Άρθρο
Κυανό του μεθυλενίου και θεραπεία έκθεσης: γιατί έχει σημασία η επιτυχής μάθηση

Φανταστείτε δύο άτομα που ολοκληρώνουν την ίδια συνεδρία έκθεσης για την κλειστοφοβία. Το πρώτο φεύγει ήρεμο. Ο φόβος στο τέλος της τελευταίας δοκιμής είναι σχεδόν μηδενικός. Το δεύτερο φεύγει ταραγμένο. Ο φόβος στο τέλος παραμένει υψηλός. Και τα δύο παίρνουν την ίδια κάψουλα μετά τη συνεδρία. Έναν μήνα αργότερα, το ήρεμο άτομο είναι καλύτερα και το ταραγμένο άτομο χειρότερα. Ίδιο φάρμακο, ίδια δόση, αντίθετα αποτελέσματα.
Αυτό αναφέρει η βιβλιογραφία για το κυανό του μεθυλενίου και την απόσβεση του φόβου. Το φάρμακο δεν λειτούργησε σαν κατασταλτικό που μειώνει άμεσα τον φόβο. Λειτούργησε ως βοήθημα παγίωσης, ενισχύοντας ό,τι επεξεργαζόταν ο εγκέφαλος μετά τη συνεδρία. Όταν η συνεδρία οδήγησε σε μάθηση απόσβεσης, οι μεταγενέστερες δοκιμές έδειξαν λιγότερο φόβο. Όταν δεν συνέβη αυτό, το όφελος εξαφανίστηκε και η τάση έδειχνε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αυτό το άρθρο συγκρίνει τα πειράματα σε ζώα με τη μελέτη θεραπείας έκθεσης σε ανθρώπους, ώστε αυτή η διάκριση να παραμένει σαφής.
Η απόσβεση είναι νέα μάθηση, όχι διαγραφή
Η εξαρτημένη μάθηση φόβου συνδέει ένα ουδέτερο ερέθισμα με ένα δυσάρεστο συμβάν, μέχρι το ερέθισμα από μόνο του να προκαλεί ακινητοποίηση ή αποφυγή. Στη συνέχεια, η εκπαίδευση απόσβεσης παρουσιάζει επανειλημμένα το ερέθισμα χωρίς το συμβάν. Το υποκείμενο μαθαίνει κάτι νέο: το ερέθισμα δεν προμηνύει πλέον βλάβη σε αυτό το πλαίσιο. Η παλιά συσχέτιση δεν διαγράφεται. Ανταγωνίζεται τη νέα και μπορεί να επανέλθει με μια αλλαγή πλαισίου, με την πάροδο του χρόνου ή μετά από μια υπενθύμιση. Οι ερευνητές ονομάζουν αυτές τις επανεμφανίσεις ανανέωση, αυθόρμητη ανάκαμψη και επανεγκατάσταση.
Αυτός ο ανταγωνισμός εξηγεί γιατί έχει σημασία ο χρόνος χορήγησης. Μια ουσία που χορηγείται πριν από μια συνεδρία μπορεί να μεταβάλει την αντίληψη ή το άγχος κατά τη διάρκειά της. Μια ουσία που χορηγείται μετά δεν μπορεί να το κάνει. Μπορεί μόνο να επηρεάσει την παγίωση, τη διαδικασία που διαρκεί ώρες και σταθεροποιεί ένα νέο μνημονικό ίχνος. Όλα όσα ακολουθούν βασίζονται σε αυτή τη διάκριση.

Το διάγραμμα δείχνει τα τέσσερα στάδια. Η μάθηση συμβαίνει στο δεύτερο στάδιο. Το κυανό του μεθυλενίου χορηγείται στο τρίτο. Η επιτυχία ελέγχεται στο τέταρτο, κατά προτίμηση σε διαφορετικό πλαίσιο από εκείνο της εκπαίδευσης, επειδή η απουσία φόβου μόνο μέσα στην αίθουσα θεραπείας έχει περιορισμένη χρησιμότητα.
