेटिव्ह संकेतांचा सक्रिय स्रोत म्हणून पाहिले जाते. हा अभ्यास प्रत्यक्ष मानवी ऊतकांच्या त्या भागात मेथिलीन ब्लूचा संभाव्य परिणाम दाखवतो.

मर्यादा मात्र कायम राहते. शरीराबाहेर 24 तास प्रक्रिया केलेले शस्त्रक्रियेतील पंचवीस नमुने, तोंडावाटे घेतलेले मेथिलीन ब्लू त्या भागात प्रभावी सांद्रतेने पोहोचते, तेथे सुरक्षितपणे टिकते, हृदयाचे कार्य बदलते किंवा परिणामांवर प्रभाव टाकते असे दाखवू शकत नाहीत. या मर्यादेमागील सर्वसाधारण नियमांसाठी मेथिलीन ब्लूवरील संशोधन कसे वाचावे पाहा.

संपूर्ण प्राण्यांवरील व्यायामाच्या अभ्यासातून काय दिसते

कुत्र्यांवरील अभ्यास मुख्यतः अपेक्षित फायदा न दिसल्याच्या निष्कर्षासाठी महत्त्वाचा आहे. शुद्धीवर असलेले कुत्रे ट्रेडमिलवर दोन वेगवेगळ्या श्रमपातळ्यांवर धावले. एका गटाला सलाईन दिले गेले. एका गटाला मेथिलीन ब्लूची प्रारंभिक मात्रा आणि त्यानंतर सतत इन्फ्युजन दिले गेले. तिसऱ्या गटाला व्यायामाशिवाय मेथिलीन ब्लू दिले गेले.

मेथिलीन ब्लूने धमनीतील लॅक्टेट व पायरुवेट यांचे गुणोत्तर कमी केले; हा निर्देशक NADH आणि NAD यांच्या संतुलनाशी संबंधित आहे. विश्रांतीतील हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताचे प्रमाण, हृदयगती, दाब आणि आकुंचनक्षमतेची मोजमापे यांत फारसा बदल झाला नाही. व्यायामादरम्यान सलाईन आणि मेथिलीन ब्लू या दोन्ही गटांत हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताचे प्रमाण दुप्पट झाले आणि संपूर्ण शरीराचा ऑक्सिजन वापर तीन ते चारपट वाढला. मेथिलीन ब्लूमुळे हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताचे प्रमाण आणि ऑक्सिजनचा वापर यांतील संबंध बदलला नाही.

संकल्पनांच्या दृष्टीने पाहता, रेडॉक्समध्ये बदल झाला, पण पंपिंगमध्ये नाही. जैवरासायनिक बदलामुळे व्यायामादरम्यान हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताच्या प्रमाणासारखा अनेक प्रणालींचा एकत्रित प्रतिसाद बदलायलाच हवा असे नाही. मायटोकॉन्ड्रियाची मोजमापे सुधारली म्हणजे हालचालीदरम्यान हृदय अधिक सक्षम झालेच पाहिजे, अशा दाव्यांसाठी हा फरक थेट महत्त्वाचा आहे.

रुग्णालयातील वापर ही दीर्घकालीन उपचारांपेक्षा वेगळी संकल्पना आहे

रुग्णालयांमध्ये IV मेथिलीन ब्लू तीन परिस्थितींमध्ये वापरले जाते. या परिस्थिती हृदयाशी संबंधित वाटतात, पण त्यांत वेगवेगळे प्रश्न तपासले जातात.

पहिली म्हणजे हृदयाच्या शस्त्रक्रियेनंतरची व्हॅसोप्लेजिया: हृदयाचे पंपिंग पुरेसे असूनही रक्तवाहिन्यांचा आकुंचन ताण तीव्रपणे कमी होणे. चाचण्यांमध्ये साधारणतः सुमारे 1.5 ते 2 mg प्रति kg IV एकाच इन्फ्युजनद्वारे दिले गेले. वारंवार आढळणारा निष्कर्ष म्हणजे सरासरी दाब आणि रक्तवाहिन्यांचा प्रतिरोध वाढणे व व्हॅसोप्रेसरची गरज कमी होणे; मात्र हृदयातून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताच्या प्रमाणात सातत्यपूर्ण वाढ दिसत नाही. चाचण्यांचा तपशीलवार आढावा व्हॅसोप्लेजिया आणि सेप्टिक शॉकवरील पुराव्यांच्या पृष्ठावर आहे.

दुसरी म्हणजे सेप्टिक शॉकमधील पूरक उपचार, ज्यांत विविध IV उपचारपद्धती वापरल्या जातात. यात 2023 मधील दररोज सहा तासांत 100 mg इन्फ्युजनद्वारे देण्याची, एकूण तीन मात्रांची उपचारपद्धतीही समाविष्ट आहे. व्हॅसोप्रेसर बंद करण्यापर्यंतचा मध्यक कालावधी 94 वरून 69 तासांवर आला, तर मृत्यूचे प्रमाण आणि यांत्रिक श्वसनसहाय्याचा कालावधी सारखाच राहिला. नंतरच्या एकत्रित विश्लेषणांमधून अल्पकालीन मृत्यूचे प्रमाण कमी होण्याचा संभाव्य संकेत मिळतो, पण त्या पुराव्याची निश्चितता कमी असल्याचे आणि निवडलेल्या चाचण्यांनुसार निष्कर्ष बदलत असल्याचे नमूद केले आहे. अधिक ठोस दावा म्हणजे व्हॅसोप्रेसरची गरज कमी होणे, जगण्याची शक्यता वाढल्याचे सिद्ध होणे नव्हे.

तिसरी म्हणजे अर्जित मेथेमोग्लोबिनेमिया, ज्यासाठी IV वापराला परवानगी आहे. यात सामान्यतः 1 mg प्रति kg IV दिले जाते आणि गरज पडल्यास आणखी एक मात्रा दिली जाते. येथे मेथिलीन ब्लू हिमोग्लोबिनचे कार्य आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा पूर्ववत करते. छातीशी संबंधित लक्षणे ऑक्सिजन वाहून नेण्याची क्षमता सुधारल्यामुळे कमी होतात, मेथिलीन ब्लू हृदयाची रचना बदलते म्हणून नव्हे.

यापैकी कोणत्याही परिस्थितीत दीर्घकालीन हृदयविफलता, कोरोनरी रोग किंवा प्रतिबंधासाठी रोज तोंडावाटे मेथिलीन ब्लू घेणे तपासलेले नाही. सध्याच्या हृदयविफलता आणि कोरोनरी रोगाच्या उपचारमार्गांमध्ये त्याचा शिफारस केलेल्या दीर्घकालीन उपचारात समावेश नाही. रक्तदाबावरील पुरावे रक्तवाहिन्यांच्या आकुंचन ताणाच्या संदर्भात औषध देण्याचा मार्ग आणि परिस्थिती यांतील हाच फरक स्पष्ट करतात: शॉकमध्ये IV दिल्यावर होणाऱ्या दाबातील प्रतिसादावरून तोंडी उत्पादनामुळे घरी रक्तदाब मोजताना कोणता प्रतिसाद दिसेल, हे सांगता येत नाही.

दीर्घकालीन आजारांबाबतच्या दाव्यांचे भविष्यात एकत्रित मूल्यमापन करायचे असल्यास, आणखी एका मायटोकॉन्ड्रियल चाचणीऐवजी प्रत्यक्ष तोंडी उपचारपद्धतीतील लक्षणे, कार्यक्षमता, रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण आणि सुरक्षितता यांवरील यादृच्छिक चाचण्यांची आकडेवारी आवश्यक असेल.