Τι έδειξαν πρώτα οι αρουραίοι
Η αφετηρία ήταν ένα πείραμα διατήρησης της μνήμης. Οι Gonzalez-Lima και Bruchey εκπαίδευσαν αρουραίους ώστε να ακινητοποιούνται στο άκουσμα ενός τόνου, απέσβεσαν την αντίδραση και στη συνέχεια έκαναν ένεση κυανού του μεθυλενίου ή φυσιολογικού ορού μετά από κάθε συνεδρία. Η δόση ήταν 4 mg/kg ενδοπεριτοναϊκά, με την πρώτη χορήγηση 30 λεπτά μετά την απόσβεση και επανάληψη επί πέντε ημέρες. Οι αρουραίοι που έλαβαν την ουσία ακινητοποιούνταν λιγότερο στο άκουσμα του τόνου στις μεταγενέστερες δοκιμές ελέγχου: συνολικά περίπου κατά το ήμισυ και στις τελικές δοκιμές περίπου στο ένα πέμπτο. Αντίθετα, η ακινητοποίηση πριν από τον τόνο και οι δείκτες γενικής κίνησης και φοβικότητας δεν διέφεραν. Η καλύτερη διατήρηση της μνήμης συνδεόταν με υψηλότερη δραστηριότητα της οξειδάσης του κυτοχρώματος, ενός δείκτη μιτοχονδριακής ενεργειακής ικανότητας, ιδιαίτερα σε προμετωπιαίες περιοχές, μεταξύ των οποίων ο πρόσθιος υπομεταιχμιακός, ο ραχιαίος και έσω μετωπιαίος και ο πλάγιος κογχομετωπιαίος φλοιός. Οι συγγραφείς ερμήνευσαν αυτό το εύρημα ως μεταβολική υποστήριξη της παγίωσης στα κυκλώματα που αποθηκεύουν τη μνήμη της απόσβεσης.
Η δεύτερη μελέτη σε αρουραίους εξέτασε αν η επίδραση διατηρείται σε ζώα με προδιάθεση αποτυχίας στην απόσβεση. Οι Wrubel και συνεργάτες χρησιμοποίησαν αρουραίους με συγγενή αβοηθησία, ένα στέλεχος που έχει προταθεί ως μοντέλο ευαλωτότητας στον επίμονο φόβο. Αυτοί οι αρουραίοι αποκτούσαν φυσιολογικά τον φόβο, αλλά εμφάνιζαν ελάχιστη απόσβεση· οι καμπύλες ακινητοποίησής τους παρέμεναν επίπεδες, ενώ εκείνες των μαρτύρων μειώνονταν. Έπειτα από έναν μήνα, τα ζώα με αβοηθησία υποβλήθηκαν σε πέντε ακόμη ημέρες έκθεσης μόνο στον τόνο, με χορήγηση 4 mg/kg κυανού του μεθυλενίου ή φυσιολογικού ορού μετά από κάθε ημέρα. Μέσα στο πλαίσιο της απόσβεσης, το φάρμακο άλλαξε ελάχιστα την εικόνα. Με την επιστροφή στο αρχικό πλαίσιο απόκτησης του φόβου, η ανανέωση του φόβου ήταν σημαντικά χαμηλότερη στην ομάδα του κυανού του μεθυλενίου. Για τη θεραπεία έκθεσης, αυτό είναι το καταληκτικό σημείο που παρουσιάζει ενδιαφέρον, επειδή οι ασθενείς χρειάζονται οφέλη που μεταφέρονται και σε νέους χώρους.
Έπειτα εξετάστηκε η οριακή συνθήκη. Οι Auchter και συνεργάτες μελέτησαν αρουραίους που είχαν εκτραφεί επιλεκτικά για υψηλή, χαμηλή ή μέση ικανότητα απόσβεσης και χορήγησαν μία ένεση αμέσως μετά τη συνεδρία απόσβεσης. Το κυανό του μεθυλενίου μείωσε τη μεταγενέστερη επανεγκατάσταση του φόβου μόνο στους αρουραίους που είχαν πετύχει καλή απόσβεση στη συγκεκριμένη συνεδρία, η οποία ορίστηκε ως επίδοση περίπου 0.2 τυπικές αποκλίσεις πάνω από τον μέσο όρο του δείγματος. Στους αρουραίους με ανεπαρκή απόσβεση, το φάρμακο δεν είχε αποτέλεσμα. Μια παράλληλη διαδικασία ανάκλησης και απόσβεσης βοήθησε ανεξάρτητα από την επιτυχία της συνεδρίας, δείχνοντας ότι η αποτυχία αφορούσε ειδικά το σκέλος του φαρμάκου και όχι κάποιο χαρακτηριστικό των ζώων. Η αρχή που διατύπωσαν οι συγγραφείς είναι αυτή που δίνει συνοχή σε αυτό το πεδίο: ένας ενισχυτής της παγίωσης παγιώνει το δίκτυο που ήταν ενεργό, και η επιτυχής μάθηση έχει σημασία.
Η δοκιμή σε ανθρώπους: μία συνεδρία έκθεσης για την κλειστοφοβία
Η κλινική μελέτη μετέφερε το πρωτόκολλο των αρουραίων στους ανθρώπους όσο πιο άμεσα επέτρεπαν οι δεοντολογικοί περιορισμοί. Οι Telch και συνεργάτες κατένειμαν τυχαία 42 ενήλικες με έντονο κλειστοφοβικό φόβο σε κυανό του μεθυλενίου ή εικονικό φάρμακο, που χορηγήθηκε μόνο μετά από μία συνεδρία έκθεσης. Η συνεδρία περιλάμβανε έξι εκθέσεις διάρκειας πέντε λεπτών, κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες ήταν ξαπλωμένοι σε έναν μικρό κλειστό θάλαμο, συνολικά 30 λεπτά. Ο μέσος μέγιστος φόβος μειώθηκε από 73 στα 100 στην πρώτη έκθεση σε περίπου 24 στην τελευταία. Η χορήγηση ξεκίνησε αμέσως μετά τη συνεδρία: συνολικά 260 mg κυανού του μεθυλενίου, κατανεμημένα σε τρεις κάψουλες με μεσοδιαστήματα περίπου έξι έως δέκα ωρών, ώστε να καλυφθεί το χρονικό παράθυρο παγίωσης. Τα στοιχεία από ανθρώπους για το κυανό του μεθυλενίου στην κατάθλιψη και το άγχος εντάσσουν αυτή τη δοκιμή στο ευρύτερο πλαίσιο· παραμένει το μοναδικό ελεγχόμενο πείραμα θεραπείας έκθεσης.
Το προκαθορισμένο ερώτημα δεν ήταν αν το φάρμακο υπερείχε του εικονικού φαρμάκου κατά μέσο όρο. Ήταν αν η επίδραση εξαρτιόταν από τον φόβο που παρέμενε στο τέλος της έκτης έκθεσης. Και πράγματι εξαρτιόταν. Στον έναν μήνα, κατά τη δοκιμή σε διαφορετικό θάλαμο, οι ασθενείς που είχαν ολοκληρώσει τη συνεδρία με μηδενικό φόβο εμφάνισαν μέσο μέγιστο φόβο κοντά στο 11 με το κυανό του μεθυλενίου, έναντι περίπου 30 με το εικονικό φάρμακο. Οι ασθενείς που είχαν ολοκληρώσει με φόβο κοντά στο 47 εμφάνισαν το αντίστροφο, περίπου 33 έναντι 17, αν και αυτή η αντιστροφή ήταν τάση και όχι οριστικό αποτέλεσμα. Στην ομάδα του κυανού του μεθυλενίου, ο υψηλότερος φόβος στο τέλος προέβλεπε υψηλότερο φόβο στον έναν μήνα· στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου δεν συνέβαινε αυτό.