हृदयविकार असलेल्या वाचकांनी आधी स्पष्ट करावेत असे सुरक्षिततेचे प्रश्न

हृदयरुग्ण अनेकदा परस्परक्रिया करणारी अनेक औषधे घेत असतात. कार्ययंत्रणेबद्दल आशावादी होण्याआधी सुरक्षिततेच्या तीन बाबी तपासल्या पाहिजेत.

पहिली म्हणजे मेथिलीन ब्लू हे एक शक्तिशाली मोनोअमाइन ऑक्सिडेज अवरोधक आहे. IV औषधाच्या लेबलवर SSRIs, SNRIs, MAO अवरोधक आणि अनेक ओपिऑइड औषधांबरोबर सेरोटोनिन सिंड्रोम होण्याबाबत ठळक चौकटीतील इशारा आहे. लक्षणांमध्ये अस्वस्थता, गोंधळ, ताप, घाम येणे, अस्थिर हृदयगती किंवा रक्तदाब, थरथर, स्नायूंचा ताठरपणा आणि क्लोनस यांचा समावेश होतो. हृदयरुग्णांनी डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टकडे औषधांची संपूर्ण यादी घेऊन जावी आणि नैराश्यावरील किंवा वेदनांवरील औषधे स्वतःहून बंद करू नयेत.

दुसरी म्हणजे ग्लुकोज-6-फॉस्फेट डिहायड्रोजनेजची कमतरता असल्यास मेथिलीन ब्लूचा वापर निषिद्ध आहे, कारण त्यामुळे लाल रक्तपेशींचे गंभीर विघटन होऊ शकते. पल्स ऑक्सिमीटरचे वाचन सामान्य असल्याने हा धोका नसल्याचे ठरत नाही. मेथिलीन ब्लूमुळे ऑक्सिमीटरच्या आणि भूल देताना वापरल्या जाणाऱ्या काही मॉनिटरच्या वाचनातही विकृती येऊ शकते; रुग्णालयातील त्याचा वापर देखरेखीखाली ठेवण्याचे हे एक कारण आहे.

तिसरी म्हणजे जैवरासायनिक मार्गांवरील तर्क हा मात्रेविषयीचे मार्गदर्शन नाही. नायट्रेट्स नायट्रिक ऑक्साइड आणि सायक्लिक GMP च्या माध्यमातून काम करतात. प्रयोगांमध्ये मेथिलीन ब्लू नायट्रिक ऑक्साइडच्या माध्यमातून होणारे रक्तवाहिन्यांचे शिथिलीकरण कमी करू शकते, पण यावरून ते नायट्रेटचा परिणाम सुरक्षितपणे निष्प्रभ करू शकते किंवा डॉक्टरांनी दिलेल्या हृदयाच्या औषधाची जागा घेऊ शकते असे दिसत नाही. IV मेथिलीन ब्लूबरोबर नोंदवलेल्या रक्तदाबावरील परिणामांमध्ये उच्च रक्तदाब आणि कमी रक्तदाब या दोन्हींसह वेगवान हृदयगती व हृदयाच्या लयबद्धतेतील बिघाड यांचा समावेश आहे, त्यामुळे देखरेख महत्त्वाची आहे.

व्यवहारातील नियम सोपा आहे. ऊतक आणि प्राणी अभ्यासांतील निष्कर्ष हे काळजीपूर्वक चाचण्या करण्याचे कारण आहेत, हृदयविकारावर स्वतः उपचार करण्याचे नाहीत. हृदयविफलता, कोरोनरी रोग, हृदयाच्या लयबद्धतेतील बिघाड किंवा हृदयाशी संबंधित उपकरण असलेल्या कोणत्याही व्यक्तीने मेथिलीन ब्लूच्या कोणत्याही वापराबद्दल हृदयरोगतज्ज्ञांच्या पथकाशी चर्चा करावी आणि उत्पादन, सांद्रता, प्रमाण, देण्याचा मार्ग, वेळ आणि लक्षणे यांची नोंद ठेवावी.