Ένα δεύτερο εύρημα υποστηρίζει την ερμηνεία που αφορά τη μνήμη. Οι συμμετέχοντες συνάντησαν επίσης ουδέτερες λεπτομέρειες μέσα στον θάλαμο, αριθμούς και θέσεις που δεν είχαν λόγο να απομνημονεύσουν. Η ανάκληση δεν διέφερε στη μία ημέρα, αλλά στις 30 ημέρες η ομάδα του κυανού του μεθυλενίου θυμόταν περίπου τα διπλάσια στοιχεία. Οι συγγραφείς ερμήνευσαν τα δύο αποτελέσματα από κοινού: το κυανό του μεθυλενίου μετά τη συνεδρία ενίσχυσε τη διατήρηση της μάθησης απόσβεσης όταν είχε συμβεί απόσβεση, καθώς και τη διατήρηση λεπτομερειών του πλαισίου ανεξάρτητα από αυτήν. Αυτό συνάδει με μια γενική επίδραση στην παγίωση και όχι με μια άμεση ηρεμιστική επίδραση.
Σύγκριση μεταξύ ειδών
| Μελέτη | Υποκείμενα και σχεδιασμός | Δόση και χρόνος χορήγησης | Βασικό αποτέλεσμα |
|---|---|---|---|
| Gonzalez-Lima και Bruchey, 2004 | 16 φυσιολογικοί αρουραίοι, εξαρτημένη μάθηση με τόνο και κατόπιν απόσβεση | 4 mg/kg IP, 30 min μετά από κάθε συνεδρία, 5 ημέρες | Λιγότερη ακινητοποίηση που προκαλούνταν από τον τόνο στις μεταγενέστερες δοκιμές ελέγχου· καμία αλλαγή στην ακινητοποίηση πριν από τον τόνο ή στους κινητικούς δείκτες· η διατήρηση της μνήμης συσχετιζόταν με την προμετωπιαία οξειδάση του κυτοχρώματος |
| Wrubel και συν., 2007 | Αρουραίοι με συγγενή αβοηθησία και επίπεδες καμπύλες απόσβεσης | 4 mg/kg IP, 30 min μετά από καθεμία από τις 5 καθημερινές συνεδρίες με τόνο | Μικρή αλλαγή στο πλαίσιο της απόσβεσης· μεγάλη μείωση της ανανέωσης του φόβου κατά την επιστροφή στο πλαίσιο απόκτησής του |
| Auchter και συν., 2017 | 84 αρουραίοι που εκτράφηκαν για υψηλή, χαμηλή ή μέση ικανότητα απόσβεσης | 4 mg/kg IP αμέσως μετά την απόσβεση | Μειωμένη επανεγκατάσταση μόνο στα ζώα με επιτυχή απόσβεση· η διαδικασία ανάκλησης και απόσβεσης βοήθησε ανεξάρτητα από την επιτυχία |
| Telch και συν., 2014 | 42 ενήλικες με κλειστοφοβία, μία συνεδρία έκθεσης διάρκειας 30-min | 260 mg από το στόμα, κατανεμημένα σε περίπου 12 έως 20 h μετά τη συνεδρία | Στον 1 μήνα σε νέο θάλαμο, το όφελος εξαρτιόταν από τον φόβο στο τέλος: καλύτερη έκβαση μετά από ήρεμη ολοκλήρωση, τάση προς χειρότερη έκβαση μετά από ολοκλήρωση με φόβο· η παρεμπίπτουσα ανάκληση στοιχείων του πλαισίου διπλασιάστηκε στις 30 ημέρες |
Ο πίνακας κάνει το μοτίβο ορατό. Η χορήγηση μετά τη συνεδρία είναι κοινή και στις τέσσερις μελέτες. Το όφελος συμβαδίζει με την επιτυχία της συνεδρίας στις δύο μελέτες που σχεδιάστηκαν για να εξετάσουν αυτή την αλληλεπίδραση. Η γενίκευση σε νέο πλαίσιο εξετάζεται στις δύο μεταγενέστερες μελέτες και διαπιστώνεται και στις δύο, κάτι που κινείται προς την κλινικά σημαντική κατεύθυνση.
Πώς να διαβάζετε αυτά τα στοιχεία χωρίς να τα υπερερμηνεύετε
Πρώτον, διαχωρίστε τη μάθηση από την επίδοση. Ο φόβος που μετριέται κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας αντανακλά την επίδοση υπό συνθήκες υποστήριξης: ο θεραπευτής είναι παρών, ο θάλαμος είναι γνωστός, οι κανόνες είναι σαφείς. Ο φόβος που μετριέται έναν μήνα αργότερα σε νέο θάλαμο αντανακλά ό,τι διατηρήθηκε στη μνήμη. Το κυανό του μεθυλενίου δεν εξετάστηκε ποτέ ως κάτι που κάνει τη συνεδρία να φαίνεται ευκολότερη. Εξετάστηκε ως κάτι που κάνει όσα μαθαίνονται στη συνεδρία να διατηρούνται.
Δεύτερον, λάβετε υπόψη τους περιορισμούς του δείγματος. Σαράντα δύο συμμετέχοντες, κυρίως νεαροί φοιτητές, μία συνεδρία έκθεσης, ένα σταθερό σχήμα χορήγησης από το στόμα και μια ένδειξη προς την κατεύθυνση επιβάρυνσης που δεν έφτασε σε στατιστική σημαντικότητα αποτελούν τεκμηρίωση μηχανισμού, όχι θεραπευτικό πρωτόκολλο. Η ευρύτερη έρευνα για το κυανό του μεθυλενίου σε κύτταρα και ζώα, καθώς και τα ερωτήματα γύρω από τη δοσολογία και την ασφάλεια, εξηγούν γιατί κανένα εύρημα για την παγίωση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αυτοθεραπεία. Ο κίνδυνος αλληλεπίδρασης με τη σεροτονίνη και μόνο, που έχει τεκμηριωθεί στη βιβλιογραφία για τις διαταραχές διάθεσης, αποκλείει την αλόγιστη χρήση. Επιπλέον, οι συγγραφείς της δοκιμής πρότειναν χρήση μετά τη συνεδρία υπό την προϋπόθεση ότι η συνεδρία είχε πάει καλά, όχι χορήγηση ως πρακτική ρουτίνας.
Τρίτον, περιορίστε τον ισχυρισμό για τον μηχανισμό. Το κυανό του μεθυλενίου σε χαμηλή δόση υποστηρίζει τη μιτοχονδριακή αναπνοή, και η έρευνα σε αρουραίους συνδέει τη διατήρηση της μνήμης με την οξειδάση του κυτοχρώματος στον προμετωπιαίο φλοιό. Αυτό υποστηρίζει μια ενεργειακά απαιτητική διαδικασία παγίωσης, όχι τον ισχυρισμό ότι η ουσία διαγράφει τον φόβο. Οι αναγνώστες που αξιολογούν ισχυρισμούς για συγκεκριμένες παθήσεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν το φίλτρο του οδηγού μας για την ανάγνωση μελετών σχετικά με το κυανό του μεθυλενίου: ρωτήστε τι μαθεύτηκε, πότε χορηγήθηκε το φάρμακο, πού εξετάστηκε η διατήρηση της μνήμης και αν οι συνθήκες ελέγχου αποκλείουν μια αλλαγή στην κίνηση ή στο αρχικό επίπεδο άγχους.
Η ειλικρινής σύνοψη είναι σύντομη. Μετά από επιτυχή απόσβεση, το κυανό του μεθυλενίου που χορηγήθηκε μετά τη συνεδρία βελτίωσε τη διατήρηση της μνήμης σε αρουραίους και, σε μία μελέτη, σε ανθρώπους με κλειστοφοβία. Μετά από ανεπιτυχή απόσβεση, δεν βοήθησε και ενδέχεται να παγίωσε το λάθος μνημονικό ίχνος. Η βελτίωση της μνήμης δεν είναι το ίδιο με τη μείωση του φόβου. Το ποια μνήμη θα ενισχυθεί καθορίζεται από τη συνεδρία, όχι από την κάψουλα.